Κανέλα: Σάκχαρο, Χοληστερίνη, Δοσολογία και Παρενέργειες

1Τι είναι η κανέλα

Η κανέλα προέρχεται από τον αποξηραμένο εσωτερικό φλοιό δέντρων του γένους Cinnamomum. Χρησιμοποιείται ως μπαχαρικό, αρωματικό συστατικό και πρώτη ύλη φυτικών παρασκευασμάτων. Η χαρακτηριστική γεύση και το άρωμά της οφείλονται σε πτητικές ουσίες, κυρίως στην κινναμαλδεΰδη.

Δεν πρόκειται όμως για ένα ενιαίο προϊόν. Διαφορετικά είδη κανέλας μπορεί να έχουν διαφορετική περιεκτικότητα σε κινναμαλδεΰδη, ευγενόλη και κουμαρίνη. Επομένως, τα αποτελέσματα μιας μελέτης που χρησιμοποίησε συγκεκριμένο εκχύλισμα δεν μπορούν να μεταφερθούν αυτόματα σε κάθε σκόνη ή κάψουλα κανέλας που κυκλοφορεί στην αγορά.

2Κανέλα Κεϋλάνης ή Cassia: ποια είναι η διαφορά;

Οι δύο βασικές κατηγορίες που συναντά ο καταναλωτής είναι:

Στη σκόνη είναι σχεδόν αδύνατο να αναγνωριστεί ο τύπος μόνο από την εμφάνιση. Για αυτό πρέπει να αναγράφεται στην ετικέτα «Ceylon», «Κεϋλάνης» ή Cinnamomum verum. Η γενική ένδειξη «cinnamon» ή «κανέλα» δεν επιβεβαιώνει ότι πρόκειται για κανέλα Κεϋλάνης.

3Ποιες δραστικές ουσίες περιέχει

Η κινναμαλδεΰδη είναι ένα από τα κυριότερα αρωματικά συστατικά του φλοιού της κανέλας και έχει μελετηθεί εργαστηριακά για αντιοξειδωτικές, αντιμικροβιακές και μεταβολικές δράσεις. Άλλα συστατικά είναι πολυφαινόλες, προκυανιδίνες και, ανάλογα με το είδος, ευγενόλη και κουμαρίνη.

Τα εργαστηριακά ευρήματα δεν αποτελούν από μόνα τους απόδειξη θεραπευτικού οφέλους στον άνθρωπο. Μια ουσία μπορεί να εμφανίζει δράση σε κύτταρα ή μικροοργανισμούς σε συγκέντρωση που δεν επιτυγχάνεται με ασφαλή κατανάλωση τροφίμου.

4Κανέλα και σάκχαρο: βοηθά στον διαβήτη;

Η κανέλα έχει μελετηθεί περισσότερο σε άτομα με προδιαβήτη ή σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2. Ορισμένες κλινικές δοκιμές και μετα-αναλύσεις καταγράφουν μικρή μείωση της γλυκόζης νηστείας. Άλλες δεν βρίσκουν σημαντική διαφορά ή παρουσιάζουν μεγάλη ανομοιογένεια μεταξύ των αποτελεσμάτων.

Οι διαφορές μπορεί να οφείλονται στο είδος της κανέλας, στη μορφή του εκχυλίσματος, στη δόση, στη διάρκεια, στη διατροφή των συμμετεχόντων και στα φάρμακα που ήδη λάμβαναν. Σε αρκετές μελέτες δεν αναφέρεται με επαρκή ακρίβεια αν χρησιμοποιήθηκε Κεϋλάνης ή Cassia.

Η κανέλα δεν αποτελεί εγκεκριμένη θεραπεία διαβήτη. Δεν πρέπει να χρησιμοποιείται αντί της μετφορμίνης, των αναστολέων SGLT2, των αγωνιστών GLP-1, της ινσουλίνης ή άλλης αγωγής που έχει χορηγηθεί από γιατρό.

5HbA1c και αντίσταση στην ινσουλίνη

Η γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη, ή HbA1c, αντανακλά κατά προσέγγιση τη μέση γλυκαιμία των τελευταίων δύο έως τριών μηνών. Για να θεωρηθεί ότι ένα συμπλήρωμα έχει ουσιαστική επίδραση στον διαβήτη, δεν αρκεί μία μεμονωμένη χαμηλότερη μέτρηση σακχάρου. Χρειάζεται σταθερή και κλινικά σημαντική βελτίωση της HbA1c χωρίς ανεπιθύμητες ενέργειες.

Τα αποτελέσματα για την HbA1c και τους δείκτες αντίστασης στην ινσουλίνη παραμένουν ασυνεπή. Ακόμη και όταν παρατηρείται μικρή μεταβολή, αυτή συνήθως δεν μπορεί να συγκριθεί με την αποτελεσματικότητα της σωστής διατροφής, της απώλειας βάρους όπου χρειάζεται, της τακτικής άσκησης και των εγκεκριμένων φαρμάκων.

Άτομο με προδιαβήτη δεν πρέπει να περιορίζεται στην κανέλα. Χρειάζεται εκτίμηση βάρους, αρτηριακής πίεσης, λιπιδίων, οικογενειακού ιστορικού και συνολικού καρδιαγγειακού κινδύνου.

6Κανέλα για χοληστερίνη και τριγλυκερίδια

Ορισμένες μετα-αναλύσεις έχουν καταγράψει μικρές μειώσεις στα τριγλυκερίδια ή σε άλλες παραμέτρους του λιπιδαιμικού προφίλ. Ωστόσο, η επίδραση στην LDL-χοληστερίνη δεν είναι σταθερή και τα αποτελέσματα διαφέρουν σημαντικά ανάλογα με τη μελέτη και τη δόση.

Η LDL αποτελεί βασικό αιτιολογικό παράγοντα της αθηροσκλήρωσης. Σε ασθενή με υψηλό καρδιαγγειακό κίνδυνο, διαβήτη, χρόνια νεφρική νόσο, οικογενή υπερχοληστερολαιμία ή προηγούμενο έμφραγμα, μία πιθανή μικρή επίδραση της κανέλας δεν μπορεί να υποκαταστήσει τη θεραπεία που απαιτείται για την επίτευξη του στόχου LDL.

Η σωστή παρακολούθηση γίνεται με πλήρες λιπιδαιμικό προφίλ και όχι από το πώς «αισθάνεται» κάποιος. Η υψηλή LDL συνήθως δεν προκαλεί συμπτώματα.

7Αρτηριακή πίεση και καρδιαγγειακή υγεία

Έχουν δημοσιευθεί μελέτες που εξετάζουν την επίδραση της κανέλας στην αρτηριακή πίεση. Ορισμένες δείχνουν μικρές μειώσεις, κυρίως σε συγκεκριμένες ομάδες ασθενών και για περιορισμένο χρονικό διάστημα. Η συνολική τεκμηρίωση, όμως, δεν επιτρέπει να θεωρηθεί αντιυπερτασικό φάρμακο.

Η αρτηριακή πίεση επηρεάζεται από το σωματικό βάρος, το αλάτι, τη σωματική δραστηριότητα, τον ύπνο, το αλκοόλ, τη νεφρική λειτουργία και τη φαρμακευτική αγωγή. Η κανέλα δεν διορθώνει από μόνη της αυτούς τους παράγοντες.

Ασθενής που λαμβάνει αντιυπερτασικά δεν πρέπει να αλλάξει τη δόση τους με βάση μία μεμονωμένη μέτρηση. Χρειάζονται επαναλαμβανόμενες σωστές μετρήσεις και ιατρική αξιολόγηση.

8Κανέλα για αδυνάτισμα και μεταβολισμό

Η κανέλα συχνά προστίθεται σε ροφήματα που διαφημίζονται ως «λιποδιαλυτικά» ή «ενισχυτικά του μεταβολισμού». Δεν υπάρχει, όμως, αξιόπιστη απόδειξη ότι ένα ρόφημα κανέλας προκαλεί σημαντική απώλεια λίπους χωρίς θερμιδικό έλλειμμα.

Μερικές αναλύσεις κλινικών δοκιμών έχουν καταγράψει μικρές μεταβολές στο βάρος ή στην περίμετρο μέσης. Οι μεταβολές αυτές δεν εμφανίζονται σε όλους, είναι περιορισμένες και δεν αποδεικνύουν ότι η κανέλα «καίει» λίπος.

Μπορεί να είναι χρήσιμη έμμεσα όταν χρησιμοποιείται για να δώσει γεύση σε γιαούρτι, βρώμη ή καφέ χωρίς προσθήκη ζάχαρης. Το όφελος στην περίπτωση αυτή προέρχεται κυρίως από τη βελτίωση της συνολικής διατροφικής επιλογής και όχι από κάποια ισχυρή φαρμακολογική δράση.

9Πέψη, φούσκωμα και αέρια

Η ευρωπαϊκή αξιολόγηση φυτικών φαρμάκων αφορά κυρίως την παραδοσιακή χρήση παρασκευασμάτων κανέλας Κεϋλάνης για ήπιες σπασμωδικές γαστρεντερικές ενοχλήσεις, όπως φούσκωμα και μετεωρισμό. Η αναγνώριση αυτή βασίζεται στη μακρόχρονη χρήση και δεν σημαίνει ότι έχει αποδειχθεί αποτελεσματικότητα αντίστοιχη με ένα πλήρως τεκμηριωμένο φάρμακο.

Ένα ζεστό ρόφημα κανέλας μπορεί να είναι ευχάριστο μετά το γεύμα, αλλά το επίμονο φούσκωμα δεν πρέπει να αποδίδεται πάντα σε «κακή πέψη». Μπορεί να σχετίζεται με δυσανεξία στη λακτόζη, κοιλιοκάκη, δυσκοιλιότητα, ευερέθιστο έντερο, γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση ή άλλη κατάσταση.

Φούσκωμα με απώλεια βάρους, αίμα στα κόπρανα, επίμονο έμετο, αναιμία ή νυχτερινά συμπτώματα χρειάζεται ιατρική διερεύνηση.

10Αντιοξειδωτική, αντιφλεγμονώδης και αντιμικροβιακή δράση

Συστατικά της κανέλας εμφανίζουν αντιοξειδωτικές και αντιμικροβιακές ιδιότητες σε εργαστηριακές μελέτες. Τα ευρήματα αυτά εξηγούν το επιστημονικό ενδιαφέρον για το φυτό, αλλά δεν σημαίνουν ότι η κατανάλωση κανέλας θεραπεύει βακτηριακές, μυκητιασικές ή ιογενείς λοιμώξεις.

Δεν πρέπει να χρησιμοποιείται σκόνη, αιθέριο έλαιο ή πάστα κανέλας για αυτοσχέδια θεραπεία στο στόμα, στο δέρμα, στον κόλπο ή σε τραύμα. Η κινναμαλδεΰδη μπορεί να προκαλέσει ισχυρό ερεθισμό, δερματίτιδα εξ επαφής ή βλάβη του βλεννογόνου.

Η κανέλα δεν αντικαθιστά αντιβιοτικό όταν υπάρχει επιβεβαιωμένη βακτηριακή λοίμωξη και δεν θεραπεύει μυκητίαση, ουρολοίμωξη ή λοίμωξη του αναπνευστικού.

11Δοσολογία κανέλας ως μπαχαρικό

Δεν υπάρχει επίσημη θεραπευτική δοσολογία κανέλας για σάκχαρο, χοληστερίνη, πίεση ή αδυνάτισμα. Η χρήση μικρής ποσότητας ως συστατικό της διατροφής διαφέρει σημαντικά από την καθημερινή λήψη πολλών γραμμαρίων με θεραπευτικό σκοπό.

Για περιστασιακή χρήση στο φαγητό, οι συνηθισμένες μαγειρικές ποσότητες θεωρούνται γενικά ασφαλείς. Όταν όμως η κανέλα λαμβάνεται καθημερινά και σε ποσότητα που πλησιάζει αρκετά γραμμάρια, πρέπει να είναι γνωστό αν πρόκειται για Κεϋλάνης ή Cassia.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις ασφάλειας, ένας ενήλικας 60 kg μπορεί να φθάσει το ανεκτό ημερήσιο όριο κουμαρίνης με περίπου 2 g μέσης κανέλας Cassia την ημέρα. Αυτό δεν σημαίνει ότι μία περιστασιακή υπέρβαση προκαλεί δηλητηρίαση, αλλά ότι η συστηματική μεγάλη κατανάλωση Cassia δεν είναι καλή επιλογή.

12Κάψουλες, εκχυλίσματα και συμπληρώματα κανέλας

Τα συμπληρώματα μπορεί να περιέχουν σκόνη φλοιού, υδατικό εκχύλισμα, συμπυκνωμένο ξηρό εκχύλισμα ή συνδυασμό κανέλας με χρώμιο, βερβερίνη και άλλα συστατικά. Η αναγραφή «500 mg» δεν σημαίνει το ίδιο σε όλα τα προϊόντα, επειδή ένα συμπυκνωμένο εκχύλισμα δεν είναι ισοδύναμο με 500 mg απλής σκόνης.

Πριν από την επιλογή προϊόντος πρέπει να ελέγχονται:

• η πλήρης βοτανική ονομασία του είδους,
• το μέρος του φυτού που χρησιμοποιήθηκε,
• η ποσότητα ανά κάψουλα και ανά ημερήσια δόση,
• η αναλογία εκχυλίσματος, όταν υπάρχει,
• η περιεκτικότητα ή ο έλεγχος για κουμαρίνη,
• τα υπόλοιπα δραστικά συστατικά,
• οι οδηγίες και οι προειδοποιήσεις του κατασκευαστή.

Οι δόσεις που έχουν χρησιμοποιηθεί στις μελέτες διαφέρουν σημαντικά και δεν αποτελούν αυτόματα ασφαλή σύσταση για αυτοθεραπεία. Προϊόν Cassia σε δόση αρκετών γραμμαρίων μπορεί να υπερβαίνει το ημερήσιο όριο κουμαρίνης.

13Τσάι και ρόφημα κανέλας

Ένα ρόφημα μπορεί να παρασκευαστεί με μικρό ξύλο κανέλας σε ζεστό νερό ή με μικρή ποσότητα σκόνης. Δεν υπάρχει απόδειξη ότι η προσθήκη λεμονιού, μελιού ή τζίντζερ μετατρέπει το ρόφημα σε θεραπεία διαβήτη, λοίμωξης ή παχυσαρκίας.

Το μέλι αυξάνει την πρόσληψη σακχάρων και θερμίδων. Επομένως, ένα ρόφημα με αρκετό μέλι δεν είναι κατάλληλη μέθοδος «μείωσης του σακχάρου», ακόμη και αν περιέχει κανέλα.

Η σκόνη δεν διαλύεται πλήρως και μπορεί να προκαλέσει βήχα ή ερεθισμό αν εισπνευστεί. Δεν πρέπει να καταπίνεται στεγνή. Η πρακτική γνωστή ως «cinnamon challenge» μπορεί να οδηγήσει σε εισρόφηση και σοβαρή πνευμονική βλάβη.

14Κουμαρίνη, κανέλα Cassia και ήπαρ

Η κουμαρίνη είναι φυσική αρωματική ουσία που υπάρχει σε σχετικά υψηλές συγκεντρώσεις στην κανέλα Cassia. Σε ορισμένα ευαίσθητα άτομα μπορεί να προκαλέσει αύξηση των ηπατικών ενζύμων ή φαρμακευτικού τύπου ηπατική βλάβη.

Το ανεκτό ημερήσιο όριο έχει οριστεί στα 0,1 mg κουμαρίνης ανά kg σωματικού βάρους την ημέρα. Για ενήλικα 60 kg αντιστοιχεί σε 6 mg κουμαρίνης ημερησίως. Η μέση Cassia μπορεί να περιέχει περίπου 3.000 mg κουμαρίνης ανά kg κανέλας, αλλά η περιεκτικότητα παρουσιάζει μεγάλη διακύμανση.

Μία μικρή και περιστασιακή υπέρβαση δεν σημαίνει ότι θα προκληθεί βλάβη. Το πρόβλημα αφορά κυρίως την επαναλαμβανόμενη καθημερινή κατανάλωση μεγάλης ποσότητας Cassia ή τη χρήση συμπληρώματος με άγνωστη περιεκτικότητα.

15Παρενέργειες της κανέλας

Σε ποσότητες τροφίμου η κανέλα είναι συνήθως καλά ανεκτή. Σε μεγαλύτερες ποσότητες, σε συμπληρώματα ή μετά από παρατεταμένη χρήση μπορεί να εμφανιστούν:

• καούρα, ναυτία ή δυσφορία στο στομάχι,
• ερεθισμός του στόματος και της γλώσσας,
• άφθες ή στοματίτιδα εξ επαφής από αρωματικά προϊόντα κανέλας,
• δερματικό εξάνθημα ή δερματίτιδα,
• βήχας και ερεθισμός των αεραγωγών μετά από εισπνοή σκόνης,
• αύξηση τρανσαμινασών ή ηπατική βλάβη σε ευαίσθητα άτομα με υψηλή έκθεση σε κουμαρίνη,
• πιθανή υπογλυκαιμία όταν συνδυάζεται με φάρμακα που μειώνουν το σάκχαρο.

Το αιθέριο έλαιο κανέλας είναι πολύ πιο συμπυκνωμένο από το μπαχαρικό. Δεν πρέπει να καταπίνεται αδιάλυτο ή να εφαρμόζεται απευθείας στο δέρμα και στους βλεννογόνους.

16Αλληλεπιδράσεις με φάρμακα

Η μικρή ποσότητα κανέλας που χρησιμοποιείται περιστασιακά στο φαγητό συνήθως δεν δημιουργεί πρόβλημα. Η προσοχή αφορά κυρίως τα συμπληρώματα και τη συστηματική κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων.

Η κουμαρίνη της κανέλας δεν πρέπει να συγχέεται με τη βαρφαρίνη. Η παρουσία κουμαρίνης δεν σημαίνει ότι η κανέλα λειτουργεί ως θεραπευτικό αντιπηκτικό.

17Εγκυμοσύνη, θηλασμός και παιδιά

Εγκυμοσύνη: οι συνηθισμένες ποσότητες που περιέχονται στα τρόφιμα θεωρούνται γενικά αποδεκτές. Τα συμπληρώματα, τα συμπυκνωμένα εκχυλίσματα και οι «θεραπευτικές» μεγάλες ποσότητες δεν συνιστώνται χωρίς ιατρική καθοδήγηση, επειδή δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα ασφάλειας.

Θηλασμός: η χρήση ως μπαχαρικό είναι διαφορετική από τη λήψη κάψουλας ή αιθέριου ελαίου. Για υψηλές δόσεις δεν υπάρχουν επαρκείς πληροφορίες και προτιμάται η αποφυγή.

Παιδιά: μικρές ποσότητες στα τρόφιμα είναι συνήθως ασφαλείς, εφόσον δεν υπάρχει αλλεργία. Δεν υπάρχει καθιερωμένη παιδιατρική δόση συμπληρώματος κανέλας. Επειδή το ανεκτό όριο κουμαρίνης εξαρτάται από το βάρος, τα παιδιά μπορεί να το φθάσουν με πολύ μικρότερη ποσότητα Cassia.

Το αιθέριο έλαιο κανέλας πρέπει να φυλάσσεται μακριά από παιδιά. Ακόμη και μικρή κατάποση συμπυκνωμένου αιθέριου ελαίου μπορεί να προκαλέσει σοβαρό ερεθισμό ή τοξικότητα.

18Ποιοι πρέπει να αποφεύγουν τα συμπληρώματα κανέλας

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται σε άτομα με:

• γνωστή ηπατική νόσο, ηπατίτιδα ή ανεξήγητα αυξημένες τρανσαμινάσες,
• ιστορικό ηπατικής βλάβης από φάρμακο ή συμπλήρωμα,
• αλλεργία στην κανέλα ή στοματίτιδα από αρωματικές ύλες,
• σακχαρώδη διαβήτη με συχνές υπογλυκαιμίες,
• πολλαπλή φαρμακευτική αγωγή,
• θεραπεία για καρκίνο,
• προγραμματισμένη χειρουργική ή οδοντιατρική επέμβαση,
• εγκυμοσύνη ή θηλασμό, όταν πρόκειται για συμπλήρωμα και όχι για τρόφιμο.

Η ένδειξη «φυσικό προϊόν» δεν εγγυάται ότι είναι ασφαλές για κάθε ασθενή. Η ασφάλεια εξαρτάται από το είδος, την ποσότητα, τη διάρκεια, τα φάρμακα και τη λειτουργία του ήπατος.

19Ποιες εξετάσεις μπορεί να χρειάζονται

Δεν χρειάζονται εργαστηριακές εξετάσεις επειδή κάποιος έβαλε μικρή ποσότητα κανέλας στο φαγητό του. Ο έλεγχος καθορίζεται από τον λόγο χρήσης και το ιστορικό.

Οι τρανσαμινάσες δεν χρειάζεται να ελέγχονται προληπτικά σε κάθε άτομο που χρησιμοποιεί κανέλα ως μπαχαρικό. Έχουν μεγαλύτερη σημασία όταν υπάρχει ηπατική νόσος, συμπλήρωμα υψηλής δόσης, μακρά διάρκεια ή συμπτώματα όπως ίκτερος και σκουρόχρωμα ούρα.

20Πότε χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση

Η χρήση πρέπει να διακοπεί και να ζητηθεί ιατρική συμβουλή όταν εμφανιστούν:

• κιτρίνισμα του δέρματος ή των ματιών,
• σκουρόχρωμα ούρα ή πολύ ανοιχτόχρωμα κόπρανα,
• έντονη κόπωση, ναυτία ή πόνος στο δεξιό άνω μέρος της κοιλιάς,
• γενικευμένο εξάνθημα, οίδημα ή δυσκολία στην αναπνοή,
• τρέμουλο, εφίδρωση, σύγχυση ή επιβεβαιωμένη υπογλυκαιμία,
• επίμονος βήχας ή δύσπνοια μετά από εισπνοή σκόνης,
• επιδείνωση σακχάρου παρά τη χρήση του συμπληρώματος.

Μετά από κατάποση αιθέριου ελαίου ή εισρόφηση μεγάλης ποσότητας σκόνης χρειάζεται άμεση επικοινωνία με γιατρό ή Κέντρο Δηλητηριάσεων.

21Συχνές ερωτήσεις για την κανέλα

22Κλείστε Ραντεβού και Βιβλιογραφία