Φυτικά Συμπληρώματα και Βότανα

Καλέντουλα για το Δέρμα: Ερεθισμοί, Μικρές Πληγές, Κρέμα και Παρενέργειες

Συντάκτης & Ιατρική επιμέλεια: — Ιατρός Βιοπαθολόγος

Τελευταία ενημέρωση: · Προηγούμενη ενημέρωση:

Η καλέντουλα (Calendula officinalis) χρησιμοποιείται ευρέως σε κρέμες, αλοιφές, έλαια και φυτικά παρασκευάσματα για ερεθισμένο, ξηρό ή σκασμένο δέρμα και για μικρές επιφανειακές πληγές. Η χρήση της έχει μακρά παράδοση, όμως η δημοτικότητά της δεν σημαίνει ότι όλες οι σχετικές θεραπευτικές ιδιότητες έχουν αποδειχθεί με σύγχρονες κλινικές μελέτες. [1] [4]

Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων (EMA) αναγνωρίζει συγκεκριμένα παρασκευάσματα από άνθος καλέντουλας μόνο για παραδοσιακή χρήση σε ήπιες φλεγμονές του δέρματος, όπως το ήπιο ηλιακό έγκαυμα, και ως βοήθημα στην επούλωση μικρών πληγών. Η ένδειξη δεν σημαίνει ότι κάθε καλλυντικό καλέντουλας διαθέτει κλινικά αποδεδειγμένη επουλωτική δράση. [1] [2]

Το σημαντικότερο συμπέρασμα

Η καλέντουλα μπορεί να χρησιμοποιηθεί προσεκτικά σε ήπιους ερεθισμούς και μικρές επιφανειακές βλάβες, εφόσον το προϊόν προορίζεται γι’ αυτή τη χρήση. Δεν αποτελεί αποδεδειγμένο αντισηπτικό και δεν είναι κατάλληλη ως αυτοθεραπεία για μολυσμένα, βαθιά, εκτεταμένα, χειρουργικά ή διαβητικά τραύματα. [1] [4]

Περιεχόμενα — Πατήστε για άνοιγμα ή κλείσιμο
1. Τι είναι η καλέντουλα
2. Τι αναγνωρίζει η EMA
3. Καλέντουλα για ερεθισμούς
4. Καλέντουλα για μικρές πληγές
5. Ξηρό και σκασμένο δέρμα
6. Ήπια εγκαύματα και ήλιος
7. Κρέμα, αλοιφή, λάδι ή βάμμα;
8. Τρόπος χρήσης
9. Χρήση σε παιδιά
10. Εγκυμοσύνη και θηλασμός
11. Αλλεργία και παρενέργειες
12. Πότε δεν πρέπει να χρησιμοποιείται
13. Μολυσμένα και διαβητικά τραύματα
14. Αλληλεπιδράσεις
15. Τι δείχνουν οι μελέτες
16. Επιλογή προϊόντος
17. Πότε χρειάζεται γιατρός
18. Συμπέρασμα19. Συχνές ερωτήσεις20. Βιβλιογραφία και επιστημονικές πηγές

1Τι είναι η καλέντουλα;

Η καλέντουλα είναι ποώδες φυτό της οικογένειας Asteraceae ή Compositae. Το μέρος που χρησιμοποιείται στα φυτικά φαρμακευτικά παρασκευάσματα είναι κυρίως το αποξηραμένο άνθος της Calendula officinalis. [1] [2]

Τα άνθη περιέχουν διάφορες ομάδες φυτικών ουσιών, όπως τριτερπενοειδή, φλαβονοειδή και καροτενοειδή. Εργαστηριακές και πειραματικές μελέτες έχουν δείξει αντιφλεγμονώδεις, αντιοξειδωτικές και επουλωτικές δράσεις. Τα ευρήματα αυτά δεν αποδεικνύουν από μόνα τους ότι μια εμπορική κρέμα θα έχει το ίδιο αποτέλεσμα στο ανθρώπινο δέρμα. [1] [2]

Προσοχή στην ονομασία: η φαρμακευτική καλέντουλα είναι η Calendula officinalis. Δεν πρέπει να συγχέεται με άλλα καλλωπιστικά φυτά που αποκαλούνται επίσης «marigold», όπως είδη του γένους Tagetes.

2Τι αναγνωρίζει ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων (EMA);

Η μονογραφία της EMA αφορά συγκεκριμένα παρασκευάσματα από άνθος καλέντουλας, όπως εκχυλίσματα, βάμματα, εγχύματα και ημιστερεές μορφές για εξωτερική χρήση. [1] [2]

Οι αναγνωρισμένες δερματικές χρήσεις είναι: [1] [2]

  • συμπτωματική αντιμετώπιση ήπιων φλεγμονών του δέρματος, όπως το ήπιο ηλιακό έγκαυμα,
  • βοηθητική χρήση στην επούλωση μικρών πληγών.

Τι σημαίνει «παραδοσιακή χρήση»;

Σημαίνει ότι η χρήση θεωρείται εύλογη βάσει μακροχρόνιας εμπειρίας και ιστορικής χρήσης. Δεν σημαίνει ότι υπάρχουν επαρκείς, μεγάλες και υψηλής ποιότητας κλινικές μελέτες που να έχουν αποδείξει την αποτελεσματικότητα.

Στην επικαιροποίηση του 2025 η Επιτροπή Φυτικών Φαρμακευτικών Προϊόντων εξέτασε τη νεότερη βιβλιογραφία, χωρίς να μετατρέψει την παραδοσιακή χρήση της καλέντουλας σε αποδεδειγμένη κλινική ένδειξη. Οι διαφορές σύνθεσης, ποιότητας και πληθυσμών εξακολουθούν να περιορίζουν τη γενίκευση των αποτελεσμάτων. [3]

Η ίδια μονογραφία αναφέρει επίσης παραδοσιακή χρήση ειδικών παρασκευασμάτων για ήπιες φλεγμονές του στόματος και του φάρυγγα, σε άτομα άνω των 12 ετών. Αυτή είναι διαφορετική ένδειξη και διαφορετική οδός εφαρμογής: μια κρέμα, αλοιφή ή καλλυντικό έλαιο για το δέρμα δεν χρησιμοποιείται στο στόμα και δεν καταπίνεται. [1] [2]

3Καλέντουλα για ερεθισμούς και ήπιες φλεγμονές

Μια κρέμα ή αλοιφή καλέντουλας μπορεί να προσφέρει ανακούφιση σε ήπιο ερεθισμό, κοκκινίλα ή αίσθημα τραβήγματος, ιδιαίτερα όταν το δέρμα παραμένει ακέραιο. Μέρος του αποτελέσματος μπορεί να οφείλεται στη λιπαρή ή ενυδατική βάση της κρέμας και όχι αποκλειστικά στο φυτικό εκχύλισμα. [1]

Δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία ώστε η καλέντουλα να συστήνεται ως κύρια θεραπεία για: [1] [4]

  • ατοπική δερματίτιδα ή έκζεμα,
  • ψωρίαση,
  • ροδόχρου νόσο,
  • ακμή,
  • βακτηριακές ή μυκητιασικές λοιμώξεις.

Σε επίμονη ή επαναλαμβανόμενη δερματίτιδα χρειάζεται να διερευνηθεί το αίτιο, όπως αλλεργία εξ επαφής, ατοπία, λοίμωξη ή ερεθισμός από καλλυντικά και απορρυπαντικά.

4Καλέντουλα για μικρές πληγές

Η EMA αναφέρει την καλέντουλα ως βοήθημα στην επούλωση μικρών και επιφανειακών πληγών. Αυτό μπορεί να αφορά μια περιορισμένη εκδορά ή επιφανειακό τραυματισμό, αφού προηγηθούν σωστός καθαρισμός και έλεγχος της αιμορραγίας. [1] [2]

Μικρές κλινικές μελέτες έχουν αναφέρει ταχύτερη επιθηλιοποίηση ή βελτίωση ορισμένων δεικτών επούλωσης με συγκεκριμένα τυποποιημένα εκχυλίσματα. Τα αποτελέσματα δεν μπορούν να γενικευθούν σε κάθε λάδι ή αλοιφή καλέντουλας. [4] [5]

Δεν είναι αντισηπτικό τραύματος

Εργαστηριακές αντιμικροβιακές δράσεις δεν αποδεικνύουν ότι μια κρέμα καλέντουλας απολυμαίνει μια πληγή. Δεν αντικαθιστά τον καθαρισμό, την κατάλληλη επίδεση, την αντιτετανική προστασία ή την ιατρική αντιμετώπιση όταν υπάρχει κίνδυνος λοίμωξης.

Σε μικρή τυχαιοποιημένη μελέτη τραυμάτων στα χέρια, ένα συγκεκριμένο τυποποιημένο εκχύλισμα συνδέθηκε με μέσο χρόνο επιθηλιοποίησης 8,6 ημέρες έναντι 13,2 ημερών με ορυκτέλαιο, σε ομάδες περίπου 19 τραυμάτων. Πρόκειται για ενδιαφέρον αλλά μικρής κλίμακας αποτέλεσμα, που δεν ισχύει αυτομάτως για κάθε ανοιχτή πληγή ή εμπορική αλοιφή. [5]

5Καλέντουλα για ξηρό και σκασμένο δέρμα

Οι κρέμες και οι αλοιφές καλέντουλας χρησιμοποιούνται συχνά σε ξηρά χέρια, αγκώνες, φτέρνες και περιοχές με ήπιο σκάσιμο. Η λιπαρή βάση μειώνει την απώλεια νερού και μπορεί να μαλακώσει την κεράτινη στιβάδα. [6]

Μια μικρή διπλά τυφλή μελέτη σε 20 υγιείς εθελοντές εξέτασε ενυδατική κρέμα με ή χωρίς 1% ειδικό εκχύλισμα καλέντουλας μετά από πειραματικό ερεθισμό. Η κρέμα με καλέντουλα συσχετίστηκε με μεγαλύτερη ενυδάτωση και ταχύτερη αποκατάσταση ορισμένων δεικτών του δερματικού φραγμού, χωρίς όμως σαφή διαφορά στην ερυθρότητα. [6]

Το μικρό μέγεθος και το πειραματικό μοντέλο δεν επιτρέπουν συμπέρασμα ότι η καλέντουλα θεραπεύει κλινική δερματίτιδα ή σοβαρή ξηροδερμία. [6]

6Ήπια εγκαύματα και ηλιακό έγκαυμα

Η μονογραφία της EMA αναφέρει το ηλιακό έγκαυμα ως παράδειγμα ήπιας φλεγμονής του δέρματος. Μια κατάλληλη κρέμα μπορεί να χρησιμοποιηθεί μόνο σε περιορισμένη κοκκινίλα και ακέραιο δέρμα, εφόσον δεν προκαλεί τσούξιμο ή επιδείνωση. [1] [2]

Η καλέντουλα:

  • δεν αντικαθιστά την άμεση και σωστή φροντίδα ενός θερμικού εγκαύματος,
  • δεν πρέπει να εφαρμόζεται ως μοναδική θεραπεία σε εκτεταμένα εγκαύματα,
  • δεν αποτελεί αντηλιακό και δεν παρέχει αξιόπιστη προστασία από την υπεριώδη ακτινοβολία,
  • δεν πρέπει να χρησιμοποιείται χωρίς ιατρική οδηγία σε εγκαύματα με φουσκάλες, ανοιχτό δέρμα ή έντονο πόνο.

7Κρέμα, αλοιφή, λάδι ή βάμμα καλέντουλας;

ΜορφήΧαρακτηριστικάΠροσοχή
ΚρέμαΕλαφρύτερη υφή, κατάλληλη συνήθως για ήπιο ερεθισμό και καθημερινή χρήση.Μπορεί να περιέχει άρωμα, συντηρητικά ή άλλα αλλεργιογόνα.
ΑλοιφήΠιο λιπαρή και αποφρακτική, χρήσιμη σε πολύ ξηρές ή σκασμένες περιοχές.Δεν είναι ιδανική σε υγρές, μολυσμένες ή έντονα φλεγμαίνουσες βλάβες χωρίς ιατρική οδηγία.
Λάδι καλέντουλαςΣυνήθως πρόκειται για εκχύλιση των ανθέων σε ελαιόλαδο ή άλλο φυτικό έλαιο.Δεν είναι αποστειρωμένο και δεν πρέπει να θεωρείται κατάλληλο για κάθε ανοιχτή πληγή.
ΒάμμαΣυμπυκνωμένο αλκοολικό εκχύλισμα.Δεν εφαρμόζεται αδιάλυτο σε ερεθισμένο ή τραυματισμένο δέρμα, εκτός εάν το προϊόν το προβλέπει ρητά.
Καλλυντικό πολλών συστατικώνΜπορεί να περιέχει καλέντουλα μαζί με άλλα εκχυλίσματα, αιθέρια έλαια ή αρώματα.Δεν καλύπτεται απαραίτητα από τα δεδομένα της μονογραφίας για συγκεκριμένα παρασκευάσματα καλέντουλας.

8Πώς χρησιμοποιείται η καλέντουλα στο δέρμα;

Για ένα έτοιμο προϊόν πρέπει να ακολουθούνται οι οδηγίες της συσκευασίας, επειδή η περιεκτικότητα και ο τρόπος παρασκευής διαφέρουν σημαντικά. [1] [2]

Η ευρωπαϊκή μονογραφία περιγράφει, για τα συγκεκριμένα ημιστερεά φαρμακευτικά παρασκευάσματα που καλύπτει, εφαρμογή λεπτής στρώσης στην πάσχουσα περιοχή συνήθως δύο έως τέσσερις φορές την ημέρα. Αυτό δεν αποτελεί γενική δοσολογία για κάθε καλλυντικό ή αυτοσχέδιο παρασκεύασμα. [2]

Πρακτικά βήματα:

  1. Πλύνετε τα χέρια πριν και μετά την εφαρμογή.
  2. Καθαρίστε απαλά την περιοχή όταν υπάρχει μικρή επιφανειακή πληγή.
  3. Εφαρμόστε μικρή ποσότητα χωρίς έντονο τρίψιμο.
  4. Αποφύγετε τα μάτια και την περιοχή μέσα στη μύτη ή το αυτί.
  5. Διακόψτε το προϊόν εάν εμφανιστούν κάψιμο, έντονη κοκκινίλα, κνησμός ή εξάνθημα.

Εάν τα συμπτώματα επιμένουν περισσότερο από μία εβδομάδα, επιδεινώνονται ή επανέρχονται, χρειάζεται αξιολόγηση από επαγγελματία υγείας. [1] [2]

9Μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε παιδιά;

Σύμφωνα με τη μονογραφία της EMA, η χρήση φυτικών φαρμακευτικών παρασκευασμάτων καλέντουλας για ήπιες φλεγμονές του δέρματος και μικρές πληγές δεν συνιστάται σε παιδιά κάτω των 6 ετών, επειδή δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα. [1] [2]

Έχουν δημοσιευθεί μικρές μελέτες με αλοιφές καλέντουλας για ήπια, μη μολυσμένη δερματίτιδα από πάνα. Ορισμένες ανέφεραν βελτίωση, ενώ άλλη μελέτη δεν βρήκε σημαντική διαφορά σε σύγκριση με αλοιφή ελαιολάδου. Οι μελέτες ήταν μικρές και δεν αρκούν για γενική σύσταση σε βρέφη. [7]

Για βρέφη και μικρά παιδιά: να χρησιμοποιείται μόνο προϊόν κατάλληλο για την ηλικία και την περιοχή εφαρμογής, μετά από συμβουλή παιδιάτρου ή φαρμακοποιού. Έντονη, υγρή, επώδυνη ή επίμονη δερματίτιδα από πάνα μπορεί να οφείλεται σε μυκητίαση ή άλλη κατάσταση που χρειάζεται ειδική θεραπεία.

Το ηλικιακό όριο της EMA αφορά τα συγκεκριμένα αξιολογημένα φυτικά φαρμακευτικά προϊόντα και δεν αποτελεί γενική έγκριση ή απαγόρευση κάθε καλλυντικής σύνθεσης καλέντουλας για βρέφη. Αξιολογείται πάντοτε η καταλληλότητα του τελικού προϊόντος. [1] [7]

10Εγκυμοσύνη και θηλασμός

Η ασφάλεια των φαρμακευτικών παρασκευασμάτων καλέντουλας κατά την εγκυμοσύνη και τον θηλασμό δεν έχει τεκμηριωθεί επαρκώς. Η EMA αναφέρει ότι, ελλείψει επαρκών δεδομένων, η χρήση τους δεν συνιστάται σε αυτές τις περιόδους. [1] [2]

Ιδιαίτερα κατά τον θηλασμό, προϊόντα καλέντουλας δεν πρέπει να εφαρμόζονται στη θηλή χωρίς σαφή οδηγία επαγγελματία υγείας και χωρίς να έχει ελεγχθεί η καταλληλότητα όλων των συστατικών του προϊόντος για πιθανή κατάποση από το βρέφος. [1] [2]

11Αλλεργία στην καλέντουλα και παρενέργειες

Η κυριότερη γνωστή ανεπιθύμητη ενέργεια είναι η δερματική ευαισθητοποίηση ή αλλεργική δερματίτιδα εξ επαφής. Η ακριβής συχνότητα δεν είναι γνωστή. [1] [10]

Σε μελέτη δοκιμασιών επικόλλησης σε 443 ασθενείς που υποβλήθηκαν σε αλλεργιολογικό δερματολογικό έλεγχο, 9 είχαν θετική αντίδραση στην καλέντουλα. Το αποτέλεσμα υποστηρίζει την ύπαρξη αλλεργικής ευαισθητοποίησης, δεν αποτελεί όμως εκτίμηση της συχνότητας αλλεργίας στον γενικό πληθυσμό. [10]

Η καλέντουλα αντενδείκνυται όταν υπάρχει γνωστή υπερευαισθησία στην ίδια ή σε φυτά της οικογένειας των Αστεροειδών (Asteraceae). Οι αλλεργίες σε άλλες ομάδες φυτών δεν σημαίνουν αναγκαστικά αλλεργία στην καλέντουλα, αλλά απαιτείται προσοχή σε επιβεβαιωμένη ευαισθησία στην οικογένεια. [1] [10]

  • στην ίδια την Calendula officinalis,
  • σε άλλα φυτά της οικογένειας Asteraceae ή Compositae,
  • σε συστατικό της βάσης του προϊόντος, όπως άρωμα, λανολίνη, συντηρητικά ή άλλα φυτικά εκχυλίσματα.

Πιθανά συμπτώματα αντίδρασης είναι ο κνησμός, η κοκκινίλα, το κάψιμο, τα μικρά εξογκώματα, οι φυσαλίδες ή η επέκταση του εξανθήματος πέρα από το σημείο εφαρμογής. [10]

Μια δοκιμαστική εφαρμογή σε μικρή περιοχή ακέραιου δέρματος μπορεί να αποκαλύψει άμεσο ερεθισμό, αλλά δεν αποκλείει με βεβαιότητα την εμφάνιση αλλεργικής αντίδρασης αργότερα.

12Πότε δεν πρέπει να χρησιμοποιείται;

Η αυτοθεραπεία με καλέντουλα πρέπει να αποφεύγεται σε: [1] [2]

  • βαθιά ή εκτεταμένη πληγή,
  • τραύμα με ακαθαρσίες, ξένο σώμα ή δάγκωμα,
  • πληγή που δεν σταματά να αιμορραγεί,
  • εγκαύματα με φουσκάλες ή απώλεια δέρματος,
  • βλάβες κοντά στα μάτια ή σε ευαίσθητους βλεννογόνους,
  • δερματικό εξάνθημα άγνωστης αιτίας,
  • γνωστή αλλεργία σε Asteraceae,
  • πληγή σε άτομο με σοβαρή ανοσοκαταστολή ή σημαντική διαταραχή κυκλοφορίας.

13Μολυσμένα, χρόνια και διαβητικά τραύματα

Η καλέντουλα δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως θεραπεία μολυσμένων ή χρόνιων τραυμάτων. Αν και έχουν πραγματοποιηθεί ορισμένες μικρές μελέτες σε φλεβικά έλκη ή διαβητικά τραύματα, τα αποτελέσματα δεν επαρκούν για να υποκαταστήσουν την εξειδικευμένη φροντίδα τραύματος. [4]

Ένα διαβητικό έλκος, ιδιαίτερα στο πόδι, απαιτεί έγκαιρη ιατρική εκτίμηση, έλεγχο της αιμάτωσης και της νευροπάθειας, αποφόρτιση της περιοχής, κατάλληλες επιδέσεις και αξιολόγηση για λοίμωξη. Η εφαρμογή ενός φυτικού λαδιού ή μιας κρέμας μπορεί να καθυστερήσει την απαραίτητη αντιμετώπιση. [4]

14Αλληλεπιδράσεις με φάρμακα

Για την εξωτερική χρήση των παρασκευασμάτων που καλύπτονται από τη μονογραφία της EMA δεν έχουν αναφερθεί συγκεκριμένες φαρμακευτικές αλληλεπιδράσεις. [1] [2]

Ωστόσο, χρειάζεται προσοχή όταν το προϊόν: [1] [2]

  • περιέχει πολλά ακόμη φυτικά συστατικά ή αιθέρια έλαια,
  • εφαρμόζεται μαζί με τοπικό κορτικοστεροειδές, αντιβιοτικό ή αντιμυκητιασικό,
  • χρησιμοποιείται πάνω σε εκτεταμένο τραυματισμένο δέρμα,
  • προορίζεται για κατάποση και όχι μόνο για εξωτερική χρήση.

Η από του στόματος χρήση δεν πρέπει να θεωρείται ισοδύναμη με την τοπική χρήση και δεν αποτελεί αντικείμενο των δερματικών ενδείξεων της ευρωπαϊκής μονογραφίας. [1] [2]

Η ταυτόχρονη εφαρμογή διαφορετικών σκευασμάτων πάνω σε δερματική βλάβη μπορεί επίσης να προκαλέσει ερεθισμό ή να αλλάξει την πρακτική χρήση της φαρμακευτικής αγωγής. Ακολουθείται η σειρά εφαρμογής που έχει οριστεί από τον θεράποντα ιατρό.

15Τι δείχνουν συνολικά οι κλινικές μελέτες;

Η έρευνα για την καλέντουλα περιλαμβάνει εργαστηριακές μελέτες, ζωικά μοντέλα και έναν σχετικά μικρό αριθμό κλινικών δοκιμών. Έχουν μελετηθεί διαφορετικά προϊόντα, συγκεντρώσεις και καταστάσεις, γεγονός που δυσκολεύει τη σύγκριση των αποτελεσμάτων. [4]

Πεδίο μελέτηςΤι έχει παρατηρηθείΚύριος περιορισμός
Μικρές οξείες πληγέςΟρισμένες μικρές δοκιμές ανέφεραν ταχύτερη επούλωση ή επιθηλιοποίηση.Μικρός αριθμός ασθενών και συγκεκριμένα τυποποιημένα προϊόντα.
Χρόνια έλκηΥπάρχουν ενδείξεις πιθανής μείωσης της επιφάνειας σε ορισμένες μελέτες.Ετερογενείς μέθοδοι και ανεπαρκή στοιχεία για καθιερωμένη θεραπεία.
ΑκτινοδερματίτιδαΟρισμένες δοκιμές ήταν θετικές, ενώ άλλες δεν βρήκαν σημαντική διαφορά από τη συνήθη φροντίδα.Αντικρουόμενα αποτελέσματα και διαφορετικά προϊόντα σύγκρισης.
Δερματικός φραγμόςΜικρή μελέτη έδειξε βελτίωση ενυδάτωσης και απώλειας νερού μετά από πειραματικό ερεθισμό.Μόνο 20 υγιείς εθελοντές και όχι ασθενείς με χρόνια δερματοπάθεια.
Δερματίτιδα από πάναΜικρές δοκιμές ανέφεραν βελτίωση ή παρόμοιο αποτέλεσμα με άλλο μαλακτικό προϊόν.Περιορισμένη γενίκευση και ασυμφωνία με τα ηλικιακά όρια της ευρωπαϊκής μονογραφίας.

Συγκριτικά, οι διαθέσιμες μελέτες για μικρές πληγές, χρόνια έλκη και ακτινοδερματίτιδα διαφέρουν πολύ ως προς τα προϊόντα, τα κριτήρια αξιολόγησης και την ποιότητα σχεδιασμού. Δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως ενιαία απόδειξη. [4] [5] [8] [9]

Συνεπώς, η σωστή διατύπωση δεν είναι ότι «η καλέντουλα επουλώνει τις πληγές», αλλά ότι ορισμένα τυποποιημένα παρασκευάσματα έχουν παρουσιάσει ενθαρρυντικά αποτελέσματα σε μικρές μελέτες, χωρίς ακόμη να υπάρχει επαρκής τεκμηρίωση για ευρεία θεραπευτική σύσταση. [4] [5]

Στην πρόληψη της ακτινοδερματίτιδας, τυχαιοποιημένη μελέτη 254 γυναικών ανέφερε θετικά αποτελέσματα έναντι τρολαμίνης, ενώ μεταγενέστερη τυχαιοποιημένη μελέτη δεν διαπίστωσε σημαντικό όφελος έναντι συνήθους ενυδατικής φροντίδας. Τα ευρήματα είναι αντικρουόμενα και δεν δικαιολογούν γενική σύσταση χωρίς την ογκολογική ομάδα. [4] [8] [9]

Η συστηματική ανασκόπηση της MASCC (2023) διαπίστωσε ασυνεπή αποτελέσματα για τα προϊόντα καλέντουλας και ανεπαρκή στοιχεία για να συστηθούν στην πρόληψη της ακτινοδερματίτιδας. Κατά την ακτινοθεραπεία ακολουθούνται οι οδηγίες της ογκολογικής ομάδας· μια φυτική κρέμα δεν πρέπει να προστίθεται ή να αντικαθιστά την προτεινόμενη περιποίηση χωρίς συνεννόηση. [8] [9] [11]

16Πώς επιλέγεται ένα προϊόν καλέντουλας;

Ελέγξτε: [1] [2]

  • αν αναγράφεται η επιστημονική ονομασία Calendula officinalis,
  • αν πρόκειται για κρέμα, αλοιφή, λάδι ή βάμμα,
  • την περιεκτικότητα ή τον τύπο εκχυλίσματος, όταν αναφέρεται,
  • την προτεινόμενη ηλικία και την περιοχή εφαρμογής,
  • την πλήρη λίστα συστατικών,
  • την ύπαρξη αρώματος, αιθέριων ελαίων ή πολλών φυτικών εκχυλισμάτων,
  • αν το προϊόν είναι καλλυντικό ή εγκεκριμένο φυτικό φαρμακευτικό προϊόν.

Για ευαίσθητο ή αλλεργικό δέρμα προτιμάται συνήθως απλή σύνθεση χωρίς άρωμα. Η ένδειξη «φυσικό» ή «βιολογικό» δεν εγγυάται ότι ένα προϊόν είναι υποαλλεργικό ή κατάλληλο για ανοιχτή πληγή. [1]

Τα αυτοσχέδια έλαια και αλοιφές μπορεί να παρουσιάζουν μεγάλες διαφορές στη συγκέντρωση, στην καθαρότητα και στη μικροβιακή επιβάρυνση. Δεν πρέπει να εφαρμόζονται σε ανοιχτό ή ευάλωτο τραύμα. [1]

17Πότε χρειάζεται ιατρική εκτίμηση;

Ζητήστε ιατρική συμβουλή όταν εμφανίζονται: [1] [2]

  • αυξανόμενος πόνος, ερυθρότητα, θερμότητα ή οίδημα,
  • πύον, δυσάρεστη οσμή ή έκκριση,
  • πυρετός ή ερυθρές γραμμές που επεκτείνονται από την πληγή,
  • συνεχιζόμενη αιμορραγία,
  • βαθιά πληγή ή εμφανές ξένο σώμα,
  • τραύμα από δάγκωμα ή σκουριασμένο και ρυπαρό αντικείμενο,
  • έγκαυμα με φουσκάλες ή μεγάλη επιφάνεια,
  • οποιαδήποτε πληγή σε διαβητικό πόδι,
  • επιδείνωση κατά τη χρήση καλέντουλας,
  • συμπτώματα που επιμένουν περισσότερο από μία εβδομάδα.

18Συμπέρασμα

Η καλέντουλα αποτελεί ένα παραδοσιακό φυτικό συστατικό με εύλογη χρήση σε ήπιους δερματικούς ερεθισμούς και ως βοήθημα για μικρές επιφανειακές πληγές. Ορισμένες μελέτες είναι ενθαρρυντικές, αλλά τα δεδομένα δεν είναι αρκετά ισχυρά ώστε να θεωρείται αποδεδειγμένη θεραπεία για έκζεμα, εγκαύματα, μολυσμένες πληγές ή χρόνια έλκη. [1] [4]

Η καλέντουλα δεν αντικαθιστά τον σωστό καθαρισμό της πληγής, την κατάλληλη επίδεση, την αντιτετανική αξιολόγηση και τη θεραπεία όταν υπάρχει ένδειξη. Η χρήση αντισηπτικού ή αντιβιοτικού εξαρτάται από τον τύπο του τραύματος και δεν χρειάζεται αυθαίρετα σε κάθε μικρή εκδορά. [4]

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται σε παιδιά κάτω των 6 ετών, στην εγκυμοσύνη, στον θηλασμό και σε άτομα με αλλεργία σε φυτά της οικογένειας Asteraceae. [1] [2]

19Συχνές ερωτήσεις

Η καλέντουλα κλείνει τις πληγές;

Μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως βοήθημα σε μικρές επιφανειακές πληγές. Υπάρχουν ορισμένα θετικά στοιχεία από μικρές μελέτες, αλλά δεν έχει αποδειχθεί ότι κάθε προϊόν επιταχύνει αξιόπιστα την επούλωση. [1] [4]

Είναι η καλέντουλα φυσικό αντισηπτικό;

Όχι με την κλινική έννοια. Εργαστηριακές αντιμικροβιακές δράσεις δεν αποδεικνύουν ότι μια κρέμα ή ένα λάδι καλέντουλας απολυμαίνει μια πληγή ή αντιμετωπίζει λοίμωξη. [1]

Μπορεί να μπει καλέντουλα σε ανοιχτή πληγή;

Μόνο όταν πρόκειται για πολύ μικρή και επιφανειακή βλάβη και το συγκεκριμένο φαρμακευτικό προϊόν αναφέρει ότι είναι κατάλληλο γι’ αυτή τη χρήση. Αυτοσχέδια έλαια και κοινά καλλυντικά δεν θεωρούνται αποστειρωμένα προϊόντα τραύματος. [1] [2]

Μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε μωρά;

Η EMA δεν συνιστά τα φαρμακευτικά παρασκευάσματα καλέντουλας για δερματική χρήση σε παιδιά κάτω των 6 ετών λόγω ανεπαρκών δεδομένων. Σε βρέφη απαιτείται προϊόν κατάλληλο για την ηλικία και προηγούμενη συμβουλή παιδιάτρου. [1] [7]

Βοηθά η καλέντουλα στο έκζεμα;

Δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα για να συστήνεται ως θεραπεία ατοπικής δερματίτιδας ή άλλου εκζέματος. Επιπλέον, η ίδια ή τα υπόλοιπα συστατικά της κρέμας μπορεί να προκαλέσουν αλλεργική δερματίτιδα εξ επαφής. [1] [4]

Μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε ηλιακό έγκαυμα;

Μπορεί να εφαρμοστεί σε ήπια κοκκινίλα και ακέραιο δέρμα, εφόσον το προϊόν είναι κατάλληλο. Δεν χρησιμοποιείται ως αντηλιακό και δεν επαρκεί για σοβαρό ή εκτεταμένο έγκαυμα. [1]

Πώς καταλαβαίνω ότι έχω αλλεργία στην καλέντουλα;

Πιθανά σημεία είναι κνησμός, κάψιμο, κοκκινίλα, εξάνθημα, φυσαλίδες ή επέκταση της δερματίτιδας. Η χρήση πρέπει να διακοπεί και, εάν η αντίδραση είναι έντονη ή επιμένει, χρειάζεται ιατρική εκτίμηση. [1] [10]

Πόσες φορές την ημέρα εφαρμόζεται η κρέμα καλέντουλας;

Δεν υπάρχει ενιαία συχνότητα για όλα τα προϊόντα. Για ορισμένες φαρμακευτικές ημιστερεές μορφές η ευρωπαϊκή μονογραφία περιγράφει εφαρμογή δύο έως τέσσερις φορές την ημέρα. Πάντα υπερισχύουν οι οδηγίες της συγκεκριμένης συσκευασίας. [2]

Μπορεί η καλέντουλα να προκαλέσει δερματίτιδα εξ επαφής;

Ναι. Έχουν καταγραφεί περιπτώσεις ευαισθητοποίησης, ιδιαίτερα σε άτομα με αλλεργία σε φυτά της οικογένειας Asteraceae. Το επίμονο εξάνθημα πρέπει να αξιολογείται από δερματολόγο. [1] [10]

Βοηθά σε διαβητικό έλκος ή μολυσμένη πληγή;

Δεν αποτελεί κατάλληλη αυτοθεραπεία. Τα χρόνια, διαβητικά και μολυσμένα τραύματα απαιτούν εξειδικευμένη φροντίδα και ενδεχομένως αντιμετώπιση λοίμωξης, πίεσης και κυκλοφορικών διαταραχών. [4]

Είναι κατάλληλη στην εγκυμοσύνη και στον θηλασμό;

Η EMA δεν συνιστά τα συγκεκριμένα φυτικά φαρμακευτικά παρασκευάσματα λόγω περιορισμένων δεδομένων. Για οποιοδήποτε τοπικό προϊόν χρειάζεται να αξιολογηθεί ολόκληρη η σύνθεση και να αποφευχθεί επαφή με το στόμα του βρέφους. [1] [2]

Μπορώ να εφαρμόζω σπιτικό λάδι καλέντουλας σε πληγές;

Όχι ως γενική πρακτική. Τα αυτοσχέδια έλαια δεν έχουν ελεγχόμενη στειρότητα ή περιεκτικότητα και μπορεί να μην είναι κατάλληλα για ανοιχτό ή μολυσμένο τραύμα. [1] [2]

Συνιστάται η καλέντουλα κατά την ακτινοθεραπεία;

Δεν υπάρχουν επαρκή και σταθερά κλινικά δεδομένα ώστε να συστήνεται ως μέσο πρόληψης της ακτινοδερματίτιδας. Πριν χρησιμοποιηθεί οποιαδήποτε κρέμα στην περιοχή της ακτινοθεραπείας, χρειάζεται έγκριση από την ογκολογική ομάδα. [9] [11]

20Βιβλιογραφία και επιστημονικές πηγές

11 επιστημονικές πηγές — Πατήστε για προβολή
  1. Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων (EMA). Calendulae flos – Περίληψη παραδοσιακών χρήσεων και ασφάλειας (2018). Προβολή πηγής
  2. EMA/HMPC/437450/2017. Ευρωπαϊκή μονογραφία για το άνθος Calendula officinalis (2018). Προβολή πηγής
  3. EMA/HMPC/12880/2025. Addendum to Assessment Report on Calendula officinalis L., flos (2025). Προβολή πηγής
  4. Givol O, και συν. Συστηματική ανασκόπηση μελετών καλέντουλας για την επούλωση τραυμάτων. Wound Repair Regen. 2019;27:548–561. Προβολή πηγής
  5. Giostri GS, και συν. Τυχαιοποιημένη μελέτη τυποποιημένου εκχυλίσματος καλέντουλας σε οξέα τραύματα χεριού. Tissue Barriers. 2022;10:1994822. Προβολή πηγής
  6. Šušak Crnčević M, και συν. Διπλά τυφλή τυχαιοποιημένη μελέτη κρέμας με 1% εκχύλισμα καλέντουλας σε 20 υγιείς εθελοντές. Acta Pharm. 2025;75:699–708. Προβολή πηγής
  7. Sharifi-Heris Z, και συν. Τυχαιοποιημένη μελέτη αλοιφής καλέντουλας έναντι ελαιολάδου στη δερματίτιδα από πάνα. Dermatol Ther. 2018;31:e12731. Προβολή πηγής
  8. Pommier P, και συν. Τυχαιοποιημένη μελέτη καλέντουλας έναντι τρολαμίνης στην ακτινοδερματίτιδα. J Clin Oncol. 2004;22:1447–1453. Προβολή πηγής
  9. Siddiquee S, και συν. Τυχαιοποιημένη μελέτη στην πρόληψη της ακτινοδερματίτιδας, χωρίς σημαντική διαφορά έναντι συνήθους ενυδατικής φροντίδας. Australas J Dermatol. 2021;62:e35–e40. Προβολή πηγής
  10. The seamy side of natural medicines: contact sensitization to arnica and marigold. Κλινική μελέτη δοκιμασιών αλλεργίας σε 443 ασθενείς. Προβολή πηγής
  11. Behroozian T, και συν. MASCC: Συστηματική ανασκόπηση των παρεμβάσεων για πρόληψη οξείας ακτινοδερματίτιδας. eClinicalMedicine. 2023. Προβολή πηγής

Πώς αξιολογούνται η αποτελεσματικότητα και οι κίνδυνοι των φυτικών προϊόντων; Διαβάστε τον οδηγό Βότανα: Επιστημονική Τεκμηρίωση και Ασφάλεια.

Αποποίηση ευθύνης

Το άρθρο έχει αποκλειστικά ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά ιατρική εξέταση, διάγνωση ή εξατομικευμένη θεραπεία. Η καταλληλότητα και η ασφάλεια ενός προϊόντος καλέντουλας εξαρτώνται από τη σύνθεση, τη μορφή και τον τρόπο χρήσης. Σε ανοιχτές, βαθιές, μολυσμένες ή διαβητικές πληγές, σε σοβαρή αλλεργική αντίδραση, στην εγκυμοσύνη, στον θηλασμό και σε μικρά παιδιά απαιτείται κατάλληλη ιατρική καθοδήγηση.

Μικροβιολογικό Λαμία
Επισκόπηση απορρήτου

Η ιστοσελίδα χρησιμοποιεί cookies για τη σωστή λειτουργία της και, εφόσον δώσετε συγκατάθεση, για την ανάλυση επισκεψιμότητας. Μπορείτε να αλλάξετε τις επιλογές σας οποιαδήποτε στιγμή από τις ρυθμίσεις cookies.