Leqembi (Lecanemab): Θεραπεία για Πρώιμη Νόσο Alzheimer και Τι Ισχύει στην Ελλάδα

Δημοσίευση: 17 Αυγούστου 2026

1
Τι είναι το Leqembi

Το Leqembi είναι φαρμακευτικό προϊόν με δραστική ουσία τη λεκανεμάμπη. Πρόκειται για ένα μονοκλωνικό αντίσωμα που αναπτύχθηκε για να στοχεύει συγκεκριμένες μορφές του β-αμυλοειδούς, μιας πρωτεΐνης που συσσωρεύεται στον εγκέφαλο των ασθενών με νόσο Alzheimer.

Το σημαντικό στοιχείο που διαφοροποιεί τη λεκανεμάμπη από παλαιότερα φάρμακα για Alzheimer είναι ότι δεν έχει αποκλειστικά συμπτωματική δράση. Φάρμακα όπως οι αναστολείς της χολινεστεράσης μπορούν να βοηθήσουν ορισμένους ασθενείς στη μνήμη, στην προσοχή ή στην καθημερινή λειτουργικότητα χωρίς να αφαιρούν την παθολογία του αμυλοειδούς. Η λεκανεμάμπη, αντίθετα, στοχεύει έναν από τους βασικούς βιολογικούς μηχανισμούς που χαρακτηρίζουν τη νόσο.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι το Leqembi «θεραπεύει» το Alzheimer. Δεν αναγεννά νευρώνες που έχουν χαθεί, δεν επαναφέρει τη μνήμη στο προηγούμενο επίπεδο και δεν σταματά οριστικά τη νόσο. Το κλινικό του όφελος αφορά κυρίως την επιβράδυνση της εξέλιξης σε συγκεκριμένη ομάδα ασθενών που βρίσκεται ακόμη στα πρώτα στάδια.

Για αυτό η επιλογή του σωστού ασθενούς είναι εξίσου σημαντική με το ίδιο το φάρμακο. Δεν αρκεί η παρουσία προβλημάτων μνήμης ούτε μια γενική διάγνωση «άνοιας».

2
Πώς δρα η λεκανεμάμπη

Το β-αμυλοειδές παράγεται φυσιολογικά στον οργανισμό. Στη νόσο Alzheimer, όμως, ορισμένες μορφές του συσσωρεύονται σταδιακά και δημιουργούν παθολογικά συσσωματώματα και αμυλοειδικές πλάκες στον εγκέφαλο.

Η λεκανεμάμπη είναι σχεδιασμένη ώστε να αναγνωρίζει και να δεσμεύεται κυρίως σε συσσωματωμένες μορφές του β-αμυλοειδούς. Μετά τη σύνδεση του αντισώματος, ενεργοποιούνται μηχανισμοί απομάκρυνσης αυτών των πρωτεϊνικών συσσωματωμάτων.

Στις κλινικές μελέτες η θεραπεία συνοδεύτηκε από σημαντική μείωση του εγκεφαλικού φορτίου αμυλοειδούς. Η μείωση της αμυλοειδικής παθολογίας δεν σημαίνει από μόνη της ότι ο ασθενής θα αισθανθεί άμεσα καλύτερα. Ο θεραπευτικός στόχος είναι να μεταβληθεί η πορεία της νόσου ώστε η επιδείνωση να είναι κατά μέσο όρο πιο αργή.

Η νόσος Alzheimer είναι πολύ πιο σύνθετη από την παρουσία μιας μόνο πρωτεΐνης. Περιλαμβάνει παθολογία Tau, απώλεια συνάψεων, νευροφλεγμονή, νευρωνικό θάνατο και σε αρκετούς μεγαλύτερους ασθενείς συνυπάρχουσα αγγειακή νόσο ή άλλες νευροεκφυλιστικές παθολογίες. Για αυτό ακόμη και η αποτελεσματική μείωση του αμυλοειδούς δεν μπορεί να αναστρέψει πλήρως τη συνολική νευροεκφυλιστική διαδικασία.

3
Σε ποιους ασθενείς έχει ένδειξη στην Ευρώπη

Η ευρωπαϊκή ένδειξη του Leqembi είναι σημαντικά πιο συγκεκριμένη από τη γενική φράση «φάρμακο για Alzheimer».

Η θεραπεία αφορά ενήλικες που έχουν:

• κλινική διάγνωση ήπιας γνωσιακής διαταραχής λόγω νόσου Alzheimer ή
• ήπια άνοια λόγω νόσου Alzheimer,
• επιβεβαιωμένη παθολογία β-αμυλοειδούς στον εγκέφαλο και
• γονότυπο ApoE ε4 στον οποίο είναι μη φορείς ή ετεροζυγώτες.

Αντίθετα, οι ομοζυγώτες ApoE ε4/ε4 δεν περιλαμβάνονται στον ευρωπαϊκά εγκεκριμένο πληθυσμό για τη θεραπεία. Ο λόγος σχετίζεται κυρίως με τον αυξημένο κίνδυνο απεικονιστικών ανωμαλιών σχετιζόμενων με το αμυλοειδές, των γνωστών ARIA.

Το Leqembi δεν έχει ένδειξη επειδή κάποιος έχει απλώς ξεχάσματα, οικογενειακό ιστορικό ή θετικό γενετικό παράγοντα κινδύνου. Χρειάζεται συνδυασμός κλινικής διάγνωσης, σταδιοποίησης και βιολογικής επιβεβαίωσης της νόσου.

4
Τι σημαίνει πρώιμη νόσος Alzheimer

Ο όρος «πρώιμη νόσος Alzheimer» δεν σημαίνει απαραίτητα Alzheimer σε μικρή ηλικία. Αναφέρεται κυρίως στο πρώιμο κλινικό στάδιο της νόσου.

Στην ήπια γνωσιακή διαταραχή, ο ασθενής μπορεί να παρουσιάζει αντικειμενικά μετρήσιμη έκπτωση στη μνήμη ή σε άλλες γνωστικές λειτουργίες, αλλά να διατηρεί σε σημαντικό βαθμό την ανεξαρτησία του στην καθημερινή ζωή.

Στην ήπια άνοια Alzheimer η έκπτωση έχει αρχίσει να επηρεάζει περισσότερο σύνθετες καθημερινές δραστηριότητες, όπως διαχείριση οικονομικών, οργάνωση φαρμάκων, προγραμματισμό, μετακινήσεις ή άλλες απαιτητικές λειτουργίες, χωρίς όμως να έχει φτάσει σε μέτριο ή προχωρημένο στάδιο.

Η θεραπεία με Leqembi δεν προορίζεται για ασθενείς με μέτρια ή σοβαρή άνοια. Όσο περισσότερο έχει προχωρήσει η νευρωνική απώλεια, τόσο λιγότερο πιθανό είναι η αφαίρεση αμυλοειδούς να μεταφραστεί σε ουσιαστικό θεραπευτικό αποτέλεσμα.

5
Γιατί πρέπει να επιβεβαιωθεί το β-αμυλοειδές

Το Leqembi στοχεύει συγκεκριμένα την αμυλοειδική παθολογία. Επομένως δεν υπάρχει λογική να χορηγηθεί σε έναν ασθενή μόνο επειδή παρουσιάζει άνοια, εάν δεν έχει επιβεβαιωθεί ότι η νόσος σχετίζεται με παθολογική συσσώρευση β-αμυλοειδούς.

Άνοια μπορεί να προκληθεί από πολλές διαφορετικές καταστάσεις: αγγειακή νόσο, άνοια με σωμάτια Lewy, μετωποκροταφική εκφύλιση, Parkinson, φάρμακα, μεταβολικές διαταραχές και άλλες αιτίες. Σε μεγαλύτερες ηλικίες μπορεί επίσης να συνυπάρχουν περισσότερες από μία παθολογίες.

Για την επιλογή θεραπείας απαιτείται κατάλληλη επιβεβαίωση της αμυλοειδικής παθολογίας. Παραδοσιακά η τεκμηρίωση βασίζεται σε εξειδικευμένες μεθόδους όπως amyloid PET ή ανάλυση βιοδεικτών στο εγκεφαλονωτιαίο υγρό.

Οι εξετάσεις αίματος, όπως p-Tau217 και συνδυασμοί με Aβ42 ή Aβ42/Aβ40, εξελίσσονται πολύ γρήγορα και μπορούν να αποτελέσουν εξαιρετικά χρήσιμο εργαλείο διαλογής. Δεν πρέπει όμως να θεωρείται αυτόματα ότι κάθε θετικό αιματολογικό αποτέλεσμα αρκεί μόνο του για έναρξη anti-amyloid θεραπείας. Η μέθοδος, το συγκεκριμένο assay, η επικύρωση και το θεραπευτικό πρωτόκολλο έχουν σημασία.

6
ApoE ε4: γιατί ο γενετικός έλεγχος είναι απαραίτητος

Η απολιποπρωτεΐνη Ε, ή ApoE, έχει διαφορετικές γενετικές παραλλαγές. Η παρουσία του αλληλομόρφου ε4 συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης νόσου Alzheimer όψιμης έναρξης, αλλά το ApoE ε4 δεν αποτελεί από μόνο του διάγνωση Alzheimer.

Στην περίπτωση του Leqembi, η εξέταση αποκτά επιπλέον θεραπευτική σημασία, επειδή σχετίζεται με τον κίνδυνο εμφάνισης ARIA.

Πρακτικά μπορεί να υπάρχουν:

• μη φορείς ApoE ε4,
• ετεροζυγώτες, δηλαδή άτομα με ένα αντίγραφο ε4,
• ομοζυγώτες ε4/ε4, δηλαδή άτομα με δύο αντίγραφα.

Η ευρωπαϊκή ένδειξη της λεκανεμάμπης περιορίζεται στους μη φορείς και στους ετεροζυγώτες. Πριν από την εξέταση απαιτείται κατάλληλη ενημέρωση του ασθενούς, επειδή το αποτέλεσμα δεν αφορά μόνο την επιλογή του φαρμάκου αλλά περιέχει και γενετική πληροφορία που μπορεί να έχει ψυχολογικές και οικογενειακές προεκτάσεις.

Για αναλυτικές πληροφορίες σχετικά με τον γονότυπο και τη σωστή ερμηνεία του αποτελέσματος, δείτε την εξέταση ApoE.

7
Leqembi στην Ελλάδα: τι ισχύει σήμερα

Εδώ χρειάζεται ιδιαίτερη ακρίβεια, γιατί άλλο πράγμα είναι η ευρωπαϊκή άδεια κυκλοφορίας και άλλο η καθημερινή εμπορική διαθεσιμότητα και αποζημίωση ενός φαρμάκου σε κάθε κράτος.

Το Leqembi έχει λάβει κεντρική άδεια κυκλοφορίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η ευρωπαϊκή έγκριση καθορίζει την ένδειξη, τα κριτήρια ασφάλειας, τον τρόπο χορήγησης και το πλαίσιο ελεγχόμενης πρόσβασης.

Η διατύπωση αυτή είναι σαφέστερη από το «το Leqembi κυκλοφορεί στην Ελλάδα», επειδή η τελευταία φράση μπορεί να δημιουργήσει την εντύπωση ότι το φάρμακο είναι διαθέσιμο όπως ένα συνηθισμένο συνταγογραφούμενο σκεύασμα ή ότι αποζημιώνεται αυτόματα για κάθε ασθενή που πληροί την ευρωπαϊκή ένδειξη.

Στην πράξη η διαδικασία απαιτεί εξειδικευμένο κέντρο, νευρολογική αξιολόγηση, επιβεβαίωση της διάγνωσης, ApoE γονότυπο, MRI και δυνατότητα συστηματικής παρακολούθησης. Η πιθανή έγκριση ενός συγκεκριμένου ασθενούς δεν σημαίνει ότι υπάρχει γενική και αυτόματη κάλυψη για όλους.

Για τον ασθενή αυτό έχει μεγάλη πρακτική σημασία: πριν ξεκινήσει ένας εκτεταμένος και ενδεχομένως δαπανηρός διαγνωστικός έλεγχος αποκλειστικά με στόχο το Leqembi, πρέπει να υπάρχει επικοινωνία με εξειδικευμένη μονάδα μνήμης ή νευρολόγο που γνωρίζει τις τρέχουσες διαδικασίες πρόσβασης.

8
Δοσολογία και τρόπος χορήγησης

Σύμφωνα με την ευρωπαϊκή πληροφορία προϊόντος, η συνιστώμενη δόση λεκανεμάμπης είναι 10 mg ανά kg σωματικού βάρους, με ενδοφλέβια έγχυση μία φορά κάθε δύο εβδομάδες.

Η δόση υπολογίζεται επομένως με βάση το πραγματικό σωματικό βάρος του ασθενούς και το φάρμακο αραιώνεται πριν από τη χορήγηση.

Η ίδια η έγχυση διαρκεί περίπου μία ώρα. Ειδικά μετά την πρώτη χορήγηση απαιτείται παρακολούθηση για αρκετό διάστημα μετά το τέλος της έγχυσης, επειδή μπορεί να εμφανιστούν αντιδράσεις που σχετίζονται με τη χορήγηση.

Η θεραπεία δεν είναι μία ή δύο δόσεις. Πρόκειται για μακροχρόνιο θεραπευτικό πρόγραμμα με επαναλαμβανόμενες επισκέψεις, τακτική MRI, νευρολογική επανεκτίμηση και συνεχή αξιολόγηση του λόγου οφέλους προς κίνδυνο.

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση το εγκεκριμένο Leqembi αφορά την ενδοφλέβια μορφή. Νεότερες υποδόριες μορφές που μπορεί να εγκρίνονται σε άλλες χώρες δεν πρέπει να θεωρείται αυτομάτως ότι έχουν την ίδια έγκριση ή διαθεσιμότητα στην Ελλάδα.

9
Ελεγχόμενη πρόσβαση και μητρώο ασθενών

Ένα από τα πιο σημαντικά χαρακτηριστικά της ευρωπαϊκής έγκρισης είναι ότι η έναρξη της θεραπείας δεν αντιμετωπίζεται ως απλή συνταγογράφηση.

Προβλέπεται πρόγραμμα ελεγχόμενης πρόσβασης και κεντρικό σύστημα εγγραφής των ασθενών. Ο στόχος είναι να διασφαλιστεί ότι το φάρμακο χρησιμοποιείται μόνο στον κατάλληλο πληθυσμό και ότι εφαρμόζονται τα απαιτούμενα μέτρα ελαχιστοποίησης του κινδύνου.

Η λογική είναι κατανοητή. Το Leqembi έχει δυνητικό θεραπευτικό όφελος, αλλά η θεραπεία συνοδεύεται από ειδικούς κινδύνους που απαιτούν εμπειρία στην ερμηνεία MRI, δυνατότητα γρήγορης νευρολογικής αξιολόγησης και οργανωμένο σύστημα αντιμετώπισης πιθανών ARIA.

Για αυτό δεν πρόκειται για φάρμακο που ο ασθενής απλώς λαμβάνει με μία συνταγή και συνεχίζει χωρίς ειδική παρακολούθηση.

10
Τι έδειξαν οι κλινικές μελέτες

Η βασική μελέτη φάσης 3 αξιολόγησε ασθενείς με πρώιμη νόσο Alzheimer και επιβεβαιωμένη παθολογία αμυλοειδούς. Οι συμμετέχοντες έλαβαν λεκανεμάμπη ή εικονικό φάρμακο για 18 μήνες.

Το βασικό κλινικό καταληκτικό σημείο ήταν η μεταβολή στην κλίμακα CDR-SB, η οποία αξιολογεί τόσο γνωστικές λειτουργίες όσο και την επίδρασή τους στην καθημερινή λειτουργικότητα.

Στον πληθυσμό που αντιστοιχεί στη σημερινή ευρωπαϊκή ένδειξη, η προσαρμοσμένη μέση επιδείνωση της CDR-SB στους 18 μήνες ήταν περίπου 1,217 μονάδες με λεκανεμάμπη έναντι 1,752 με placebo. Η διαφορά ήταν -0,535 μονάδες υπέρ της θεραπείας.

Παρατηρήθηκαν επίσης διαφορές σε άλλα μέτρα γνωστικής και λειτουργικής κατάστασης, ενώ η θεραπεία μείωσε σημαντικά το φορτίο αμυλοειδούς στον εγκέφαλο.

Αυτοί οι αριθμοί χρειάζονται σωστή ερμηνεία. Δεν σημαίνουν ότι ο ασθενής βελτιώθηκε κατά 30% ή ότι ανακτά το 30% της μνήμης του. Πρόκειται για μικρότερη μέση επιδείνωση μιας εξελισσόμενης νόσου σε σύγκριση με ασθενείς που δεν έλαβαν το φάρμακο.

11
Τι σημαίνει πραγματικά το θεραπευτικό όφελος

Ο καλύτερος τρόπος να εξηγηθεί το Leqembi είναι ότι προσπαθεί να αγοράσει χρόνο σε ένα στάδιο όπου ο ασθενής έχει ακόμη σημαντικό βαθμό λειτουργικής ανεξαρτησίας.

Δεν περιμένουμε συνήθως θεαματική αλλαγή μετά από μερικές εγχύσεις. Ένας ασθενής μπορεί μάλιστα να συνεχίσει να παρουσιάζει σταδιακή επιδείνωση παρά τη θεραπεία. Το ερώτημα είναι αν η επιδείνωση αυτή εξελίσσεται πιο αργά από ό,τι θα συνέβαινε χωρίς τη θεραπεία.

Αυτό μπορεί να έχει ιδιαίτερη σημασία όταν η καθυστέρηση αφορά λειτουργίες όπως η δυνατότητα να οργανώνει την ημέρα του, να επικοινωνεί αποτελεσματικά, να αναγνωρίζει πρόσωπα, να διαχειρίζεται βασικές καθημερινές δραστηριότητες ή να παραμένει περισσότερο ανεξάρτητος.

Το μέγεθος του οφέλους όμως είναι μέσος όρος πληθυσμού. Δεν είναι δυνατόν να προβλέψουμε με βεβαιότητα πόσο θα ωφεληθεί ένας συγκεκριμένος άνθρωπος. Άλλοι ασθενείς μπορεί να έχουν μεγαλύτερο κλινικό όφελος, άλλοι μικρότερο και σε ορισμένους η διαφορά να μην είναι εμφανής στην καθημερινή ζωή.

Για αυτό η απόφαση θεραπείας πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις επιθυμίες του ασθενούς, τη γενική κατάσταση υγείας, την πρόσβαση στις επαναλαμβανόμενες εγχύσεις και MRI, το στάδιο της νόσου και την αποδοχή των σχετικών κινδύνων.

12
ARIA: η σημαντικότερη ανεπιθύμητη ενέργεια

Ο σημαντικότερος ειδικός κίνδυνος της λεκανεμάμπης είναι οι απεικονιστικές ανωμαλίες σχετιζόμενες με το αμυλοειδές, γνωστές διεθνώς ως ARIA.

Διακρίνονται κυρίως σε δύο κατηγορίες:

• ARIA-E: οίδημα ή συλλογή υγρού στον εγκέφαλο,
• ARIA-H: μικροαιμορραγίες ή εναπόθεση αιμοσιδηρίνης.

Πολλά επεισόδια ARIA είναι ασυμπτωματικά και εντοπίζονται μόνο στην προγραμματισμένη MRI. Αυτός είναι ένας από τους λόγους που η απουσία συμπτωμάτων δεν αρκεί για να θεωρηθεί ότι η θεραπεία εξελίσσεται χωρίς πρόβλημα.

Όταν εμφανίζονται συμπτώματα, μπορεί να περιλαμβάνουν κεφαλαλγία, σύγχυση, ζάλη, διαταραχές όρασης, ναυτία, δυσκολία στη βάδιση ή άλλα νευρολογικά συμπτώματα. Σπανιότερα μπορεί να υπάρξουν σοβαρά συμβάντα, όπως επιληπτικές κρίσεις ή σημαντική εγκεφαλική αιμορραγία.

Στον ευρωπαϊκά ενδεικνυόμενο πληθυσμό των κλινικών δεδομένων, οι συχνότερες ανεπιθύμητες ενέργειες περιλάμβαναν αντιδράσεις σχετιζόμενες με την έγχυση, ARIA-H, κεφαλαλγία και ARIA-E.

Το κρίσιμο σημείο είναι ότι τα ARIA δεν αντιμετωπίζονται όλα με τον ίδιο τρόπο. Ανάλογα με τη βαρύτητα, τα συμπτώματα και τα ευρήματα της MRI, η επόμενη δόση μπορεί να συνεχιστεί, να αναβληθεί ή η θεραπεία να διακοπεί οριστικά.

13
MRI πριν και κατά τη θεραπεία

Η μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου είναι ουσιαστικό μέρος της θεραπείας και όχι απλώς μία προαιρετική εξέταση.

Πριν από την έναρξη απαιτείται πρόσφατη MRI εγκεφάλου, συνήθως εντός των προηγούμενων έξι μηνών. Η MRI χρησιμοποιείται για να διαπιστωθεί αν υπάρχουν ήδη ευρήματα που αυξάνουν υπερβολικά τον κίνδυνο αιμορραγικών επιπλοκών ή υποδηλώνουν εγκεφαλική αγγειοπάθεια από αμυλοειδές.

Με βάση την επικαιροποιημένη ευρωπαϊκή πληροφορία προϊόντος, προγραμματισμένη MRI πραγματοποιείται πριν από:

• την 3η έγχυση,
• την 5η έγχυση,
• την 7η έγχυση και
• την 14η έγχυση.

Η MRI πρέπει γενικά να γίνεται αρκετά κοντά στην προγραμματισμένη έγχυση ώστε ο θεράπων να έχει διαθέσιμο το αποτέλεσμα πριν αποφασίσει ότι η θεραπεία μπορεί να συνεχιστεί.

Επιπλέον MRI μπορεί να χρειαστεί οποιαδήποτε στιγμή εμφανιστούν νέα συμπτώματα ύποπτα για ARIA. Επομένως ένας ασθενής που παρουσιάσει ξαφνικά έντονο πονοκέφαλο, σύγχυση, νευρολογικό έλλειμμα, σημαντική διαταραχή όρασης ή επιληπτική κρίση δεν περιμένει την επόμενη προγραμματισμένη εξέταση.

14
Αντιπηκτικά, αιμορραγία και αγγειακός κίνδυνος

Η λήψη αντιπηκτικών αποτελεί ιδιαίτερα σημαντικό ζήτημα πριν από την έναρξη της θεραπείας.

Με βάση την ευρωπαϊκή πληροφορία προϊόντος, η λεκανεμάμπη δεν πρέπει να ξεκινά σε ασθενείς που βρίσκονται σε συνεχιζόμενη θεραπεία με αντιπηκτικά.

Αυτό έχει πρακτική σημασία για ασθενείς με κολπική μαρμαρυγή, προηγούμενες θρομβώσεις, πνευμονική εμβολή ή άλλες καταστάσεις στις οποίες μπορεί να είναι απαραίτητη η αντιπηκτική αγωγή.

Η αντιπηκτική θεραπεία δεν πρέπει φυσικά να διακόπτεται από τον ασθενή ώστε να μπορέσει να λάβει Leqembi. Η ανάγκη για αντιπηκτικό μπορεί να είναι ζωτικής σημασίας και η θεραπευτική απόφαση πρέπει να γίνεται αποκλειστικά από τους θεράποντες ιατρούς.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται επίσης αν κατά τη διάρκεια της θεραπείας προκύψει επείγουσα ανάγκη για αντιπηκτικό ή θρομβολυτική θεραπεία. Σε τέτοιες καταστάσεις πρέπει να είναι γνωστό ότι ο ασθενής λαμβάνει λεκανεμάμπη και να υπάρχει άμεση νευρολογική αξιολόγηση του αιμορραγικού κινδύνου.

15
Άλλες παρενέργειες και αντιδράσεις στην έγχυση

Οι αντιδράσεις που σχετίζονται με την ενδοφλέβια έγχυση είναι από τις συχνότερες ανεπιθύμητες ενέργειες της λεκανεμάμπης.

Μπορεί να εμφανιστούν συμπτώματα όπως πυρετική κίνηση, ρίγος, ναυτία, κεφαλαλγία, μεταβολές της αρτηριακής πίεσης, εξάνθημα ή άλλα συμπτώματα κατά τη διάρκεια ή μετά την έγχυση.

Οι περισσότερες αντιδράσεις είναι διαχειρίσιμες, όμως ο ασθενής παρακολουθείται στενά, ιδιαίτερα στην πρώτη χορήγηση. Ανάλογα με την εικόνα μπορεί να απαιτηθεί επιβράδυνση ή διακοπή της έγχυσης και κατάλληλη φαρμακευτική αντιμετώπιση.

Έχουν επίσης αναφερθεί αντιδράσεις υπερευαισθησίας, ακόμη και σοβαρές. Συμπτώματα όπως δύσπνοια, βρογχόσπασμος, αγγειοοίδημα, έντονο εξάνθημα ή αναφυλακτική αντίδραση απαιτούν άμεση αντιμετώπιση.

Η κεφαλαλγία είναι επίσης συχνή. Το πρόβλημα είναι ότι ο πονοκέφαλος μπορεί να αποτελεί τόσο σχετικά απλή ανεπιθύμητη ενέργεια όσο και πιθανό σύμπτωμα ARIA. Επομένως νέος ή έντονος πονοκέφαλος κατά τη θεραπεία δεν πρέπει να αγνοείται.

16
Τι πρέπει να ελεγχθεί πριν από την πρώτη δόση

Η αξιολόγηση ενός υποψήφιου ασθενούς για Leqembi είναι πολυεπίπεδη.

Χρειάζεται καταρχάς να τεκμηριωθεί ότι υπάρχει πραγματική γνωστική έκπτωση και ότι το στάδιο αντιστοιχεί σε ήπια γνωσιακή διαταραχή ή ήπια άνοια. Η εκτίμηση περιλαμβάνει κλινικό ιστορικό, πληροφορίες από τον ασθενή και τον φροντιστή, νευροψυχολογική αξιολόγηση και έλεγχο της καθημερινής λειτουργικότητας.

Στη συνέχεια πρέπει να επιβεβαιωθεί ότι η υποκείμενη παθολογία είναι συμβατή με Alzheimer και ότι υπάρχει β-αμυλοειδές.

Πριν από τη θεραπεία είναι επίσης βασικά:

• γονότυπος ApoE ε4,
• πρόσφατη MRI εγκεφάλου,
• αναλυτικό ιστορικό εγκεφαλικών επεισοδίων, μικροαιμορραγιών ή επιληπτικών κρίσεων,
• έλεγχος όλων των αντιπηκτικών και αντιαιμοπεταλιακών φαρμάκων,
• αξιολόγηση άλλων σοβαρών νευρολογικών ή συστηματικών νοσημάτων,
• καταγραφή όλων των φαρμάκων και συμπληρωμάτων.

Παράλληλα πρέπει να έχουν αξιολογηθεί πιθανές αναστρέψιμες ή επιβαρυντικές αιτίες γνωστικών συμπτωμάτων, όπως διαταραχές θυρεοειδούς, ανεπάρκεια Β12, σοβαρές μεταβολικές διαταραχές, φαρμακευτική καταστολή, κατάθλιψη, διαταραχές ύπνου και άλλες καταστάσεις.

17
Εξετάσεις και παρακολούθηση κατά τη θεραπεία

Δεν υπάρχει μία απλή εξέταση αίματος που να δείχνει αν το Leqembi «δουλεύει» σε έναν συγκεκριμένο ασθενή.

Η βασική θεραπευτική παρακολούθηση στηρίζεται στην κλινική πορεία, στη λειτουργικότητα, στις γνωστικές δοκιμασίες και στις προγραμματισμένες MRI ασφαλείας.

Η ευρωπαϊκή πληροφορία συνιστά επανεκτίμηση της γνωστικής λειτουργίας και των κλινικών συμπτωμάτων περίπου κάθε έξι μήνες. Ο στόχος είναι να διαπιστώνεται αν ο ασθενής παραμένει στο στάδιο στο οποίο η θεραπεία έχει ένδειξη και αν η συνολική πορεία δικαιολογεί τη συνέχισή της.

Οι εργαστηριακές εξετάσεις αίματος παραμένουν χρήσιμες για τη συνολική φροντίδα του ασθενούς. Ανάλογα με το ιστορικό μπορεί να περιλαμβάνουν γενική αίματος, νεφρική και ηπατική λειτουργία, ηλεκτρολύτες, TSH, Β12, φυλλικό οξύ, γλυκόζη και άλλες εξετάσεις.

Οι εξετάσεις αυτές δεν αποτελούν ειδική μέτρηση της αποτελεσματικότητας της λεκανεμάμπης. Χρησιμοποιούνται κυρίως για να εντοπιστούν καταστάσεις που μπορεί να επηρεάζουν τη γνωστική λειτουργία ή τη γενική υγεία.

Ομοίως, ένας βιοδείκτης αίματος Alzheimer δεν πρέπει να μετριέται επανειλημμένα χωρίς σαφές κλινικό ερώτημα με την προσδοκία ότι κάθε πτώση ή άνοδος θα αντιστοιχεί άμεσα σε κλινική βελτίωση ή επιδείνωση.

18
Leqembi μαζί με άλλα φάρμακα για Alzheimer

Η έναρξη Leqembi δεν σημαίνει απαραίτητα ότι πρέπει να διακοπούν τα παλαιότερα συμπτωματικά φάρμακα για τη νόσο Alzheimer.

Αναστολείς χολινεστεράσης όπως η δονεπεζίλη, η ριβαστιγμίνη και η γαλανταμίνη δρουν με διαφορετικό μηχανισμό από τη λεκανεμάμπη. Η μεμαντίνη επίσης έχει διαφορετικό μηχανισμό και χρησιμοποιείται σε συγκεκριμένα στάδια της νόσου.

Στις κλινικές μελέτες της λεκανεμάμπης υπήρχαν ασθενείς που λάμβαναν σταθερή συμπτωματική αγωγή. Συνεπώς η θεραπεία δεν πρέπει να θεωρείται αυτομάτως ως «αντικατάσταση» όλων των άλλων φαρμάκων.

Η απόφαση για το ποια φάρμακα θα συνεχιστούν εξαρτάται από το στάδιο της νόσου, την ανοχή, το προηγούμενο όφελος, τις ανεπιθύμητες ενέργειες και τη συνολική θεραπευτική στρατηγική.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στη συνολική λίστα φαρμάκων, επειδή σε ηλικιωμένους ασθενείς είναι συχνή η πολυφαρμακία. Ηρεμιστικά, υπνωτικά και φάρμακα με αντιχολινεργική δράση μπορεί να επιβαρύνουν τη μνήμη, τη βάδιση ή τον κίνδυνο πτώσεων και πρέπει να επανεξετάζονται όταν υπάρχει κλινική ένδειξη.

19
Ποιοι ασθενείς δεν είναι κατάλληλοι

Το Leqembi δεν είναι θεραπεία για κάθε άνθρωπο με Alzheimer.

Δεν είναι κατάλληλο όταν η νόσος έχει ήδη εξελιχθεί σε μέτριο ή προχωρημένο στάδιο. Επίσης δεν πρέπει να χορηγείται σε έναν ασυμπτωματικό άνθρωπο μόνο επειδή έχει οικογενειακό ιστορικό, ApoE ε4 ή θετικό βιοδείκτη.

Η ευρωπαϊκή ένδειξη αποκλείει τους ApoE ε4 ομοζυγώτες. Επίσης υπάρχουν συγκεκριμένα MRI ευρήματα και αιμορραγικοί παράγοντες που αποτελούν αντένδειξη ή σοβαρό λόγο αποκλεισμού.

Μεταξύ των σημαντικών ευρημάτων είναι:

• προηγούμενη σημαντική ενδοεγκεφαλική αιμορραγία,
• περισσότερες από τέσσερις εγκεφαλικές μικροαιμορραγίες πριν από τη θεραπεία,
• επιπολής σιδήρωση,
• αγγειογενές οίδημα,
• MRI εικόνα ύποπτη για σημαντική εγκεφαλική αγγειοπάθεια αμυλοειδούς,
• μη επαρκώς ελεγχόμενη αιμορραγική διαταραχή,
• συνεχιζόμενη θεραπεία με αντιπηκτικά.

Η θεραπεία πρέπει επίσης να επανεκτιμάται όταν ο ασθενής εξελίσσεται σε μέτρια νόσο Alzheimer. Η συνέχιση ενός απαιτητικού φαρμάκου χωρίς να υπάρχει πλέον τεκμηριωμένο θεραπευτικό πλαίσιο δεν είναι αυτοσκοπός.

20
Leqembi και Kisunla: ποια είναι η διαφορά

Το Leqembi και το Kisunla ανήκουν στη νέα κατηγορία μονοκλωνικών αντισωμάτων που στοχεύουν το β-αμυλοειδές και χρησιμοποιούνται σε επιλεγμένους ασθενείς με πρώιμη νόσο Alzheimer.

Δεν είναι όμως το ίδιο φάρμακο. Το Leqembi περιέχει λεκανεμάμπη, ενώ το Kisunla περιέχει δονανεμάμπη. Τα δύο αντισώματα αναγνωρίζουν διαφορετικές μορφές της αμυλοειδικής παθολογίας και τα θεραπευτικά πρωτόκολλα δεν είναι ίδια.

Διαφέρουν επίσης ως προς το πρόγραμμα χορήγησης, τις λεπτομέρειες παρακολούθησης και τη στρατηγική διάρκειας της θεραπείας.

Και τα δύο απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή για ARIA και σωστή επιλογή του ασθενούς. Η απόφαση δεν πρέπει να γίνεται με τη λογική «ποιο φάρμακο είναι πιο δυνατό», αλλά με βάση την εγκεκριμένη ένδειξη, τα χαρακτηριστικά του ασθενούς, την MRI, τον γονότυπο ApoE, το θεραπευτικό πρωτόκολλο και την πραγματική δυνατότητα πρόσβασης.

Επίσης δεν πρέπει να θεωρείται ότι επειδή ένα από τα δύο φάρμακα έχει ευρωπαϊκή άδεια, είναι αυτομάτως διαθέσιμο με τον ίδιο τρόπο σε κάθε χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

21
Συχνές ερωτήσεις

22
Τι πρέπει να θυμάστε

Το Leqembi αποτελεί σημαντική αλλαγή στη θεραπευτική προσέγγιση της νόσου Alzheimer, επειδή ανήκει στις πρώτες θεραπείες που δεν περιορίζονται μόνο στη διαχείριση των συμπτωμάτων αλλά στοχεύουν άμεσα την αμυλοειδική παθολογία.

Η εξέλιξη αυτή είναι σημαντική, αλλά δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως «θεραπεία του Alzheimer». Το κλινικό όφελος είναι επιβράδυνση της εξέλιξης και αφορά προσεκτικά επιλεγμένους ασθενείς στα πρώτα στάδια της νόσου.

Για να εξεταστεί ένας ασθενής για Leqembi χρειάζεται πολύ περισσότερα από μια διάγνωση «άνοιας». Πρέπει να τεκμηριωθεί ότι βρίσκεται στο κατάλληλο στάδιο, να επιβεβαιωθεί η αμυλοειδική παθολογία, να γίνει γονότυπος ApoE και να αξιολογηθεί λεπτομερώς η MRI εγκεφάλου.

Η παρακολούθηση συνεχίζεται σε όλη τη διάρκεια της θεραπείας, επειδή ο κίνδυνος ARIA είναι πραγματικός. Οι προγραμματισμένες MRI, η ενημέρωση για νέα νευρολογικά συμπτώματα και η γνώση όλων των φαρμάκων του ασθενούς είναι απαραίτητα στοιχεία ασφαλούς θεραπείας.

Στην Ελλάδα πρέπει να αποφεύγεται η απλουστευτική φράση «το Leqembi κυκλοφορεί κανονικά». Η ακριβέστερη εικόνα είναι ότι έχει ευρωπαϊκή άδεια και η πρόσβαση αφορά συγκεκριμένους κατάλληλους ασθενείς μέσω εξειδικευμένης διαδικασίας, με αναφορές εξατομικευμένων εγκρίσεων κάλυψης στο νοσοκομειακό πλαίσιο.

Για τον ασθενή και την οικογένεια το πρώτο βήμα δεν είναι να αναζητήσουν μόνοι τους το φάρμακο. Είναι να επιβεβαιωθεί με ακρίβεια η διάγνωση, το στάδιο της νόσου και η βιολογική παθολογία και στη συνέχεια να αξιολογηθεί από εξειδικευμένη ομάδα αν το αναμενόμενο όφελος υπερτερεί των κινδύνων.

Βιβλιογραφία και επίσημες πηγές

1. European Medicines Agency. Leqembi – lecanemab. European Public Assessment Report.
2. European Commission. Commission authorises medicine for treatment of early Alzheimer’s disease. 15 April 2025.
3. European Commission – Union Register of Medicinal Products. LEQEMBI, lecanemab – Summary of Product Characteristics and Package Leaflet.
4. van Dyck CH, Swanson CJ, Aisen P, et al. Lecanemab in Early Alzheimer’s Disease. New England Journal of Medicine.

Το παρόν άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά τη νευρολογική αξιολόγηση ή την εξατομικευμένη ιατρική απόφαση. Η ένδειξη, η διαθεσιμότητα, η διαδικασία πρόσβασης και η αποζημίωση ενός νέου φαρμάκου μπορεί να μεταβάλλονται και πρέπει να επιβεβαιώνονται κατά τον χρόνο της θεραπευτικής απόφασης.