Καλπροτεκτίνη στα Παιδιά: Φυσιολογικές Τιμές ανά Ηλικία, Υψηλή Τιμή και Ερμηνεία

1Τι είναι η καλπροτεκτίνη στα παιδιά

Η καλπροτεκτίνη κοπράνων είναι πρωτεΐνη που βρίσκεται σε μεγάλη ποσότητα στα ουδετερόφιλα. Όταν υπάρχει φλεγμονώδης δραστηριότητα στον εντερικό βλεννογόνο, αυξάνεται η παρουσία ουδετεροφίλων στο έντερο και κατά συνέπεια μπορεί να αυξηθεί και η συγκέντρωση καλπροτεκτίνης στα κόπρανα.

Χρησιμοποιείται επομένως ως μη επεμβατικός δείκτης εντερικής φλεγμονής. Στα παιδιά έχει ιδιαίτερη χρησιμότητα, επειδή η μέτρηση γίνεται σε δείγμα κοπράνων και μπορεί να συμβάλει στη διερεύνηση χωρίς να αποτελεί από μόνη της επεμβατική εξέταση.

Η καλπροτεκτίνη όμως δεν δίνει συγκεκριμένη διάγνωση. Μπορεί να αυξηθεί σε φλεγμονώδη νόσο του εντέρου, σε γαστρεντερικές λοιμώξεις και σε άλλες καταστάσεις που συνοδεύονται από εντερική φλεγμονή.

Το σωστό ερώτημα επομένως δεν είναι «ποια νόσο αποδεικνύει η καλπροτεκτίνη;», αλλά «υπάρχει ένδειξη εντερικής φλεγμονής που χρειάζεται να αξιολογηθεί μαζί με την κλινική εικόνα;».

2Πότε ζητείται καλπροτεκτίνη σε ένα παιδί

Η καλπροτεκτίνη δεν είναι εξέταση που χρειάζεται κάθε παιδί με κοιλιακό πόνο. Έχει μεγαλύτερη αξία όταν υπάρχει συγκεκριμένο ερώτημα για πιθανή οργανική φλεγμονή του εντέρου.

• Επίμονη ή υποτροπιάζουσα διάρροια.
• Αίμα ή βλέννα στα κόπρανα.
• Χρόνιος ή υποτροπιάζων κοιλιακός πόνος μαζί με άλλα ύποπτα ευρήματα.
• Απώλεια βάρους ή ανεπαρκής πρόσληψη βάρους.
• Επιβράδυνση της ανάπτυξης.
• Σιδηροπενία ή αναιμία χωρίς σαφή εξήγηση.
• Παρατεταμένος πυρετός μαζί με γαστρεντερικά συμπτώματα.
• Υποψία νόσου Crohn ή ελκώδους κολίτιδας.
• Παρακολούθηση παιδιού με ήδη διαγνωσμένη φλεγμονώδη νόσο του εντέρου.

Σε ένα κατά τα άλλα καλά παιδί με παροδικό κοιλιακό άλγος και χωρίς διάρροια, αίμα στα κόπρανα, απώλεια βάρους, διαταραχή ανάπτυξης ή άλλα ανησυχητικά ευρήματα, η καλπροτεκτίνη δεν πρέπει να χρησιμοποιείται μηχανικά ως γενικό screening test.

3Γιατί η ηλικία αλλάζει την ερμηνεία

Η ηλικία είναι ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία στην ερμηνεία της καλπροτεκτίνης στα παιδιά. Οι συγκεντρώσεις είναι γενικά υψηλότερες στις πολύ μικρές ηλικίες και μειώνονται όσο το παιδί μεγαλώνει.

Η διαφορά είναι ιδιαίτερα έντονη στα νεογνά και στα βρέφη. Επιπλέον, υπάρχει μεγάλη διακύμανση μεταξύ υγιών παιδιών της ίδιας ηλικίας.

Για αυτό δεν υπάρχει ένας μοναδικός αριθμός που να αποτελεί φυσιολογικό όριο από τη γέννηση έως την εφηβεία. Η ηλικία, η μέθοδος της εξέτασης, το εργαστήριο και κυρίως το κλινικό πλαίσιο πρέπει να συνεκτιμώνται.

4Καλπροτεκτίνη στα παιδιά: φυσιολογικές τιμές ανά ηλικία

Δεν υπάρχουν ενιαία διεθνή παιδιατρικά όρια αναφοράς για όλες τις ηλικίες. Οι αριθμοί πρέπει να ερμηνεύονται σύμφωνα με τη μέθοδο του εργαστηρίου και το κλινικό πλαίσιο.

5Καλπροτεκτίνη σε νεογνά και βρέφη

Στα βρέφη απαιτείται η μεγαλύτερη προσοχή στην ερμηνεία. Οι τιμές μπορεί να είναι αρκετά υψηλότερες από τα συνηθισμένα όρια ενηλίκων χωρίς αυτό να σημαίνει υποχρεωτικά φλεγμονώδη νόσο του εντέρου.

Ιδιαίτερα κατά τον πρώτο χρόνο ζωής υπάρχει μεγάλη διακύμανση μεταξύ υγιών βρεφών και δεν έχει καθιερωθεί ένας ενιαίος ασφαλής αριθμός που να χωρίζει το φυσιολογικό από το παθολογικό.

Για αυτό ένα αποτέλεσμα σε βρέφος πρέπει να αξιολογείται μαζί με την ηλικία σε μήνες, τα συμπτώματα, την ανάπτυξη, την παρουσία αίματος στα κόπρανα και την υπόλοιπη κλινική εικόνα.

6Καλπροτεκτίνη μετά τα 4 χρόνια

Μετά την ηλικία των 4 ετών οι τιμές πλησιάζουν περισσότερο εκείνες των ενηλίκων. Σε πολλές μεθόδους το 50 μg/g χρησιμοποιείται ως σημείο αναφοράς.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι κάθε τιμή λίγο πάνω από 50 μg/g αντιστοιχεί σε νόσο. Υγιή παιδιά μπορεί να παρουσιάσουν τιμές μέχρι περίπου 100 μg/g ή ακόμη υψηλότερες.

Ιδιαίτερα ένα οριακό αποτέλεσμα, χωρίς ανησυχητικά συμπτώματα και χωρίς άλλα εργαστηριακά ευρήματα, συχνά χρειάζεται αξιολόγηση της συνολικής εικόνας και όχι άμεσο συμπέρασμα.

7Τι σημαίνει αυξημένη καλπροτεκτίνη σε παιδί

Η αυξημένη καλπροτεκτίνη υποδηλώνει ότι υπάρχει μεγαλύτερη πιθανότητα φλεγμονώδους δραστηριότητας στο γαστρεντερικό. Δεν προσδιορίζει όμως από μόνη της την αιτία.

Για την ερμηνεία εξετάζουμε κυρίως:

• πόσο αυξημένη είναι η τιμή,
• την ηλικία του παιδιού,
• τα συμπτώματα και τη διάρκειά τους,
• αν υπάρχει αίμα στα κόπρανα, απώλεια βάρους ή καθυστέρηση ανάπτυξης,
• τη γενική αίματος και τους δείκτες φλεγμονής,
• αν προηγήθηκε πρόσφατη εντερική λοίμωξη,
• αν η αύξηση επιμένει σε επόμενη μέτρηση.

Μια μικρή αύξηση μετά από οξεία διάρροια έχει διαφορετικό βάρος από μια επίμονα πολύ αυξημένη τιμή σε παιδί με αίμα στα κόπρανα, αναιμία και απώλεια βάρους.

8Καλπροτεκτίνη, Crohn, ελκώδης κολίτιδα και IBD στα παιδιά

Μία από τις σημαντικότερες χρήσεις της καλπροτεκτίνης στην παιδιατρική είναι η διερεύνηση και η παρακολούθηση της φλεγμονώδους νόσου του εντέρου (IBD), δηλαδή κυρίως της νόσου Crohn και της ελκώδους κολίτιδας.

Σε παιδί με χρόνια γαστρεντερικά συμπτώματα μπορεί να βοηθήσει στην εκτίμηση του κατά πόσο υπάρχει πραγματική εντερική φλεγμονή και αν χρειάζεται περαιτέρω παιδογαστρεντερολογική διερεύνηση.

Η καλπροτεκτίνη χρησιμοποιείται επίσης στην παρακολούθηση παιδιών με ήδη γνωστή IBD, επειδή οι μεταβολές της μπορούν να προσφέρουν πληροφορίες για τη φλεγμονώδη δραστηριότητα.

9Γαστρεντερίτιδα, διάρροια και λοιμώξεις

Μια οξεία γαστρεντερική λοίμωξη μπορεί να προκαλέσει παροδική αύξηση της καλπροτεκτίνης. Αυτό είναι σημαντικό όταν το δείγμα λαμβάνεται κατά τη διάρκεια ή αμέσως μετά από επεισόδιο διάρροιας.

Η αύξηση αυτή δεν σημαίνει ότι το παιδί έχει Crohn ή ελκώδη κολίτιδα. Μπορεί να αντικατοπτρίζει απλώς τη φλεγμονή που προκαλεί η ίδια η λοίμωξη.

Παράλληλα, η καλπροτεκτίνη δεν πρέπει να χρησιμοποιείται για να αποφασίσουμε αν μια γαστρεντερίτιδα είναι βακτηριακή ή ιογενής.

Όταν υπάρχει επίμονη διάρροια, υψηλός πυρετός, αίμα στα κόπρανα ή κατάλληλο επιδημιολογικό ιστορικό, μπορεί να απαιτείται στοχευμένος μικροβιολογικός έλεγχος. Δείτε τον οδηγό για την καλλιέργεια κοπράνων.

10Κοιλιοκάκη, αλλεργία και άλλες παθήσεις

Μια αυξημένη καλπροτεκτίνη δεν αποτελεί γενικό δείκτη για όλες τις παθήσεις του πεπτικού και δεν πρέπει να ζητείται αδιακρίτως.

Στην κοιλιοκάκη, για παράδειγμα, η καλπροτεκτίνη δεν αποτελεί εξέταση διάγνωσης. Η βασική εργαστηριακή διερεύνηση βασίζεται στα ειδικά αντισώματα κοιλιοκάκης και στην ολική IgA, σε συνδυασμό με την κλινική εκτίμηση.

Δείτε αναλυτικά τον οδηγό Κοιλιοκάκη: Εξετάσεις Αίματος και Αντισώματα.

Ομοίως, η καλπροτεκτίνη δεν αποτελεί εξέταση που επιβεβαιώνει αλλεργία στο αγελαδινό γάλα και δεν χρησιμοποιείται ως ειδικός δείκτης τροφικής αλλεργίας.

Η πραγματική αξία της είναι κυρίως ως δείκτης ουδετεροφιλικής εντερικής φλεγμονής και όχι ως γενικός δείκτης κάθε γαστρεντερικού προβλήματος.

11Φάρμακα και παράγοντες που μπορεί να επηρεάσουν την τιμή

Όπως συμβαίνει με πολλές εργαστηριακές εξετάσεις, η τιμή της καλπροτεκτίνης δεν πρέπει να ερμηνεύεται απομονωμένα.

Παράγοντες που μπορεί να σχετίζονται με μεταβολές της τιμής ή να δυσκολεύουν την ερμηνεία περιλαμβάνουν:

• πρόσφατη γαστρεντερική λοίμωξη,
• ενεργό εντερική αιμορραγία ή φλεγμονή,
• ορισμένα φάρμακα, ιδιαίτερα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη,
• τη μικρή ηλικία του παιδιού,
• τη μέθοδο και το kit που χρησιμοποιεί το εργαστήριο.

Οι γονείς δεν πρέπει να διακόπτουν φάρμακα μόνο και μόνο για να γίνει η εξέταση. Ο παιδίατρος ή ο παιδογαστρεντερολόγος αποφασίζει αν κάποιο φάρμακο είναι σημαντικό για την ερμηνεία ή αν χρειάζεται διαφορετικός χρόνος μέτρησης.

12Πώς συλλέγεται το δείγμα καλπροτεκτίνης στα παιδιά

Η εξέταση γίνεται σε δείγμα κοπράνων. Δεν απαιτείται αιμοληψία και συνήθως δεν απαιτείται νηστεία.

Για σωστή συλλογή:

• χρησιμοποιείται καθαρό δοχείο συλλογής κοπράνων,
• το δείγμα δεν πρέπει να αναμειγνύεται με νερό της λεκάνης,
• πρέπει να αποφεύγεται επιμόλυνση με ούρα,
• ακολουθούνται οι οδηγίες του εργαστηρίου για ποσότητα, φύλαξη και μεταφορά.

Τι γίνεται όταν το παιδί φορά πάνα;

Στα βρέφη και στα μικρά παιδιά η συλλογή μπορεί να είναι πιο δύσκολη. Ιδιαίτερα σε υδαρή κόπρανα, η απορροφητική πάνα μπορεί να κατακρατήσει μέρος του υγρού και να δυσκολέψει τη λήψη αντιπροσωπευτικού δείγματος.

Για αυτό είναι προτιμότερο οι γονείς να επικοινωνούν με το εργαστήριο όταν πρόκειται για βρέφος ή για πολύ υδαρή διάρροια, ώστε να δοθούν συγκεκριμένες οδηγίες συλλογής.

13Καλπροτεκτίνη μαζί με CRP και γενική αίματος

Η καλπροτεκτίνη εξετάζει κυρίως τη φλεγμονώδη δραστηριότητα μέσα στο έντερο, ενώ οι εξετάσεις αίματος προσφέρουν διαφορετικές πληροφορίες.

Για παιδιατρική ερμηνεία δείτε επίσης Γενική Αίματος στα Παιδιά, CRP στα Παιδιά και Σιδηροπενία και Χαμηλή Φερριτίνη στα Παιδιά.

Το σημαντικό είναι ότι μία φυσιολογική CRP δεν αποκλείει από μόνη της εντερική φλεγμονή και μία αυξημένη καλπροτεκτίνη δεν αποδεικνύει από μόνη της IBD. Τα ευρήματα λειτουργούν συμπληρωματικά.

14Πότε επαναλαμβάνεται η καλπροτεκτίνη

Δεν υπάρχει ένα σταθερό χρονικό διάστημα επανάληψης που να είναι σωστό για όλα τα παιδιά.

Επανάληψη μπορεί να ζητηθεί όταν:

• η πρώτη τιμή είναι οριακά αυξημένη και δεν υπάρχουν έντονα ανησυχητικά συμπτώματα,
• η εξέταση έγινε κατά τη διάρκεια πρόσφατης γαστρεντερίτιδας,
• θέλουμε να διαπιστώσουμε αν μια αύξηση ήταν παροδική,
• παρακολουθείται ήδη γνωστή φλεγμονώδης νόσος του εντέρου,
• ο θεράπων ιατρός θέλει να αξιολογήσει την πορεία μαζί με τα συμπτώματα και τις υπόλοιπες εξετάσεις.

Όταν όμως υπάρχουν σαφή ανησυχητικά σημεία, δεν είναι σωστό να καθυστερεί η απαιτούμενη διερεύνηση απλώς και μόνο για να περιμένουμε δεύτερη μέτρηση καλπροτεκτίνης.

15Πότε χρειάζεται παιδογαστρεντερολόγος

Η παραπομπή δεν αποφασίζεται από την τιμή της καλπροτεκτίνης μόνη της. Το ιστορικό και η κλινική εικόνα είναι εξίσου σημαντικά.

Χρειάζεται ιδιαίτερη αξιολόγηση όταν ένα παιδί εμφανίζει:

• επίμονο ή επαναλαμβανόμενο αίμα στα κόπρανα,
• χρόνια ή νυχτερινή διάρροια,
• ανεξήγητη απώλεια βάρους,
• επιβράδυνση ανάπτυξης ή καθυστέρηση εφηβείας,
• επίμονη σιδηροπενική αναιμία,
• παρατεταμένο πυρετό μαζί με εντερικά συμπτώματα,
• περιπρωκτικές βλάβες ή συρίγγια,
• επίμονα σημαντικά αυξημένη καλπροτεκτίνη,
• ισχυρό οικογενειακό ιστορικό IBD σε συνδυασμό με ύποπτα συμπτώματα.

16Συχνές ερωτήσεις για την καλπροτεκτίνη στα παιδιά

17Εργαστηριακός έλεγχος και βιβλιογραφία

Επιστημονικές πηγές

1. Ribes-Koninckx C, Donat E, Benninga MA, et al. The Use of Fecal Calprotectin Testing in Paediatric Disorders: A Position Paper of the ESPGHAN Gastroenterology Committee. Journal of Pediatric Gastroenterology and Nutrition. 2021;72(4):617–640. DOI: 10.1097/MPG.0000000000003046.
2. ESPGHAN Gastroenterology Committee. Position paper on the use of fecal calprotectin testing in paediatric disorders.
3. Fagerberg UL, Lööf L, Myrdal U, Hansson LO, Finkel Y. Colorectal inflammation is well predicted by fecal calprotectin in children with gastrointestinal symptoms. Journal of Pediatric Gastroenterology and Nutrition.

Ιατρική επιμέλεια: Δρ. Παντελής Αναγνωστόπουλος, Ιατρός Μικροβιολόγος – Βιοπαθολόγος.

Το περιεχόμενο είναι ενημερωτικό και δεν αντικαθιστά την εξέταση από παιδίατρο ή παιδογαστρεντερολόγο ούτε εξατομικευμένη ιατρική διάγνωση.