Λάδι Καρύδας για Μαλλιά: Πριν ή Μετά το Λούσιμο, Πόση Ώρα Μένει και Παρενέργειες

Λάδι καρύδας για μαλλιά με μια ματιά

Περιεχόμενα

1Τι είναι το λάδι καρύδας

Το λάδι καρύδας παράγεται από τη σάρκα του καρπού της καρύδας, Cocos nucifera. Αποτελείται κυρίως από τριγλυκερίδια κορεσμένων λιπαρών οξέων, με σημαντικότερο το λαυρικό οξύ.

Η ιδιαίτερη χημική δομή του λαυρικού οξέος θεωρείται ότι εξηγεί γιατί το λάδι καρύδας μπορεί να εισχωρεί βαθύτερα στο στέλεχος της τρίχας σε σύγκριση με ορισμένα άλλα έλαια. Η δράση του αφορά κυρίως την ίδια την τρίχα και όχι το ζωντανό τριχοθυλάκιο μέσα στο δέρμα.

Στην αγορά συναντάται ως:

• παρθένο ή έξτρα παρθένο λάδι καρύδας,
• εξευγενισμένο λάδι καρύδας,
• κλασματοποιημένο λάδι καρύδας,
• MCT oil,
• συστατικό σε μάσκες, conditioners και serum,
• μείγμα με αιθέρια έλαια ή άλλα φυτικά έλαια.

Οι μορφές αυτές δεν έχουν ακριβώς την ίδια σύσταση και δεν πρέπει να θεωρούνται αυτόματα ισοδύναμες.

2Τι δείχνουν οι επιστημονικές μελέτες

Σε συγκριτική μελέτη εξετάστηκαν το λάδι καρύδας, το ηλιέλαιο και το mineral oil ως προϊόντα πριν και μετά το λούσιμο. Το λάδι καρύδας ήταν το μόνο από τα τρία που περιόρισε σημαντικά την απώλεια πρωτεΐνης τόσο από υγιείς όσο και από ήδη ταλαιπωρημένες τρίχες.^[1]

Άλλες εργαστηριακές μελέτες, με τεχνικές απεικόνισης και χημικής ανάλυσης, έχουν δείξει ότι συστατικά του λαδιού καρύδας μπορούν να εισχωρήσουν στο εσωτερικό της ανθρώπινης τρίχας.^[2][3]

Νεότερες μελέτες έχουν επίσης εξετάσει δείκτες όπως η πορώδης δομή, η αντοχή και το σπάσιμο της τρίχας, με αποτελέσματα που υποστηρίζουν πιθανή προστατευτική επίδραση από τη φθορά της καθημερινής περιποίησης.^[4][5]

3Πώς εισχωρεί στην τρίχα

Η τρίχα αποτελείται κυρίως από κερατίνη και διαθέτει εξωτερικά μια στιβάδα από μικροσκοπικά λέπια, το περιτρίχιο. Όταν τα λέπια αυτά υποστούν φθορά από θερμότητα, βαφές, τριβή ή συχνό λούσιμο, η τρίχα γίνεται περισσότερο πορώδης και ευάλωτη στο σπάσιμο.

Το λαυρικό οξύ έχει σχετικά χαμηλό μοριακό βάρος και ευθύγραμμη δομή. Αυτά τα χαρακτηριστικά διευκολύνουν τη διείσδυση συστατικών του λαδιού καρύδας στο στέλεχος της τρίχας και τη σύνδεσή τους με τις πρωτεΐνες της.

Η επίδραση διαφέρει από ένα έλαιο που παραμένει κυρίως στην επιφάνεια και λειτουργεί μόνο ως λιπαντικό. Το λάδι καρύδας μπορεί να έχει ταυτόχρονα επιφανειακή μαλακτική δράση και βαθύτερη διείσδυση.^[2]

Αυτό δεν σημαίνει ότι «θρέφει τη ρίζα» ή ότι φτάνει μέσω της τρίχας στο τριχοθυλάκιο. Το ορατό στέλεχος της τρίχας αποτελεί κερατινοποιημένη δομή και δεν είναι ζωντανός ιστός.

4Απώλεια πρωτεΐνης, κερατίνη και σπάσιμο

Κατά το βρέξιμο, η τρίχα απορροφά νερό και διογκώνεται. Κατά το στέγνωμα συστέλλεται. Η επαναλαμβανόμενη διόγκωση και συστολή, σε συνδυασμό με σαμπουάν, χτένισμα και θερμότητα, μπορεί να συμβάλει σε φθορά του περιτριχίου και απώλεια πρωτεϊνικού υλικού.

Η εφαρμογή λαδιού καρύδας πριν από το λούσιμο μπορεί να περιορίσει την ποσότητα νερού που εισέρχεται απότομα στην τρίχα και να μειώσει τη μηχανική καταπόνηση. Μετά το λούσιμο μπορεί να μειώσει την τριβή ανάμεσα στις τρίχες και να διευκολύνει το χτένισμα.

Η «απώλεια πρωτεΐνης από την τρίχα» δεν σημαίνει ότι το άτομο έχει χαμηλή πρωτεΐνη στο αίμα ή χρειάζεται απαραίτητα διατροφικό συμπλήρωμα. Πρόκειται για τοπική φθορά της κερατινοποιημένης ίνας.

Το λάδι δεν ανακατασκευάζει μόνιμα την κατεστραμμένη τρίχα. Μπορεί όμως να περιορίσει περαιτέρω φθορά και να βελτιώσει προσωρινά την υφή, τη λάμψη και την ευκολία χτενίσματος.

5Βοηθά πραγματικά στην τριχόπτωση;

Το λάδι καρύδας μπορεί να μειώσει το σπάσιμο των τριχών, αλλά αυτό διαφέρει από την τριχόπτωση που ξεκινά μέσα από το τριχοθυλάκιο.

Δεν υπάρχουν ισχυρά δεδομένα ότι αντιμετωπίζει:

• ανδρογενετική αλωπεκία,
• γυναικείου τύπου αραίωση,
• γυροειδή αλωπεκία,
• τελογενή τριχόρροια,
• τριχόπτωση από σιδηροπενία ή θυρεοειδή,
• ουλωτικές μορφές αλωπεκίας.

Συστηματική ανασκόπηση για λάδι καρύδας, καστορέλαιο και αργανέλαιο κατέληξε ότι το λάδι καρύδας διαθέτει στοιχεία για εύθραυστα μαλλιά και ποιότητα της τρίχας, αλλά μόνο περιορισμένα δεδομένα για πραγματική ανάπτυξη μαλλιών.^[6]

Η μείωση του σπασίματος μπορεί να κάνει τα μαλλιά να φαίνονται μακρύτερα και πυκνότερα. Δεν σημαίνει όμως ότι αυξήθηκε ο αριθμός των τριχών που παράγονται από το τριχωτό.

Για φυτικές επιλογές που έχουν μελετηθεί ειδικότερα στην ανδρογενετική αλωπεκία, δείτε το έλαιο δενδρολίβανου για τριχόπτωση και το έλαιο κολοκυθόσπορου για τριχόπτωση.

6Λάδι καρύδας πριν ή μετά το λούσιμο;

Μπορεί να χρησιμοποιηθεί και με τους δύο τρόπους, αλλά ο σκοπός και η ποσότητα διαφέρουν.

Για τους περισσότερους ανθρώπους, η εφαρμογή πριν από το λούσιμο είναι η πιο πρακτική επιλογή, επειδή επιτρέπει να απομακρυνθεί η περίσσεια λαδιού και περιορίζει τη βαριά ή λιπαρή εμφάνιση.

7Πόση ώρα πρέπει να μένει στα μαλλιά;

Δεν υπάρχει μία επιστημονικά καθορισμένη ιδανική διάρκεια για όλους τους τύπους μαλλιών. Πρακτικά, για εφαρμογή πριν από το λούσιμο, συνήθως αρκούν 30 έως 60 λεπτά.

Σε πολύ ξηρά, πυκνά ή σγουρά μαλλιά μπορεί να παραμείνει για μία έως δύο ώρες, εφόσον δεν προκαλεί ερεθισμό ή έντονη λιπαρότητα.

Δεν έχει αποδειχθεί ότι η ολονύκτια εφαρμογή είναι αποτελεσματικότερη. Η πολύωρη παραμονή αυξάνει την πιθανότητα συσσώρευσης, λεκέδων, ερεθισμού ή εμφάνισης θυλακίτιδας σε ευαίσθητο τριχωτό.

Αν το προϊόν εφαρμόζεται μόνο στις άκρες, μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε ελάχιστη ποσότητα χωρίς ξέβγαλμα. Αν όμως τα μαλλιά φαίνονται βαριά ή κολλώδη, η ποσότητα είναι υπερβολική.

8Πώς εφαρμόζεται σωστά πριν από το λούσιμο

1. Ζεστάνετε μικρή ποσότητα ανάμεσα στις παλάμες. Δεν χρειάζεται να θερμανθεί σε φούρνο ή καυτό νερό.
2. Χωρίστε τα μαλλιά σε τμήματα, ιδιαίτερα αν είναι πυκνά ή σγουρά.
3. Εφαρμόστε από το μέσο του μήκους προς τις άκρες.
4. Αποφύγετε τη ρίζα αν το τριχωτό είναι λιπαρό ή εμφανίζει σπυράκια.
5. Αφήστε το για περίπου 30–60 λεπτά.
6. Βρέξτε καλά τα μαλλιά και εφαρμόστε σαμπουάν πρώτα στις ρίζες.
7. Επαναλάβετε το σαμπουάν μόνο αν παραμένει εμφανής λιπαρότητα.

Το πολύ έντονο τρίψιμο για να απομακρυνθεί το λάδι μπορεί να ακυρώσει μέρος του οφέλους, επειδή αυξάνει τη μηχανική καταπόνηση της τρίχας.

9Πόση ποσότητα χρειάζεται;

Η κατάλληλη ποσότητα εξαρτάται περισσότερο από το μήκος, την πυκνότητα και την ξηρότητα των μαλλιών παρά από ένα σταθερό αριθμό κουταλιών.

• Κοντά ή λεπτά μαλλιά: περίπου μισό κουταλάκι ή λιγότερο.
• Μαλλιά μέχρι τους ώμους: περίπου ένα κουταλάκι.
• Μακριά ή πυκνά μαλλιά: ένα έως δύο κουταλάκια, κατανεμημένα στα μήκη.
• Μετά το λούσιμο: μία έως τρεις σταγόνες, ανάλογα με την πυκνότητα.

Οι ποσότητες είναι πρακτικές αφετηρίες και όχι ιατρική δοσολογία. Ο στόχος είναι μια λεπτή επικάλυψη, όχι να εμποτιστούν τα μαλλιά μέχρι να στάζουν.

Η μεγαλύτερη ποσότητα δεν αυξάνει υποχρεωτικά τη διείσδυση. Συνήθως αυξάνει μόνο τη λιπαρότητα και την ανάγκη για πιο έντονο λούσιμο.

10Λάδι καρύδας για ξηρά και ταλαιπωρημένα μαλλιά

Τα ξηρά ή ταλαιπωρημένα μαλλιά είναι συνήθως περισσότερο πορώδη, έχουν πιο τραχύ περιτρίχιο και σπάνε ευκολότερα κατά το χτένισμα.

Το λάδι καρύδας μπορεί να είναι ιδιαίτερα χρήσιμο όταν η φθορά σχετίζεται με:

• συχνό πιστολάκι ή πρέσα,
• επαναλαμβανόμενες βαφές,
• αποχρωματισμό,
• ήλιο, αλάτι ή χλώριο,
• δυνατό βούρτσισμα,
• συχνό λούσιμο με ισχυρά καθαριστικά.

Η εφαρμογή πριν από το λούσιμο μπορεί να χρησιμοποιείται μία φορά την εβδομάδα και να αυξάνεται έως δύο φορές, εφόσον τα μαλλιά παραμένουν ξηρά και δεν εμφανίζεται συσσώρευση.

11Βαμμένα και αποχρωματισμένα μαλλιά

Οι βαφές και ιδιαίτερα ο αποχρωματισμός μεταβάλλουν τη δομή του περιτριχίου και αυξάνουν την πορώδη υφή της τρίχας. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε ξηρότητα, κόμπους και ευκολότερο σπάσιμο.

Μελέτες σε ίνες μαλλιών έχουν δείξει ότι έλαια με βάση την καρύδα μπορεί να περιορίζουν την αύξηση της πορώδους δομής και ορισμένους δείκτες μηχανικής φθοράς.^[4]

Δεν πρέπει να εφαρμόζεται ακριβώς πριν από χημική βαφή χωρίς οδηγία του κομμωτή, επειδή ένα παχύ στρώμα λαδιού μπορεί να επηρεάσει την ομοιόμορφη επαφή του προϊόντος με την τρίχα.

Μετά τη βαφή μπορεί να ενταχθεί στην περιποίηση των μηκών, αλλά δεν αντικαθιστά conditioner, προστασία από τη θερμότητα ή εξειδικευμένη φροντίδα για έντονα αποχρωματισμένες τρίχες.

12Σγουρά, ξηρά ή πολύ πυκνά μαλλιά

Σε σγουρά και πολύ πυκνά μαλλιά, το φυσικό σμήγμα δυσκολεύεται περισσότερο να κατανεμηθεί από τη ρίζα μέχρι τις άκρες. Για τον λόγο αυτό, τα μήκη μπορεί να είναι ξηρά ακόμη και όταν το τριχωτό είναι φυσιολογικό ή λιπαρό.

Το λάδι καρύδας μπορεί να χρησιμοποιείται:

• ως pre-shampoo στα μήκη,
• σε μικρή ποσότητα μετά το λούσιμο,
• πάνω από ενυδατικό leave-in για περιορισμό της απώλειας υγρασίας,
• μόνο στις άκρες ανάμεσα στα λουσίματα.

Ορισμένοι τύποι μαλλιών μπορεί να γίνουν άκαμπτοι ή βαρείς μετά από συχνή χρήση. Σε αυτή την περίπτωση μειώνεται η ποσότητα ή η συχνότητα και χρησιμοποιείται ελαφρύτερο conditioner.

13Λεπτά ή λιπαρά μαλλιά

Σε λεπτά μαλλιά, ακόμη και μικρή ποσότητα μπορεί να μειώσει τον όγκο και να δημιουργήσει βαριά, κολλημένη εμφάνιση.

Για λεπτά ή λιπαρά μαλλιά είναι προτιμότερο:

• να εφαρμόζεται μόνο στις άκρες,
• να χρησιμοποιείται πριν από το λούσιμο και όχι ως leave-in,
• να ξεκινά με μισό κουταλάκι ή λιγότερο,
• να αποφεύγεται η ρίζα,
• να μην εφαρμόζεται σε κάθε λούσιμο αν προκαλεί συσσώρευση.

Η ανάγκη για δύο ή τρία δυνατά λουσίματα ώστε να αφαιρεθεί το λάδι μπορεί να οδηγήσει σε περισσότερη ξηρότητα των μηκών και να ακυρώσει το επιδιωκόμενο όφελος.

14Στο τριχωτό ή μόνο στα μήκη και στις άκρες;

Η καλύτερα τεκμηριωμένη χρήση αφορά την προστασία του στελέχους της τρίχας. Επομένως, για τους περισσότερους ανθρώπους αρκεί η εφαρμογή στα μήκη και στις άκρες.

Η εφαρμογή στο τριχωτό δεν είναι απαραίτητη για να μειωθεί η φθορά των μηκών και δεν έχει αποδειχθεί ότι ενεργοποιεί τη ρίζα.

Αποφύγετε ή περιορίστε την εφαρμογή στο δέρμα όταν υπάρχει:

• πολύ λιπαρό τριχωτό,
• θυλακίτιδα ή σπυράκια,
• έντονη πιτυρίδα,
• ερυθρότητα ή έκζεμα,
• πληγές ή εκδορές,
• ανεξήγητος κνησμός ή κάψιμο.

Αν εμφανιστεί ερεθισμός, η εφαρμογή διακόπτεται και το τριχωτό ξεπλένεται με ήπιο σαμπουάν.

15Πιτυρίδα και σμηγματορροϊκή δερματίτιδα

Το λάδι καρύδας δεν αποτελεί καθιερωμένη θεραπεία της σμηγματορροϊκής δερματίτιδας. Σε ορισμένους ανθρώπους μπορεί να μειώσει προσωρινά την αίσθηση ξηρότητας, ενώ σε άλλους να αυξήσει τη λιπαρότητα, τον κνησμό ή τη συσσώρευση λεπιών.

Όταν υπάρχουν λιπαρά κιτρινωπά λέπια, έντονη ερυθρότητα ή υποτροπιάζων κνησμός, χρειάζεται κατάλληλο θεραπευτικό σαμπουάν ή δερματολογική αντιμετώπιση και όχι απλή επάλειψη με έλαιο.

Επίμονη πιτυρίδα μπορεί επίσης να σχετίζεται με ψωρίαση, δερματίτιδα εξ επαφής ή μυκητιασική λοίμωξη. Η εικόνα δεν πρέπει να θεωρείται πάντα απλή ξηροδερμία.

16Ψαλίδα, φριζάρισμα και λάμψη

Η ψαλίδα αποτελεί μηχανική διάσπαση του άκρου της τρίχας. Κανένα λάδι δεν μπορεί να ενώσει μόνιμα ένα ήδη διαχωρισμένο άκρο.

Το λάδι καρύδας μπορεί να καλύψει προσωρινά την επιφάνεια, να μειώσει την τριβή και να κάνει την ψαλίδα λιγότερο εμφανή. Η οριστική αντιμετώπιση του ήδη κατεστραμμένου άκρου παραμένει το κούρεμα.

Η μείωση του φριζαρίσματος σχετίζεται κυρίως με:

• λείανση της εξωτερικής επιφάνειας,
• μείωση τριβής ανάμεσα στις τρίχες,
• καλύτερη συγκράτηση των άκρων,
• περισσότερη αντανάκλαση του φωτός από πιο λεία επιφάνεια.

Η υπερβολική ποσότητα μπορεί να δώσει λιπαρή λάμψη αντί για φυσική γυαλάδα.

17Παρθένο, εξευγενισμένο, κλασματοποιημένο και MCT

Το παρθένο λάδι καρύδας παράγεται με ηπιότερη επεξεργασία και διατηρεί το χαρακτηριστικό άρωμα της καρύδας. Το εξευγενισμένο έχει συνήθως πιο ουδέτερη οσμή.

Δεν υπάρχουν επαρκείς άμεσες συγκριτικές μελέτες που να αποδεικνύουν ότι το παρθένο είναι σημαντικά αποτελεσματικότερο από το εξευγενισμένο για την προστασία της τρίχας.

Το κλασματοποιημένο λάδι καρύδας και το MCT oil έχουν τροποποιημένη σύσταση και μεγαλύτερη αναλογία μικρότερων λιπαρών οξέων. Μπορεί να είναι πιο ελαφριά και να παραμένουν υγρά, αλλά δεν είναι ταυτόσημα με το λάδι καρύδας των κλασικών μελετών.

Για εφαρμογή στα μαλλιά προτιμάται προϊόν με καθαρή σύνθεση, χωρίς αρώματα, χρωστικές ή πολλά πρόσθετα, ιδιαίτερα σε ευαίσθητο δέρμα.

18Συνδυασμός με δενδρολίβανο, δαφνέλαιο ή άλλα έλαια

Το λάδι καρύδας χρησιμοποιείται συχνά ως έλαιο βάσης για την αραίωση αιθέριων ελαίων. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε σπιτικό μείγμα είναι ασφαλές ή αποτελεσματικό.

Το αιθέριο έλαιο δενδρολίβανου δεν πρέπει να εφαρμόζεται αδιάλυτο στο τριχωτό. Η συγκέντρωση πρέπει να παραμένει χαμηλή και η χρήση να διακόπτεται αν προκαλεί κάψιμο ή ερυθρότητα.

Η ταυτόχρονη έναρξη πολλών ελαίων δυσκολεύει την αναγνώριση του υπεύθυνου συστατικού αν εμφανιστεί αλλεργία ή ερεθισμός.

Πριν από οποιονδήποτε συνδυασμό, είναι προτιμότερο να δοκιμάζεται αρχικά το κάθε προϊόν μόνο του σε μικρή περιοχή. Δείτε επίσης τον οδηγό για το δαφνέλαιο για μαλλιά.

19Παρενέργειες, ερεθισμός και αλλεργία

Πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες από την τοπική χρήση περιλαμβάνουν:

• λιπαρότητα και βαριά εμφάνιση,
• συσσώρευση υπολειμμάτων,
• κνησμό ή κάψιμο,
• ερυθρότητα,
• σπυράκια ή θυλακίτιδα,
• δερματίτιδα εξ επαφής,
• αλλεργική αντίδραση στην καρύδα ή σε πρόσθετο συστατικό.

Πριν από την πρώτη εκτεταμένη χρήση, εφαρμόστε μικρή ποσότητα πίσω από το αυτί ή στην εσωτερική πλευρά του αντιβραχίου και παρακολουθήστε την περιοχή για 24–48 ώρες.

Η δοκιμή μικρής περιοχής μειώνει αλλά δεν εξαλείφει τον κίνδυνο αντίδρασης.

20Πότε η τριχόπτωση χρειάζεται ιατρικό ή εργαστηριακό έλεγχο

Το σπάσιμο συνήθως αφήνει τρίχες διαφορετικού μήκους και φθαρμένες άκρες. Η πραγματική τριχόπτωση αφορά αποβολή ολόκληρης της τρίχας από το τριχοθυλάκιο ή σταδιακή αραίωση της πυκνότητας.

Χρειάζεται αξιολόγηση όταν υπάρχει:

• ξαφνική ή έντονη τριχόπτωση,
• διεύρυνση της χωρίστρας ή υποχώρηση της γραμμής των μαλλιών,
• στρογγυλές άτριχες περιοχές,
• απώλεια φρυδιών ή βλεφαρίδων,
• πόνος, έντονος κνησμός, φλύκταινες ή ουλές,
• κόπωση, ωχρότητα ή διαταραχές περιόδου,
• πρόσφατη σημαντική απώλεια βάρους, τοκετός ή σοβαρή νόσος,
• τριχόπτωση σε παιδί.

Ανάλογα με το ιστορικό, μπορεί να χρειαστούν γενική αίματος, φερριτίνη και δείκτες σιδήρου, TSH ή άλλες στοχευμένες εξετάσεις. Δεν χρειάζονται όλοι οι ασθενείς το ίδιο γενικό πακέτο.

Δείτε αναλυτικά: Εξετάσεις Αίματος για Τριχόπτωση.

21Συχνές ερωτήσεις

22Κλείστε Ραντεβού και Βιβλιογραφία

Βιβλιογραφία

1. Rele AS, Mohile RB. Effect of mineral oil, sunflower oil, and coconut oil on prevention of hair damage. J Cosmet Sci. 2003;54(2):175-192.
   https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12715094/
2. Ruetsch SB, Kamath YK, Rele AS, Mohile RB. Secondary ion mass spectrometric investigation of penetration of coconut and mineral oils into human hair fibers. J Cosmet Sci. 2001;52(3):169-184.
   https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11413497/
3. Quantitative measurement of the penetration of coconut oil into human hair using radiolabeled coconut oil.
   https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22487449/
4. Benefit of coconut-based hair oil via hair porosity quantification. Int J Cosmet Sci. 2022.
   https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35377477/
5. Single hair fiber assessment techniques to discriminate between mineral oil and coconut oil effect on hair physical properties. 2020.
   https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32949101/
6. Phong C, Lee V, Yale K, Sung C, Mesinkovska N. Coconut, Castor, and Argan Oil for Hair in Skin of Color Patients: A Systematic Review. J Drugs Dermatol. 2022;21(7):751-757.
   https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35816075/
7. Keis K, et al. Investigation of penetration abilities of various oils into human hair fibers.
   https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16258695/
8. Penetration of oils into hair. Int J Cosmet Sci. 2024.
   https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38922913/
9. Μικροβιολογικό Λαμία. Έλαιο Δενδρολίβανου για Τριχόπτωση.
   https://mikrobiologikolamia.gr/elaio-dendrolivanou-trichoptosi/
10. Μικροβιολογικό Λαμία. Έλαιο Κολοκυθόσπορου για Τριχόπτωση.
    https://mikrobiologikolamia.gr/elaio-kolokythosporou-trichoptosi/
11. Μικροβιολογικό Λαμία. Εξετάσεις Αίματος για Τριχόπτωση.
    https://mikrobiologikolamia.gr/exetaseis-aimatos-trichoptosi/