ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ · ΑΝΟΣΟΓΕΝΕΤΙΚΗ

HLA-B27: Τι Δείχνει, Θετικό ή Αρνητικό Αποτέλεσμα, Πότε Ζητείται & Κόστος

Συντάκτης & Ιατρική επιμέλεια: — Ιατρός Βιοπαθολόγος
Συντάκτης & Ιατρική επιμέλεια: Δρ. Παντελής Αναγνωστόπουλος — Ιατρός Μικροβιολόγος – Βιοπαθολόγος

Δημοσίευση: • Τελευταία ενημέρωση:

Σύντομη απάντηση: Το HLA-B27 είναι κληρονομούμενος δείκτης που σχετίζεται με αυξημένη πιθανότητα σπονδυλαρθρίτιδας. Θετικό δεν σημαίνει απαραίτητα νόσο και αρνητικό δεν την αποκλείει. Η εξέταση γίνεται με αίμα, χωρίς νηστεία, και αξιολογείται μαζί με συμπτώματα, CRP/ΤΚΕ και ενδεχομένως απεικόνιση. Ενδεικτικό κόστος: 50–60 €.[1], [2]
ΔΕΙΓΜΑ
Φλεβικό αίμα
ΝΗΣΤΕΙΑ
Δεν απαιτείται
ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ
Θετικό / αρνητικό
ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΤΙΜΗ
50–60 €
Περιεχόμενα άρθρου — πατήστε για ανάπτυξη

Τι είναι το HLA-B27

Το HLA-B27 είναι ένας κληρονομούμενος τύπος του ανθρώπινου αντιγόνου ιστοσυμβατότητας HLA-B. Πρόκειται για γενετικό χαρακτηριστικό που συνδέεται με αυξημένη προδιάθεση για ορισμένες φλεγμονώδεις παθήσεις, κυρίως τις σπονδυλαρθρίτιδες. Δεν αποτελεί αυτοτελή νόσο ούτε σημαίνει ότι ο φορέας του θα εμφανίσει υποχρεωτικά συμπτώματα. [1], [3]

Το HLA-B27 μπορεί να ανευρεθεί σε απολύτως υγιή άτομα. Αντίστοιχα, ασθενείς με αξονική σπονδυλαρθρίτιδα μπορεί να είναι HLA-B27 αρνητικοί. Επομένως, η χρησιμότητά του εξαρτάται από το ιατρικό ιστορικό και τα κλινικά ευρήματα, όχι απλώς από τη λέξη «θετικό» στο αποτέλεσμα.

Συμπέρασμα: Το HLA-B27 είναι δείκτης γενετικής προδιάθεσης — όχι διάγνωση αγκυλοποιητικής σπονδυλαρθρίτιδας.

Τι δείχνει και τι δεν δείχνει η εξέταση

Η εξέταση ελέγχει την παρουσία ή απουσία του HLA-B27. Ανάλογα με την τεχνική, εντοπίζεται το αντίστοιχο αντιγόνο στην επιφάνεια κυττάρων ή τα σχετικά γενετικά αλληλόμορφα. Το αποτέλεσμα δίνεται συνήθως ως θετικό/αρνητικό ή «ανιχνεύθηκε/δεν ανιχνεύθηκε». [1], [5]

  • Δείχνει: αν υπάρχει ο συγκεκριμένος HLA τύπος και, σε κατάλληλο κλινικό πλαίσιο, υποστηρίζει τη διερεύνηση σπονδυλαρθρίτιδας.
  • Δεν δείχνει: ενεργότητα φλεγμονής, βαρύτητα ή στάδιο νόσου, πιθανότητα νόσησης με ακρίβεια για ένα συγκεκριμένο άτομο.
  • Δεν υποκαθιστά: εξέταση ρευματολόγου, CRP/ΤΚΕ ή απεικονιστικό έλεγχο, όπου αυτοί χρειάζονται.

Σε αντίθεση με την CRP, δεν πρόκειται για δείκτη που αυξομειώνεται ανάλογα με τη φλεγμονή ή τη θεραπεία. [1], [2]

Πώς λειτουργεί το HLA-B27 στο ανοσοποιητικό

Τα μόρια HLA τάξης I εκφράζονται σε πολλά εμπύρηνα κύτταρα και παρουσιάζουν μικρά τμήματα πρωτεϊνών (πεπτίδια) στα CD8+ Τ λεμφοκύτταρα. Με αυτόν τον μηχανισμό συμμετέχουν στην αναγνώριση κυττάρων που έχουν προσβληθεί από ιούς ή παρουσιάζουν άλλες μεταβολές.

Το HLA-B27 αποτελεί παραλλαγή αυτού του φυσιολογικού συστήματος. Η ισχυρή συσχέτισή του με ορισμένες σπονδυλαρθρίτιδες μελετάται εδώ και δεκαετίες, αλλά δεν υπάρχει ένας και μοναδικός αποδεδειγμένος μηχανισμός που να εξηγεί γιατί μερικοί φορείς νοσούν και οι περισσότεροι όχι. [3], [9]

Υπότυποι HLA-B*27: γιατί δεν είναι όλοι ίδιοι

Το «HLA-B27» δεν είναι ένα και μοναδικό αλληλόμορφο. Αποτελεί οικογένεια γενετικών παραλλαγών (HLA-B*27) με διαφορές στην αλληλουχία τους. Σε ευρωπαϊκούς πληθυσμούς συναντώνται μεταξύ άλλων τα HLA-B*27:05 και HLA-B*27:02, ενώ διαφορετικοί υπότυποι επικρατούν σε άλλες γεωγραφικές περιοχές. [15]

Η κλασική συσχέτιση με αγκυλοποιητική σπονδυλαρθρίτιδα είναι ισχυρή για ορισμένους υποτύπους, αλλά ασθενέστερη για άλλους, όπως τα HLA-B*27:06 και HLA-B*27:09. Η διαφορά αυτή ερευνάται σε σχέση με τα πεπτίδια που παρουσιάζει κάθε μόριο και τη λειτουργία του ανοσοποιητικού· δεν σημαίνει, ωστόσο, απόλυτη «προστασία» από κάθε φλεγμονώδη νόσο. [15], [16]

Εργαστηριακή συνέπεια: ένας συνήθης έλεγχος «HLA-B27 θετικό/αρνητικό» δεν προσδιορίζει υποχρεωτικά τον ακριβή υπότυπο. Η υψηλής ανάλυσης τυποποίηση χρειάζεται μόνο σε ειδικές ενδείξεις και δεν αποτελεί εξέταση ρουτίνας για κάθε θετικό ασθενή. [5]

Με ποιες παθήσεις σχετίζεται

Το HLA-B27 σχετίζεται κυρίως με τις σπονδυλαρθρίτιδες, μια ομάδα νοσημάτων που μπορεί να προκαλούν φλεγμονή στη σπονδυλική στήλη, στις ιερολαγόνιες αρθρώσεις, στις περιφερικές αρθρώσεις και στις ενθέσεις (σημεία πρόσφυσης τενόντων και συνδέσμων). [1], [2]

Πάθηση / εκδήλωσηΤι σημαίνει η συσχέτιση
Αξονική σπονδυλαρθρίτιδα / αγκυλοποιητική σπονδυλαρθρίτιδαΗ ισχυρότερη κλασική συσχέτιση· η θετικότητα δεν αρκεί για διάγνωση.
Αντιδραστική αρθρίτιδαΤο HLA-B27 μπορεί να συνυπάρχει, ειδικά σε άτομα με σχετικό κλινικό ιστορικό.
Ψωριασική αρθρίτιδαΜπορεί να συσχετίζεται ιδιαίτερα με αξονική συμμετοχή, αλλά δεν είναι καθολικό εύρημα.
Σπονδυλαρθρίτιδα σχετιζόμενη με φλεγμονώδη νόσο εντέρουΕνδέχεται να ανευρεθεί σε μέρος των ασθενών με Crohn ή ελκώδη κολίτιδα και αρθρικές εκδηλώσεις.
Οξεία πρόσθια ραγοειδίτιδαΥπάρχει σημαντική κλινική συσχέτιση, ιδιαίτερα όταν τα επεισόδια υποτροπιάζουν.

Η συσχέτιση δεν σημαίνει ότι το HLA-B27 αποτελεί εξέταση επιβεβαίωσης για καθεμία από τις παραπάνω παθήσεις.

HLA-B27 και οξεία πρόσθια ραγοειδίτιδα

Η ραγοειδίτιδα είναι φλεγμονή δομών του ραγοειδούς χιτώνα του οφθαλμού. Η οξεία πρόσθια ραγοειδίτιδα αφορά το πρόσθιο τμήμα του ματιού και αποτελεί χαρακτηριστική εξωαρθρική εκδήλωση που μπορεί να συνδέεται με HLA-B27 και σπονδυλαρθρίτιδα. Μπορεί μάλιστα να προηγηθεί της αναγνώρισης της ρευματολογικής νόσου. [2], [12]

Τυπικά συμπτώματα είναι αιφνίδιος οφθαλμικός πόνος, ερυθρότητα, φωτοφοβία και θολή όραση. Το επεισόδιο μπορεί να είναι μονόπλευρο και να υποτροπιάζει. Δεν αρκούν τα συμπτώματα ούτε το HLA-B27 για διάγνωση: απαιτείται εξέταση από οφθαλμίατρο, συνήθως με σχισμοειδή λυχνία.

Οι οδηγίες NICE συνιστούν οφθαλμολογική εκτίμηση την ίδια ημέρα όταν υπάρχει υποψία οξείας πρόσθιας ραγοειδίτιδας. Ο οφθαλμίατρος διερευνά επίσης χρόνιο πόνο στη μέση ή αρθρικά συμπτώματα και, σε επιλεγμένα περιστατικά, μπορεί να προκύψει ένδειξη ελέγχου HLA-B27 ή παραπομπής σε ρευματολόγο. [2]

Προσοχή στην όραση: Μην περιμένετε το αποτέλεσμα HLA-B27 για να ζητήσετε εξέταση όταν εμφανιστεί επώδυνο κόκκινο μάτι, φωτοφοβία ή μείωση όρασης.

HLA-B27 και αγκυλοποιητική σπονδυλαρθρίτιδα

Η αγκυλοποιητική σπονδυλαρθρίτιδα ανήκει στην ομάδα της αξονικής σπονδυλαρθρίτιδας. Η τελευταία περιλαμβάνει τόσο μορφές με χαρακτηριστικές ακτινογραφικές αλλοιώσεις όσο και μη ακτινογραφική αξονική σπονδυλαρθρίτιδα, όπου η αρχική ακτινογραφία μπορεί να μην δείχνει τις τυπικές αλλοιώσεις. [2]

Τυπικά ύποπτα χαρακτηριστικά είναι χρόνιος πόνος χαμηλά στη μέση που άρχισε σε νεότερη ηλικία, βελτίωση με την κίνηση αντί με την ανάπαυση, νυχτερινός πόνος, πρωινή δυσκαμψία και εναλλασσόμενος πόνος στους γλουτούς. Δεν εμφανίζονται υποχρεωτικά όλα σε κάθε ασθενή.

Το HLA-B27 είναι συχνό σε πάσχοντες από αγκυλοποιητική σπονδυλαρθρίτιδα, αλλά η συχνότητά του μεταβάλλεται μεταξύ πληθυσμών. Η κλινική διάγνωση δεν στηρίζεται σε ένα εργαστηριακό αποτέλεσμα. [2], [3]

Κλινικό σημείο: Πόνος στη μέση που επιμένει για περισσότερους από 3 μήνες και άρχισε πριν από τα 45 έτη, με χαρακτηριστικά φλεγμονής ή επιπλέον ύποπτα ευρήματα, αξίζει ρευματολογική αξιολόγηση.

Φλεγμονώδης πόνος στη μέση ή μηχανική οσφυαλγία;

Η συνηθέστερη αιτία οσφυαλγίας δεν είναι η σπονδυλαρθρίτιδα. Η διάκριση αρχίζει από το μοτίβο των συμπτωμάτων, χωρίς κανένα χαρακτηριστικό να είναι απόλυτα διαγνωστικό. Σε φλεγμονώδη οσφυαλγία ο πόνος εμφανίζεται συχνά σταδιακά σε μικρότερη ηλικία και βελτιώνεται με την κίνηση, σε αντίθεση με ορισμένες μηχανικές αιτίες. [2], [10]

ΧαρακτηριστικόΠιθανότερα φλεγμονώδες πρότυποΣυχνότερα μηχανικό πρότυπο
ΈναρξηΣταδιακή, συχνά πριν από τα 45 έτηΜετά από φόρτιση, τραυματισμό ή καταπόνηση
ΚίνησηΣυνήθως ανακουφίζειΕνδέχεται να επιδεινώνει τον πόνο
ΑνάπαυσηΣυχνά δεν ανακουφίζει επαρκώςΣυχνά βοηθά
Νύχτα / πρωίΠόνος στο δεύτερο μισό της νύχτας, πρωινή δυσκαμψίαΕξαρτάται από την αιτία· ποικίλλει
Συνοδά σημείαΕνθεσίτιδα, ψωρίαση, ραγοειδίτιδα, φλεγμονώδης νόσος εντέρουΝευρολογικά ή μηχανικά ευρήματα ανάλογα με την αιτία

Η κλινική αξιολόγηση ελέγχει και για άλλα αίτια, όπως εκφυλιστική νόσο δίσκου, μυϊκή καταπόνηση, κάταγμα ή νευρολογική πίεση. Ένα HLA-B27 θετικό αποτέλεσμα χωρίς συμβατή κλινική εικόνα δεν μετατρέπει από μόνο του μια μηχανική οσφυαλγία σε σπονδυλαρθρίτιδα.

Πότε ζητείται η εξέταση

Η εξέταση δεν συνιστάται ως γενικός προληπτικός έλεγχος σε όλους. Ζητείται όταν υπάρχει συγκεκριμένη κλινική υποψία, ιδίως στο πλαίσιο διερεύνησης αξονικής σπονδυλαρθρίτιδας ή υποτροπιάζουσας πρόσθιας ραγοειδίτιδας. [1], [2]

  • Επίμονη οσφυαλγία με φλεγμονώδη χαρακτηριστικά, κυρίως όταν άρχισε πριν από τα 45 έτη.
  • Πρωινή δυσκαμψία, εναλλασσόμενος γλουτιαίος πόνος ή νυχτερινή αφύπνιση από πόνο.
  • Αρθρίτιδα, ενθεσίτιδα (π.χ. πόνος στην πτέρνα) ή δακτυλίτιδα σε κατάλληλο κλινικό πλαίσιο.
  • Οξεία/υποτροπιάζουσα πρόσθια ραγοειδίτιδα, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν και μυοσκελετικά συμπτώματα.
  • Ιστορικό ψωρίασης, φλεγμονώδους νόσου του εντέρου ή οικογενειακό ιστορικό σχετικής νόσου.

Η απόφαση για έλεγχο και παραπομπή δεν πρέπει να βασίζεται μόνο στο HLA-B27 ή σε ένα μεμονωμένο σύμπτωμα. [2]

Πρακτικό πρωτόκολλο παραπομπής: τι προβλέπει το NICE

Το NICE NG65 παρέχει έναν συγκεκριμένο κανόνα παραπομπής για άτομα με οσφυαλγία που άρχισε πριν από τα 45 έτη και διαρκεί πάνω από 3 μήνες. Αν υπάρχουν τουλάχιστον τέσσερα επιπλέον χαρακτηριστικά από τη σχετική λίστα, προτείνεται παραπομπή σε ρευματολόγο για διερεύνηση αξονικής σπονδυλαρθρίτιδας. [2], [11]

Στα πρόσθετα χαρακτηριστικά περιλαμβάνονται: έναρξη πριν από τα 35 έτη, πόνος που ξυπνά τον ασθενή στο δεύτερο μισό της νύχτας, γλουτιαίος πόνος, βελτίωση με κίνηση, σαφής ανταπόκριση σε ΜΣΑΦ μέσα σε 48 ώρες, συγγενής πρώτου βαθμού με σπονδυλαρθρίτιδα, ιστορικό αρθρίτιδας, ενθεσίτιδας ή ψωρίασης. [11]

Αν συνυπάρχουν ακριβώς τρία από αυτά τα χαρακτηριστικά, η οδηγία προβλέπει έλεγχο HLA-B27· αν είναι θετικός, συνιστάται παραπομπή. Το πρωτόκολλο αφορά επιλογή ασθενών για εξειδικευμένη εκτίμηση και όχι αυτόματη διάγνωση. Ακόμη και όταν δεν συμπληρώνονται όλα τα κριτήρια, η επίμονη ισχυρή κλινική υποψία απαιτεί επανεκτίμηση.

Πρακτικό παράδειγμα: Ασθενής 40 ετών με πόνο στη μέση που άρχισε στα 38 του, επιμένει πάνω από 3 μήνες, προκαλεί νυχτερινή αφύπνιση και συνοδεύεται από πόνο στους γλουτούς και βελτίωση με την κίνηση πληροί τρία πρόσθετα στοιχεία του παραπάνω αλγορίθμου· τότε το αποτέλεσμα HLA-B27 μπορεί να επηρεάσει την απόφαση παραπομπής.

Πώς γίνεται η εξέταση: δείγμα και μέθοδοι

Γίνεται με λήψη φλεβικού αίματος. Για αρκετές μεθόδους χρησιμοποιείται ολικό αίμα σε σωληνάριο EDTA, αλλά οι απαιτήσεις συλλογής και μεταφοράς εξαρτώνται από το πρωτόκολλο του εκάστοτε εργαστηρίου. [1], [6]

ΜέθοδοςΤι αναζητάΤι πρέπει να γνωρίζετε
PCR / μοριακή τυποποίησηΓενετικά χαρακτηριστικά / αλληλόμορφα HLA-B27Προσφέρει ειδική ανίχνευση· η ανάλυση συγκεκριμένων υποτύπων εξαρτάται από την ανάλυση που καλύπτει το τεστ.
Κυτταρομετρία ροήςΈκφραση αντιγόνου HLA-B27 σε κύτταραΣε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να απαιτείται επιβεβαίωση λόγω διασταυρούμενων αντιδράσεων.

Οι διαθέσιμες μέθοδοι δεν είναι ταυτόσημες· γι’ αυτό, σε αμφίβολο ή ασύμβατο με την κλινική εικόνα αποτέλεσμα, ο ιατρός μπορεί να συστήσει επιβεβαίωση με κατάλληλη μοριακή μέθοδο. [5]

Σημαντική διευκρίνιση: Το HLA-B27 δεν μετριέται σε mg/dL ή IU/mL. Το αποτέλεσμα αφορά την ανίχνευση ενός τύπου HLA και όχι τη «συγκέντρωσή» του.

Αμφίβολο αποτέλεσμα, διασταυρούμενη αντίδραση και επιβεβαίωση

Οι κυτταρομετρικές μέθοδοι βασίζονται σε μονοκλωνικά αντισώματα που αναγνωρίζουν επιφανειακούς επιτόπους. Ορισμένα αντισώματα εμφανίζουν διασταυρούμενη αντίδραση με άλλους τύπους HLA-B, κυρίως της ομάδας HLA-B7. Έτσι μπορεί να προκύψει οριακό ή, σπανιότερα, ψευδώς θετικό αποτέλεσμα, ανάλογα με το αντιδραστήριο και τα όρια αξιολόγησης. [5], [13]

Σε συγκριτική μελέτη του 2021, 50 από 51 δείγματα που χαρακτηρίστηκαν θετικά στην κυτταρομετρία επιβεβαιώθηκαν με PCR και αλληλούχηση, ενώ ένα δείγμα αποδείχθηκε HLA-B*07:02. Μεταξύ των αρχικά αμφίβολων κυτταρομετρικών αποτελεσμάτων υπήρχαν τόσο πραγματικά θετικά όσο και αρνητικά δείγματα. Τα δεδομένα υπογραμμίζουν γιατί η ερμηνεία του οριακού αποτελέσματος δεν πρέπει να είναι αυθαίρετη. [5]

Το εργαστήριο μπορεί να χρησιμοποιεί επαναληπτικό έλεγχο ή μοριακή επιβεβαίωση, σύμφωνα με τις προδιαγραφές της μεθόδου. Η PCR για απλή θετικότητα και η υψηλής ανάλυσης αλληλούχηση (NGS) δεν προσφέρουν την ίδια πληροφορία: η δεύτερη μπορεί να ταυτοποιήσει συγκεκριμένους υποτύπους όταν αυτό χρειάζεται. [5], [13]

Για το παραπεμπτικό: Σε αμφίβολο αποτέλεσμα ζητήστε να διευκρινιστούν η χρησιμοποιούμενη μέθοδος και η ανάγκη επιβεβαίωσης· δεν είναι κατάλληλο να χαρακτηριστεί αυθαίρετα «αρνητικό».

Χρειάζεται νηστεία ή άλλη προετοιμασία;

Όχι, συνήθως δεν χρειάζεται νηστεία. Το φαγητό, ο καφές και η ώρα της αιμοληψίας δεν μεταβάλλουν το κληρονομημένο HLA-B27. Για τη συγκεκριμένη εξέταση δεν απαιτείται ειδική δίαιτα ή διακοπή φαρμάκων. [1]

Εάν την ίδια ημέρα γίνονται άλλες εξετάσεις, μπορεί να υπάρχουν πρόσθετες οδηγίες για εκείνες. Προσκομίστε, εφόσον υπάρχουν, προηγούμενα αποτελέσματα, απεικονίσεις και το παραπεμπτικό. Ο χρόνος έκδοσης ποικίλλει ανά μέθοδο και εργαστήριο και πρέπει να επιβεβαιώνεται κατά τον προγραμματισμό.

Θετικό ή αρνητικό HLA-B27: ερμηνεία

Το πιο σημαντικό ερώτημα δεν είναι απλώς αν το αποτέλεσμα είναι θετικό ή αρνητικό, αλλά πόσο ταιριάζει με την κλινική πιθανότητα νόσου πριν από την εξέταση. [1], [2]

ΑποτέλεσμαΕρμηνείαΤι δεν σημαίνει
ΘετικόΕπιβεβαιώνει την παρουσία HLA-B27 και μπορεί να αυξήσει την υποψία συμβατής σπονδυλαρθρίτιδας.Δεν αποδεικνύει ότι υπάρχει νόσος, ούτε ότι θα εμφανιστεί στο μέλλον.
ΑρνητικόΚάνει λιγότερο πιθανές ορισμένες HLA-B27-σχετιζόμενες καταστάσεις, ανάλογα με το ιστορικό.Δεν αποκλείει τη σπονδυλαρθρίτιδα ή την ραγοειδίτιδα.
Αμφίβολο / μη ερμηνεύσιμοΜπορεί να απαιτεί επανάληψη ή επιβεβαίωση σύμφωνα με τη χρησιμοποιούμενη μέθοδο.Δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται αυτόματα ως θετικό ή αρνητικό.

Εάν υπάρχουν τυπικά συμπτώματα, ο ρευματολόγος μπορεί να συνεχίσει τον έλεγχο ακόμη και με αρνητικό HLA-B27. Επιπλέον, φυσιολογική CRP ή ΤΚΕ δεν αποκλείει τη σπονδυλαρθρίτιδα. [2]

Προσοχή: Μην ξεκινάτε, αλλάζετε ή διακόπτετε θεραπεία μόνο βάσει του HLA-B27.

Γιατί η διαγνωστική αξία αλλάζει με την αρχική πιθανότητα;

Το HLA-B27 αυξάνει την υποψία για συγκεκριμένη νόσο μόνο σε σχέση με την πιθανότητα που υπήρχε πριν από την εξέταση (προεξεταστική πιθανότητα). Αυτό είναι η βασική αρχή της κλινικής ερμηνείας κάθε διαγνωστικού τεστ: ένα θετικό εύρημα έχει διαφορετική βαρύτητα σε έναν άνθρωπο χωρίς ενοχλήματα και σε έναν ασθενή με χαρακτηριστικό φλεγμονώδη πόνο, ενθεσίτιδα και ιστορικό ραγοειδίτιδας. [10], [14]

Σε πληθυσμούς ευρωπαϊκής καταγωγής, αρκετές δημοσιεύσεις αναφέρουν HLA-B27 σε περίπου 6–8% των υγιών, αν και η συχνότητα διαφέρει σημαντικά ανά καταγωγή και γεωγραφική περιοχή. Παράλληλα, η πλειονότητα των φορέων δεν θα εμφανίσει ποτέ αγκυλοποιητική σπονδυλαρθρίτιδα. Ορισμένες ανασκοπήσεις υπολογίζουν περίπου 5% των θετικών φορέων με σχετιζόμενη σπονδυλαρθρίτιδα, αλλά αυτό δεν είναι εξατομικευμένη πρόγνωση. [14]

Επομένως, δεν είναι σωστό να διαβάζεται ένα θετικό αποτέλεσμα ως «95% πιθανότητα νόσου». Άλλο είναι το ποσοστό των ασθενών με αγκυλοποιητική σπονδυλαρθρίτιδα που είναι HLA-B27 θετικοί και άλλο το ποσοστό των υγιών θετικών φορέων που τελικά νοσούν. Η σύγχυση των δύο αυτών ποσοστών είναι μία από τις πιο συχνές ερμηνευτικές παγίδες.

Κριτήρια ASAS: ταξινόμηση ασθενών, όχι αυτόματη διάγνωση

Τα κριτήρια της Assessment of SpondyloArthritis international Society (ASAS) δημιουργήθηκαν πρωτίστως για τη ταξινόμηση ομοιογενών ομάδων ασθενών, μεταξύ άλλων για κλινικές μελέτες. Χρησιμοποιούνται σε ασθενείς με χρόνιο πόνο στη μέση διάρκειας άνω των 3 μηνών που άρχισε πριν από τα 45 έτη. Δεν είναι ασφαλές να εφαρμόζονται ως αυτοματοποιημένο «διαγνωστικό τεστ» στον γενικό πληθυσμό. [10], [4]

Σκέλος ASASΒασική λογική ταξινόμησης
ΑπεικονιστικόΤεκμηριωμένη ιερολαγονίτιδα στην κατάλληλη απεικόνιση και τουλάχιστον ένα επιπλέον χαρακτηριστικό σπονδυλαρθρίτιδας.
ΚλινικόHLA-B27 θετικό και τουλάχιστον δύο άλλα χαρακτηριστικά σπονδυλαρθρίτιδας, μέσα στο ορισμένο κλινικό πλαίσιο.

Ο ρευματολόγος συνεκτιμά εναλλακτικές διαγνώσεις, την αξιοπιστία των συμπτωμάτων και της απεικόνισης, τη συχνότητα νόσου στον πληθυσμό και τα εργαστηριακά ευρήματα. Το ότι κάποιος πληροί ένα σκέλος ταξινόμησης δεν εξαλείφει την ανάγκη κλινικής επιβεβαίωσης. [10], [4]

Γιατί κάποιος μπορεί να είναι θετικός χωρίς να νοσεί;

Πολλά άτομα φέρουν HLA-B27 χωρίς να αναπτύξουν ποτέ σπονδυλαρθρίτιδα. Το ποσοστό φορέων διαφέρει ανά πληθυσμό και καταγωγή, επομένως η θετικότητα δεν μπορεί να μετατραπεί αυτομάτως σε προσωπική πρόγνωση. [3]

Η ανάπτυξη νόσου εξαρτάται από αλληλεπίδραση πολλαπλών γενετικών και περιβαλλοντικών παραγόντων. Αυτός είναι και ο λόγος που ένας υγιής φορέας, χωρίς συμπτώματα ή άλλα ύποπτα στοιχεία, κατά κανόνα δεν χρειάζεται εκτεταμένο ρευματολογικό έλεγχο μόνο εξαιτίας ενός θετικού αποτελέσματος.

Το HLA-B27 είναι κληρονομούμενο χαρακτηριστικό. Ωστόσο, ο έλεγχος όλων των συγγενών χωρίς ιατρική ένδειξη δεν συνιστάται ως γενική πρακτική.

Γιατί συνδέεται με φλεγμονή;

Η σχέση του HLA-B27 με την παθογένεση της σπονδυλαρθρίτιδας είναι πολυπαραγοντική και εξακολουθεί να μελετάται. Μεταξύ των επιστημονικών υποθέσεων περιλαμβάνονται:

  1. Παρουσίαση συγκεκριμένων πεπτιδίων: ορισμένες ανοσολογικές απαντήσεις μπορεί να ευνοούν τη φλεγμονή.
  2. Μη φυσιολογική πτύχωση πρωτεΐνης: έχει μελετηθεί η πιθανότητα κυτταρικού στρες και ενεργοποίησης φλεγμονωδών οδών.
  3. Αλληλεπίδραση με το εντερικό μικροβίωμα και άλλους παράγοντες: διερευνώνται πρόσθετοι μηχανισμοί ανοσορρύθμισης.

Οι παραπάνω μηχανισμοί αποτελούν αντικείμενο έρευνας και δεν χρησιμοποιούνται ως κλινικά τεστ για μεμονωμένο ασθενή. Το HLA-B27 παραμένει χρήσιμο κυρίως ως συμπληρωματικό διαγνωστικό στοιχείο. [9]

Ποιες άλλες εξετάσεις βοηθούν;

Η συνολική εκτίμηση συχνά περιλαμβάνει δείκτες φλεγμονής, απεικονιστικές εξετάσεις και αξιολόγηση από ρευματολόγο. Το τι χρειάζεται επιλέγεται με βάση τη συμπτωματολογία.

Εξέταση / αξιολόγησηΚλινική χρησιμότητα
CRP και ΤΚΕΜη ειδικοί δείκτες φλεγμονής. Μπορεί να είναι φυσιολογικοί ακόμη και σε υπαρκτή σπονδυλαρθρίτιδα.
Γενική αίματοςΣυμπληρωματική εκτίμηση, έλεγχος συνοδών προβλημάτων ή παρακολούθηση.
Ακτινογραφία ιερολαγονίωνΈλεγχος δομικών αλλοιώσεων όπου υπάρχει αντίστοιχη ένδειξη.
Μαγνητική τομογραφία ιερολαγονίων / κατάλληλο πρωτόκολλοΜπορεί να αναδείξει ενεργά φλεγμονώδη ευρήματα που δεν φαίνονται στην απλή ακτινογραφία.
Οφθαλμολογική εξέτασηΑπαραίτητη όταν υπάρχουν σημεία ύποπτα για ραγοειδίτιδα.

Δεν χρειάζεται όλοι να υποβάλλονται σε όλες τις παραπάνω εξετάσεις. Η σειρά και το είδος του ελέγχου καθορίζονται από τον θεράποντα ιατρό. [2]

Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τους μη ειδικούς δείκτες φλεγμονής: CRP, ΤΚΕ και δείκτες φλεγμονής.

MRI ιερολαγονίων: πότε βοηθά και πότε παραπλανά

Η μαγνητική τομογραφία (MRI) των ιερολαγονίων μπορεί να απεικονίσει ενεργό οστικό οίδημα σε ακολουθίες ευαίσθητες στο υγρό (όπως STIR) και δομικές αλλοιώσεις, όπως διαβρώσεις ή λιπώδη μεταπλασία. Για το κλινικό ερώτημα αξονικής σπονδυλαρθρίτιδας απαιτείται κατάλληλο πρωτόκολλο και εξειδικευμένη ερμηνεία. [2], [17]

Όμως οστικό οίδημα δεν σημαίνει πάντα φλεγμονώδη σπονδυλαρθρίτιδα. Παρόμοιες μεταβολές μπορεί να εμφανίζονται με έντονη μηχανική καταπόνηση, σε αθλητές, κατά την περίοδο μετά τον τοκετό ή σε άλλες καταστάσεις, όπως η πυκνωτική οστεΐτιδα του λαγονίου (osteitis condensans ilii). Η ανατομική εντόπιση, η έκταση και οι συνοδές δομικές βλάβες βοηθούν τη διαφορική διάγνωση. [17], [18]

Αν η ακτινογραφία δεν δείχνει τυπική ιερολαγονίτιδα αλλά η υποψία παραμένει υψηλή, η MRI μπορεί να έχει αξία. Αντίστροφα, ακόμη και αρνητική MRI δεν αποκλείει υποχρεωτικά την αξονική σπονδυλαρθρίτιδα. Οι οδηγίες συνιστούν κλινική επανεκτίμηση και, σε επιλεγμένες περιπτώσεις, εξειδικευμένη επανεξέταση της απεικόνισης. [2], [17]

HLA-B27 σε παιδιά, γυναίκες και εγκυμοσύνη

Παιδιά και έφηβοι: το HLA-B27 μπορεί να αξιολογηθεί όταν υπάρχουν στοιχεία αρθρίτιδας, ενθεσίτιδας, ραγοειδίτιδας ή άλλο ύποπτο ιστορικό, πάντα με κατάλληλη παιδιατρική/παιδορευματολογική εκτίμηση. Η θετικότητα χωρίς συμπτώματα δεν ισοδυναμεί με παιδικό ρευματολογικό νόσημα.

Γυναίκες: η αξονική σπονδυλαρθρίτιδα εμφανίζεται και στις γυναίκες και μερικές φορές αναγνωρίζεται καθυστερημένα. Η αρνητική εξέταση ή η απουσία τυπικών ακτινολογικών αλλοιώσεων δεν πρέπει να υποκαθιστούν την κλινική διερεύνηση. [7]

Εγκυμοσύνη: η παρουσία HLA-B27 από μόνη της δεν αποτελεί επιπλοκή της κύησης ούτε λόγο ειδικής θεραπείας. Αν υπάρχει διαγνωσμένη σχετιζόμενη νόσος, η παρακολούθηση και η φαρμακευτική αγωγή χρειάζονται εξατομίκευση από τους θεράποντες ιατρούς.

Κληρονομικότητα: χρειάζεται εξέταση στα παιδιά ενός θετικού γονέα;

Το HLA-B27 κληρονομείται ως μέρος του συστήματος HLA. Αν ένας γονέας φέρει ένα αντίγραφο συγκεκριμένου HLA-B*27 αλληλόμορφου, κάθε παιδί μπορεί να το κληρονομήσει με πιθανότητα περίπου 50% από αυτόν τον γονέα. Η πραγματική οικογενειακή εικόνα εξαρτάται και από τα HLA αλληλόμορφα του άλλου γονέα. Η μεταβίβαση του HLA-B27 δεν ισοδυναμεί με μεταβίβαση ασθένειας. [3], [14]

Γι’ αυτό, σε ένα παιδί χωρίς συμπτώματα, ο προληπτικός έλεγχος HLA-B27 συνήθως δεν δίνει αποτέλεσμα που θα αλλάξει τη φροντίδα του. Η συστηματική διερεύνηση έχει μεγαλύτερη αξία όταν υπάρχουν επίμονη αρθρίτιδα, ενθεσίτιδα, συμπτώματα ραγοειδίτιδας ή άλλο ύποπτο κλινικό εύρημα, με κατεύθυνση από παιδορευματολόγο ή τον κατάλληλο ειδικό.

Στους ενήλικες με θετικό HLA-B27 αλλά χωρίς συμπτώματα δεν υπάρχει ένδειξη να παρακολουθείται «η τιμή του HLA-B27» ανά τακτά διαστήματα. Αξίζει να αναγνωρίζονται έγκαιρα νέα συμβατά συμπτώματα, χωρίς αχρείαστες επαναλαμβανόμενες γενετικές εξετάσεις.

Τρόπος ζωής και πότε χρειάζεται άμεση βοήθεια

Το ίδιο το HLA-B27 δεν θεραπεύεται ούτε «πέφτει» με δίαιτα, επειδή αποτελεί κληρονομούμενο χαρακτηριστικό. Για άτομα με διαγνωσμένη αξονική σπονδυλαρθρίτιδα, η τακτική άσκηση, η προσαρμοσμένη φυσικοθεραπεία και η διακοπή καπνίσματος είναι βασικά στοιχεία της φροντίδας. [4]

Εάν υπάρχει επίμονος φλεγμονώδης πόνος στη μέση, υποτροπιάζουσα αρθρίτιδα ή χρόνια δυσκαμψία, απαιτείται οργανωμένη ιατρική εκτίμηση, όχι αυτοδιάγνωση από μια γενετική εξέταση.

Επείγον οφθαλμολογικό σύμπτωμα: Αν εμφανιστούν αιφνίδιος πόνος στο μάτι, έντονη ερυθρότητα, φωτοφοβία ή θόλωση όρασης, αναζητήστε άμεσα οφθαλμολογική αξιολόγηση. Μπορεί να πρόκειται για ραγοειδίτιδα, ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα του HLA-B27. [8]

Πόσο κοστίζει η εξέταση HLA-B27;

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΚΟΣΤΟΣ
50–60 €
Η τιμή μπορεί να διαφέρει ανάλογα με τη μέθοδο και το εργαστήριο. Επιβεβαιώστε το τελικό ποσό και τον χρόνο απάντησης πριν από την εξέταση.

Το HLA-B27 μπορεί να ελέγχεται με διαφορετική εργαστηριακή μεθοδολογία, επομένως είναι χρήσιμο να γνωρίζετε ποια τεχνική εφαρμόζεται και πότε αναμένονται τα αποτελέσματα. Το αναγραφόμενο εύρος είναι ενδεικτικό και δεν αποτελεί δεσμευτική οικονομική προσφορά.

Συχνές ερωτήσεις (FAQ)

Τι σημαίνει HLA-B27 θετικό;
Ότι ανιχνεύθηκε ο συγκεκριμένος HLA τύπος. Η θετικότητα υποστηρίζει ορισμένες διαγνωστικές υποψίες, αλλά δεν σημαίνει απαραίτητα ότι έχετε σπονδυλαρθρίτιδα.
Το HLA-B27 αρνητικό αποκλείει αγκυλοποιητική σπονδυλαρθρίτιδα;
Όχι. Η νόσος μπορεί να υπάρχει και χωρίς HLA-B27. Η αξιολόγηση βασίζεται στο ιστορικό, την εξέταση και, όταν ενδείκνυται, την απεικόνιση.
Χρειάζεται νηστεία;
Όχι για το HLA-B27. Ελέγξτε μόνο αν συνυπάρχουν άλλες εξετάσεις για τις οποίες έχουν δοθεί διαφορετικές οδηγίες.
Είναι κληρονομικό;
Ναι. Το HLA-B27 αποτελεί κληρονομούμενο χαρακτηριστικό, αλλά η κληρονόμησή του δεν σημαίνει ότι θα εμφανιστεί νόσος.
Γίνεται εξέταση με αίμα;
Ναι, συνήθως με απλή φλεβική αιμοληψία. Η τεχνική ανίχνευσης μπορεί να είναι μοριακή ή ανοσολογική/κυτταρομετρική.
Χρειάζεται να επαναλαμβάνω το HLA-B27;
Συνήθως όχι όταν υπάρχει ήδη τεκμηριωμένο και αξιόπιστο αποτέλεσμα. Επανάληψη ή επιβεβαίωση μπορεί να ζητηθεί όταν υπάρχει εργαστηριακή αμφιβολία.
Τιμή εξέτασης HLA-B27;
Ενδεικτικά 50–60 €. Η ακριβής χρέωση εξαρτάται από το εργαστήριο και τη χρησιμοποιούμενη μέθοδο.
Τι κάνω αν έχω θετικό HLA-B27 αλλά κανένα σύμπτωμα;
Συζητήστε το αποτέλεσμα με τον ιατρό που το ζήτησε. Χωρίς συμπτώματα ή άλλα ευρήματα δεν τίθεται διάγνωση ρευματολογικής νόσου μόνο από τη θετικότητα.

Τι να θυμάστε

  • Θετικό HLA-B27 ≠ διάγνωση. Πολλοί φορείς είναι υγιείς.
  • Αρνητικό HLA-B27 ≠ πλήρης αποκλεισμός. Η νόσος μπορεί να υπάρχει και με αρνητικό αποτέλεσμα.
  • Δεν είναι δείκτης ενεργού φλεγμονής. Δεν αντικαθιστά CRP, ΤΚΕ, κλινική εξέταση ή MRI.
  • Δεν απαιτείται νηστεία. Χρησιμοποιείται συνήθως αίμα και κατάλληλη εργαστηριακή τεχνική.
  • Ενδεικτικό κόστος: 50–60 €, με επιβεβαίωση πριν από την εξέταση.
Το ουσιαστικό: Η αξία του HLA-B27 βρίσκεται στη συσχέτισή του με συγκεκριμένα συμπτώματα και ευρήματα, όχι στη μεμονωμένη θετικότητα του αποτελέσματος.

Ραντεβού και βιβλιογραφία

Για πληροφορίες σχετικά με την εξέταση HLA-B27, τη διαδικασία δειγματοληψίας και τη διαθεσιμότητα, μπορείτε να επικοινωνήσετε με το εργαστήριο. Η διάγνωση ύποπτης σπονδυλαρθρίτιδας και οι θεραπευτικές αποφάσεις ανήκουν στον θεράποντα ιατρό ή ρευματολόγο.

Μικροβιολογικό Εργαστήριο Λαμίας

Έσλιν 19, Λαμία 35100 · Τηλ. 22310 66841

Επιστημονική βιβλιογραφία — πατήστε για ανάπτυξη
  1. MedlinePlus Medical Encyclopedia — HLA-B27 antigen (αναθεώρηση 2025).
  2. NICE NG65 — Spondyloarthritis in over 16s: diagnosis and management, Recommendations.
  3. NHS — Ankylosing spondylitis: Causes, HLA-B27.
  4. Ramiro S, et al. ASAS-EULAR recommendations for the management of axial spondyloarthritis: 2022 update. Ann Rheum Dis. 2023;82:19–34.
  5. Profaizer T, et al. Comparison of Next-Generation Sequencing-Based HLA Typing with Flow Cytometry and Allele-Specific PCR. J Appl Lab Med. 2021;6:1221–1227.
  6. LABNET — Αντιγόνα ιστοσυμβατότητας, HLA-B27: δείγμα και μοριακή μέθοδος.
  7. Sex Bias in Diagnostic Delay: Are Axial Spondyloarthritis and Ankylosing Spondylitis Still Phantom Diseases in Women? Systematic review, 2024.
  8. NHS — Uveitis: symptoms and urgent medical assessment.
  9. Brown MA, Kenna T, Wordsworth BP. Genetics of ankylosing spondylitis — insights into pathogenesis. Nat Rev Rheumatol. 2016.
  10. Poddubnyy D. et al. Classification vs diagnostic criteria: the challenge of diagnosing axial spondyloarthritis. Rheumatology. 2020;59:iv6–iv17.
  11. NICE. Spondyloarthritis: referral. Quality standard QS170, statement 1.
  12. NICE NG65. Recognition and referral for acute anterior uveitis / spondyloarthritis.
  13. HLA-B27 testing: a journey from flow cytometry to molecular subtyping. 2018.
  14. Ankylosing spondylitis risk factors: a systematic literature review. 2021.
  15. Khan MA. Ankylosing spondylitis: history, epidemiology, and HLA-B27. Int J Rheum Dis. 2023.
  16. van Gaalen FA. Does HLA-B*2706 protect against ankylosing spondylitis? A meta-analysis. Int J Rheum Dis. 2012;15:8–12.
  17. ASAS. Clinical information on imaging referrals for suspected or known axial spondyloarthritis. Ann Rheum Dis. 2024.
  18. Axial Spondyloarthritis: Mimics and Pitfalls of Imaging Assessment. Front Med. 2021.
Επιστημονική επιμέλεια: Δρ. Παντελής Αναγνωστόπουλος, Ιατρός Μικροβιολόγος – Βιοπαθολόγος · Μικροβιολογικό Εργαστήριο Λαμίας, Έσλιν 19, Λαμία 35100. Το άρθρο είναι ενημερωτικό και δεν αντικαθιστά εξατομικευμένη ιατρική αξιολόγηση.
Μικροβιολογικό Λαμία
Επισκόπηση απορρήτου

Η ιστοσελίδα χρησιμοποιεί cookies για τη σωστή λειτουργία της και, εφόσον δώσετε συγκατάθεση, για την ανάλυση επισκεψιμότητας. Μπορείτε να αλλάξετε τις επιλογές σας οποιαδήποτε στιγμή από τις ρυθμίσεις cookies.