EMLA Κρέμα: Πριν από Αιμοληψία, Ένεση ή Εμβόλιο – Πώς Χρησιμοποιείται

1Τι είναι η EMLA

Η EMLA είναι τοπικό αναισθητικό φάρμακο. Εφαρμόζεται πάνω στο δέρμα πριν από ορισμένες ιατρικές διαδικασίες ώστε να μειωθεί η αίσθηση του πόνου στην περιοχή.

Μία από τις βασικές εγκεκριμένες χρήσεις της είναι η τοπική αναισθησία του δέρματος πριν από εισαγωγή βελόνας, όπως:

• αιμοληψία,
• τοποθέτηση ενδοφλέβιου καθετήρα,
• ένεση,
• εμβολιασμό,
• ορισμένες μικρές επιφανειακές δερματολογικές πράξεις.

Η ένδειξη αφορά τόσο ενήλικες όσο και παιδιατρικό πληθυσμό, με διαφορετικούς όμως περιορισμούς ανά ηλικία.

2Τι περιέχει η EMLA

Κάθε 1 γραμμάριο κρέμας περιέχει:

• λιδοκαΐνη 25 mg,
• πριλοκαΐνη 25 mg.

Και οι δύο ουσίες είναι τοπικά αναισθητικά της κατηγορίας των αμιδίων. Ο συνδυασμός τους επιτρέπει τη διείσδυση των δραστικών ουσιών στις επιφανειακές στιβάδες του δέρματος.

3Πώς δρα

Η λιδοκαΐνη και η πριλοκαΐνη μειώνουν προσωρινά τη μετάδοση των νευρικών ερεθισμάτων από την περιοχή όπου έχει εφαρμοστεί η κρέμα. Έτσι μειώνεται η αίσθηση του πόνου όταν η βελόνα διαπεράσει το δέρμα.

Η δράση δεν είναι άμεση. Οι δραστικές ουσίες χρειάζονται χρόνο για να διεισδύσουν στο άθικτο δέρμα. Γι’ αυτό η σωστή ώρα εφαρμογής είναι πολύ σημαντικότερη από το να τοποθετηθεί απλώς η κρέμα λίγα λεπτά πριν από τη διαδικασία.

4EMLA πριν από αιμοληψία

Η αιμοληψία αποτελεί μία από τις χαρακτηριστικές διαδικασίες για τις οποίες μπορεί να χρησιμοποιηθεί EMLA. Η κρέμα αναισθητοποιεί το δέρμα στην περιοχή της πιθανής φλεβοκέντησης και μπορεί να μειώσει την ενόχληση από την είσοδο της βελόνας.

Μπορεί να είναι ιδιαίτερα χρήσιμη όταν υπάρχει:

• έντονος φόβος για τη βελόνα,
• προηγούμενη δυσάρεστη εμπειρία αιμοληψίας,
• ανάγκη επαναλαμβανόμενων αιμοληψιών,
• παιδί που φοβάται σημαντικά τον πόνο της βελόνας.

Δείτε επίσης τον αναλυτικό οδηγό Αιμοληψία: Προετοιμασία και τι να προσέξετε.

5EMLA πριν από ένεση ή εμβόλιο

Η EMLA μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί πριν από διαδικασίες όπου μία βελόνα διαπερνά το δέρμα, όπως ο εμβολιασμός.

Οι επίσημες πληροφορίες του προϊόντος αναφέρουν ότι σε μελέτες η χρήση της πριν από εμβόλια όπως MMR, ηπατίτιδας Β και συνδυασμένα ενδομυϊκά παιδιατρικά εμβόλια δεν μείωσε τη μέση ανοσολογική ανταπόκριση που αξιολογήθηκε στις συγκεκριμένες μελέτες.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η EMLA είναι απαραίτητη πριν από κάθε εμβόλιο. Χρειάζεται να γνωρίζουμε:

• σε ποιο σημείο θα γίνει το εμβόλιο,
• πόση ώρα πριν πρέπει να τοποθετηθεί,
• την ηλικία του παιδιού,
• τυχόν φάρμακα ή ιατρικό ιστορικό που απαιτούν προσοχή.

Η EMLA μειώνει κυρίως τον πόνο από τη διέλευση της βελόνας μέσα από το δέρμα. Δεν εξαφανίζει απαραίτητα κάθε αίσθηση πίεσης ή βαθύτερης ενόχλησης από μια ενδομυϊκή ένεση.

6Πόση ώρα πριν εφαρμόζεται

Στο άθικτο δέρμα η EMLA χρειάζεται χρόνο για να αναπτύξει αξιόπιστη τοπική αναισθητική δράση.

Για απλές διαδικασίες με βελόνα:

• στα παιδιά η συνήθης αναφορά της επίσημης δοσολογίας είναι περίπου 1 ώρα εφαρμογής, με τα αντίστοιχα όρια ηλικίας και ποσότητας,
• σε ενήλικες και εφήβους ≥12 ετών η επίσημη πληροφορία για μικρές διαδικασίες προβλέπει εφαρμογή για 1 έως 5 ώρες.

Στις περισσότερες περιοχές του σώματος η αξιόπιστη αναισθησία του άθικτου δέρματος επιτυγχάνεται περίπου σε 1–2 ώρες, ανάλογα με τη διαδικασία.

Δέκα ή δεκαπέντε λεπτά πριν από μια αιμοληψία συνήθως δεν αποτελούν τον σωστό χρόνο εφαρμογής στο άθικτο δέρμα.

7Πώς εφαρμόζεται σωστά

Για εφαρμογή σε άθικτο δέρμα η γενική διαδικασία είναι:

1. Επιβεβαιώνεται το σωστό σημείο. Για αιμοληψία ή εμβολιασμό είναι προτιμότερο να γνωρίζετε εκ των προτέρων πού πιθανότατα θα γίνει η πράξη.
2. Το δέρμα πρέπει να είναι άθικτο. Δεν εφαρμόζεται αυθαίρετα σε ανοιχτό τραύμα.
3. Τοποθετείται παχύ στρώμα κρέμας χωρίς να χρειάζεται έντονο τρίψιμο.
4. Καλύπτεται με αποφρακτικό επίθεμα σύμφωνα με τις οδηγίες του προϊόντος.
5. Καταγράφεται η ώρα εφαρμογής.
6. Μετά τον απαιτούμενο χρόνο αφαιρείται το επίθεμα και η κρέμα.
7. Το σημείο προετοιμάζεται και απολυμαίνεται από τον επαγγελματία υγείας πριν από την αιμοληψία ή την ένεση.

8Πόση κρέμα χρησιμοποιείται στους ενήλικες

Για μικρές διαδικασίες σε ενήλικες και εφήβους από 12 ετών, όπως εισαγωγή βελόνας, η επίσημη πληροφορία προϊόντος αναφέρει περίπου:

Τα παραπάνω αφορούν την επίσημη δοσολογία για μικρές διαδικασίες στο δέρμα και δεν πρέπει να μεταφέρονται αυτούσια στα μικρά παιδιά ή στα βρέφη.

9EMLA στα παιδιά

Η EMLA έχει παιδιατρική χρήση, αλλά «επιτρέπεται στα παιδιά» δεν σημαίνει ότι χρησιμοποιούμε την ίδια ποσότητα σε κάθε ηλικία.

Οι επίσημες οδηγίες καθορίζουν:

• μέγιστη ποσότητα κρέμας,
• μέγιστη επιφάνεια εφαρμογής,
• μέγιστη διάρκεια,
• πόσες εφαρμογές μπορούν να γίνουν μέσα σε 24 ώρες.

Οι περιορισμοί είναι αυστηρότεροι όσο μικρότερο είναι το παιδί, ιδιαίτερα κατά τους πρώτους μήνες της ζωής.

Για γενικές πληροφορίες σχετικά με την προετοιμασία δείτε επίσης Εξετάσεις Αίματος στα Παιδιά και Νηστεία πριν την Αιμοληψία.

10Δοσολογία EMLA στα παιδιά ανά ηλικία

Για μικρές διαδικασίες στο άθικτο δέρμα, όπως εισαγωγή βελόνας, η επίσημη δοσολογία συνοψίζεται ως εξής:

Για τις συνήθεις μικρές διαδικασίες αναφέρεται περίπου 1 g ανά 10 cm², αλλά πάντοτε μέσα στα μέγιστα όρια της αντίστοιχης ηλικίας.

11Νεογνά και βρέφη: τι αλλάζει

Οι πρώτοι μήνες ζωής χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή λόγω του κινδύνου αυξημένης μεθαιμοσφαιρίνης.

• Σε τελειόμηνα νεογνά και βρέφη κάτω των 3 μηνών εφαρμόζεται μόνο μία δόση μέσα σε 24 ώρες.
• Σε παιδιά από 3 μηνών και πάνω μπορούν, όταν χρειάζεται, να δοθούν έως δύο δόσεις μέσα σε 24 ώρες με απόσταση τουλάχιστον 12 ωρών, πάντα εντός των ηλικιακών ορίων.
• Η EMLA δεν πρέπει να χρησιμοποιείται σε πρόωρα νεογνά με ηλικία κύησης κάτω των 37 εβδομάδων.
• Δεν πρέπει να χρησιμοποιείται σε βρέφη έως 12 μηνών που λαμβάνουν φάρμακα που μπορούν να προκαλέσουν μεθαιμοσφαιριναιμία.

Σε νεογνά και βρέφη η χρήση πριν από αιμοληψία πρέπει να γίνεται μόνο μετά από σαφή οδηγία για την ποσότητα και το σημείο εφαρμογής.

Για οργανωμένη παιδιατρική λήψη δείγματος δείτε Αιμοληψίες Νεογνών και Βρεφών.

12Σε ποιο σημείο μπαίνει πριν από αιμοληψία

Το συχνότερο σημείο φλεβοκέντησης στους ενήλικες και στα μεγαλύτερα παιδιά είναι η περιοχή της έσω επιφάνειας του αγκώνα. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η βελόνα θα τοποθετηθεί υποχρεωτικά εκεί.

Η επιλογή της φλέβας εξαρτάται από:

• την ηλικία,
• την ορατότητα και ψηλάφηση των φλεβών,
• προηγούμενες αιμοληψίες,
• την κατάσταση του δέρματος,
• το είδος της διαδικασίας.

Γι’ αυτό ειδικά σε παιδί δεν είναι καλή πρακτική να τοποθετείται αυθαίρετα η κρέμα σε ένα μόνο μικρό σημείο χωρίς προηγούμενη συνεννόηση.

13Πρέπει να ενημερώσετε το εργαστήριο;

Ναι, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για παιδί. Εάν σχεδιάζετε να χρησιμοποιήσετε EMLA πριν από αιμοληψία, είναι χρήσιμο να ενημερωθεί το εργαστήριο εκ των προτέρων.

Έτσι μπορεί να διευκρινιστεί:

• σε ποια περιοχή είναι πιθανότερο να πραγματοποιηθεί η λήψη,
• πότε πρέπει να εφαρμοστεί η κρέμα,
• αν υπάρχει λόγος να αποφευχθεί συγκεκριμένο σημείο,
• αν το παιδί έχει ιστορικό δύσκολης αιμοληψίας.

Η EMLA είναι βοήθημα για τον πόνο του δέρματος· δεν αντικαθιστά τη σωστή οργάνωση μιας παιδιατρικής αιμοληψίας.

14Τι γίνεται αν μπει σε λάθος σημείο ή πολύ αργά

Εάν η κρέμα εφαρμοστεί σε διαφορετικό σημείο από εκείνο που τελικά χρειάζεται για τη βελόνα, η αναισθησία δεν «μεταφέρεται» σε άλλη περιοχή.

Επίσης, εάν τοποθετηθεί λίγα μόνο λεπτά πριν από την αιμοληψία, μπορεί να μην έχει προλάβει να αναπτύξει επαρκή δράση.

Δεν πρέπει να προσθέτεται μεγαλύτερη ποσότητα ή να γίνεται νέα εφαρμογή χωρίς να λαμβάνονται υπόψη:

• η ηλικία,
• η ποσότητα που έχει ήδη χρησιμοποιηθεί,
• η επιφάνεια,
• ο συνολικός αριθμός εφαρμογών μέσα στο 24ωρο.

15Μηδενίζει εντελώς τον πόνο;

Όχι απαραίτητα. Η EMLA μειώνει την αισθητικότητα του δέρματος και επομένως μπορεί να μειώσει σημαντικά τον πόνο από την είσοδο της βελόνας.

Ο ασθενής μπορεί όμως να εξακολουθήσει να αισθανθεί:

• πίεση,
• άγγιγμα,
• την περίδεση του χεριού,
• βαθύτερη ενόχληση ανάλογα με τη διαδικασία.

Επιπλέον, ένα παιδί που φοβάται τη βελόνα μπορεί να εξακολουθεί να αγχώνεται ακόμη και αν το δέρμα έχει αναισθητοποιηθεί καλά.

Η καλύτερη προσέγγιση συνδυάζει κατάλληλη προετοιμασία, ήρεμη εξήγηση, απόσπαση προσοχής και, όταν υπάρχει ένδειξη, τοπική αναισθησία.

16Συχνές παρενέργειες

Οι συχνότερες ανεπιθύμητες ενέργειες είναι παροδικές τοπικές αντιδράσεις στο σημείο εφαρμογής.

Μπορεί να παρατηρηθούν:

• κοκκινίλα,
• ωχρότητα του δέρματος,
• ελαφρό πρήξιμο,
• αίσθημα θερμότητας,
• κνησμός ή ήπιος ερεθισμός,
• παροδικό τσούξιμο ή μυρμήγκιασμα.

Αλλαγή χρώματος του δέρματος μετά την αφαίρεση του επιθέματος μπορεί να είναι παροδική και δεν σημαίνει από μόνη της αλλεργία.

Σπανιότερα έχουν αναφερθεί σοβαρές αντιδράσεις υπερευαισθησίας και μεθαιμοσφαιριναιμία.

17Μεθαιμοσφαιριναιμία: η σημαντική ειδική προειδοποίηση

Η μεθαιμοσφαιριναιμία είναι κατάσταση κατά την οποία αυξάνεται η ποσότητα αιμοσφαιρίνης που δεν μπορεί να μεταφέρει φυσιολογικά οξυγόνο.

Η πριλοκαΐνη μπορεί, ιδιαίτερα σε υψηλές δόσεις ή σε ευπαθή άτομα, να αυξήσει τη μεθαιμοσφαιρίνη.

Μεγαλύτερη προσοχή απαιτείται:

• σε νεογνά και μικρά βρέφη,
• σε υπερδοσολογία ή υπερβολικά συχνές εφαρμογές,
• σε άτομα με κληρονομική ή ιδιοπαθή μεθαιμοσφαιριναιμία,
• σε έλλειψη G6PD,
• όταν λαμβάνονται φάρμακα που μπορούν επίσης να αυξήσουν τη μεθαιμοσφαιρίνη.

Σημεία σοβαρής μεθαιμοσφαιριναιμίας μπορεί να περιλαμβάνουν γκριζωπή ή μπλε χροιά δέρματος και χειλιών, δύσπνοια, έντονη αδυναμία, ζάλη ή μεταβολή του επιπέδου συνείδησης.

18Πότε χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή

Ενημερώστε ιατρό ή φαρμακοποιό πριν από τη χρήση όταν υπάρχει:

• γνωστή αλλεργία σε λιδοκαΐνη, πριλοκαΐνη ή άλλα τοπικά αναισθητικά τύπου αμιδίου,
• έλλειψη G6PD,
• γνωστή μεθαιμοσφαιριναιμία,
• ατοπική δερματίτιδα,
• λήψη συγκεκριμένων φαρμάκων που επηρεάζουν τη μεθαιμοσφαιρίνη,
• θεραπεία με άλλα τοπικά αναισθητικά,
• θεραπεία με ορισμένα αντιαρρυθμικά, όπως αμιοδαρόνη.

Σε ατοπική δερματίτιδα η απορρόφηση μπορεί να είναι ταχύτερη και οι επίσημες πληροφορίες αναφέρουν ότι μπορεί να αρκεί μικρότερος χρόνος εφαρμογής, περίπου 15–30 λεπτά, ανάλογα με την περίπτωση.

Δεν εφαρμόζεται στα μάτια. Εάν μπει κατά λάθος στο μάτι, απαιτείται άμεσο ξέπλυμα με νερό ή φυσιολογικό ορό.

Επίσης δεν εφαρμόζεται αυθαίρετα σε ανοιχτές πληγές. Η ειδική χρήση σε έλκη κάτω άκρων αποτελεί ξεχωριστή ιατρική ένδειξη και γίνεται υπό επαγγελματική επίβλεψη.

19Αλληλεπιδράσεις με φάρμακα

Ιδιαίτερη σημασία έχουν φάρμακα που μπορούν να αυξήσουν τη μεθαιμοσφαιρίνη. Οι επίσημες πληροφορίες αναφέρουν ενδεικτικά:

• σουλφοναμίδες,
• νιτροφουραντοΐνη,
• φαινυτοΐνη,
• φαινοβαρβιτάλη.

Η λίστα δεν είναι εξαντλητική.

Μεγάλες ποσότητες EMLA χρειάζονται επίσης προσοχή όταν χρησιμοποιούνται παράλληλα άλλα τοπικά αναισθητικά, επειδή η συστηματική τοξικότητά τους μπορεί να είναι αθροιστική.

Εάν πρόκειται για βρέφος ή άτομο που λαμβάνει χρόνια φαρμακευτική αγωγή, είναι σωστό να αναφέρεται η αγωγή πριν από τη χρήση.

20EMLA στην εγκυμοσύνη και τον θηλασμό

Με την τοπική εφαρμογή η συστηματική απορρόφηση είναι σχετικά μικρή, αλλά στην εγκυμοσύνη η χρήση πρέπει να γίνεται με προσοχή και μόνο όταν υπάρχει πραγματική ανάγκη.

Η λιδοκαΐνη και η πριλοκαΐνη μπορούν να περάσουν τον πλακούντα.

Κατά τον θηλασμό, οι επίσημες πληροφορίες αναφέρουν ότι οι ποσότητες που περνούν στο μητρικό γάλα σε θεραπευτικές δόσεις είναι τόσο μικρές ώστε γενικά δεν αναμένεται κίνδυνος για το βρέφος.

Σε εγκυμοσύνη ή θηλασμό η χρήση είναι σωστό να συζητείται με ιατρό ή φαρμακοποιό, ιδιαίτερα εάν πρόκειται να χρησιμοποιηθεί μεγάλη ποσότητα ή μεγάλη επιφάνεια.

21Πότε χρειάζεται άμεση ιατρική βοήθεια

Ζητήστε άμεσα ιατρική βοήθεια εάν μετά τη χρήση εμφανιστούν:

• δυσκολία στην αναπνοή,
• πρήξιμο προσώπου, χειλιών ή γλώσσας,
• γενικευμένη κνίδωση ή έντονη αλλεργική αντίδραση,
• μπλε, γκρι ή ασυνήθιστα σκούρα χροιά στα χείλη ή στο δέρμα,
• έντονη αδυναμία ή υπνηλία,
• σύγχυση,
• σπασμοί,
• σοβαρά συμπτώματα μετά από πιθανή υπερδοσολογία.

Σε παιδί που κατάπιε σημαντική ποσότητα ή υπάρχει υποψία ότι χρησιμοποιήθηκε ποσότητα μεγαλύτερη από την επιτρεπόμενη για την ηλικία, χρειάζεται άμεση επικοινωνία με επαγγελματία υγείας.

22Πρακτικό συμπέρασμα

Η EMLA μπορεί να είναι ένα χρήσιμο εργαλείο για τη μείωση του πόνου της βελόνας πριν από αιμοληψία, ένεση ή εμβολιασμό, ιδιαίτερα σε παιδιά ή άτομα με έντονο φόβο της διαδικασίας.

Τα τρία σημεία που έχουν τη μεγαλύτερη πρακτική σημασία είναι:

1. να εφαρμοστεί αρκετά νωρίς,
2. στο σωστό σημείο,
3. στη σωστή ποσότητα για την ηλικία.

Στα βρέφη και στα μικρά παιδιά δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται αυθαίρετα μεγαλύτερες ποσότητες ή επαναλαμβανόμενες εφαρμογές. Η ηλικία, η επιφάνεια του δέρματος, τυχόν φάρμακα και καταστάσεις όπως η έλλειψη G6PD έχουν ιδιαίτερη σημασία.

Βιβλιογραφία και επίσημες πηγές

1. European Medicines Agency (EMA). EMLA cream and associated names – harmonisation of indications, dosage and safety information.
2. EMLA Cream 5% – Summary of Product Characteristics. Lidocaine 25 mg/g + prilocaine 25 mg/g. Electronic Medicines Compendium.
3. EMLA Cream 5% – Patient Information Leaflet. Electronic Medicines Compendium.
4. Γαληνός – EMLA. Ελληνική καταχώρηση φαρμάκου και δραστικών ουσιών.