Λευκοκυτταρικός Τύπος: Ουδετερόφιλα, Λεμφοκύτταρα και οι Άλλοι Τύποι Λευκών

1Τι είναι ο λευκοκυτταρικός τύπος

Ο λευκοκυτταρικός τύπος είναι η ανάλυση των διαφορετικών κατηγοριών λευκών αιμοσφαιρίων που κυκλοφορούν στο περιφερικό αίμα. Συνήθως αποτελεί μέρος της Γενικής Αίματος και συμπληρώνει τον συνολικό αριθμό των λευκών αιμοσφαιρίων.

Τα πέντε βασικά είδη που αναφέρονται στο αποτέλεσμα είναι:

• Ουδετερόφιλα
• Λεμφοκύτταρα
• Μονοκύτταρα
• Ηωσινόφιλα
• Βασεόφιλα

Κάθε κατηγορία έχει διαφορετικό ρόλο στην άμυνα και στη ρύθμιση της ανοσολογικής αντίδρασης. Για αυτό δύο άνθρωποι με τον ίδιο συνολικό αριθμό WBC μπορεί να έχουν εντελώς διαφορετικό λευκοκυτταρικό τύπο και διαφορετική κλινική ερμηνεία.

2WBC και λευκοκυτταρικός τύπος: ποια είναι η διαφορά

Το WBC δείχνει τον συνολικό αριθμό των λευκών αιμοσφαιρίων. Ο λευκοκυτταρικός τύπος δείχνει από ποια κύτταρα αποτελείται αυτός ο συνολικός αριθμός.

Για παράδειγμα, δύο αποτελέσματα μπορεί να έχουν WBC 8.000/μL. Στο πρώτο μπορεί να επικρατούν τα ουδετερόφιλα, ενώ στο δεύτερο να υπάρχει μεγαλύτερη αναλογία λεμφοκυττάρων. Ο συνολικός αριθμός είναι ίδιος, αλλά η εσωτερική κατανομή είναι διαφορετική.

Ο γενικός οδηγός για τις συνολικές τιμές, τη λευκοκυττάρωση και τη λευκοπενία βρίσκεται στο άρθρο Λευκά Αιμοσφαίρια: Υψηλά, Χαμηλά, Ουδετερόφιλα και Λεμφοκύτταρα. Στον παρόντα οδηγό εξετάζουμε κυρίως την κατανομή των επιμέρους πληθυσμών.

3Ποσοστά και απόλυτοι αριθμοί

Κάθε πληθυσμός λευκών μπορεί να αναφέρεται με δύο τρόπους:

• Ως ποσοστό του συνολικού αριθμού των λευκών, όπως NEUT% ή LYM%.
• Ως απόλυτος αριθμός, όπως NEUT# ή LYM#.

Το ποσοστό δείχνει την αναλογία. Ο απόλυτος αριθμός δείχνει πόσα κύτταρα υπάρχουν πραγματικά ανά μονάδα όγκου αίματος. Για την κλινική αξιολόγηση ο απόλυτος αριθμός είναι συχνά πιο αξιόπιστος.

Για παράδειγμα, λεμφοκύτταρα 45% μπορεί να φαίνονται αυξημένα. Αν όμως τα συνολικά WBC είναι χαμηλά, ο απόλυτος αριθμός των λεμφοκυττάρων μπορεί να είναι φυσιολογικός. Πρόκειται τότε για σχετική και όχι απαραίτητα για πραγματική λεμφοκυττάρωση.

4Τι σημαίνουν NEUT, LYM, MONO, EOS και BASO

Το σύμβολο % δηλώνει ποσοστό. Το σύμβολο # ή η ένδειξη «abs» δηλώνει απόλυτο αριθμό. Οι συντομογραφίες μπορεί να διαφέρουν ελαφρά ανάλογα με τον αιματολογικό αναλυτή.

5Ουδετερόφιλα και απόλυτος αριθμός ANC

Τα ουδετερόφιλα είναι συνήθως ο πολυπληθέστερος τύπος λευκών αιμοσφαιρίων στους ενήλικες. Μετακινούνται γρήγορα προς τις περιοχές λοίμωξης ή φλεγμονής και φαγοκυτταρώνουν μικροοργανισμούς και κυτταρικά υπολείμματα.

Η αύξησή τους ονομάζεται ουδετεροφιλία. Μπορεί να παρατηρηθεί σε οξείες λοιμώξεις, φλεγμονές, ιστική βλάβη, έντονο στρες, κάπνισμα, μετά από χειρουργείο ή κατά τη λήψη κορτικοστεροειδών.

Η μείωσή τους ονομάζεται ουδετεροπενία. Μπορεί να εμφανιστεί μετά από ιογενείς λοιμώξεις, εξαιτίας φαρμάκων, αυτοάνοσων μηχανισμών, χημειοθεραπείας ή διαταραχών της παραγωγής στον μυελό των οστών.

Ο σημαντικότερος αριθμός είναι ο ANC, δηλαδή ο απόλυτος αριθμός ουδετερόφιλων. Δεν αρκεί να εξετάζεται μόνο το ποσοστό NEUT%.

6Λεμφοκύτταρα: Β, Τ και φυσικά κύτταρα φονείς

Τα λεμφοκύτταρα αποτελούν βασικό τμήμα της ειδικής ανοσίας. Περιλαμβάνουν διαφορετικούς πληθυσμούς με ξεχωριστές λειτουργίες:

• Τα Β λεμφοκύτταρα μπορούν να εξελιχθούν σε κύτταρα που παράγουν αντισώματα.
• Τα Τ λεμφοκύτταρα ρυθμίζουν την ανοσολογική απάντηση ή καταστρέφουν μολυσμένα κύτταρα.
• Τα φυσικά κύτταρα φονείς συμμετέχουν στην άμυνα έναντι μολυσμένων και ορισμένων παθολογικών κυττάρων.

Η αύξηση του απόλυτου αριθμού ονομάζεται λεμφοκυττάρωση. Μπορεί να εμφανιστεί σε ιογενείς λοιμώξεις, όπως η λοιμώδης μονοπυρήνωση, αλλά και σε άλλες αντιδραστικές ή αιματολογικές καταστάσεις.

Η μείωση ονομάζεται λεμφοπενία. Μπορεί να παρατηρηθεί σε οξείες λοιμώξεις, μετά από κορτικοστεροειδή, σε ανοσοκαταστολή, σε αυτοάνοσα νοσήματα ή σε άλλες συστηματικές καταστάσεις.

Ο συνηθισμένος λευκοκυτταρικός τύπος δεν διαχωρίζει τα Β, Τ και φυσικά κύτταρα φονείς. Όταν απαιτείται λεπτομερέστερη ανάλυση, μπορεί να ζητηθεί ανοσοφαινότυπος κυττάρων περιφερικού αίματος.

7Μονοκύτταρα και μακροφάγα

Τα μονοκύτταρα κυκλοφορούν στο αίμα και στη συνέχεια μπορούν να μετακινηθούν στους ιστούς, όπου διαφοροποιούνται σε μακροφάγα ή άλλα εξειδικευμένα κύτταρα.

Συμμετέχουν στην απομάκρυνση μικροοργανισμών, νεκρών κυττάρων και κυτταρικών υπολειμμάτων. Παράλληλα συμβάλλουν στην παρουσίαση αντιγόνων και στη ρύθμιση της ανοσολογικής απάντησης.

Η μονοκυττάρωση μπορεί να παρατηρηθεί κατά την ανάρρωση από ορισμένες λοιμώξεις, σε χρόνιες λοιμώξεις, σε φλεγμονώδη νοσήματα και σε ορισμένες αιματολογικές διαταραχές. Η μικρή, μεμονωμένη αύξηση δεν επιτρέπει συγκεκριμένη διάγνωση.

Η επιμονή της μονοκυττάρωσης, ιδιαίτερα όταν συνυπάρχουν αναιμία, διαταραχές αιμοπεταλίων ή παθολογική μορφολογία κυττάρων, χρειάζεται διερεύνηση.

8Ηωσινόφιλα, αλλεργίες και παρασιτώσεις

Τα ηωσινόφιλα είναι κοκκιοκύτταρα που συμμετέχουν σε αλλεργικές αντιδράσεις, στην άμυνα έναντι ορισμένων παρασίτων και σε ειδικές φλεγμονώδεις διεργασίες.

Η αύξηση του απόλυτου αριθμού ονομάζεται ηωσινοφιλία. Πιθανές κατηγορίες αιτιών είναι:

• Αλλεργική ρινίτιδα, άσθμα και άλλες ατοπικές καταστάσεις.
• Φαρμακευτικές αντιδράσεις.
• Ορισμένες παρασιτικές λοιμώξεις.
• Δερματολογικά ή συστηματικά φλεγμονώδη νοσήματα.
• Σπανιότερα, αιματολογικές διαταραχές.

Η παρουσία ηωσινοφιλίας δεν αποδεικνύει από μόνη της ούτε αλλεργία ούτε παρασίτωση. Η διερεύνηση εξαρτάται από το ύψος και τη διάρκεια της αύξησης, τα συμπτώματα, τα ταξίδια, τα φάρμακα και τα υπόλοιπα εργαστηριακά ευρήματα.

9Βασεόφιλα και αλλεργικές αντιδράσεις

Τα βασεόφιλα αποτελούν μικρό ποσοστό των λευκών αιμοσφαιρίων. Περιέχουν ουσίες όπως η ισταμίνη και συμμετέχουν σε αντιδράσεις υπερευαισθησίας και σε άλλες ανοσολογικές διεργασίες.

Επειδή ο φυσιολογικός αριθμός τους είναι μικρός, τα ποσοστά τους μπορεί να παρουσιάζουν σχετικές διακυμάνσεις. Για την αξιολόγηση πρέπει να ελέγχεται ο απόλυτος αριθμός BASO#.

Μικρή μεμονωμένη αύξηση δεν είναι συνήθως ειδικό εύρημα. Αντίθετα, σημαντική ή επίμονη βασεοφιλία, ιδιαίτερα μαζί με άλλες διαταραχές στη Γενική Αίματος, μπορεί να χρειάζεται αιματολογική αξιολόγηση.

10Σχετική και απόλυτη αύξηση

Η έννοια της σχετικής και της απόλυτης μεταβολής είναι απαραίτητη για τη σωστή ανάγνωση του λευκοκυτταρικού τύπου.

Σχετική αύξηση σημαίνει ότι το ποσοστό ενός τύπου είναι υψηλό σε σχέση με τους υπόλοιπους. Δεν σημαίνει υποχρεωτικά ότι υπάρχουν περισσότερα κύτταρα από το φυσιολογικό.

Απόλυτη αύξηση σημαίνει ότι ο πραγματικός αριθμός του συγκεκριμένου τύπου κυττάρων είναι αυξημένος.

11Ανώριμα κοκκιοκύτταρα και στροφή προς τα αριστερά

Ορισμένοι αιματολογικοί αναλυτές αναφέρουν τα ανώριμα κοκκιοκύτταρα ως IG% και IG#. Πρόκειται για πρόδρομες μορφές της κοκκιοκυτταρικής σειράς που συνήθως βρίσκονται κυρίως στον μυελό των οστών.

Η παρουσία τους στο περιφερικό αίμα μπορεί να εμφανιστεί όταν ο μυελός αυξάνει έντονα την παραγωγή κυττάρων, όπως σε σοβαρή λοίμωξη, έντονη φλεγμονώδη αντίδραση, ιστική βλάβη ή άλλες καταστάσεις.

Ο όρος στροφή προς τα αριστερά χρησιμοποιείται για την αυξημένη παρουσία νεότερων μορφών της ουδετεροφιλικής σειράς. Δεν αποτελεί από μόνος του διάγνωση βακτηριακής λοίμωξης και πρέπει να αξιολογείται μαζί με την κλινική εικόνα, την CRP, άλλους δείκτες και, όπου χρειάζεται, το επίχρισμα.

12Συχνά μοτίβα στον λευκοκυτταρικό τύπο

Ορισμένοι συνδυασμοί εμφανίζονται συχνότερα σε συγκεκριμένες κλινικές καταστάσεις. Δεν είναι όμως απόλυτοι ούτε επαρκούν για διάγνωση.

13Παιδιά, εγκυμοσύνη και ηλικία

Ο λευκοκυτταρικός τύπος μεταβάλλεται φυσιολογικά με την ηλικία. Τα παιδιά δεν πρέπει να αξιολογούνται με τα ίδια όρια που χρησιμοποιούνται στους ενήλικες.

Στα μικρότερα παιδιά είναι συχνή η φυσιολογική επικράτηση των λεμφοκυττάρων. Αργότερα η κατανομή μεταβάλλεται και τα ουδετερόφιλα γίνονται συνήθως ο πολυπληθέστερος πληθυσμός.

Κατά την εγκυμοσύνη μπορεί να παρατηρείται αύξηση των συνολικών λευκών και των ουδετερόφιλων χωρίς να υπάρχει απαραίτητα λοίμωξη. Η τιμή πρέπει να συσχετίζεται με την εβδομάδα κύησης, τα συμπτώματα και τους υπόλοιπους δείκτες.

Στους ηλικιωμένους η αντίδραση σε σοβαρή λοίμωξη μπορεί να είναι λιγότερο έντονη. Φυσιολογικός αριθμός λευκών δεν αποκλείει σημαντική λοίμωξη όταν υπάρχουν συμβατά συμπτώματα.

14Πότε χρειάζεται επίχρισμα περιφερικού αίματος

Οι σύγχρονοι αιματολογικοί αναλυτές μετρούν και ταξινομούν μεγάλο αριθμό κυττάρων με μεγάλη ακρίβεια. Σε ορισμένες περιπτώσεις όμως χρειάζεται μικροσκοπικός έλεγχος με επίχρισμα περιφερικού αίματος.

Το επίχρισμα μπορεί να ζητηθεί όταν:

• Ο αναλυτής εμφανίζει προειδοποιητική ένδειξη ή αδυνατεί να ταξινομήσει κύτταρα.
• Υπάρχουν σημαντικά αυξημένοι ή μειωμένοι πληθυσμοί.
• Αναφέρονται άτυπα λεμφοκύτταρα, βλάστες ή άλλες ανώριμες μορφές.
• Υπάρχει διαταραχή σε περισσότερες από μία αιματολογικές σειρές.
• Τα αποτελέσματα δεν συμφωνούν με την κλινική εικόνα.
• Μια απόκλιση επιμένει σε επαναλαμβανόμενες εξετάσεις.

Το επίχρισμα προσφέρει πληροφορίες για τη μορφολογία, την ωρίμανση και την εμφάνιση των κυττάρων, όχι μόνο για τον αριθμό τους.

15Ποιες πρόσθετες εξετάσεις μπορεί να χρειαστούν

Οι πρόσθετες εξετάσεις επιλέγονται με βάση τον συγκεκριμένο πληθυσμό που έχει μεταβληθεί και το κλινικό ερώτημα. Δεν χρειάζονται όλες σε κάθε ασθενή.

16Πότε χρειάζεται άμεση ιατρική αξιολόγηση

Δεν υπάρχει ένα μοναδικό ποσοστό ή ένας αριθμός που να έχει την ίδια σημασία για όλους. Η ανάγκη άμεσης αξιολόγησης εξαρτάται από τον απόλυτο αριθμό, τα συμπτώματα, τη διάρκεια και τις υπόλοιπες αιματολογικές παραμέτρους.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν υπάρχει:

• Πυρετός μαζί με σημαντική ουδετεροπενία.
• Γρήγορη πτώση του ANC σε σχέση με προηγούμενο αποτέλεσμα.
• Δύσπνοια, υπόταση, σύγχυση ή έντονη γενική επιδείνωση.
• Αναφορά βλαστών ή άλλων ύποπτων κυττάρων.
• Συνύπαρξη αναιμίας και χαμηλών αιμοπεταλίων.
• Ανεξήγητοι μώλωπες, αιμορραγίες, διογκωμένοι λεμφαδένες ή σπληνομεγαλία.
• Επίμονη απόκλιση χωρίς προφανή αιτία.

17Πώς διαβάζεται σωστά το αποτέλεσμα

Μια πρακτική σειρά ανάγνωσης είναι η ακόλουθη:

1. Ελέγξτε το συνολικό WBC. Δείτε αν βρίσκεται μέσα στα όρια αναφοράς του συγκεκριμένου εργαστηρίου.
2. Ελέγξτε τους απόλυτους αριθμούς. Δώστε προτεραιότητα στα NEUT#, LYM#, MONO#, EOS# και BASO#.
3. Δείτε τα ποσοστά. Χρησιμοποιούνται για να κατανοήσετε την κατανομή, όχι απομονωμένα.
4. Ελέγξτε τυχόν flags. Αναζητήστε ενδείξεις για άτυπα κύτταρα, ανώριμα κοκκιοκύτταρα ή ανάγκη μορφολογικού ελέγχου.
5. Συγκρίνετε με προηγούμενα αποτελέσματα. Η τάση στον χρόνο είναι συχνά σημαντικότερη από μία μεμονωμένη μικρή απόκλιση.
6. Συσχετίστε με αιμοσφαιρίνη και αιμοπετάλια. Η διαταραχή πολλών σειρών χρειάζεται διαφορετική αξιολόγηση από μια μεμονωμένη μεταβολή.
7. Λάβετε υπόψη ηλικία, εγκυμοσύνη, φάρμακα και πρόσφατες λοιμώξεις.
8. Συσχετίστε με τα συμπτώματα. Ο εργαστηριακός αριθμός δεν αντικαθιστά την κλινική εξέταση.

18Συχνές ερωτήσεις

19Τι να θυμάστε

• Το WBC δείχνει τον συνολικό αριθμό των λευκών, ενώ ο λευκοκυτταρικός τύπος δείχνει την κατανομή τους.
• Οι απόλυτοι αριθμοί είναι συχνά σημαντικότεροι από τα ποσοστά.
• Τα ουδετερόφιλα αξιολογούνται κυρίως μέσω του ANC.
• Η λεμφοκυττάρωση, η ηωσινοφιλία ή η μονοκυττάρωση δεν αποτελούν από μόνες τους διάγνωση.
• Οι φυσιολογικές αναλογίες διαφέρουν με την ηλικία και μπορεί να μεταβάλλονται στην εγκυμοσύνη.
• Η επιμονή μιας απόκλισης και η συνύπαρξη διαταραχών σε αιμοσφαιρίνη ή αιμοπετάλια έχουν ιδιαίτερη σημασία.
• Ο λευκοκυτταρικός τύπος πρέπει να ερμηνεύεται μαζί με τα συμπτώματα, τα φάρμακα, το ιστορικό και τις προηγούμενες εξετάσεις.

20Κλείστε Ραντεβού και Βιβλιογραφία