Ιώσεις στα Παιδιά: Πυρετός, Συμπτώματα, Πότε Χρειάζονται Εξετάσεις και Πότε Αντιβίωση

1Τι είναι οι ιώσεις στα παιδιά;

Με τον όρο ίωση περιγράφουμε μια λοίμωξη που προκαλείται από ιό. Τα παιδιά εκτίθενται σε μεγάλο αριθμό διαφορετικών ιών, ιδιαίτερα όταν αρχίζουν παιδικό σταθμό ή σχολείο, και μπορούν να εμφανίσουν αρκετά επεισόδια μέσα στην ίδια χρονιά.

Συχνά πρόκειται για λοιμώξεις του αναπνευστικού από ρινοϊούς, αδενοϊούς, ιούς παραγρίπης, γρίπη, RSV, SARS-CoV-2 και άλλους αναπνευστικούς ιούς. Ιογενείς λοιμώξεις μπορούν επίσης να προκαλέσουν γαστρεντερίτιδα, εξανθήματα ή γενικευμένη κακουχία.

Το ότι ένα παιδί είχε πρόσφατα μία ίωση δεν σημαίνει ότι δεν μπορεί να κολλήσει αμέσως άλλη. Αυτό εξηγεί γιατί ιδιαίτερα τους χειμερινούς μήνες ένας γονέας μπορεί να έχει την εντύπωση ότι το παιδί «είναι συνέχεια άρρωστο».

2Ποια είναι τα συχνότερα συμπτώματα μιας ίωσης;

Δεν υπάρχει μία μοναδική εικόνα που χαρακτηρίζει όλες τις ιώσεις. Τα συμπτώματα εξαρτώνται από τον ιό, την ηλικία του παιδιού και το σημείο του οργανισμού που προσβάλλεται.

Συχνά εμφανίζονται:

• πυρετός ή δεκατική πυρετική κίνηση,
• καταρροή και ρινική συμφόρηση,
• βήχας,
• πονόλαιμος,
• βράγχος φωνής,
• πονοκέφαλος,
• μυαλγίες,
• κόπωση και μειωμένη διάθεση για παιχνίδι,
• μειωμένη όρεξη,
• εμετός ή διάρροια σε ορισμένες λοιμώξεις,
• εξάνθημα σε συγκεκριμένες ιογενείς λοιμώξεις.

Σε μικρότερα παιδιά τα συμπτώματα μπορεί να είναι λιγότερο ειδικά. Ένα βρέφος μπορεί να εμφανίσει κυρίως ευερεθιστότητα, υπνηλία, μειωμένη σίτιση ή λιγότερες βρεγμένες πάνες.

Αντίθετα, ένα μεγαλύτερο παιδί μπορεί να περιγράψει πονοκέφαλο, πονόλαιμο, μυαλγίες ή αίσθημα έντονης κόπωσης.

3Πόσες ημέρες μπορεί να κρατήσει ο πυρετός σε μια ίωση;

Δεν υπάρχει ένας συγκεκριμένος αριθμός ημερών που να ισχύει για όλες τις ιογενείς λοιμώξεις. Σε πολλές κοινές ιώσεις ο πυρετός διαρκεί λίγες ημέρες και σταδιακά υποχωρεί, ενώ άλλα συμπτώματα —ιδιαίτερα ο βήχας και η καταρροή— μπορούν να διαρκέσουν περισσότερο.

Στη γρίπη, για παράδειγμα, ο πυρετός μπορεί να είναι έντονος τις πρώτες ημέρες, ενώ η κόπωση και ο βήχας μπορεί να συνεχιστούν και μετά την υποχώρησή του. Στον RSV τα συμπτώματα μπορεί να εξελιχθούν σταδιακά και σε βρέφη η αναπνευστική δυσκολία μπορεί να γίνει εμφανέστερη μερικές ημέρες μετά την έναρξη.

Πυρετός που επιμένει για 5 ημέρες ή περισσότερο χρειάζεται επανεκτίμηση από γιατρό, ιδιαίτερα στα μικρά παιδιά. Εκτός από παρατεταμένη λοίμωξη, ο παιδίατρος πρέπει να εξετάσει και άλλες αιτίες παρατεταμένου πυρετού.

Ακόμη σημαντικότερη είναι η περίπτωση κατά την οποία το παιδί αρχικά βελτιώνεται, μένει χωρίς πυρετό και στη συνέχεια ο πυρετός επανέρχεται μαζί με νέα επιδείνωση.

4Ίωση ή βακτηριακή λοίμωξη;

Αυτό είναι ένα από τα συχνότερα ερωτήματα των γονέων. Δεν υπάρχει όμως μία εξέταση ή ένα σύμπτωμα που να διαχωρίζει με απόλυτη βεβαιότητα όλες τις ιογενείς από όλες τις βακτηριακές λοιμώξεις.

Ορισμένα χαρακτηριστικά μπορεί να κατευθύνουν την εκτίμηση. Για παράδειγμα, βήχας, καταρροή, βράγχος φωνής και επιπεφυκίτιδα μαζί με πονόλαιμο υποστηρίζουν περισσότερο ιογενή αιτία, ενώ συγκεκριμένες εστιακές λοιμώξεις όπως η στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα ή η ουρολοίμωξη μπορεί να χρειάζονται ειδική εργαστηριακή επιβεβαίωση.

Όμως:

• υψηλός πυρετός μπορεί να εμφανιστεί και σε ίωση,
• μέτρια CRP δεν αποκλείει βακτηριακή λοίμωξη,
• υψηλή CRP δεν αποδεικνύει από μόνη της βακτηριακή λοίμωξη,
• λευκοκυττάρωση μπορεί να εμφανιστεί σε διαφορετικές καταστάσεις,
• φυσιολογική γενική αίματος δεν αποκλείει κάθε σοβαρή λοίμωξη.

Η διάκριση επομένως βασίζεται στον συνδυασμό ιστορικού, κλινικής εξέτασης, ηλικίας, διάρκειας των συμπτωμάτων και στοχευμένων εξετάσεων όπου χρειάζονται.

5Πότε συνήθως δεν χρειάζονται εξετάσεις;

Ένα κατά τα άλλα υγιές παιδί μεγαλύτερης ηλικίας, το οποίο έχει καλή γενική κατάσταση, πίνει υγρά, ουρεί φυσιολογικά, αναπνέει άνετα και παρουσιάζει χαρακτηριστικά μιας απλής ιογενούς λοίμωξης, δεν χρειάζεται υποχρεωτικά εξετάσεις αίματος κάθε φορά που εμφανίζει πυρετό.

Δεν υπάρχει λόγος να ζητείται αυτόματα:

• γενική αίματος,
• CRP,
• ΤΚΕ,
• καλλιέργεια αίματος,
• Strep test,
• PCR για κάθε αναπνευστικό ιό.

Οι εξετάσεις έχουν μεγαλύτερη αξία όταν απαντούν σε ένα συγκεκριμένο κλινικό ερώτημα. Για παράδειγμα: υπάρχει πιθανότητα ουρολοίμωξης; Χρειάζεται να αποκλειστεί στρεπτόκοκκος; Θα αλλάξει η αντιμετώπιση αν επιβεβαιωθεί γρίπη; Υπάρχουν σημεία που κάνουν απαραίτητη τη διερεύνηση βακτηριακής λοίμωξης;

Για αναλυτικότερη προσέγγιση δείτε τον οδηγό Παιδί με Πυρετό: Πότε Χρειάζονται Εξετάσεις Αίματος, Ούρων ή Καλλιέργεια.

6Πότε μπορεί να χρειαστεί Γενική Αίματος;

Η Γενική Αίματος μπορεί να χρησιμοποιηθεί όταν η κλινική εικόνα απαιτεί περισσότερες πληροφορίες για τη φλεγμονώδη ή αιματολογική απάντηση του παιδιού.

Μπορεί να ζητηθεί, ανάλογα με την εκτίμηση του παιδιάτρου, όταν:

• ο πυρετός επιμένει ή η αιτία του δεν είναι σαφής,
• το παιδί έχει σημαντική καταβολή,
• υπάρχει υποψία σοβαρότερης λοίμωξης,
• χρειάζεται αξιολόγηση των λευκών αιμοσφαιρίων και του τύπου τους,
• υπάρχει ιστορικό ουδετεροπενίας ή άλλη αιματολογική διαταραχή,
• η κλινική εικόνα δεν εξελίσσεται όπως αναμενόταν.

Στη γενική αίματος αξιολογούνται μεταξύ άλλων:

• WBC – συνολικός αριθμός λευκών αιμοσφαιρίων,
• ουδετερόφιλα – ποσοστό και απόλυτος αριθμός,
• λεμφοκύτταρα,
• αιμοσφαιρίνη και αιματοκρίτης,
• αιμοπετάλια.

Στα παιδιά είναι ιδιαίτερα σημαντικό να χρησιμοποιούνται φυσιολογικά όρια ανά ηλικία. Οι αναλογίες ουδετεροφίλων και λεμφοκυττάρων ενός βρέφους δεν πρέπει να ερμηνεύονται με τα όρια ενός ενήλικα.

Δείτε αναλυτικά: Γενική Αίματος στα Παιδιά: WBC, Ουδετερόφιλα, Λεμφοκύτταρα και Τιμές ανά Ηλικία.

7CRP και ΤΚΕ: τι μπορούν και τι δεν μπορούν να δείξουν;

Η CRP είναι δείκτης φλεγμονής και μπορεί να αυξηθεί όταν ενεργοποιείται η φλεγμονώδης απάντηση του οργανισμού. Χρησιμοποιείται συχνά μαζί με την κλινική εικόνα και άλλες εξετάσεις.

Η συχνότερη παρεξήγηση είναι ότι μια υψηλή CRP σημαίνει αυτομάτως «βακτήριο» και επομένως αντιβίωση. Αυτό δεν είναι σωστό.

Η CRP:

• δεν αναγνωρίζει τον μικροοργανισμό,
• δεν αποτελεί από μόνη της διάγνωση,
• μπορεί να είναι αυξημένη σε ιογενείς λοιμώξεις,
• μπορεί να είναι ακόμη χαμηλή πολύ νωρίς στην πορεία μιας λοίμωξης,
• πρέπει να ερμηνεύεται μαζί με την ηλικία, τα συμπτώματα, την εξέταση του παιδιού και τη χρονική πορεία.

Η ΤΚΕ είναι επίσης δείκτης φλεγμονής, αλλά μεταβάλλεται πιο αργά και συνήθως δεν είναι τόσο χρήσιμη όσο η CRP για τις πολύ γρήγορες μεταβολές μιας οξείας λοίμωξης.

Δείτε επίσης:

• CRP στα Παιδιά
• Δείκτες Φλεγμονής στα Παιδιά: CRP, ΤΚΕ, Λευκά και Πυρετός

8Πότε χρειάζεται εξέταση ούρων;

Η ουρολοίμωξη στα παιδιά μπορεί να παρουσιαστεί με πυρετό και μερικές φορές, ιδιαίτερα στα βρέφη και στα μικρά παιδιά, χωρίς εμφανή συμπτώματα από το ουροποιητικό.

Η πιθανότητα ουρολοίμωξης αυξάνεται όταν υπάρχουν:

• πυρετός χωρίς σαφή άλλη εστία,
• πόνος ή κάψιμο στην ούρηση,
• συχνοουρία,
• νέα επεισόδια ενούρησης σε παιδί που είχε αποκτήσει έλεγχο,
• δύσοσμα ή θολά ούρα,
• αίμα στα ούρα,
• κοιλιακός ή οσφυϊκός πόνος,
• ιστορικό προηγούμενων ουρολοιμώξεων.

Σε αυτές τις περιπτώσεις μπορεί να χρειαστούν γενική ούρων και καλλιέργεια ούρων.

Η σωστή συλλογή του δείγματος είναι ιδιαίτερα σημαντική στα παιδιά, επειδή η επιμόλυνση μπορεί να οδηγήσει σε ψευδώς θετική καλλιέργεια και άσκοπη αντιβίωση.

Δείτε αναλυτικά τον οδηγό Ουρολοίμωξη στα Παιδιά: Πυρετός, Συμπτώματα και Καλλιέργεια Ούρων.

9Πότε χρειάζεται Strep test;

Ο πονόλαιμος στα παιδιά προκαλείται πολύ συχνά από ιούς. Δεν χρειάζεται κάθε παιδί με πονόλαιμο Strep test.

Βήχας, καταρροή, βράγχος φωνής, στοματικά έλκη ή επιπεφυκίτιδα υποστηρίζουν περισσότερο ιογενή φαρυγγίτιδα.

Όταν όμως η κλινική εικόνα είναι συμβατή με στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα, ο παιδίατρος μπορεί να ζητήσει:

• rapid Strep test, ή
• καλλιέργεια φαρυγγικού επιχρίσματος.

Στα παιδιά ηλικίας 3 ετών και άνω, όταν υπάρχει σημαντική υποψία στρεπτοκοκκικής φαρυγγίτιδας, ένα αρνητικό rapid test μπορεί να χρειάζεται επιβεβαίωση με καλλιέργεια φαρυγγικού σύμφωνα με τις ισχύουσες κατευθυντήριες οδηγίες.

Αν επιβεβαιωθεί λοίμωξη από στρεπτόκοκκο ομάδας Α, τότε η αντιβίωση έχει σαφή ένδειξη. Η ιογενής φαρυγγίτιδα δεν θεραπεύεται με αντιβιοτικά.

10RSV, γρίπη και COVID-19: πότε χρειάζεται τεστ;

Τα συμπτώματα διαφορετικών αναπνευστικών ιών επικαλύπτονται σημαντικά. Πυρετός, βήχας, καταρροή και κακουχία μπορεί να οφείλονται σε γρίπη, RSV, COVID-19 ή άλλον αναπνευστικό ιό.

Δεν χρειάζεται απαραίτητα μοριακός έλεγχος σε κάθε ήπια λοίμωξη. Η εξέταση αποκτά μεγαλύτερη αξία όταν το αποτέλεσμα μπορεί να επηρεάσει:

• την επιλογή ειδικής θεραπείας,
• την εκτίμηση παιδιού αυξημένου κινδύνου,
• την αντιμετώπιση βρέφους με αναπνευστικά συμπτώματα,
• την απόφαση για περαιτέρω έλεγχο ή νοσηλεία,
• μέτρα προστασίας ευάλωτων ατόμων στο οικογενειακό περιβάλλον,
• την επιβεβαίωση αιτίας σε σοβαρότερη ή άτυπη εικόνα.

Οι μοριακές εξετάσεις, όπως PCR ή άλλα NAAT, έχουν γενικά μεγαλύτερη ευαισθησία από τα τεστ αντιγόνου. Ένα αρνητικό rapid antigen test επομένως δεν αποκλείει πάντοτε λοίμωξη όταν η κλινική υποψία είναι ισχυρή.

Δείτε επίσης:

• Γρίπη στα Παιδιά
• RSV: Συμπτώματα, Μετάδοση και Εξετάσεις
• RSV ή Γρίπη; Συμπτώματα, Διαφορές και Ποιο Τεστ Χρειάζεται

11Πότε χρειάζεται αντιβίωση;

Τα αντιβιοτικά δεν θεραπεύουν τους ιούς. Δεν μειώνουν τη διάρκεια μιας απλής ίωσης και δεν προλαμβάνουν αυτόματα μια βακτηριακή επιπλοκή.

Αντιβίωση μπορεί να χρειαστεί όταν διαγνωστεί ή υπάρχει ισχυρή κλινική υποψία συγκεκριμένης βακτηριακής λοίμωξης, όπως:

• στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα,
• ορισμένες βακτηριακές ωτίτιδες,
• ουρολοίμωξη,
• βακτηριακή πνευμονία,
• άλλες τεκμηριωμένες βακτηριακές λοιμώξεις.

Δεν αποτελεί ένδειξη αντιβίωσης από μόνη της:

• η παρουσία πυρετού,
• η διάρκεια του πυρετού χωρίς άλλη αξιολόγηση,
• η αλλαγή της βλέννας από διαυγή σε κίτρινη ή πράσινη,
• ο έντονος βήχας,
• μία αυξημένη CRP χωρίς κλινικό πλαίσιο.

Η άσκοπη χρήση αντιβιοτικών μπορεί να προκαλέσει ανεπιθύμητες ενέργειες και συμβάλλει στην ανάπτυξη αντοχής των βακτηρίων στα αντιβιοτικά.

12Τι κάνουμε στο σπίτι σε μια απλή ίωση;

Όταν ο παιδίατρος εκτιμά ότι πρόκειται για ήπια ιογενή λοίμωξη και δεν υπάρχουν ανησυχητικά σημεία, η αντιμετώπιση είναι κυρίως υποστηρικτική.

Έχει σημασία:

• να προσφέρονται συχνά υγρά,
• να παρακολουθούνται η ούρηση και οι βρεγμένες πάνες,
• να ξεκουράζεται το παιδί,
• να μην πιέζεται να φάει όταν δεν έχει όρεξη, εφόσον πίνει επαρκώς,
• να χρησιμοποιείται αντιπυρετικό όταν χρειάζεται για την ενόχληση του παιδιού σύμφωνα με την ηλικία, το βάρος και τις οδηγίες του παιδιάτρου,
• να παρακολουθείται η αναπνοή και η συνολική συμπεριφορά.

Ο στόχος του αντιπυρετικού δεν είναι να «μηδενίσει» τη θερμοκρασία, αλλά να κάνει το παιδί πιο άνετο. Επίσης, το πόσο πέφτει ο πυρετός μετά από αντιπυρετικό δεν αποτελεί αξιόπιστο τεστ για να διακρίνουμε μια απλή από μια σοβαρότερη λοίμωξη.

Ασπιρίνη δεν χορηγείται σε παιδιά για αντιμετώπιση ιογενούς πυρετού.

13Ιώσεις σε βρέφη και μικρά παιδιά

Στα βρέφη η αξιολόγηση είναι διαφορετική επειδή η ηλικία από μόνη της μεταβάλλει τον κίνδυνο σοβαρής λοίμωξης και τα συμπτώματα μπορεί να είναι πολύ λιγότερο χαρακτηριστικά.

Ένα βρέφος μπορεί να μην εμφανίζει τον τυπικό συνδυασμό πυρετού, βήχα και πονόλαιμου. Μπορεί αντίθετα να εμφανίζει:

• μειωμένη σίτιση,
• υπνηλία ή μειωμένη δραστηριότητα,
• ευερεθιστότητα,
• λιγότερες βρεγμένες πάνες,
• γρήγορη αναπνοή,
• εισολκές του θώρακα,
• άπνοιες σε ορισμένες σοβαρές αναπνευστικές λοιμώξεις.

Ο RSV έχει ιδιαίτερη σημασία στα βρέφη, επειδή μπορεί να ξεκινήσει σαν απλό κρυολόγημα και στη συνέχεια να προκαλέσει βρογχιολίτιδα, δυσκολία στην αναπνοή ή δυσκολία στη σίτιση.

14Πότε χρειάζεται άμεσα παιδίατρος;

Η γενική κατάσταση του παιδιού είναι κρίσιμη. Ζητήστε άμεση ιατρική αξιολόγηση όταν το παιδί:

• δυσκολεύεται να αναπνεύσει,
• αναπνέει πολύ γρήγορα ή παρουσιάζει έντονες εισολκές του θώρακα,
• έχει μπλε, γκρι ή ασυνήθιστα ωχρά χείλη ή πρόσωπο,
• δεν πίνει επαρκώς ή παρουσιάζει σημαντικά μειωμένη ούρηση,
• είναι ασυνήθιστα υπνηλικό, δεν ξυπνά εύκολα ή δεν αλληλεπιδρά φυσιολογικά,
• παρουσιάζει σπασμούς,
• έχει αυχενική δυσκαμψία,
• παρουσιάζει εξάνθημα που δεν υποχωρεί όταν πιέζεται,
• έχει έντονο ή συνεχές πόνο,
• παρουσιάζει επίμονους εμετούς,
• εμφανίζει σαφή επιδείνωση αντί για σταδιακή βελτίωση,
• έχει σοβαρό υποκείμενο νόσημα ή ανοσοκαταστολή.

Επίσης, πυρετός σε πολύ μικρό βρέφος, παρατεταμένος πυρετός ή πυρετός που επανέρχεται μετά από αρχική βελτίωση χρειάζεται επανεκτίμηση.

Τα παραπάνω δεν αποτελούν πλήρη κατάλογο. Αν η συμπεριφορά ή η εμφάνιση του παιδιού ανησυχεί έντονα τον γονέα, είναι προτιμότερο να ζητηθεί ιατρική αξιολόγηση.

15Όταν το παιδί βελτιώνεται και μετά ξαναχειροτερεύει

Η πορεία μιας λοίμωξης είναι συχνά πιο χρήσιμη από έναν μεμονωμένο αριθμό.

Ένα παιδί που σταδιακά βελτιώνεται, τρώει ή πίνει περισσότερο και επιστρέφει στη φυσιολογική δραστηριότητά του ακολουθεί διαφορετική πορεία από ένα παιδί που:

• αρχικά βελτιώθηκε και στη συνέχεια ξαναπαρουσίασε υψηλό πυρετό,
• ανέπτυξε νέο έντονο πόνο στο αυτί,
• εμφάνισε δυσκολότερη αναπνοή,
• παρουσίασε νέο θωρακικό πόνο,
• έγινε σημαντικά πιο καταβεβλημένο.

Μια τέτοια δεύτερη επιδείνωση μπορεί να σημαίνει νέα λοίμωξη ή δευτερογενή βακτηριακή επιπλοκή και χρειάζεται επανεκτίμηση.

Δεν σημαίνει ότι κάθε παιδί που βήχει για αρκετές ημέρες χρειάζεται αντιβίωση. Σημαίνει ότι η αλλαγή της κλινικής πορείας αποτελεί σημαντική πληροφορία για τον παιδίατρο.

16Πρακτικός οδηγός: ποια εξέταση μπορεί να χρειαστεί;

Δεν υπάρχει «πακέτο εξετάσεων για όλες τις ιώσεις». Ο σωστός εργαστηριακός έλεγχος είναι στοχευμένος και καθορίζεται από το κλινικό ερώτημα.

17Το βασικό συμπέρασμα για τους γονείς

Οι περισσότερες ιώσεις στα παιδιά περνούν με υποστηρικτική αντιμετώπιση και παρακολούθηση. Το παιδί δεν χρειάζεται εξετάσεις αίματος ή αντιβίωση επειδή απλώς εμφάνισε πυρετό.

Η σωστή προσέγγιση είναι να αξιολογούμε:

• την ηλικία του παιδιού,
• τη γενική του κατάσταση,
• την αναπνοή,
• την πρόσληψη υγρών και την ούρηση,
• τη διάρκεια και την πορεία του πυρετού,
• την παρουσία συγκεκριμένης εστίας λοίμωξης,
• αν τα συμπτώματα βελτιώνονται ή επιδεινώνονται.

Όταν χρειάζεται εργαστηριακός έλεγχος, η Γενική Αίματος, η CRP, η εξέταση ούρων, το Strep test και οι μοριακές εξετάσεις αναπνευστικών ιών είναι εργαλεία που συμπληρώνουν την κλινική εξέταση. Δεν την αντικαθιστούν.

Και κυρίως: η αντιβίωση θεραπεύει συγκεκριμένες βακτηριακές λοιμώξεις — όχι τον πυρετό και όχι τις ιώσεις.

Συχνές Ερωτήσεις για τις Ιώσεις στα Παιδιά