Ηπατίτιδα Β: Μετάδοση, Συμπτώματα, Εξετάσεις Αίματος, Θεραπεία & Εμβολιασμός
← Επιστροφή στους Οδηγούς Υγείας
1Τι είναι η ηπατίτιδα Β
Άμεση απάντηση: Η ηπατίτιδα Β είναι λοίμωξη του ήπατος από τον ιό HBV, η οποία μπορεί να εμφανιστεί ως οξεία νόσος ή να εξελιχθεί σε χρόνια λοίμωξη.
Η λέξη «ηπατίτιδα» σημαίνει φλεγμονή του ήπατος. Στην ηπατίτιδα Β, η φλεγμονή προκαλείται από τον ιό της ηπατίτιδας Β, ο οποίος μπορεί να μολύνει τα ηπατοκύτταρα και να παραμείνει στον οργανισμό. Η λοίμωξη μπορεί να περάσει χωρίς συμπτώματα, να εμφανιστεί με έντονη οξεία εικόνα ή να παραμείνει χρόνια για χρόνια χωρίς ο ασθενής να το γνωρίζει.
Η ηπατίτιδα Β έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή είναι μεταδοτική, αλλά ταυτόχρονα είναι νόσος που μπορεί σε μεγάλο βαθμό να προληφθεί με εμβολιασμό. Για τον ασθενή, το πιο σημαντικό είναι να ξεκαθαριστεί αν υπάρχει τρέχουσα λοίμωξη, αν υπάρχει ανοσία από εμβόλιο ή παλαιά ίαση, ή αν χρειάζεται εμβολιασμός.
Η διάγνωση δεν βασίζεται μόνο στο αν οι τρανσαμινάσες είναι αυξημένες. Υπάρχουν ασθενείς με χρόνια HBV λοίμωξη που μπορεί για μεγάλα διαστήματα να έχουν σχετικά ήρεμη εικόνα. Γι’ αυτό οι ειδικοί δείκτες, όπως HBsAg, anti-HBs και anti-HBc, είναι κεντρικοί στην αξιολόγηση.
2Τι είναι ο ιός HBV
Άμεση απάντηση: Ο HBV είναι DNA ιός που προσβάλλει κυρίως το ήπαρ και μπορεί να παραμείνει στον οργανισμό σε χρόνια μορφή.
Ο ιός της ηπατίτιδας Β έχει επιφανειακά, πυρηνικά και αντιγονικά στοιχεία που χρησιμοποιούνται και στη διάγνωση. Το HBsAg είναι το επιφανειακό αντιγόνο και δείχνει ότι υπάρχει τρέχουσα παρουσία του ιού. Το HBeAg συνδέεται συχνά με μεγαλύτερη ιολογική δραστηριότητα και μολυσματικότητα, ενώ το HBV DNA μετρά άμεσα το ιικό φορτίο.
Η ιδιαιτερότητα του HBV είναι ότι μπορεί να επιμένει στο ήπαρ ακόμη και όταν η εικόνα φαίνεται ήρεμη. Η χρόνια λοίμωξη δεν σημαίνει πάντα καθημερινά συμπτώματα. Μπορεί όμως να προκαλέσει σταδιακή φλεγμονή και ίνωση, ιδίως όταν υπάρχει ενεργός πολλαπλασιασμός του ιού ή αυξημένα ηπατικά ένζυμα.
Η κλινική συμπεριφορά του ιού εξαρτάται από την ηλικία μόλυνσης, την ανοσολογική απάντηση, το ιικό φορτίο, την παρουσία HBeAg, την ύπαρξη άλλων λοιμώξεων και τη συνολική κατάσταση του ήπατος. Γι’ αυτό η παρακολούθηση είναι εξατομικευμένη.
3Πώς μεταδίδεται η ηπατίτιδα Β
Άμεση απάντηση: Η ηπατίτιδα Β μεταδίδεται κυρίως με αίμα, σεξουαλική επαφή χωρίς προφυλάξεις και κάθετη μετάδοση από μητέρα σε νεογνό.
Ο HBV είναι πολύ μεταδοτικός ιός όταν υπάρχει επαφή με μολυσμένο αίμα ή συγκεκριμένα σωματικά υγρά. Η μετάδοση μπορεί να γίνει με κοινή χρήση βελόνων, μη αποστειρωμένα εργαλεία, τρύπημα ή τατουάζ σε μη ασφαλείς συνθήκες, σεξουαλική επαφή χωρίς προφυλακτικό ή έκθεση επαγγελματιών υγείας σε αίμα.
Η κάθετη μετάδοση από μητέρα σε νεογνό είναι από τις πιο σημαντικές οδούς, επειδή η λοίμωξη σε νεογνική ηλικία έχει πολύ μεγαλύτερο κίνδυνο να γίνει χρόνια. Για αυτό ο έλεγχος εγκύων για HBsAg και η άμεση προφύλαξη του νεογνού είναι κρίσιμα μέτρα δημόσιας υγείας.
Η κοινή χρήση ξυραφιών, οδοντόβουρτσας ή αντικειμένων που μπορεί να έχουν μικροσκοπικές ποσότητες αίματος πρέπει να αποφεύγεται. Αντίθετα, η απλή κοινωνική επαφή δεν αποτελεί τρόπο μετάδοσης.
4Πώς δεν μεταδίδεται η ηπατίτιδα Β
Άμεση απάντηση: Η ηπατίτιδα Β δεν μεταδίδεται με χειραψία, αγκαλιά, κοινό φαγητό, βήχα, φτέρνισμα ή καθημερινή κοινωνική επαφή.
Η διάκριση αυτή είναι σημαντική γιατί μειώνει τον φόβο και το στίγμα. Ένα άτομο με χρόνια ηπατίτιδα Β δεν χρειάζεται κοινωνική απομόνωση. Μπορεί να εργάζεται, να τρώει με την οικογένειά του, να αγκαλιάζει, να μοιράζεται καθημερινές δραστηριότητες και να ζει φυσιολογικά, αρκεί να τηρούνται βασικοί κανόνες αποφυγής επαφής με αίμα.
Δεν υπάρχει μετάδοση με κοινά πιάτα, ποτήρια ή τουαλέτα. Δεν μεταδίδεται από το νερό ή τα τρόφιμα, όπως η ηπατίτιδα Α. Δεν μεταδίδεται με τσιμπήματα εντόμων. Οι συγγενείς και οι σύντροφοι πρέπει να ελεγχθούν και, αν δεν έχουν ανοσία, να εμβολιαστούν.
Η σωστή ενημέρωση είναι μέρος της πρόληψης. Πολλοί ασθενείς φοβούνται να μιλήσουν για τη διάγνωση λόγω παρανοήσεων. Στην πράξη, η οικογένεια προστατεύεται με έλεγχο HBsAg, anti-HBs, anti-HBc και εμβολιασμό όπου χρειάζεται.
5Οξεία και χρόνια ηπατίτιδα Β
Άμεση απάντηση: Η οξεία ηπατίτιδα Β είναι πρόσφατη λοίμωξη, ενώ η χρόνια ηπατίτιδα Β ορίζεται όταν το HBsAg παραμένει θετικό πάνω από 6 μήνες.
Στους ενήλικες, η οξεία ηπατίτιδα Β συχνά αυτοπεριορίζεται. Ο οργανισμός μπορεί να απομακρύνει τον ιό και να αναπτύξει ανοσία. Σε αυτή την περίπτωση, με τον χρόνο το HBsAg γίνεται αρνητικό και εμφανίζεται anti-HBs. Το anti-HBc IgG παραμένει θετικό ως ένδειξη παλαιάς φυσικής λοίμωξης.
Η χρόνια ηπατίτιδα Β είναι διαφορετική κατάσταση. Το HBsAg παραμένει θετικό, ο ιός μπορεί να πολλαπλασιάζεται σε διαφορετικό βαθμό και ο ασθενής μπορεί να έχει ή όχι αυξημένες τρανσαμινάσες. Η χρόνια λοίμωξη απαιτεί παρακολούθηση, ακόμη και όταν ο ασθενής αισθάνεται καλά.
Ο κίνδυνος χρόνιας λοίμωξης είναι πολύ μεγαλύτερος όταν η μόλυνση γίνεται στη νεογνική ή βρεφική ηλικία. Αυτό εξηγεί γιατί η προφύλαξη νεογνών από μητέρες με HBsAg θετικό είναι τόσο κρίσιμη.
| Μορφή | Χρονική εικόνα | Τυπικό εργαστηριακό στοιχείο | Κλινική σημασία |
|---|---|---|---|
| Οξεία ηπατίτιδα Β | Πρόσφατη λοίμωξη | HBsAg θετικό, anti-HBc IgM θετικό | Συχνά υποστηρικτική αντιμετώπιση και παρακολούθηση |
| Χρόνια ηπατίτιδα Β | HBsAg θετικό πάνω από 6 μήνες | HBsAg θετικό, HBV DNA μεταβλητό | Χρειάζεται μακροχρόνια παρακολούθηση και πιθανή θεραπεία |
6Συμπτώματα και σημεία προσοχής
Άμεση απάντηση: Η ηπατίτιδα Β μπορεί να είναι ασυμπτωματική ή να προκαλέσει κόπωση, ναυτία, πόνο δεξιά άνω κοιλίας, σκούρα ούρα, ανοιχτόχρωμα κόπρανα και ίκτερο.
Στην οξεία φάση, ο ασθενής μπορεί να έχει συμπτώματα που μοιάζουν αρχικά με ιογενή λοίμωξη: κακουχία, ανορεξία, χαμηλό πυρετό, μυαλγίες, ναυτία ή αίσθημα κόπωσης. Στη συνέχεια μπορεί να εμφανιστεί ίκτερος, σκούρα ούρα και ανοιχτόχρωμα κόπρανα, σημεία που δείχνουν ηπατική συμμετοχή και χρειάζονται ιατρική αξιολόγηση.
Στη χρόνια ηπατίτιδα Β, πολλοί ασθενείς δεν έχουν κανένα σύμπτωμα για χρόνια. Αυτό είναι επικίνδυνο γιατί μπορεί να δημιουργεί ψευδή αίσθηση ασφάλειας. Η απουσία συμπτωμάτων δεν σημαίνει πάντα απουσία ιολογικής δραστηριότητας ή ίνωσης.
Σημεία που χρειάζονται άμεση εκτίμηση είναι έντονος ίκτερος, αιμορραγική διάθεση, σύγχυση, υπνηλία, έντονο κοιλιακό άλγος, εμετοί που επιμένουν, οιδήματα ή μαύρα κόπρανα. Σε αυτά τα περιστατικά δεν αρκεί απλός προγραμματισμένος έλεγχος.
7Πότε πρέπει να κάνετε εξετάσεις για ηπατίτιδα Β
Άμεση απάντηση: Έλεγχος χρειάζεται όταν υπάρχει πιθανή έκθεση, αυξημένες τρανσαμινάσες, εγκυμοσύνη, επαγγελματικός κίνδυνος, νέος σύντροφος, οικογενειακή επαφή με φορέα ή πριν από ανοσοκαταστολή.
Η ηπατίτιδα Β συχνά εντοπίζεται με προληπτικό ή στοχευμένο εργαστηριακό έλεγχο. Ο έλεγχος είναι ιδιαίτερα σημαντικός σε άτομα που έχουν αυξημένες ALT/AST χωρίς σαφή αιτία, σε άτομα με ιστορικό μετάγγισης ή επεμβάσεων σε μη ελεγχόμενες συνθήκες, σε επαγγελματίες υγείας και σε άτομα με σεξουαλική έκθεση υψηλότερου κινδύνου.
Στην εγκυμοσύνη, ο έλεγχος για HBsAg είναι κρίσιμος, επειδή επιτρέπει την έγκαιρη προφύλαξη του νεογνού. Επίσης, πριν από ανοσοκατασταλτικές θεραπείες, χημειοθεραπεία ή βιολογικούς παράγοντες, χρειάζεται έλεγχος για HBV, επειδή μπορεί να υπάρξει επανενεργοποίηση.
Ο αρχικός έλεγχος δεν πρέπει να περιορίζεται μόνο στο HBsAg όταν θέλουμε πλήρη εικόνα. Ο συνδυασμός HBsAg, anti-HBs και total anti-HBc δίνει πολύ καλύτερη πληροφορία για λοίμωξη, ανοσία ή προηγούμενη έκθεση.
8Βασικές εξετάσεις αίματος για ηπατίτιδα Β
Άμεση απάντηση: Οι βασικές εξετάσεις είναι HBsAg, anti-HBs, anti-HBc, anti-HBc IgM, HBeAg, anti-HBe, HBV DNA και ηπατικά ένζυμα.
Το HBsAg, anti-HBs και anti-HBc αποτελούν το βασικό τρίπτυχο αρχικής ερμηνείας. Το HBsAg δείχνει τρέχουσα λοίμωξη. Το anti-HBs δείχνει ανοσία, είτε από εμβόλιο είτε από ίαση μετά από φυσική λοίμωξη. Το anti-HBc δείχνει επαφή με τον ιό και δεν γίνεται θετικό μόνο από εμβολιασμό.
Το anti-HBc IgM βοηθά στη διάγνωση οξείας ή πρόσφατης λοίμωξης. Το HBeAg και το anti-HBe βοηθούν στην αξιολόγηση μολυσματικότητας και φάσης της νόσου. Το HBV DNA μετρά το ιικό φορτίο και είναι κρίσιμο για θεραπευτικές αποφάσεις και παρακολούθηση.
Παράλληλα, χρειάζονται βιοχημικές εξετάσεις ήπατος, όπως ALT, AST, γ-GT, ALP και χολερυθρίνη. Σε χρόνια λοίμωξη μπορεί να ζητηθούν INR, λευκωματίνη, αιμοπετάλια, υπέρηχος ήπατος και εκτίμηση ίνωσης.
9Ερμηνεία HBsAg, anti-HBs και anti-HBc
Άμεση απάντηση: Ο συνδυασμός HBsAg, anti-HBs και anti-HBc δείχνει αν υπάρχει ενεργή λοίμωξη, ανοσία από εμβόλιο, παλαιά ίαση ή ανάγκη για εμβολιασμό.
Αν όλα είναι αρνητικά, το άτομο πιθανότατα δεν έχει ανοσία και χρειάζεται εμβολιασμό. Αν μόνο το anti-HBs είναι θετικό, η εικόνα ταιριάζει με ανοσία από εμβολιασμό. Αν anti-HBc και anti-HBs είναι θετικά με HBsAg αρνητικό, η εικόνα ταιριάζει με παλαιά φυσική λοίμωξη και ίαση.
Αν το HBsAg είναι θετικό, υπάρχει τρέχουσα λοίμωξη και χρειάζεται περαιτέρω αξιολόγηση. Αν το HBsAg παραμείνει θετικό πάνω από 6 μήνες, μιλάμε για χρόνια HBV λοίμωξη. Αν το anti-HBc είναι μόνο του θετικό, χωρίς HBsAg και χωρίς anti-HBs, η ερμηνεία είναι πιο σύνθετη και μπορεί να χρειαστεί επανάληψη, HBV DNA ή εκτίμηση από ειδικό.
| HBsAg | Anti-HBc | Anti-HBs | Πιθανή ερμηνεία |
|---|---|---|---|
| Αρνητικό | Αρνητικό | Αρνητικό | Ευάλωτος/χωρίς τεκμηριωμένη ανοσία |
| Αρνητικό | Αρνητικό | Θετικό | Ανοσία από εμβόλιο |
| Αρνητικό | Θετικό | Θετικό | Παλαιά φυσική λοίμωξη με ίαση |
| Θετικό | Θετικό | Αρνητικό | Τρέχουσα λοίμωξη, οξεία ή χρόνια |
| Αρνητικό | Θετικό | Αρνητικό | Απομονωμένο anti-HBc: χρειάζεται επανεκτίμηση |
10HBeAg, anti-HBe και HBV DNA
Άμεση απάντηση: Το HBeAg, το anti-HBe και το HBV DNA βοηθούν να εκτιμηθεί ο πολλαπλασιασμός του ιού και η μεταδοτικότητα.
Το HBeAg συχνά συνδέεται με υψηλότερη ιική αναπαραγωγή και μεγαλύτερη μεταδοτικότητα. Το anti-HBe μπορεί να δείχνει μετάβαση σε φάση χαμηλότερης ιολογικής δραστηριότητας, αλλά η εικόνα δεν είναι πάντα απλή, γιατί υπάρχουν HBeAg-αρνητικές μορφές χρόνιας ηπατίτιδας Β με ενεργό πολλαπλασιασμό.
Το HBV DNA είναι ποσοτική μοριακή εξέταση. Μετρά πόσος ιός κυκλοφορεί στο αίμα. Χρησιμοποιείται για εκτίμηση ενεργότητας, για απόφαση θεραπείας και για παρακολούθηση ανταπόκρισης. Δεν αντικαθιστά τα αντιγόνα/αντισώματα, αλλά συμπληρώνει την εικόνα.
Ένας ασθενής με HBsAg θετικό, φυσιολογικές τρανσαμινάσες και χαμηλό HBV DNA μπορεί να χρειάζεται παρακολούθηση χωρίς άμεση θεραπεία. Αντίθετα, υψηλό HBV DNA με αυξημένη ALT και ενδείξεις φλεγμονής ή ίνωσης μπορεί να οδηγήσει σε θεραπευτική απόφαση.
11ALT, AST και ηπατικός έλεγχος
Άμεση απάντηση: Η ALT και η AST δείχνουν ηπατική φλεγμονή, αλλά δεν αρκούν μόνες τους για να σταδιοποιήσουν την ηπατίτιδα Β.
Στην οξεία ηπατίτιδα Β οι τρανσαμινάσες μπορεί να είναι πολύ αυξημένες. Στη χρόνια λοίμωξη μπορεί να είναι φυσιολογικές, ελαφρά αυξημένες ή κυμαινόμενες. Για αυτό ένα φυσιολογικό αποτέλεσμα μία φορά δεν αποκλείει ανάγκη παρακολούθησης.
Ο ηπατικός έλεγχος περιλαμβάνει ALT, AST, γ-GT, ALP, χολερυθρίνη, λευκωματίνη και, σε πιο προχωρημένες καταστάσεις, INR. Τα αιμοπετάλια έχουν επίσης σημασία, επειδή μπορεί να μειώνονται σε πυλαία υπέρταση ή κίρρωση.
Η αξιολόγηση πρέπει να συνδυάζεται με HBV DNA, HBeAg/anti-HBe, υπέρηχο και εκτίμηση ίνωσης. Η θεραπευτική απόφαση δεν βασίζεται μόνο σε μία τιμή ALT, αλλά στη συνολική εικόνα κινδύνου.
12Θεραπευτικές επιλογές
Άμεση απάντηση: Η οξεία ηπατίτιδα Β συνήθως αντιμετωπίζεται υποστηρικτικά, ενώ η χρόνια ηπατίτιδα Β μπορεί να χρειαστεί αντιιική αγωγή όταν υπάρχουν συγκεκριμένες ενδείξεις.
Στην οξεία λοίμωξη, η θεραπεία στις περισσότερες περιπτώσεις είναι υποστηρικτική: ανάπαυση, ενυδάτωση, αποφυγή αλκοόλ και αποφυγή φαρμάκων που επιβαρύνουν το ήπαρ χωρίς ιατρική έγκριση. Σε σοβαρή οξεία ηπατίτιδα, με έντονη ηπατική δυσλειτουργία, μπορεί να χρειαστεί νοσοκομειακή αντιμετώπιση και ειδική θεραπεία.
Στη χρόνια ηπατίτιδα Β, τα βασικά αντιιικά φάρμακα που χρησιμοποιούνται διεθνώς είναι νουκλεοσιδικά/νουκλεοτιδικά ανάλογα με ισχυρή δράση και υψηλό φραγμό αντοχής, όπως τενοφοβίρη ή εντεκαβίρη. Σε επιλεγμένους ασθενείς μπορεί να χρησιμοποιηθεί πεγκυλιωμένη ιντερφερόνη, αλλά δεν είναι κατάλληλη για όλους.
Στόχος της θεραπείας είναι να μειωθεί ή να κατασταλεί το HBV DNA, να μειωθεί η φλεγμονή, να προληφθεί η εξέλιξη ίνωσης και να μειωθεί ο κίνδυνος κίρρωσης και ηπατοκυτταρικού καρκινώματος. Η πλήρης απώλεια HBsAg είναι επιθυμητή αλλά δεν συμβαίνει συχνά.
13Παρακολούθηση χρόνιας ηπατίτιδας Β
Άμεση απάντηση: Η χρόνια ηπατίτιδα Β χρειάζεται μακροχρόνια παρακολούθηση με ηπατικά ένζυμα, HBV DNA, ορολογικούς δείκτες, υπέρηχο και εκτίμηση ίνωσης.
Η συχνότητα παρακολούθησης εξαρτάται από τη φάση της λοίμωξης, το HBV DNA, την ALT, την ηλικία, την ύπαρξη ίνωσης ή κίρρωσης, το οικογενειακό ιστορικό καρκίνου ήπατος και το αν ο ασθενής λαμβάνει θεραπεία. Δεν υπάρχει ένα πρόγραμμα που να ταιριάζει σε όλους.
Συνήθως παρακολουθούνται ALT/AST, HBV DNA, HBeAg/anti-HBe όπου έχει νόημα, αιμοπετάλια, λευκωματίνη και άλλοι δείκτες ηπατικής λειτουργίας. Ο υπέρηχος ήπατος έχει σημασία για την παρακολούθηση δομής του ήπατος και για επιτήρηση καρκίνου σε ομάδες κινδύνου.
Η εκτίμηση ίνωσης μπορεί να γίνει με ελαστογραφία ή άλλες μη επεμβατικές μεθόδους. Σε ορισμένες ειδικές περιπτώσεις, μπορεί να χρειαστεί βιοψία ήπατος, αλλά δεν είναι πρώτη επιλογή για όλους.
14Κίρρωση και καρκίνος ήπατος
Άμεση απάντηση: Η χρόνια ηπατίτιδα Β μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο κίρρωσης και ηπατοκυτταρικού καρκινώματος, ακόμη και όταν ο ασθενής δεν έχει έντονα συμπτώματα.
Η μακροχρόνια φλεγμονή μπορεί να οδηγήσει σε ίνωση. Όταν η ίνωση προχωρήσει πολύ, μπορεί να εξελιχθεί σε κίρρωση. Η κίρρωση αλλάζει τη δομή και τη λειτουργία του ήπατος και αυξάνει τον κίνδυνο επιπλοκών όπως ασκίτης, κιρσοί οισοφάγου, ηπατική εγκεφαλοπάθεια και καρκίνος ήπατος.
Ο HBV έχει ιδιαίτερη σχέση με το ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα. Για αυτό οι χρόνιοι φορείς που ανήκουν σε ομάδες κινδύνου χρειάζονται επιτήρηση με υπέρηχο ήπατος, συχνά ανά 6 μήνες, με ή χωρίς AFP ανάλογα με την ιατρική εκτίμηση και τις οδηγίες.
Η αντιιική θεραπεία μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο επιπλοκών όταν υπάρχει ένδειξη, αλλά δεν τον μηδενίζει πλήρως. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και ασθενείς με καλή καταστολή του ιού μπορεί να χρειάζονται τακτική παρακολούθηση.
15Εμβολιασμός και anti-HBs
Άμεση απάντηση: Το εμβόλιο της ηπατίτιδας Β προκαλεί παραγωγή anti-HBs, δηλαδή προστατευτικών αντισωμάτων.
Ο εμβολιασμός είναι το σημαντικότερο μέτρο πρόληψης. Μετά από ολοκληρωμένο σχήμα, η παρουσία anti-HBs σε προστατευτικό επίπεδο δείχνει ανοσία. Σε άτομο που έχει ανοσία μόνο από εμβόλιο, το anti-HBs είναι θετικό, ενώ το anti-HBc παραμένει αρνητικό.
Αυτό είναι κρίσιμο στην ερμηνεία. Αν κάποιος έχει anti-HBs θετικό και anti-HBc αρνητικό, η εικόνα ταιριάζει με εμβολιασμό. Αν έχει anti-HBs θετικό και anti-HBc θετικό, η εικόνα ταιριάζει με παλαιά φυσική λοίμωξη που ιάθηκε.
Έλεγχος anti-HBs είναι ιδιαίτερα χρήσιμος σε επαγγελματίες υγείας, άτομα σε αιμοκάθαρση, ανοσοκατεσταλμένους και άτομα με γνωστή έκθεση. Αν τα αντισώματα είναι χαμηλά σε ομάδα υψηλού κινδύνου, ο γιατρός μπορεί να συστήσει επαναληπτική δόση ή νέο σχήμα.
16Εγκυμοσύνη, νεογνά και οικογένεια
Άμεση απάντηση: Σε κάθε εγκυμοσύνη πρέπει να υπάρχει έλεγχος για HBsAg, ώστε να προληφθεί η μετάδοση στο νεογνό.
Αν η μητέρα είναι HBsAg θετική, το νεογνό χρειάζεται άμεση προφύλαξη με εμβόλιο και ανοσοσφαιρίνη HBIG, σύμφωνα με τις οδηγίες του θεράποντα και του μαιευτηρίου. Η έγκαιρη παρέμβαση μειώνει δραστικά τον κίνδυνο χρόνιας λοίμωξης στο παιδί.
Σε εγκύους με υψηλό HBV DNA μπορεί να χρειαστεί ειδική αντιιική αγωγή προς το τέλος της κύησης, με απόφαση γυναικολόγου και ηπατολόγου/λοιμωξιολόγου. Ο στόχος είναι να μειωθεί ο κίνδυνος μετάδοσης.
Τα μέλη της οικογένειας και οι σεξουαλικοί σύντροφοι πρέπει να ελεγχθούν με HBsAg, anti-HBs και anti-HBc. Όσοι δεν έχουν ανοσία πρέπει να εμβολιαστούν. Δεν χρειάζεται απομόνωση, αλλά χρειάζονται πρακτικά μέτρα αποφυγής επαφής με αίμα.
17Συν-λοιμώξεις: HCV, HDV και HIV
Άμεση απάντηση: Κάθε νέος ασθενής με ηπατίτιδα Β πρέπει να αξιολογείται και για άλλες λοιμώξεις που επηρεάζουν το ήπαρ ή την πορεία της νόσου.
Η ηπατίτιδα C μπορεί να συνυπάρχει σε άτομα με κοινό ιστορικό έκθεσης σε αίμα. Για αναλυτική ενημέρωση δείτε τον οδηγό HCV: Εξέταση, Συμπτώματα, Μετάδοση & Θεραπεία. Η συν-λοίμωξη μπορεί να αλλάξει την πρόγνωση και τη θεραπευτική στρατηγική.
Ο ιός HDV, δηλαδή η ηπατίτιδα D, εμφανίζεται μόνο όταν υπάρχει HBV, επειδή χρειάζεται το HBsAg. Η HDV συν-λοίμωξη μπορεί να κάνει την ηπατική νόσο πιο επιθετική. Για αυτό σε HBsAg θετικούς ασθενείς ο γιατρός μπορεί να ζητήσει και έλεγχο για HDV.
Ο έλεγχος για HIV είναι επίσης σημαντικός σε άτομα με HBV, γιατί οι θεραπείες και η παρακολούθηση πρέπει να προσαρμόζονται. Η συνολική αξιολόγηση βοηθά να μη χαθεί κάποια σημαντική συνυπάρχουσα λοίμωξη.
18Τρόπος ζωής και προστασία ήπατος
Άμεση απάντηση: Η αποφυγή αλκοόλ, η σωστή διατροφή, το υγιές βάρος και η αποφυγή ηπατοτοξικών φαρμάκων χωρίς οδηγία βοηθούν στην προστασία του ήπατος.
Το αλκοόλ είναι σημαντικός επιβαρυντικός παράγοντας για το ήπαρ. Σε άτομα με χρόνια ηπατίτιδα Β, η αποφυγή του είναι συνήθως η ασφαλέστερη επιλογή. Ακόμη και αν οι εξετάσεις είναι σχετικά καλές, η χρόνια έκθεση σε αλκοόλ μπορεί να επιταχύνει βλάβες.
Η παχυσαρκία, η αντίσταση στην ινσουλίνη και το λιπώδες ήπαρ μπορούν να συνυπάρχουν με HBV και να δυσκολεύουν την ερμηνεία των τρανσαμινασών. Ένας ασθενής με HBV και λιπώδες ήπαρ μπορεί να έχει αύξηση ALT από περισσότερους από έναν λόγους.
Φάρμακα, συμπληρώματα, αναβολικά, «detox» προϊόντα και βότανα δεν είναι πάντα αθώα. Ο ασθενής πρέπει να ενημερώνει τον γιατρό πριν ξεκινήσει οτιδήποτε μπορεί να επηρεάσει το ήπαρ.
19Συχνά λάθη στην ερμηνεία των εξετάσεων
Άμεση απάντηση: Το πιο συχνό λάθος είναι να ερμηνεύεται ένας δείκτης μόνος του, χωρίς το πλήρες προφίλ HBsAg, anti-HBs, anti-HBc και HBV DNA όπου χρειάζεται.
Πολλοί ασθενείς βλέπουν θετικό anti-HBs και πιστεύουν ότι είχαν οπωσδήποτε λοίμωξη. Αυτό δεν ισχύει αν το anti-HBc είναι αρνητικό· τότε η εικόνα ταιριάζει με εμβολιασμό. Άλλοι βλέπουν θετικό anti-HBc και νομίζουν ότι έχουν ενεργή ηπατίτιδα Β, ενώ μπορεί να πρόκειται για παλαιά ίαση ή αμφίβολο αποτέλεσμα.
Άλλο λάθος είναι να θεωρείται ότι φυσιολογική ALT σημαίνει ότι δεν χρειάζεται παρακολούθηση. Σε χρόνια HBV λοίμωξη η εικόνα μπορεί να αλλάζει με τον χρόνο. Αντίθετα, αυξημένη ALT δεν σημαίνει πάντα μόνο HBV, γιατί μπορεί να συνυπάρχει λιπώδες ήπαρ, αλκοόλ, φάρμακα ή άλλη ηπατοπάθεια.
Τέλος, δεν πρέπει να ξεχνάμε την προληπτική αξία του εμβολιασμού. Αν κάποιος είναι ευάλωτος, δηλαδή αρνητικός για HBsAg, anti-HBc και anti-HBs, η σωστή κίνηση είναι εμβολιασμός, όχι απλή επανάληψη εξετάσεων χωρίς λόγο.
20Συχνές ερωτήσεις για την ηπατίτιδα Β
Τι σημαίνει θετικό HBsAg;
Τι σημαίνει θετικό anti-HBs;
Μπορεί να μεταδοθεί με φιλιά ή φαγητό;
Χρειάζεται θεραπεία κάθε φορέας;
Το εμβόλιο βοηθά αν είμαι ήδη HBsAg θετικός;
Πρέπει να ελέγξω την οικογένειά μου;
Μπορώ να πίνω αλκοόλ αν έχω χρόνια ηπατίτιδα Β;
Τι σημαίνει HBV DNA;
21Τι να θυμάστε
Η ηπατίτιδα Β είναι σημαντική ιογενής λοίμωξη του ήπατος, αλλά η διάγνωση και η πρόληψή της είναι ξεκάθαρες όταν γίνεται σωστός εργαστηριακός έλεγχος. Το βασικό αρχικό προφίλ είναι HBsAg, anti-HBs και anti-HBc. Αυτά δείχνουν αν υπάρχει τρέχουσα λοίμωξη, ανοσία ή προηγούμενη επαφή.
Το θετικό HBsAg χρειάζεται περαιτέρω αξιολόγηση. Δεν αρκεί να πούμε «είναι θετικό»· πρέπει να δούμε αν πρόκειται για οξεία ή χρόνια λοίμωξη, ποιο είναι το HBV DNA, τι δείχνουν ALT/AST, αν υπάρχει HBeAg, αν υπάρχει ίνωση και αν ο ασθενής χρειάζεται θεραπεία ή παρακολούθηση.
Το εμβόλιο είναι πολύ αποτελεσματική πρόληψη. Το anti-HBs δείχνει την ανοσολογική προστασία, ενώ το anti-HBc βοηθά να ξεχωρίσουμε εμβολιασμό από παλαιά φυσική λοίμωξη. Η οικογένεια και οι σύντροφοι ενός HBsAg θετικού ασθενούς πρέπει να ελεγχθούν και να εμβολιαστούν αν δεν έχουν ανοσία.
Η χρόνια ηπατίτιδα Β μπορεί να είναι σιωπηλή. Ακόμη και χωρίς συμπτώματα, χρειάζεται τακτική παρακολούθηση για ηπατική φλεγμονή, ίνωση, κίρρωση και ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα. Η έγκαιρη διάγνωση και η σωστή παρακολούθηση αλλάζουν σημαντικά την πρόγνωση.
22Κλείστε Ραντεβού & Βιβλιογραφία
Στο Μικροβιολογικό Εργαστήριο Λαμίας μπορείτε να κάνετε αιμοληψία για βασικό έλεγχο ηπατίτιδας Β, όπως HBsAg, anti-HBs, anti-HBc και σχετικό ηπατικό έλεγχο, σύμφωνα με το ιστορικό και τις οδηγίες του θεράποντα ιατρού.
https://www.cdc.gov/hepatitis-b/hcp/diagnosis-testing/index.html
https://www.journal-of-hepatology.eu/article/S0168-8278(25)00174-6/fulltext
https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/hepatitis-b
https://www.journal-of-hepatology.eu/article/S0168-8278(24)02508-X/fulltext
https://mikrobiologikolamia.gr/hbsag/
https://mikrobiologikolamia.gr/anti-hbc-exetasi-ti-deixnei/
https://mikrobiologikolamia.gr/katalogos-eksetaseon/
