Καλοκαιρινό Check-Up: Ποιες Εξετάσεις να Κάνετε Πριν ή Μετά τις Διακοπές

← Επιστροφή στους Οδηγούς Ασθενών

Το καλοκαίρι αλλάζουν πολλές καθημερινές συνήθειες. Η ζέστη αυξάνει την απώλεια υγρών, η διατροφή γίνεται συχνά πιο ασταθής, τα ταξίδια διαταράσσουν τον ύπνο, η κατανάλωση αλκοόλ μπορεί να αυξηθεί και η παραμονή σε θάλασσα ή πισίνα μπορεί να συνδεθεί με ενοχλήσεις από το ουροποιητικό ή το γεννητικό σύστημα. Για τους περισσότερους ανθρώπους αυτό δεν σημαίνει ότι χρειάζεται μεγάλο εργαστηριακό πακέτο. Σημαίνει όμως ότι, όταν υπάρχει λόγος, οι εξετάσεις πρέπει να επιλέγονται σωστά και όχι τυχαία.

Ένα σωστά σχεδιασμένο check-up δεν γίνεται για να «βρούμε κάτι στα τυφλά». Γίνεται για να απαντηθούν πρακτικά ερωτήματα: είμαι καλά πριν ταξιδέψω; Χρειάζεται έλεγχος επειδή παίρνω φάρμακα; Η κόπωση μετά τις διακοπές είναι απλή κούραση ή χρειάζεται διερεύνηση; Τα ούρα, το κάψιμο ή η συχνουρία δείχνουν πιθανή ουρολοίμωξη; Μετά από γαστρεντερίτιδα, αφυδάτωση ή σεξουαλική επαφή χωρίς προφύλαξη, ποιες εξετάσεις έχουν πραγματικό νόημα;

Για συγκεντρωμένη πλοήγηση σε εξετάσεις αίματος, ούρων, καλλιέργειες και πρακτικές οδηγίες πριν από την αιμοληψία, μπορείτε να δείτε και τον κεντρικό οδηγό: Οδηγοί Εξετάσεων – Εξετάσεις Αίματος, Ούρων & Ερμηνεία Αποτελεσμάτων.

1Τι σημαίνει καλοκαιρινό check-up

Με τον όρο καλοκαιρινό check-up εννοούμε έναν εργαστηριακό έλεγχο που γίνεται με αφορμή το καλοκαίρι, τις διακοπές ή τα συμπτώματα που εμφανίζονται αυτή την περίοδο. Δεν είναι απαραίτητα διαφορετικό από ένα κλασικό check-up, αλλά δίνει έμφαση σε πρακτικά θέματα που εμφανίζονται συχνότερα τους καλοκαιρινούς μήνες: αφυδάτωση, ουρολοιμώξεις, γαστρεντερίτιδες, κόπωση, μεταβολικές διαταραχές, αλλαγές στη διατροφή και πιθανή έκθεση σε σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα.

Το σημαντικό είναι να μη γίνεται μηχανικά. Ένας άνθρωπος 25 ετών χωρίς συμπτώματα και χωρίς ιστορικό δεν έχει τις ίδιες ανάγκες με έναν άνθρωπο 65 ετών με υπέρταση, διαβήτη, διουρητικά ή χρόνια νεφρική νόσο. Επίσης, άλλο είναι ο προληπτικός έλεγχος και άλλο η διερεύνηση συμπτωμάτων. Αν υπάρχει πυρετός, έντονος πόνος, αίμα στα ούρα, παρατεταμένη διάρροια, εξάνθημα, ύποπτη έκκριση ή έντονη καταβολή, δεν μιλάμε απλώς για check-up αλλά για στοχευμένη ιατρική αξιολόγηση.

Ένα καλό καλοκαιρινό check-up πρέπει να είναι απλό, κατανοητό και χρήσιμο. Δεν χρειάζεται να περιλαμβάνει δεκάδες εξετάσεις χωρίς λόγο. Χρειάζεται να απαντά στα σωστά ερωτήματα και να δίνει στον ασθενή και στον γιατρό μία καθαρή εικόνα της κατάστασης. Η αξία του δεν είναι ο αριθμός των εξετάσεων, αλλά η σωστή επιλογή τους. Ένα μικρό, σωστά επιλεγμένο πακέτο μπορεί να είναι πιο χρήσιμο από μία μεγάλη λίστα χωρίς συγκεκριμένο στόχο.

2Πριν ή μετά τις διακοπές;

Ο έλεγχος πριν από τις διακοπές έχει νόημα όταν θέλουμε να γνωρίζουμε τη βασική κατάσταση του οργανισμού πριν από ταξίδι, ιδιαίτερα αν υπάρχουν χρόνια νοσήματα ή φάρμακα. Για παράδειγμα, άνθρωποι με διαβήτη, υπέρταση, ιστορικό νεφρικής νόσου, αναιμία, θυρεοειδοπάθεια ή λήψη διουρητικών και αντιυπερτασικών μπορεί να χρειάζονται πρόσφατη εικόνα για σάκχαρο, νεφρική λειτουργία, ηλεκτρολύτες ή άλλους δείκτες.

Ο έλεγχος μετά τις διακοπές είναι συχνότερα στοχευμένος. Γίνεται όταν υπάρχει κόπωση που επιμένει, ουρολογικές ενοχλήσεις, διάρροια, πυρετός, αφυδάτωση, αλλαγή βάρους, έντονη κατανάλωση αλκοόλ ή πιθανή σεξουαλική έκθεση χωρίς προφύλαξη. Σε αυτές τις περιπτώσεις δεν έχει νόημα να γίνονται όλες οι εξετάσεις μαζί. Χρειάζεται επιλογή με βάση το σύμπτωμα και τον πιθανό κίνδυνο.

Πρακτικά, πριν τις διακοπές ο έλεγχος είναι περισσότερο προληπτικός. Μετά τις διακοπές είναι περισσότερο διαγνωστικός ή επιβεβαιωτικός. Και στις δύο περιπτώσεις, η σωστή ερώτηση δεν είναι «πόσες εξετάσεις να κάνω;», αλλά «ποιες εξετάσεις απαντούν στο δικό μου πρόβλημα;». Έτσι αποφεύγονται οι άσκοπες εξετάσεις, αλλά δεν χάνονται σημαντικά ευρήματα.

3Ποιες εξετάσεις θεωρούνται βασικές

Ένα βασικό καλοκαιρινό check-up μπορεί να περιλαμβάνει γενική αίματος, σάκχαρο, λιπιδαιμικό προφίλ, ουρία, κρεατινίνη, ηπατικά ένζυμα και γενική ούρων. Αν υπάρχει ένδειξη, μπορούν να προστεθούν ηλεκτρολύτες, φερριτίνη, σίδηρος, TSH, βιταμίνη D, βιταμίνη Β12, CRP, καλλιέργεια ούρων ή ειδικότερες εξετάσεις.

Για γενική εικόνα των συχνότερων εξετάσεων αίματος, χρήσιμος οδηγός είναι το άρθρο Εξετάσεις Αίματος: Τι Δείχνουν τα Αποτελέσματα. Η ερμηνεία των εξετάσεων δεν γίνεται με βάση έναν αριθμό μόνο. Γίνεται με βάση τον ασθενή, το ιστορικό, τα συμπτώματα, τα φάρμακα και τις προηγούμενες τιμές.

Οι βασικές εξετάσεις είναι χρήσιμες όταν γίνονται με μέτρο. Δεν χρειάζεται κάθε άνθρωπος να κάνει ορμονικό έλεγχο, καρκινικούς δείκτες, όλες τις βιταμίνες ή όλα τα αντισώματα χωρίς λόγο. Το σωστό check-up είναι αυτό που είναι αρκετό για την περίπτωση, όχι απαραίτητα το μεγαλύτερο. Αν υπάρχει συγκεκριμένο σύμπτωμα, ο έλεγχος πρέπει να προσαρμόζεται σε αυτό και όχι να μένει σε γενική λίστα.

4Γενική αίματος

Η γενική αίματος είναι μία από τις πιο συχνές και χρήσιμες εξετάσεις σε κάθε check-up. Μετρά αιμοσφαιρίνη, αιματοκρίτη, ερυθρά, λευκά, αιμοπετάλια και δείκτες των ερυθρών αιμοσφαιρίων. Μπορεί να δείξει αν υπάρχει εικόνα αναιμίας, λοίμωξης, φλεγμονώδους αντίδρασης ή διαταραχής στα αιμοπετάλια.

Το καλοκαίρι η γενική αίματος είναι ιδιαίτερα χρήσιμη σε ανθρώπους που αναφέρουν έντονη κόπωση, ζάλη, εύκολη δύσπνοια, ταχυκαρδία, αδυναμία, ωχρότητα ή παρατεταμένη καταβολή μετά από λοίμωξη. Είναι επίσης χρήσιμη σε γυναίκες με έντονη έμμηνο ρύση, σε άτομα με ιστορικό αναιμίας ή σε ασθενείς που λαμβάνουν φάρμακα τα οποία χρειάζονται παρακολούθηση.

Περισσότερες πληροφορίες υπάρχουν στον αναλυτικό οδηγό Γενική Αίματος: Τι δείχνει, φυσιολογικές τιμές & πότε ανησυχεί. Η γενική αίματος είναι αφετηρία, όχι τελική διάγνωση. Ένα φυσιολογικό αποτέλεσμα δεν αποκλείει κάθε πρόβλημα, ενώ μία μικρή απόκλιση δεν σημαίνει πάντα σοβαρή νόσο.

5Σάκχαρο και HbA1c

Το σάκχαρο αίματος είναι βασική εξέταση στον προληπτικό έλεγχο. Το καλοκαίρι μπορεί να αλλάξει η διατροφή, να αυξηθούν τα γλυκά, τα αναψυκτικά, το αλκοόλ και τα γεύματα εκτός σπιτιού. Αυτές οι αλλαγές δεν προκαλούν από μόνες τους διαβήτη, αλλά μπορεί να κάνουν πιο εμφανή μία ήδη υπάρχουσα τάση για προδιαβήτη ή διαβήτη.

Σε αρκετές περιπτώσεις, μαζί με το σάκχαρο νηστείας ζητείται και γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη HbA1c. Η HbA1c δίνει εικόνα για τη μέση γλυκαιμική κατάσταση των προηγούμενων εβδομάδων και είναι χρήσιμη σε ανθρώπους με γνωστό διαβήτη, προδιαβήτη ή παράγοντες κινδύνου. Είναι επίσης χρήσιμη όταν ένα μεμονωμένο σάκχαρο νηστείας δεν αρκεί για πλήρη εικόνα.

Για αναλυτική ενημέρωση υπάρχει ο οδηγός Σάκχαρο Αίματος – Τι Δείχνει, Τιμές & Έλεγχος. Αν υπάρχουν συμπτώματα όπως έντονη δίψα, συχνουρία, θολή όραση, ανεξήγητη κόπωση ή απώλεια βάρους, ο έλεγχος πρέπει να γίνεται άμεσα και στοχευμένα.

6Χοληστερίνη, LDL, HDL και τριγλυκερίδια

Το λιπιδαιμικό προφίλ περιλαμβάνει συνήθως ολική χοληστερίνη, LDL, HDL και τριγλυκερίδια. Είναι σημαντικό γιατί βοηθά στην εκτίμηση του καρδιαγγειακού κινδύνου, ειδικά σε ανθρώπους με υπέρταση, διαβήτη, αυξημένο βάρος, κάπνισμα ή οικογενειακό ιστορικό καρδιαγγειακής νόσου.

Το καλοκαίρι τα τριγλυκερίδια μπορεί να επηρεαστούν από αλκοόλ, γλυκά, μεγάλες ποσότητες υδατανθράκων και πιο ασταθή γεύματα. Για αυτό, αν ο έλεγχος γίνεται μετά από περίοδο διακοπών με διαφορετική διατροφή, η ερμηνεία πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις τελευταίες ημέρες και όχι μόνο το αποτέλεσμα ως απομονωμένο αριθμό.

Η LDL δεν ερμηνεύεται το ίδιο σε όλους. Άλλος στόχος ισχύει για έναν νέο άνθρωπο χωρίς παράγοντες κινδύνου και άλλος για άτομο με διαβήτη, γνωστή στεφανιαία νόσο ή χρόνια νεφρική νόσο. Αν υπάρχει αγωγή για χοληστερίνη, ο θεράπων ιατρός καθορίζει κάθε πότε πρέπει να γίνεται παρακολούθηση και ποιες εξετάσεις χρειάζονται επιπλέον.

7Ουρία, κρεατινίνη και νεφρική λειτουργία

Η ουρία και η κρεατινίνη βοηθούν στην εκτίμηση της νεφρικής λειτουργίας και της γενικής κατάστασης ενυδάτωσης. Η κρεατινίνη χρησιμοποιείται για τον υπολογισμό του eGFR, δηλαδή της εκτιμώμενης σπειραματικής διήθησης. Το καλοκαίρι η νεφρική λειτουργία μπορεί να επηρεαστεί προσωρινά από αφυδάτωση, έντονη εφίδρωση, γαστρεντερίτιδα ή φάρμακα.

Ο έλεγχος είναι ιδιαίτερα χρήσιμος σε άτομα με υπέρταση, διαβήτη, ηλικιωμένους, ανθρώπους που λαμβάνουν διουρητικά, αντιυπερτασικά, αντιφλεγμονώδη ή άλλα φάρμακα που χρειάζονται προσοχή στη νεφρική λειτουργία. Πριν από ταξίδι, ειδικά αν είναι μακρινό ή σε περιοχή με δύσκολη πρόσβαση σε ιατρική φροντίδα, ένας πρόσφατος έλεγχος μπορεί να είναι πρακτικά χρήσιμος.

Η αυξημένη κρεατινίνη δεν σημαίνει πάντα μόνιμη νεφρική βλάβη. Μπορεί να σχετίζεται με αφυδάτωση, μυϊκή μάζα, φάρμακα ή πρόσφατη κατάσταση του οργανισμού. Όμως δεν πρέπει να αγνοείται, ειδικά αν συνοδεύεται από παθολογική γενική ούρων, οίδημα, αυξημένη πίεση ή μειωμένη διούρηση. Η σύγκριση με προηγούμενες τιμές είναι συχνά πολύ χρήσιμη.

8SGOT, SGPT, γ-GT και ήπαρ

Οι εξετάσεις SGOT / AST, SGPT / ALT, γ-GT και συχνά ALP βοηθούν στην αξιολόγηση του ήπατος και των χοληφόρων. Δεν δείχνουν πάντα από μόνες τους την αιτία, αλλά μπορούν να αποκαλύψουν ηπατική επιβάρυνση που χρειάζεται παρακολούθηση ή περαιτέρω έλεγχο.

Το καλοκαίρι η κατανάλωση αλκοόλ, τα λιπαρά γεύματα, ορισμένα φάρμακα και συμπληρώματα μπορεί να επηρεάσουν τις ηπατικές εξετάσεις. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε μικρή απόκλιση είναι σοβαρή, αλλά χρειάζεται σωστή αξιολόγηση, ειδικά αν οι τιμές είναι σημαντικά αυξημένες, αν επιμένουν ή αν συνυπάρχουν συμπτώματα.

Για πιο αναλυτική ενημέρωση δείτε τον οδηγό Τρανσαμινάσες (ALT/AST), γ-GT & ALP: Τιμές & Αιτίες. Αν υπάρχει ίκτερος, σκουρόχρωμα ούρα, έντονη καταβολή, πόνος δεξιά στην κοιλιά ή πυρετός, δεν πρόκειται για απλό check-up αλλά για άμεση ιατρική εκτίμηση.

9Γενική ούρων

Η γενική ούρων είναι απλή αλλά πολύ χρήσιμη εξέταση. Μπορεί να δείξει λευκά αιμοσφαίρια, ερυθρά, πρωτεΐνη, γλυκόζη, κετόνες, νιτρώδη, pH και ειδικό βάρος. Δεν αντικαθιστά την καλλιέργεια ούρων όταν υπάρχει υποψία ουρολοίμωξης, αλλά συχνά δίνει την πρώτη εικόνα και βοηθά να αποφασιστεί αν χρειάζεται περαιτέρω έλεγχος.

Το καλοκαίρι τα ούρα μπορεί να είναι πιο συμπυκνωμένα λόγω μειωμένης πρόσληψης υγρών και αυξημένης εφίδρωσης. Η γενική ούρων μπορεί επίσης να βοηθήσει όταν υπάρχει κάψιμο στην ούρηση, συχνουρία, πόνος χαμηλά στην κοιλιά, αλλαγή στην όψη ή στην οσμή των ούρων, ή όταν υπάρχει ιστορικό υποτροπιαζουσών ουρολοιμώξεων.

Η σωστή συλλογή έχει μεγάλη σημασία. Συνήθως προτιμάται δείγμα μέσου ρεύματος σε αποστειρωμένο δοχείο, μετά από καλή τοπική καθαριότητα. Σε γυναίκες, η συλλογή κατά την έμμηνο ρύση μπορεί να δώσει παραπλανητικά ευρήματα. Αν υπάρχει υποψία λοίμωξης, καλό είναι το δείγμα να ληφθεί πριν από αντιβίωση, όταν αυτό είναι εφικτό.

10Ουρολοίμωξη το καλοκαίρι

Η ουρολοίμωξη είναι συχνή αιτία επίσκεψης στο εργαστήριο το καλοκαίρι, ιδιαίτερα στις γυναίκες. Συμπτώματα όπως κάψιμο στην ούρηση, συχνουρία, επιτακτική ανάγκη για ούρηση, πόνος χαμηλά στην κοιλιά ή θολά ούρα μπορεί να δείχνουν κυστίτιδα. Όταν υπάρχει πυρετός, ρίγος, πόνος στη μέση ή κακουχία, χρειάζεται άμεση ιατρική εκτίμηση.

Για περισσότερες πληροφορίες δείτε τον οδηγό Κυστίτιδα: Συμπτώματα και Θεραπεία. Σε επαναλαμβανόμενα επεισόδια, εγκυμοσύνη, άνδρες, διαβήτη, πυρετό ή αποτυχία προηγούμενης αγωγής, η καλλιέργεια ούρων με αντιβιόγραμμα έχει ιδιαίτερη αξία.

Η καλλιέργεια ούρων βοηθά να ταυτοποιηθεί το μικρόβιο και να εκτιμηθεί σε ποια αντιβιοτικά είναι ευαίσθητο. Αν ο ασθενής έχει ήδη πάρει αντιβίωση, πρέπει να ενημερώσει το εργαστήριο και τον γιατρό, γιατί το αποτέλεσμα μπορεί να επηρεαστεί. Η σωστή λήψη δείγματος και η γρήγορη μεταφορά του στο εργαστήριο είναι σημαντικά για αξιόπιστο αποτέλεσμα.

11Αφυδάτωση, ζέστη και ηλεκτρολύτες

Η ζέστη αυξάνει την απώλεια υγρών μέσω της εφίδρωσης. Όταν η πρόσληψη υγρών δεν επαρκεί ή όταν υπάρχει διάρροια, έμετος, έντονη άσκηση ή λήψη διουρητικών, μπορεί να επηρεαστούν οι ηλεκτρολύτες και η νεφρική λειτουργία. Οι βασικοί ηλεκτρολύτες είναι το νάτριο, το κάλιο και το χλώριο.

Οι ηλεκτρολύτες δεν χρειάζονται σε κάθε απλό check-up. Έχουν όμως νόημα όταν υπάρχει ζάλη, αδυναμία, κράμπες, ταχυκαρδία, υπόταση, έντονη εφίδρωση, γαστρεντερίτιδα ή χρήση φαρμάκων που επηρεάζουν την ισορροπία υγρών και αλάτων. Σε τέτοιες περιπτώσεις, ο έλεγχος μπορεί να συνδυαστεί με ουρία, κρεατινίνη και γενική ούρων.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζονται ηλικιωμένοι, εργαζόμενοι σε ζέστη, ασθενείς με νεφρική νόσο, άτομα με καρδιακή ανεπάρκεια και όσοι λαμβάνουν διουρητικά ή πολλά αντιυπερτασικά. Αν υπάρχει σύγχυση, λιποθυμία, πολύ υψηλή θερμοκρασία σώματος ή σοβαρή αδυναμία μετά από έκθεση σε ζέστη, χρειάζεται άμεση ιατρική βοήθεια.

12Κόπωση μετά τις διακοπές

Πολλοί άνθρωποι επιστρέφουν από τις διακοπές πιο κουρασμένοι από όσο περίμεναν. Συχνά αυτό οφείλεται σε κακό ύπνο, ζέστη, ταξίδι, αλκοόλ, αφυδάτωση ή έντονη δραστηριότητα. Όταν όμως η κόπωση επιμένει, είναι έντονη ή συνοδεύεται από άλλα συμπτώματα, χρειάζεται διερεύνηση.

Ένας βασικός εργαστηριακός έλεγχος μπορεί να περιλαμβάνει γενική αίματος, φερριτίνη, σίδηρο, σάκχαρο, TSH, βιταμίνη Β12, βιταμίνη D, νεφρική και ηπατική λειτουργία, ανάλογα με την περίπτωση. Αν υπάρχει πυρετός, νυχτερινή εφίδρωση, απώλεια βάρους, δύσπνοια, πόνος στο στήθος ή παρατεταμένη διάρροια, ο έλεγχος πρέπει να γίνει πιο άμεσα και στοχευμένα.

Για περισσότερες πληροφορίες υπάρχει ο οδηγός Εξετάσεις για Κόπωση: Πλήρης Οδηγός Αιτιών & Ελέγχου. Η κόπωση δεν έχει μία μοναδική εξέταση. Η σωστή διερεύνηση ξεκινά από το ιστορικό, τη διάρκεια, τα συνοδά συμπτώματα και το αν υπάρχουν πρόσφατες λοιμώξεις, φάρμακα ή μεταβολές στις καθημερινές συνήθειες.

13Σίδηρος, φερριτίνη και αναιμία

Ο έλεγχος σιδήρου και φερριτίνης έχει νόημα όταν υπάρχει κόπωση, ζάλη, τριχόπτωση, ωχρότητα, δύσπνοια στην προσπάθεια, έντονη έμμηνος ρύση ή ιστορικό αναιμίας. Η φερριτίνη δείχνει τις αποθήκες σιδήρου, αλλά μπορεί να επηρεαστεί και από φλεγμονή. Για αυτό πρέπει να ερμηνεύεται μαζί με τη γενική αίματος και το ιστορικό.

Το καλοκαίρι η αναιμία μπορεί να γίνεται πιο αισθητή λόγω ζέστης, αφυδάτωσης και αυξημένης δραστηριότητας. Ένας άνθρωπος που είχε ήπια κόπωση τον χειμώνα μπορεί να νιώθει μεγαλύτερη αδυναμία στις υψηλές θερμοκρασίες. Αυτό δεν σημαίνει ότι η ζέστη προκαλεί αναιμία, αλλά ότι μπορεί να κάνει πιο εμφανή ένα προϋπάρχον πρόβλημα.

Η λήψη σιδήρου χωρίς έλεγχο δεν είναι σωστή πρακτική. Η χαμηλή φερριτίνη χρειάζεται διερεύνηση της αιτίας, ειδικά σε άνδρες, σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες ή όταν υπάρχουν γαστρεντερικά συμπτώματα. Στόχος δεν είναι μόνο να αυξηθεί ο αριθμός, αλλά να εξηγηθεί γιατί ήταν χαμηλός.

14Βιταμίνη D, Β12 και TSH

Η βιταμίνη D συζητείται συχνά το καλοκαίρι επειδή σχετίζεται με την έκθεση στον ήλιο. Παρά την ηλιοφάνεια, αρκετοί άνθρωποι μπορεί να έχουν χαμηλά επίπεδα λόγω περιορισμένης έκθεσης, αντηλιακής προστασίας, εργασίας σε εσωτερικούς χώρους, ηλικίας, αυξημένου σωματικού βάρους ή ειδικών νοσημάτων. Η εξέταση δεν χρειάζεται μηχανικά σε όλους, αλλά μπορεί να έχει νόημα όταν υπάρχει ιστορικό έλλειψης, οστεοπενία, οστεοπόρωση, μυϊκοί πόνοι ή σύσταση γιατρού.

Η βιταμίνη Β12 μπορεί να έχει νόημα όταν υπάρχει κόπωση, νευρολογικά ενοχλήματα, μουδιάσματα, ιστορικό γαστρίτιδας, χορτοφαγική διατροφή, λήψη μετφορμίνης ή αναστολέων αντλίας πρωτονίων για μεγάλο διάστημα. Η TSH βοηθά στην εκτίμηση της θυρεοειδικής λειτουργίας, ειδικά όταν υπάρχουν κόπωση, αλλαγές βάρους, ταχυκαρδία, δυσανεξία στη ζέστη ή στο κρύο, τριχόπτωση ή διαταραχές κύκλου.

Οι βιταμίνες και οι ορμόνες δεν πρέπει να μπαίνουν μηχανικά σε κάθε πακέτο εξετάσεων. Έχουν αξία όταν υπάρχει λόγος από το ιστορικό ή τα συμπτώματα. Η λήψη συμπληρωμάτων χωρίς έλεγχο και χωρίς οδηγία μπορεί να είναι άχρηστη ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, προβληματική.

15Εξετάσεις για ΣΜΝ μετά τις διακοπές

Μετά τις διακοπές αρκετοί άνθρωποι αναζητούν έλεγχο για σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα. Ο έλεγχος για ΣΜΝ δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται με αμηχανία. Είναι μέρος της υπεύθυνης φροντίδας της υγείας, ειδικά μετά από επαφή χωρίς προφυλακτικό, ρήξη προφυλακτικού, νέο σύντροφο, πολλαπλούς συντρόφους ή συμπτώματα από το ουρογεννητικό σύστημα.

Οι εξετάσεις μπορεί να περιλαμβάνουν HIV, ηπατίτιδα Β, ηπατίτιδα C, σύφιλη, χλαμύδια, γονόρροια, μυκόπλασμα, ουρεόπλασμα, τριχομονάδα ή άλλους ελέγχους, ανάλογα με την περίπτωση. Το σωστό τεστ εξαρτάται από το είδος της επαφής: κολπική, πρωκτική ή στοματική. Δεν αρκεί πάντα ένα δείγμα ούρων για όλες τις πιθανές εκθέσεις.

Σημαντικός είναι και ο χρόνος. Κάποιες εξετάσεις μπορούν να γίνουν σχετικά νωρίς, ενώ άλλες χρειάζονται χρονικό διάστημα μέχρι να γίνουν αξιόπιστες και ίσως επανάληψη. Αν η έκθεση ήταν πολύ πρόσφατη και υψηλού κινδύνου, χρειάζεται άμεση ιατρική επικοινωνία, γιατί σε ορισμένες περιπτώσεις υπάρχουν προληπτικές παρεμβάσεις που έχουν χρονικό όριο.

16HIV, ηπατίτιδες και σύφιλη

Ο αιματολογικός έλεγχος για HIV, ηπατίτιδες και σύφιλη είναι συχνός μετά από πιθανή σεξουαλική έκθεση. Μπορεί να περιλαμβάνει εξέταση HIV, HBsAg για ηπατίτιδα Β, anti-HCV για ηπατίτιδα C και ορολογικό έλεγχο για σύφιλη. Αν υπάρχει ιστορικό εμβολιασμού για ηπατίτιδα Β, μπορεί να αξιολογηθεί και η ανοσία με anti-HBs, ανάλογα με την περίπτωση.

Ένα πολύ πρώιμο αρνητικό αποτέλεσμα δεν είναι πάντα οριστικό. Κάθε νόσημα και κάθε μέθοδος έχει διαφορετικό χρονικό παράθυρο. Για αυτό, μετά από πραγματική έκθεση, ο γιατρός καθορίζει αν χρειάζεται αρχικός έλεγχος, επανάληψη και σε ποια χρονικά σημεία.

Αν υπάρχει πρόσφατη έκθεση υψηλού κινδύνου, η προτεραιότητα δεν είναι να περιμένει ο ασθενής για ένα γενικό check-up. Χρειάζεται άμεση ιατρική καθοδήγηση, γιατί σε ειδικές περιπτώσεις υπάρχουν προληπτικές παρεμβάσεις που έχουν χρονικό όριο. Ο εργαστηριακός έλεγχος είναι σημαντικός, αλλά η εκτίμηση κινδύνου είναι ιατρική απόφαση.

17Χλαμύδια και γονόρροια με PCR / NAAT

Τα χλαμύδια και η γονόρροια μπορεί να προκαλέσουν συμπτώματα, αλλά συχνά μπορεί να υπάρχουν και χωρίς έντονες ενοχλήσεις. Πιθανά συμπτώματα είναι έκκριμα, κάψιμο στην ούρηση, πόνος χαμηλά στην κοιλιά, πόνος στους όρχεις, αιμορραγία εκτός περιόδου, πόνος κατά την επαφή ή ενοχλήσεις από τον πρωκτό ή τον φάρυγγα μετά από αντίστοιχη επαφή.

Η μοριακή μέθοδος PCR / NAAT χρησιμοποιείται συχνά για την ανίχνευση χλαμυδίων και γονόρροιας. Το δείγμα μπορεί να είναι ούρα πρώτης ροής, κολπικό/τραχηλικό, ουρηθρικό, φαρυγγικό ή πρωκτικό, ανάλογα με το είδος της έκθεσης και τα συμπτώματα.

Σε γυναίκες με κολπικά ή τραχηλικά συμπτώματα μπορεί να χρειάζεται και καλλιέργεια κολπικού ή τραχηλικού, ανάλογα με την εικόνα. Η σωστή επιλογή δείγματος είναι κρίσιμη. Αν ελεγχθεί μόνο δείγμα ούρων, μπορεί να μη φανεί λοίμωξη σε άλλο σημείο έκθεσης.

18Γαστρεντερίτιδα ταξιδιού και εξετάσεις κοπράνων

Η διάρροια μετά από ταξίδι ή διακοπές είναι συχνή και συνήθως υποχωρεί χωρίς μεγάλο έλεγχο. Όταν όμως η διάρροια είναι έντονη, επιμένει, συνοδεύεται από πυρετό, αίμα, αφυδάτωση ή έντονο κοιλιακό πόνο, μπορεί να χρειαστούν εξετάσεις κοπράνων.

Ο έλεγχος μπορεί να περιλαμβάνει καλλιέργεια κοπράνων, παρασιτολογική εξέταση ή ειδικότερες εξετάσεις για παθογόνα, ανάλογα με τη διάρκεια, τα συμπτώματα, τον προορισμό και το ιστορικό. Αν υπάρχει ταξίδι στο εξωτερικό, είναι χρήσιμο να αναφέρεται η χώρα, η διάρκεια, η κατανάλωση νερού ή τροφίμων υψηλού κινδύνου και αν νόσησαν και άλλοι συνταξιδιώτες.

Η αφυδάτωση είναι βασικός κίνδυνος, κυρίως σε παιδιά, ηλικιωμένους και άτομα με χρόνια νοσήματα. Σε τέτοιες περιπτώσεις μπορεί να χρειαστεί έλεγχος ηλεκτρολυτών και νεφρικής λειτουργίας. Αν υπάρχουν σοβαρά συμπτώματα, η ιατρική εκτίμηση προηγείται του απλού check-up.

19Παιδιά, σχολείο και αθλητισμός

Το τέλος του καλοκαιριού είναι περίοδος που αρκετές οικογένειες σκέφτονται έναν βασικό έλεγχο πριν από το σχολείο ή τις αθλητικές δραστηριότητες. Στα παιδιά οι εξετάσεις πρέπει να επιλέγονται με προσοχή και όχι υπερβολικά. Η απόφαση εξαρτάται από την ηλικία, την ανάπτυξη, τη διατροφή, το ιστορικό, την κόπωση, τις λοιμώξεις και τη σύσταση του παιδιάτρου.

Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να ζητηθεί γενική αίματος, φερριτίνη, σίδηρος, βιταμίνη D ή άλλος έλεγχος. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε παιδί χρειάζεται μεγάλο πακέτο εξετάσεων. Για αθλητική δραστηριότητα, ο εργαστηριακός έλεγχος δεν αντικαθιστά την κλινική και καρδιολογική εκτίμηση όταν αυτή απαιτείται.

Αν ένα παιδί έχει παρατεταμένη κόπωση, κακή πρόσληψη βάρους, συχνές λοιμώξεις, έντονη δίψα, συχνουρία, λιποθυμικά επεισόδια, πυρετό ή γαστρεντερικά συμπτώματα που επιμένουν, η διερεύνηση πρέπει να γίνει με καθοδήγηση παιδιάτρου. Στόχος είναι να γίνεται χρήσιμος έλεγχος, όχι άσκοπη υπερδιάγνωση.

20Τι δεν χρειάζεται να γίνεται στα τυφλά

Ένα συχνό λάθος στα check-up είναι η υπερβολή. Τα πολύ μεγάλα πακέτα εξετάσεων μπορεί να φαίνονται πιο πλήρη, αλλά δεν είναι πάντα πιο χρήσιμα. Όσο περισσότερες εξετάσεις γίνονται χωρίς συγκεκριμένο λόγο, τόσο αυξάνεται η πιθανότητα μικρών αποκλίσεων που προκαλούν άγχος και οδηγούν σε άσκοπες επαναλήψεις.

Δεν χρειάζεται κάθε άνθρωπος να κάνει όλους τους καρκινικούς δείκτες, όλες τις βιταμίνες, όλες τις ορμόνες ή όλα τα αντισώματα. Οι καρκινικοί δείκτες δεν είναι γενικός προληπτικός έλεγχος για υγιείς ανθρώπους χωρίς ένδειξη. Οι ορμονικές εξετάσεις χρειάζονται κλινικό ερώτημα. Οι εξετάσεις για ΣΜΝ χρειάζονται σωστή εκτίμηση έκθεσης και χρόνου.

Το καλό check-up δεν είναι το μεγαλύτερο. Είναι αυτό που είναι σωστά σχεδιασμένο για τον συγκεκριμένο άνθρωπο. Σε έναν υγιή ενήλικα μπορεί να είναι απλό. Σε έναν άνθρωπο με συμπτώματα πρέπει να είναι στοχευμένο. Σε έναν άνθρωπο με χρόνια νοσήματα πρέπει να ακολουθεί το πλάνο του θεράποντος ιατρού.

21Πώς προετοιμάζομαι για τις εξετάσεις

Για πολλές εξετάσεις είναι χρήσιμη η πρωινή αιμοληψία. Αν περιλαμβάνεται σάκχαρο νηστείας ή λιπιδαιμικό προφίλ, μπορεί να χρειαστεί νηστεία σύμφωνα με τις οδηγίες του εργαστηρίου ή του γιατρού. Το νερό συνήθως επιτρέπεται, ενώ η έντονη άσκηση, το πολύ αλκοόλ και τα βαριά γεύματα την προηγούμενη ημέρα μπορεί να επηρεάσουν ορισμένα αποτελέσματα.

Για αναλυτικές οδηγίες δείτε το άρθρο Προετοιμασία Εξετάσεων Αίματος: Νηστεία, Καφές, Φάρμακα. Τα φάρμακα δεν πρέπει να διακόπτονται χωρίς οδηγία. Αν λαμβάνετε αγωγή για πίεση, διαβήτη, θυρεοειδή, αντιπηκτικά, διουρητικά, αντιεπιληπτικά, στατίνες ή άλλα χρόνια φάρμακα, ενημερώστε το εργαστήριο και τον γιατρό.

Για γενική ούρων ή καλλιέργεια ούρων χρειάζεται σωστή συλλογή. Για μοριακές εξετάσεις ΣΜΝ μπορεί να χρειάζονται ειδικές οδηγίες, όπως αποφυγή ούρησης για συγκεκριμένο χρόνο πριν από δείγμα ούρων πρώτης ροής. Αν έχει προηγηθεί αντιβίωση, πρέπει πάντα να αναφέρεται, γιατί μπορεί να επηρεάσει καλλιέργειες και ορισμένες εξετάσεις.

22Συχνές ερωτήσεις

Επιστημονική επιμέλεια: Δρ. Παντελής Αναγνωστόπουλος, Ιατρός Μικροβιολόγος – Βιοπαθολόγος. Το άρθρο παρέχει γενική ενημέρωση και δεν υποκαθιστά την εξατομικευμένη ιατρική οδηγία, τη διάγνωση ή τη θεραπεία από τον θεράποντα ιατρό.

Βιβλιογραφία / Ενδεικτικές πηγές

• Μικροβιολογικό Εργαστήριο Λαμίας – Οδηγοί εξετάσεων αίματος, ούρων και ερμηνείας αποτελεσμάτων.
• CDC – STI Screening Recommendations.
• CDC Yellow Book – Travelers’ Diarrhea.
• NIDDK – Chronic Kidney Disease Tests & Diagnosis.
• MedlinePlus – Comprehensive Metabolic Panel.