ΑΙΜΑΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ • ΑΙΜΟΣΦΑΙΡΙΝΟΠΑΘΕΙΕΣ

Ηλεκτροφόρηση Αιμοσφαιρίνης: Τι δείχνει, Φυσιολογικές Τιμές και Ερμηνεία Αποτελεσμάτων

Συντάκτης & Ιατρική επιμέλεια: — Ιατρός Βιοπαθολόγος
Δημοσίευση:
• Τελευταία ενημέρωση:
  • Η ηλεκτροφόρηση αιμοσφαιρίνης και οι σύγχρονες μέθοδοι κλασματοποίησης προσδιορίζουν τους διαφορετικούς τύπους αιμοσφαιρίνης, όπως HbA, HbA2, HbF και παθολογικές παραλλαγές όπως HbS, HbC, HbE και HbD.1
  • Χρησιμοποιείται κυρίως στη διερεύνηση β-θαλασσαιμίας, δρεπανοκυτταρικής νόσου και άλλων αιμοσφαιρινοπαθειών.
  • Η αυξημένη HbA2 αποτελεί χαρακτηριστικό εύρημα φορείας β-θαλασσαιμίας, αλλά πρέπει να ερμηνεύεται μαζί με MCV, MCH και τον έλεγχο σιδήρου.2
  • Η α-θαλασσαιμία μπορεί να έχει φυσιολογική ηλεκτροφόρηση, επομένως ένα φυσιολογικό αποτέλεσμα δεν αποκλείει όλες τις θαλασσαιμίες.3
  • Πρόσφατη μετάγγιση μπορεί να επηρεάσει σημαντικά το πρότυπο για περίπου 12 εβδομάδες.1
  • Η τελική ερμηνεία γίνεται πάντα σε συνδυασμό με γενική αίματος, δείκτες σιδήρου, ηλικία, ιστορικό και, όταν χρειάζεται, μοριακό γενετικό έλεγχο.
ΔΕΙΓΜΑ
Ολικό αίμα
ΝΗΣΤΕΙΑ
Δεν απαιτείται
ΒΑΣΙΚΑ ΚΛΑΣΜΑΤΑ
HbA • HbA2 • HbF
ΠΡΟΣΟΧΗ
Πρόσφατη μετάγγιση
Οι αριθμοί σε εκθέτη παραπέμπουν στις επιστημονικές πηγές στο τέλος του άρθρου.
Περιεχόμενα
1. Τι είναι η ηλεκτροφόρηση αιμοσφαιρίνης;
2. Πώς λειτουργεί και ποιες μέθοδοι χρησιμοποιούνται;
3. Φυσιολογικοί και παθολογικοί τύποι αιμοσφαιρίνης
4. Η εξέταση σε βρέφη και παιδιά
5. Πότε χρειάζεται η εξέταση;
6. Προετοιμασία, αιμοληψία και μετάγγιση
7. Πώς ερμηνεύονται τα αποτελέσματα;
8. Β-θαλασσαιμία, α-θαλασσαιμία και σίδηρος
9. HbS και άλλες παραλλαγές αιμοσφαιρίνης
10. Γεωγραφική κατανομή αιμοσφαιρινοπαθειών
11. Η σημασία του ελέγχου στην Ελλάδα
12. Περιορισμοί και παράγοντες που επηρεάζουν το αποτέλεσμα
13. Πότε χρειάζεται γενετικός έλεγχος;
14. Τι να θυμάστε
15. Συχνές ερωτήσεις

1
Τι είναι η ηλεκτροφόρηση αιμοσφαιρίνης;

Η ηλεκτροφόρηση αιμοσφαιρίνης είναι εργαστηριακή εξέταση που διαχωρίζει και αναγνωρίζει τους διαφορετικούς τύπους αιμοσφαιρίνης που υπάρχουν στο αίμα. Η αιμοσφαιρίνη βρίσκεται μέσα στα ερυθρά αιμοσφαίρια και είναι υπεύθυνη για τη μεταφορά οξυγόνου από τους πνεύμονες στους ιστούς.1

Στους περισσότερους υγιείς ενήλικες κυριαρχεί η HbA, ενώ μικρότερα ποσοστά αντιστοιχούν στην HbA2 και στην HbF. Κληρονομικές μεταβολές στα γονίδια των αλυσίδων της σφαιρίνης μπορούν είτε να μειώσουν την παραγωγή μιας φυσιολογικής αλυσίδας —όπως συμβαίνει στις θαλασσαιμίες— είτε να δημιουργήσουν μια διαφορετική μορφή αιμοσφαιρίνης, όπως HbS, HbC, HbE ή HbD.

Η εξέταση επομένως δεν απαντά απλώς στο ερώτημα «πόση αιμοσφαιρίνη έχω;». Αυτό το πληροφορούμαστε από τη γενική αίματος. Η κλασματοποίηση της αιμοσφαιρίνης εξετάζει ποιοι τύποι αιμοσφαιρίνης υπάρχουν και σε ποια αναλογία.

Χρησιμοποιείται κυρίως για:

  • διερεύνηση β-θαλασσαιμίας,
  • ανίχνευση HbS και διερεύνηση δρεπανοκυτταρικής νόσου ή φορείας,
  • αναγνώριση HbC, HbE, HbD και άλλων παραλλαγών,
  • διερεύνηση ανεξήγητης μικροκυττάρωσης ή αναιμίας,
  • έλεγχο ατόμων με οικογενειακό ιστορικό αιμοσφαιρινοπάθειας,
  • έλεγχο φορείας πριν ή κατά την εγκυμοσύνη όταν υπάρχει σχετική ένδειξη.6
Σημαντικό: η ηλεκτροφόρηση δεν αποτελεί εξέταση για τη διάγνωση της σιδηροπενίας. Η σιδηροπενία αξιολογείται με γενική αίματος, φερριτίνη και, όταν χρειάζεται, άλλους δείκτες μεταβολισμού του σιδήρου.

2
Πώς λειτουργεί και ποιες μέθοδοι χρησιμοποιούνται;

Η κλασική ηλεκτροφόρηση βασίζεται στη διαφορετική μετακίνηση των μορίων αιμοσφαιρίνης μέσα σε ηλεκτρικό πεδίο. Επειδή οι διάφορες αιμοσφαιρίνες έχουν διαφορετικές φυσικοχημικές ιδιότητες, διαχωρίζονται σε χαρακτηριστικές ζώνες που μπορούν να αναγνωριστούν και να αξιολογηθούν.

Στη σύγχρονη εργαστηριακή πράξη ο όρος «ηλεκτροφόρηση αιμοσφαιρίνης» χρησιμοποιείται συχνά ευρύτερα για την ανάλυση ή κλασματοποίηση της αιμοσφαιρίνης. Εκτός από την κλασική ηλεκτροφόρηση μπορεί να χρησιμοποιούνται:

  • τριχοειδική ηλεκτροφόρηση,
  • υγρή χρωματογραφία υψηλής απόδοσης (HPLC),
  • ισοηλεκτρική εστίαση, ιδιαίτερα σε προγράμματα νεογνικού ελέγχου,
  • συμπληρωματικές τεχνικές όταν δύο παραλλαγές δεν διαχωρίζονται με σαφήνεια.

Οι σύγχρονες μέθοδοι παρέχουν ποσοτικό αποτέλεσμα για HbA, HbA2 και HbF και μπορούν να υποδείξουν την παρουσία παθολογικού κλάσματος. Όμως καμία μεμονωμένη αναλυτική μέθοδος δεν αναγνωρίζει με απόλυτη βεβαιότητα κάθε πιθανή γενετική παραλλαγή.

Για αυτό, όταν το πρότυπο είναι ασυνήθιστο ή δεν συμφωνεί με τη γενική αίματος και το ιστορικό, μπορεί να χρειαστεί δεύτερη εργαστηριακή μέθοδος ή μοριακή ανάλυση των γονιδίων της σφαιρίνης.2,3

3
Φυσιολογικοί και παθολογικοί τύποι αιμοσφαιρίνης

Στους ενήλικες η κύρια μορφή είναι η HbA. Μικρό ποσοστό αποτελεί η HbA2, ενώ η HbF —η εμβρυϊκή αιμοσφαιρίνη— παραμένει συνήθως σε πολύ χαμηλά επίπεδα μετά την παιδική ηλικία.

ΑιμοσφαιρίνηΣυνήθης εικόνα ενηλίκουΣημασία
HbAΠερίπου 96–98%Κύρια αιμοσφαιρίνη του ενήλικα
HbA2Περίπου 2–3%Αύξηση είναι χαρακτηριστική στη φορεία β-θαλασσαιμίας
HbFΣυνήθως <1% στον ενήλικαΑυξάνεται σε διάφορες κληρονομικές ή επίκτητες καταστάσεις

Οι παραπάνω τιμές είναι ενδεικτικές. Τα όρια αναφοράς εξαρτώνται από τη μέθοδο, το εργαστήριο και την ηλικία και για αυτό πρέπει να χρησιμοποιούνται τα όρια που αναγράφονται στο συγκεκριμένο αποτέλεσμα.

Στις συχνότερες παθολογικές παραλλαγές περιλαμβάνονται:

  • HbS: η παραλλαγή που σχετίζεται με τη δρεπανοκυτταρική νόσο και τη φορεία HbS,
  • HbC: παραλλαγή που συναντάται συχνότερα σε πληθυσμούς δυτικοαφρικανικής καταγωγής,
  • HbE: ιδιαίτερα συχνή στη Νοτιοανατολική Ασία και κλινικά σημαντική όταν συνυπάρχει με β-θαλασσαιμία,
  • HbD: ομάδα παραλλαγών, με ορισμένες μορφές συχνότερες στη Νότια Ασία.

Η παρουσία μιας παραλλαγής δεν αρκεί από μόνη της για να χαρακτηριστεί η νόσος. Σημασία έχουν το ποσοστό της, η παρουσία ή απουσία HbA, η HbA2, η HbF, ο MCV, το ιστορικό μετάγγισης και η θεραπεία του ασθενούς.

4
Η εξέταση σε βρέφη και παιδιά

Η ερμηνεία της αιμοσφαιρίνης στα βρέφη είναι διαφορετική από την ερμηνεία στους ενήλικες. Κατά τη γέννηση κυριαρχεί η HbF. Μετά τη γέννηση μειώνεται σταδιακά και αυξάνεται η HbA καθώς ενεργοποιείται η παραγωγή β-αλυσίδων. Η μετάβαση προς το πρότυπο του ενήλικα συνεχίζεται κατά τη βρεφική και πρώιμη παιδική ηλικία.1

Για τον λόγο αυτό τα αποτελέσματα παιδιών πρέπει να συγκρίνονται με ηλικιακά κατάλληλα όρια. Η ίδια τιμή HbF μπορεί να είναι απολύτως αναμενόμενη σε ένα μικρό βρέφος αλλά παθολογική σε μεγαλύτερο παιδί ή ενήλικα.

Στην παιδική ηλικία η εξέταση μπορεί να ζητηθεί όταν υπάρχει:

  • ανεξήγητη αναιμία ή μικροκυττάρωση,
  • επίμονη χαμηλή MCV ή MCH χωρίς τεκμηριωμένη σιδηροπενία,
  • οικογενειακό ιστορικό θαλασσαιμίας ή άλλης αιμοσφαιρινοπάθειας,
  • ύποπτο αποτέλεσμα νεογνικού ελέγχου σε χώρες όπου εφαρμόζεται οργανωμένο πρόγραμμα,
  • κλινική υποψία αιμόλυσης ή δρεπανοκυτταρικής νόσου.
Για τους γονείς: ένα παιδί που είναι φορέας β-θαλασσαιμίας μπορεί να είναι απολύτως ασυμπτωματικό. Συχνά το μόνο εύρημα είναι μικροκυττάρωση στη γενική αίματος και αυξημένη HbA2.

5
Πότε χρειάζεται η ηλεκτροφόρηση αιμοσφαιρίνης;

Η εξέταση δεν χρειάζεται ως γενικός έλεγχος σε κάθε άνθρωπο. Έχει μεγαλύτερη διαγνωστική αξία όταν υπάρχει συγκεκριμένο κλινικό ή εργαστηριακό ερώτημα.

Συχνές ενδείξεις είναι:

  • μικροκυττάρωση με χαμηλό MCV ή/και MCH, ιδιαίτερα όταν η φερριτίνη δεν υποστηρίζει σιδηροπενία,
  • αναιμία που δεν εξηγείται από τον συνήθη έλεγχο,
  • οικογενειακό ιστορικό β-θαλασσαιμίας, δρεπανοκυτταρικής νόσου ή άλλης αιμοσφαιρινοπάθειας,
  • γνωστή φορεία αιμοσφαιρινοπάθειας στον σύντροφο,
  • έλεγχος πριν από εγκυμοσύνη ή κατά την εγκυμοσύνη όταν χρειάζεται εκτίμηση φορείας,6
  • ανίχνευση παθολογικής αιμοσφαιρίνης σε άλλη εξέταση,
  • παρακολούθηση ή περαιτέρω χαρακτηρισμός ήδη γνωστής αιμοσφαιρινοπάθειας.

Ένα από τα συχνότερα πρακτικά σενάρια είναι ο ασθενής με χαμηλό MCV και MCH. Η βασική διαφορική διάγνωση περιλαμβάνει τη σιδηροπενία και τη φορεία θαλασσαιμίας, αλλά οι δύο καταστάσεις μπορούν επίσης να συνυπάρχουν.

Δεν χορηγείται σίδηρος μόνο επειδή υπάρχει μικροκυττάρωση. Πριν από μακροχρόνια θεραπεία σιδήρου πρέπει να τεκμηριώνεται ότι υπάρχει πραγματική έλλειψη σιδήρου.

6
Προετοιμασία, αιμοληψία και πρόσφατη μετάγγιση

Η εξέταση πραγματοποιείται με απλή αιμοληψία και δεν απαιτεί νηστεία ή ειδική διατροφή. Δεν χρειάζεται επίσης να γίνεται συγκεκριμένη ώρα της ημέρας.1

Η σημαντικότερη πληροφορία που πρέπει να γνωρίζει το εργαστήριο είναι αν έχει προηγηθεί μετάγγιση ερυθρών αιμοσφαιρίων. Μετά τη μετάγγιση κυκλοφορούν παράλληλα τα ερυθρά του ασθενούς και τα ερυθρά του δότη. Έτσι μπορεί να εμφανιστούν κλάσματα αιμοσφαιρίνης που δεν αντιπροσωπεύουν αποκλειστικά το γενετικό προφίλ του εξεταζόμενου.

Το MedlinePlus συστήνει να αναφέρεται μετάγγιση κατά τις προηγούμενες 12 εβδομάδες, επειδή μπορεί να μεταβάλει την ερμηνεία της εξέτασης.1 Η απόφαση για το πότε θα γίνει ή θα επαναληφθεί ο έλεγχος εξαρτάται από το κλινικό ερώτημα και δεν πρέπει να καθυστερεί μια επείγουσα διαγνωστική διερεύνηση.

Είναι χρήσιμο να αναφέρονται επίσης:

  • γνωστή αιμοσφαιρινοπάθεια,
  • προηγούμενο αποτέλεσμα ηλεκτροφόρησης ή HPLC,
  • θεραπεία που μπορεί να μεταβάλλει τα ποσοστά των κλασμάτων, όπως υδροξυουρία σε δρεπανοκυτταρική νόσο,4
  • εγκυμοσύνη, όταν ερμηνεύονται μικρές μεταβολές της HbF.

Ήπια αύξηση της HbF έχει περιγραφεί και κατά τη φυσιολογική κύηση, επομένως μικρές αποκλίσεις δεν πρέπει να αξιολογούνται χωρίς το υπόλοιπο αιματολογικό και κλινικό πλαίσιο.7

7
Πώς ερμηνεύονται τα αποτελέσματα;

Το αποτέλεσμα δεν ερμηνεύεται μόνο από ένα ποσοστό. Ο ιατρός αξιολογεί ταυτόχρονα HbA, HbA2, HbF, τυχόν παθολογικά κλάσματα, γενική αίματος, MCV, MCH, φερριτίνη, ηλικία, ιστορικό μετάγγισης και οικογενειακό ιστορικό.

↔ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα.
Εργαστηριακό πρότυποΤι μπορεί να υποδηλώνειΤι συνεκτιμάται
HbA2 >3,5%Τυπικό εύρημα φορείας β-θαλασσαιμίαςMCV, MCH, σίδηρος, οικογενειακό ιστορικό
Μικροκυττάρωση με φυσιολογική HbA2Σιδηροπενία, α-θαλασσαιμία ή άλλη αιτίαΦερριτίνη και, όταν ενδείκνυται, μοριακός έλεγχος
HbS μαζί με HbAΜπορεί να είναι συμβατό με φορεία HbSΑναλογία HbA/HbS, HbA2, MCV, μετάγγιση
HbS χωρίς HbAΜπορεί να παρατηρηθεί σε HbSS ή HbS/β0-θαλασσαιμίαHbA2, HbF, MCV και κλινική εικόνα
Αυξημένη HbFΠολλές πιθανές κληρονομικές ή επίκτητες αιτίεςΗλικία, κύηση, θεραπεία και υπόλοιπο πρότυπο
HbC, HbE, HbD ή άλλο κλάσμαΠαραλλαγή αιμοσφαιρίνηςΕπιβεβαίωση με κατάλληλη δεύτερη μέθοδο ή DNA όταν χρειάζεται

Η HbA2 πάνω από 3,5% είναι κλασικό εργαστηριακό εύρημα φορείας β-θαλασσαιμίας. Στο GeneReviews, οι φορείς β-θαλασσαιμίας εμφανίζουν τυπικά HbA2 >3,5%, συχνά μαζί με χαμηλά MCV και MCH.2

Ωστόσο, οριακές τιμές δεν πρέπει να χαρακτηρίζονται αυτόματα. Υπάρχουν συνδυασμοί γενετικών παραλλαγών και άλλοι παράγοντες που μπορεί να μεταβάλλουν την HbA2, οπότε σε αμφίβολη περίπτωση απαιτείται ολοκληρωμένη αξιολόγηση.

8
Β-θαλασσαιμία, α-θαλασσαιμία και σιδηροπενία

Φορεία β-θαλασσαιμίας

Στη φορεία β-θαλασσαιμίας η γενική αίματος συνήθως δείχνει μικροκυττάρωση και υποχρωμία, με χαμηλά MCV και MCH. Η αιμοσφαιρίνη μπορεί να είναι φυσιολογική ή ελαφρά μειωμένη. Το χαρακτηριστικό εύρημα στην ανάλυση αιμοσφαιρίνης είναι η αύξηση της HbA2, συνήθως πάνω από 3,5%.2

Η HbF μπορεί επίσης να είναι ελαφρά αυξημένη σε ορισμένους φορείς. Δεν χρειάζεται όλοι οι ασθενείς να έχουν ακριβώς το ίδιο πρότυπο και για αυτό εξετάζεται ο συνδυασμός αιματολογικών δεικτών και αιμοσφαιρινικών κλασμάτων.

Α-θαλασσαιμία

Εδώ βρίσκεται ένας σημαντικός περιορισμός της εξέτασης: στη φορεία α-θαλασσαιμίας η ανάλυση HbA, HbA2 και HbF μπορεί να είναι ουσιαστικά φυσιολογική. Το GeneReviews αναφέρει φυσιολογική HbA και HbF και φυσιολογική ή χαμηλοφυσιολογική HbA2 σε φορείς α-θαλασσαιμίας.3

Επομένως, ασθενής με επίμονη μικροκυττάρωση, φυσιολογική φερριτίνη και φυσιολογική ηλεκτροφόρηση μπορεί ακόμη να είναι φορέας α-θαλασσαιμίας. Όταν το εύρημα έχει κλινική ή οικογενειακή σημασία, μπορεί να χρειάζεται μοριακός έλεγχος HBA1/HBA2.

Σιδηροπενία

Η σιδηροπενία αποτελεί πολύ συχνότερη αιτία μικροκυττάρωσης και μπορεί να συνυπάρχει με θαλασσαιμία. Για αυτό η φερριτίνη και οι υπόλοιποι δείκτες σιδήρου είναι απαραίτητοι όταν η γενική αίματος δείχνει μικροκυτταρική εικόνα. Η διάγνωση φορείας δεν πρέπει να στηρίζεται μόνο στον MCV.

9
HbS και άλλες παραλλαγές αιμοσφαιρίνης

Η HbS είναι η αιμοσφαιρινική παραλλαγή που σχετίζεται με τη δρεπανοκυτταρική νόσο. Η παρουσία HbS όμως δεν σημαίνει αυτομάτως δρεπανοκυτταρική νόσο, επειδή μπορεί να υπάρχει απλή φορεία, HbSS, συνδυασμός HbS/β-θαλασσαιμίας ή άλλος σύνθετος γονότυπος.

Στην απλή φορεία HbS, χωρίς πρόσφατη μετάγγιση, συνήθως υπάρχει τόσο HbA όσο και HbS, με την HbA να υπερισχύει. Η American Society of Hematology τονίζει όμως ότι το πρότυπο πρέπει να ερμηνεύεται συνολικά και όχι με ένα μόνο ποσοστό.4

Η απουσία HbA μπορεί να παρατηρηθεί σε καταστάσεις όπου δεν παράγονται φυσιολογικές β-αλυσίδες, όπως HbSS ή HbS/β0-θαλασσαιμία. Η αυξημένη HbA2 και η μικροκυττάρωση μπορούν να κατευθύνουν προς συνδυασμό HbS/β-θαλασσαιμίας.4

Η θεραπεία με υδροξυουρία αυξάνει συνήθως την HbF και μπορεί να αυξήσει τον MCV, ενώ η μετάγγιση εισάγει HbA από τον δότη. Για αυτό ποσοστά HbS, HbF ή HbA δεν πρέπει να ερμηνεύονται χωρίς πληροφορίες για θεραπεία και μεταγγίσεις.

Αντίστοιχα, η ανίχνευση HbC, HbE ή HbD μπορεί να αντιστοιχεί σε απλή ετεροζυγωτία ή σε πιο σύνθετο γονότυπο. Εάν η αναλυτική μέθοδος δεν παρέχει βέβαιη ταυτοποίηση, απαιτείται επιβεβαίωση με άλλη τεχνική ή γενετικό έλεγχο.

10
Γεωγραφική κατανομή των αιμοσφαιρινοπαθειών

Οι αιμοσφαιρινοπάθειες έχουν χαρακτηριστική ιστορική γεωγραφική κατανομή, η οποία συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με την εξελικτική επίδραση της ελονοσίας. Γενετικές παραλλαγές που σε ετεροζυγωτία προσέφεραν κάποιο πλεονέκτημα επιβίωσης έγιναν συχνότερες σε συγκεκριμένες περιοχές.

  • η β-θαλασσαιμία είναι συχνή στη Μεσόγειο, στη Μέση Ανατολή και σε περιοχές της Ασίας,
  • η HbS έχει υψηλή συχνότητα σε πληθυσμούς υποσαχάριας αφρικανικής καταγωγής αλλά εμφανίζεται επίσης στη Μεσόγειο, στη Μέση Ανατολή και στην Ινδία,
  • η HbE είναι ιδιαίτερα συχνή στη Νοτιοανατολική Ασία,
  • η HbC έχει υψηλή συχνότητα σε τμήματα της Δυτικής Αφρικής,
  • ορισμένες μορφές HbD είναι συχνότερες στη Νότια Ασία.

Σήμερα η καταγωγή μπορεί να βοηθά στη διαφορική διάγνωση, αλλά δεν πρέπει να χρησιμοποιείται για να αποκλείσει μια αιμοσφαιρινοπάθεια. Η μετακίνηση και ανάμειξη πληθυσμών έχει καταστήσει τις παραλλαγές αυτές παγκόσμιες.

11
Η σημασία του ελέγχου στην Ελλάδα και στην πρόληψη

Η Ελλάδα έχει ιδιαίτερα υψηλή συχνότητα φορείας β-θαλασσαιμίας. Ελληνικές δημοσιεύσεις έχουν εκτιμήσει τη μέση συχνότητα περίπου στο 7–8%, με σημαντικές γεωγραφικές διακυμάνσεις και ακόμη υψηλότερα ποσοστά σε ορισμένες περιοχές.5

Η χώρα ανέπτυξε οργανωμένο πρόγραμμα πρόληψης αιμοσφαιρινοπαθειών ήδη από τη δεκαετία του 1970, με έλεγχο φορείας, γενετική συμβουλευτική και δυνατότητα προγεννητικής διάγνωσης. Η εφαρμογή του προγράμματος οδήγησε σε μεγάλη μείωση των νέων γεννήσεων με βαριά β-θαλασσαιμία και δρεπανοκυτταρική νόσο.5

Η αναγνώριση ενός φορέα έχει ιδιαίτερη σημασία όταν σχεδιάζεται εγκυμοσύνη. Αν ο ένας σύντροφος είναι φορέας, ελέγχεται και ο άλλος ώστε να εκτιμηθεί αν το ζευγάρι έχει κίνδυνο να αποκτήσει παιδί με σοβαρή αιμοσφαιρινοπάθεια.

Κλασικό παράδειγμα: όταν και οι δύο γονείς είναι φορείς παθολογικής παραλλαγής του ίδιου υπολειπόμενου νοσήματος, κάθε κύηση μπορεί να έχει 25% πιθανότητα για προσβεβλημένο παιδί. Το ακριβές ρίσκο εξαρτάται από τους συγκεκριμένους γονότυπους και χρειάζεται γενετική συμβουλευτική.

Για αυτό η εξέταση δεν είναι μόνο διαγνωστικό εργαλείο για τον ήδη συμπτωματικό ασθενή· αποτελεί και σημαντικό στοιχείο πρόληψης και οικογενειακού προγραμματισμού.

12
Περιορισμοί και παράγοντες που επηρεάζουν το αποτέλεσμα

Η ηλεκτροφόρηση ή η σύγχρονη ανάλυση αιμοσφαιρίνης έχει μεγάλη διαγνωστική αξία, αλλά δεν είναι απόλυτη εξέταση. Η ερμηνεία μπορεί να δυσκολέψει σε αρκετές περιπτώσεις.

Πρόσφατη μετάγγιση

Είναι ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες, επειδή προσθέτει αιμοσφαιρίνη από τα ερυθρά του δότη. Το αποτέλεσμα μπορεί να εμφανίσει μικτό πρότυπο για εβδομάδες.1

Ηλικία

Τα ποσοστά HbF και HbA μεταβάλλονται έντονα μετά τη γέννηση. Επομένως, οι τιμές των ενηλίκων δεν χρησιμοποιούνται για νεογνά και μικρά βρέφη.

Σιδηροπενία και άλλες αιτίες μικροκυττάρωσης

Η εικόνα της γενικής αίματος μπορεί να μοιάζει με θαλασσαιμική φορεία, ενώ σιδηροπενία και θαλασσαιμία μπορούν να συνυπάρχουν. Η φερριτίνη είναι επομένως ουσιαστική για σωστή ερμηνεία.

Α-θαλασσαιμία

Η φυσιολογική ανάλυση αιμοσφαιρίνης δεν αποκλείει φορεία α-θαλασσαιμίας.3

Θεραπεία

Σε δρεπανοκυτταρική νόσο η υδροξυουρία μπορεί να αυξήσει την HbF και τον MCV, αλλάζοντας το αναμενόμενο πρότυπο.4

Διατροφή και κοινά φάρμακα

Η συνηθισμένη διατροφή δεν επηρεάζει άμεσα τα κλάσματα και δεν απαιτείται νηστεία. Τα περισσότερα κοινά φάρμακα επίσης δεν αλλοιώνουν άμεσα την ηλεκτροφόρηση. Δεν πρέπει να διακόπτεται θεραπεία χωρίς ιατρική οδηγία.

13
Πότε χρειάζεται συμπληρωματικός γενετικός έλεγχος;

Η ανάλυση αιμοσφαιρίνης είναι πολύτιμη ως πρώτο εργαστηριακό βήμα, αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις δεν μπορεί να καθορίσει με βεβαιότητα τον γονότυπο.

Μοριακός έλεγχος μπορεί να χρειάζεται όταν:

  • υπάρχει επίμονη μικροκυττάρωση με φυσιολογική ηλεκτροφόρηση και υποψία α-θαλασσαιμίας,
  • η HbA2 βρίσκεται σε οριακή περιοχή και η κλινικοεργαστηριακή εικόνα παραμένει ύποπτη,
  • υπάρχει άτυπο ή σύνθετο κλάσμα που δεν ταυτοποιείται με βεβαιότητα,
  • συνυπάρχουν περισσότερες από μία πιθανές αιμοσφαιρινοπάθειες,
  • απαιτείται ακριβής χαρακτηρισμός φορείας για γενετική συμβουλευτική ή προγεννητική διάγνωση,
  • υπάρχει ισχυρό οικογενειακό ιστορικό αλλά οι συμβατικές εξετάσεις δεν δίνουν σαφή απάντηση.

Στη β-θαλασσαιμία ο μοριακός έλεγχος του HBB μπορεί να επιβεβαιώσει και να χαρακτηρίσει την παθογόνο παραλλαγή.2 Στην α-θαλασσαιμία εξετάζονται τα γονίδια HBA1 και HBA2, με έλεγχο τόσο για διαγραφές όσο και για μη διαγραφικές παραλλαγές όταν αυτό ενδείκνυται.3

Η σωστή σειρά δεν είναι «ηλεκτροφόρηση ή DNA». Οι εξετάσεις λειτουργούν συμπληρωματικά: η γενική αίματος και η ανάλυση αιμοσφαιρίνης προσφέρουν το φαινοτυπικό πρότυπο και ο μοριακός έλεγχος χρησιμοποιείται στοχευμένα όταν απαιτείται ακριβής γενετικός χαρακτηρισμός.

14
Τι να θυμάστε

  • Η ηλεκτροφόρηση/κλασματοποίηση προσδιορίζει ποιοι τύποι αιμοσφαιρίνης υπάρχουν και σε ποιο ποσοστό.
  • Η εξέταση είναι ιδιαίτερα χρήσιμη για β-θαλασσαιμία, HbS και άλλες δομικές παραλλαγές.
  • Η HbA2 >3,5% αποτελεί τυπικό εύρημα φορείας β-θαλασσαιμίας, αλλά αξιολογείται μαζί με MCV, MCH και σίδηρο.
  • Η φυσιολογική ηλεκτροφόρηση δεν αποκλείει α-θαλασσαιμία.
  • Η ερμηνεία της HbS δεν πρέπει να βασίζεται σε ένα αυθαίρετο ποσοστό· χρειάζεται αξιολόγηση ολόκληρου του προτύπου.
  • Πρόσφατη μετάγγιση μπορεί να επηρεάσει το αποτέλεσμα για περίπου 12 εβδομάδες.
  • Τα φυσιολογικά ποσοστά εξαρτώνται από ηλικία και εργαστηριακή μέθοδο.
  • Σε αμφίβολα ή σύνθετα αποτελέσματα μπορεί να χρειαστεί μοριακός γενετικός έλεγχος.
  • Στην Ελλάδα, λόγω της υψηλής συχνότητας φορείας β-θαλασσαιμίας, ο έλεγχος έχει ιδιαίτερη σημασία για την πρόληψη και τη γενετική συμβουλευτική.

15
Συχνές ερωτήσεις

Τι δείχνει ακριβώς η ηλεκτροφόρηση αιμοσφαιρίνης;
Δείχνει τους τύπους αιμοσφαιρίνης που υπάρχουν στο αίμα και την αναλογία τους. Χρησιμοποιείται για τη διερεύνηση θαλασσαιμιών, HbS και άλλων αιμοσφαιρινοπαθειών.
Χρειάζεται νηστεία;
Όχι. Για την ίδια την εξέταση δεν απαιτείται ειδική προετοιμασία ή νηστεία.
HbA2 πάνω από 3,5% σημαίνει β-θαλασσαιμία;
Είναι χαρακτηριστικό εύρημα φορείας β-θαλασσαιμίας, ιδιαίτερα όταν συνυπάρχουν χαμηλά MCV και MCH. Η διάγνωση όμως γίνεται από το συνολικό εργαστηριακό και κλινικό πρότυπο.
Μπορεί να έχω α-θαλασσαιμία με φυσιολογική ηλεκτροφόρηση;
Ναι. Η φορεία α-θαλασσαιμίας συχνά έχει φυσιολογικά HbA, HbA2 και HbF. Επίμονη μικροκυττάρωση με φυσιολογικό σίδηρο μπορεί να χρειάζεται μοριακή διερεύνηση.
Η HbF 2% σε ενήλικα σημαίνει απαραίτητα νόσο;
Όχι απαραίτητα. Η ερμηνεία εξαρτάται από τη μέθοδο, την ηλικία, την κύηση, τη θεραπεία και τα υπόλοιπα κλάσματα. Μια ήπια μεμονωμένη αύξηση δεν αρκεί για συγκεκριμένη διάγνωση.
Πόσο επηρεάζει μια πρόσφατη μετάγγιση;
Μπορεί να αλλάξει σημαντικά το πρότυπο, επειδή ανιχνεύεται και η αιμοσφαιρίνη του δότη. Πρέπει να αναφέρεται μετάγγιση των προηγούμενων 12 εβδομάδων.
Μπορεί η σιδηροπενία να μοιάζει με θαλασσαιμική φορεία;
Ναι. Και οι δύο μπορούν να προκαλέσουν μικροκυττάρωση. Για αυτό η ηλεκτροφόρηση αξιολογείται μαζί με τη γενική αίματος και τη φερριτίνη.
Η παρουσία HbS σημαίνει δρεπανοκυτταρική νόσο;
Όχι. Η HbS μπορεί να υπάρχει σε απλή φορεία ή σε διάφορες μορφές δρεπανοκυτταρικής νόσου. Η διάκριση βασίζεται στο συνολικό πρότυπο HbA, HbS, HbA2 και HbF, στη γενική αίματος και στο ιστορικό.
Αρκεί πάντα η ηλεκτροφόρηση για οριστική διάγνωση;
Όχι. Πολλές περιπτώσεις μπορούν να χαρακτηριστούν από την ανάλυση αιμοσφαιρίνης, αλλά α-θαλασσαιμία, οριακά ή σύνθετα πρότυπα και ορισμένες σπάνιες παραλλαγές μπορεί να απαιτήσουν μοριακό γενετικό έλεγχο.
Αν είμαι φορέας, πρέπει να εξεταστεί και ο σύντροφός μου;
Όταν σχεδιάζεται εγκυμοσύνη, ο έλεγχος του συντρόφου είναι σημαντικός ώστε να εκτιμηθεί αν υπάρχει κίνδυνος για σοβαρή αιμοσφαιρινοπάθεια στο παιδί και αν χρειάζεται γενετική συμβουλευτική.
Βιβλιογραφία και επιστημονικές πηγές
1. MedlinePlus, U.S. National Library of Medicine. Hemoglobin Electrophoresis. Βασικές ενδείξεις, προετοιμασία, ερμηνεία και επίδραση πρόσφατης μετάγγισης.

MedlinePlus – Hemoglobin Electrophoresis

2. Langer AL. Beta-Thalassemia. GeneReviews®, University of Washington, Seattle. Ενημέρωση 12 Φεβρουαρίου 2026.

GeneReviews – Beta-Thalassemia

3. Tamary H, Greenberg-Kushnir N, Dgany O. Alpha-Thalassemia. GeneReviews®, University of Washington, Seattle. Ενημέρωση 2026.

GeneReviews – Alpha-Thalassemia

4. American Society of Hematology. Hemoglobin Electrophoresis in Sickle Cell Disease: A Primer for the Clinician.

American Society of Hematology

5. Loukopoulos D. Haemoglobinopathies in Greece: prevention programme over the past 35 years. Indian J Med Res. 2011;134:572–576.

PubMed Central – Πρόγραμμα πρόληψης στην Ελλάδα

6. Centers for Disease Control and Prevention. Family Health History and Pregnancy. Πληροφορίες για έλεγχο φορείας αιμοσφαιρινοπαθειών πριν και κατά την εγκυμοσύνη.

CDC – Carrier Screening

7. Ibrahim H, et al. Pattern of Hb F level rise during normal pregnancies. Hemoglobin. 2009.

PubMed – HbF στην κύηση

Ιατρική ενημέρωση: Το περιεχόμενο είναι ενημερωτικό και δεν αντικαθιστά την εξατομικευμένη ιατρική αξιολόγηση. Η ερμηνεία της ηλεκτροφόρησης αιμοσφαιρίνης πρέπει να γίνεται με βάση την ηλικία, τη χρησιμοποιούμενη εργαστηριακή μέθοδο, τη γενική αίματος, τον έλεγχο σιδήρου, τυχόν πρόσφατη μετάγγιση και το ατομικό ή οικογενειακό ιστορικό.
Μικροβιολογικό Λαμία
Επισκόπηση απορρήτου

Η ιστοσελίδα χρησιμοποιεί cookies για τη σωστή λειτουργία της και, εφόσον δώσετε συγκατάθεση, για την ανάλυση επισκεψιμότητας. Μπορείτε να αλλάξετε τις επιλογές σας οποιαδήποτε στιγμή από τις ρυθμίσεις cookies.