Δεξαμεθαζόνη (Dexamethasone): Χρήσεις, Δοσολογία, Παρενέργειες, Διακοπή και Εξετάσεις

Συντάκτης & Ιατρική επιμέλεια: — Ιατρός Βιοπαθολόγος

Δημοσίευση: • Τελευταία ενημέρωση:

Σύντομη απάντηση
Η δεξαμεθαζόνη είναι ισχυρό, συνθετικό και μακράς δράσης γλυκοκορτικοειδές. Χρησιμοποιείται σε επιλεγμένες φλεγμονώδεις, αλλεργικές, αυτοάνοσες, νευρολογικές και ογκολογικές καταστάσεις, καθώς και σε ειδικά θεραπευτικά πρωτόκολλα. Δεν είναι απλό παυσίπονο και δεν πρέπει να λαμβάνεται χωρίς ιατρική οδηγία.

Η δόση της δεν είναι ίδια για όλες τις παθήσεις. Επειδή είναι ιδιαίτερα ισχυρή και μπορεί να καταστείλει την παραγωγή κορτιζόλης από τα επινεφρίδια, η παρατεταμένη θεραπεία ή ορισμένα σχήματα υψηλότερης έκθεσης μπορεί να χρειάζονται σταδιακή μείωση και όχι απότομη διακοπή.

Περιεχόμενα

  1. Τι είναι η δεξαμεθαζόνη
  2. Πώς δρα και πόσο ισχυρή είναι
  3. Πότε χρησιμοποιείται
  4. Δεξαμεθαζόνη στην Ελλάδα και συνταγογράφηση
  5. Δοσολογία
  6. Πώς λαμβάνεται σωστά
  7. Ξεχασμένη δόση και υπερδοσολογία
  8. Πόσο γρήγορα δρα και πόσο διαρκεί
  9. Συχνές παρενέργειες
  10. Σοβαρές παρενέργειες
  11. Λοιμώξεις και εμβόλια
  12. Σάκχαρο και διαβήτης
  13. Πίεση, υγρά και ηλεκτρολύτες
  14. Οστά, μάτια, στομάχι και δέρμα
  15. Ύπνος, διάθεση και ψυχικές ανεπιθύμητες ενέργειες
  16. Κορτιζόλη και επινεφρίδια
  17. Διακοπή και σταδιακή μείωση
  18. Εξετάσεις και παρακολούθηση
  19. Αλληλεπιδράσεις με άλλα φάρμακα
  20. Εγκυμοσύνη, θηλασμός και παιδιά
  21. Δεξαμεθαζόνη ή Medrol;
  22. Συχνές ερωτήσεις

1
Τι είναι η δεξαμεθαζόνη;

Η δεξαμεθαζόνη (dexamethasone) ανήκει στα συστηματικά κορτικοστεροειδή και ειδικότερα στα γλυκοκορτικοειδή. Είναι συνθετικό φάρμακο που μιμείται ορισμένες από τις δράσεις της φυσικής κορτιζόλης, αλλά έχει πολύ ισχυρότερη αντιφλεγμονώδη δράση και μεγαλύτερη διάρκεια δράσης.

Η βασική της λειτουργία είναι να μειώνει τη φλεγμονώδη και ανοσολογική αντίδραση. Για αυτό μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε καταστάσεις όπου το ανοσοποιητικό σύστημα προκαλεί έντονη φλεγμονή ή όπου απαιτείται ισχυρή καταστολή συγκεκριμένων φλεγμονωδών μηχανισμών.

Η δεξαμεθαζόνη δεν είναι αντιβιοτικό. Δεν σκοτώνει βακτήρια ή ιούς. Σε ορισμένες λοιμώξεις μπορεί να χρησιμοποιείται μαζί με ειδική θεραπεία όταν υπάρχει συγκεκριμένη ένδειξη, αλλά η χρήση κορτικοστεροειδούς χωρίς σωστή διάγνωση μπορεί να συγκαλύψει συμπτώματα ή να δυσκολέψει την άμυνα του οργανισμού.

2
Πώς δρα και γιατί θεωρείται ισχυρή κορτιζόνη;

Η δεξαμεθαζόνη συνδέεται με τους ενδοκυττάριους υποδοχείς των γλυκοκορτικοειδών και επηρεάζει την έκφραση πολλών γονιδίων που συμμετέχουν στη φλεγμονή και στην ανοσολογική απάντηση.

Μεταξύ άλλων μειώνει την παραγωγή και δράση ουσιών που συμμετέχουν στη φλεγμονή, περιορίζει τη δραστηριότητα ορισμένων κυττάρων του ανοσοποιητικού και μειώνει το οίδημα σε συγκεκριμένες κλινικές καταστάσεις.

Σε σύγκριση με άλλα συστηματικά κορτικοστεροειδή, είναι μακράς δράσης. Η βιολογική της δράση μπορεί να παραμένει για περίπου 36–54 ώρες, σημαντικά περισσότερο από τη μεθυλπρεδνιζολόνη ή την πρεδνιζολόνη.

Αυτός είναι ένας από τους λόγους που πολύ μικρότερη ποσότητα σε mg μπορεί να έχει ισχυρή γλυκοκορτικοειδή δράση.

3
Πότε χρησιμοποιείται η δεξαμεθαζόνη;

Η δεξαμεθαζόνη έχει πολλές διαφορετικές ιατρικές εφαρμογές. Η επιλογή της εξαρτάται από τη νόσο, τη σοβαρότητα, τον ασθενή και το θεραπευτικό πρωτόκολλο.

Μπορεί να χρησιμοποιηθεί, μεταξύ άλλων, σε:

  • σοβαρές αλλεργικές και φλεγμονώδεις καταστάσεις,
  • ορισμένες ρευματολογικές ή αυτοάνοσες παθήσεις,
  • νευρολογικές καταστάσεις και εγκεφαλικό οίδημα όταν υπάρχει συγκεκριμένη ένδειξη,
  • ορισμένα αιματολογικά και ογκολογικά θεραπευτικά σχήματα,
  • αντιμετώπιση ναυτίας και εμέτων στο πλαίσιο συγκεκριμένων αντικαρκινικών θεραπειών,
  • ορισμένες σοβαρές αναπνευστικές ή φλεγμονώδεις καταστάσεις,
  • ειδικές παιδιατρικές ενδείξεις υπό ιατρική καθοδήγηση.

Το ότι η δεξαμεθαζόνη χρησιμοποιείται σε πολλές παθήσεις δεν σημαίνει ότι είναι κατάλληλη για κάθε φλεγμονή, βήχα, αλλεργία ή ίωση. Η θεραπευτική της δράση συνοδεύεται από σημαντικές συστηματικές επιδράσεις.

4
Δεξαμεθαζόνη στην Ελλάδα και συνταγογράφηση

Η δεξαμεθαζόνη κυκλοφορεί στην Ελλάδα σε διαφορετικές φαρμακοτεχνικές μορφές και περιεκτικότητες, ανάλογα με το προϊόν και την ένδειξη.

Στα επίσημα στοιχεία του Υπουργείου Υγείας περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, δισκία DEXAMETHASONE/ARITI 4 mg, 8 mg και 20 mg. Τα συγκεκριμένα προϊόντα έχουν περιληφθεί σε διαδικασία ένταξης στον Κατάλογο Αποζημιούμενων Φαρμάκων και αναφέρονται με τρόπο διάθεσης με ιατρική συνταγή.

Υπάρχουν επίσης ενέσιμα σκευάσματα δεξαμεθαζόνης ή δεξαμεθαζόνης φωσφορικού νατρίου. Η περιεκτικότητα, η μορφή και η ένδειξη δεν είναι εναλλάξιμες χωρίς ιατρική οδηγία.

Σημαντικό: το γεγονός ότι ένα φάρμακο συνταγογραφείται ή αποζημιώνεται δεν σημαίνει ότι είναι κατάλληλο για αυτοθεραπεία. Η δεξαμεθαζόνη πρέπει να χρησιμοποιείται για συγκεκριμένη ένδειξη, στη σωστή δόση και διάρκεια.

5
Δεξαμεθαζόνη: ποια είναι η δοσολογία;

Δεν υπάρχει μία «συνηθισμένη δόση δεξαμεθαζόνης» που να μπορεί να εφαρμοστεί με ασφάλεια σε όλες τις παθήσεις.

Η κατάλληλη δόση εξαρτάται από:

  • την πάθηση για την οποία χορηγείται,
  • τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων,
  • την ηλικία και το σωματικό βάρος όταν αυτό είναι σχετικό,
  • άλλα φάρμακα που λαμβάνει ο ασθενής,
  • τη διάρκεια της θεραπείας,
  • προηγούμενη ή ταυτόχρονη χρήση άλλου κορτικοστεροειδούς,
  • συνοδά νοσήματα όπως διαβήτης, υπέρταση, οστεοπόρωση ή ενεργός λοίμωξη.

Σε διαφορετικές ενδείξεις η ημερήσια ή συνολική δόση μπορεί να διαφέρει πολλές φορές. Για αυτό η δοσολογία που χρησιμοποιήθηκε σε έναν ασθενή ή σε μία προηγούμενη νόσο δεν πρέπει να μεταφέρεται σε άλλη περίπτωση.

Μην αυξάνετε, μειώνετε ή επαναλαμβάνετε μόνοι σας θεραπεία με δεξαμεθαζόνη.

6
Πώς λαμβάνεται σωστά;

Όταν η δεξαμεθαζόνη χορηγείται από το στόμα, πρέπει να λαμβάνεται ακριβώς όπως έχει συνταγογραφηθεί.

Σε σχήματα μίας ημερήσιας δόσης συχνά προτιμάται η πρωινή λήψη, επειδή μπορεί να μειώσει προβλήματα όπως η αϋπνία και προσεγγίζει περισσότερο τον φυσιολογικό ημερήσιο ρυθμό των γλυκοκορτικοειδών. Αυτό όμως δεν ισχύει για κάθε θεραπευτικό πρωτόκολλο.

Αν προκαλεί γαστρεντερική ενόχληση, η λήψη μαζί με τροφή μπορεί να είναι χρήσιμη, εκτός αν ο γιατρός έχει δώσει διαφορετικές οδηγίες.

Ο ασθενής πρέπει να γνωρίζει:

  • πόσα mg λαμβάνει,
  • πόσες φορές την ημέρα,
  • για πόσες ημέρες,
  • αν προβλέπεται σταδιακή μείωση,
  • πότε πρέπει να επικοινωνήσει με τον γιατρό.

7
Τι γίνεται αν ξεχάσω μία δόση;

Η αντιμετώπιση μιας ξεχασμένης δόσης εξαρτάται από το θεραπευτικό σχήμα. Σε γενικές γραμμές, δεν πρέπει να λαμβάνεται αυθαίρετα διπλή ποσότητα για να αναπληρωθεί μια δόση που ξεχάστηκε.

Αν η επόμενη δόση είναι κοντά ή αν πρόκειται για ειδικό θεραπευτικό πρωτόκολλο, είναι προτιμότερο να ζητηθούν οδηγίες από τον θεράποντα ιατρό ή τον φαρμακοποιό.

Σε περίπτωση λήψης μεγαλύτερης ποσότητας από αυτή που έχει συνταγογραφηθεί, ιδιαίτερα αν πρόκειται για επαναλαμβανόμενες δόσεις ή αν υπάρχουν συμπτώματα, απαιτείται ιατρική εκτίμηση.

8
Σε πόση ώρα δρα και πόσο διαρκεί;

Η έναρξη της κλινικής δράσης εξαρτάται από τον τρόπο χορήγησης και την πάθηση που αντιμετωπίζεται. Σε ορισμένες οξείες φλεγμονώδεις καταστάσεις η βελτίωση μπορεί να γίνει αντιληπτή σχετικά γρήγορα, ενώ σε άλλες χρειάζεται περισσότερο χρόνο.

Το σημαντικό χαρακτηριστικό της δεξαμεθαζόνης είναι η μεγάλη διάρκεια της βιολογικής της δράσης. Ανήκει στα μακράς δράσης γλυκοκορτικοειδή και η επίδρασή της μπορεί να παραμένει πολύ περισσότερο από όσο υποδηλώνει απλώς η συγκέντρωση του φαρμάκου στο αίμα.

Αυτό εξηγεί γιατί μπορεί να επηρεάζει τον άξονα ACTH–κορτιζόλης ακόμη και όταν δεν λαμβάνεται πολλές φορές μέσα στην ημέρα.

9
Ποιες είναι οι συχνές παρενέργειες;

Οι ανεπιθύμητες ενέργειες εξαρτώνται έντονα από τη δόση, τη διάρκεια της θεραπείας και την ευαισθησία του ασθενούς.

Σε βραχύτερα σχήματα μπορεί να εμφανιστούν:

  • αυξημένη όρεξη,
  • δυσκολία στον ύπνο,
  • νευρικότητα ή αίσθημα υπερδιέγερσης,
  • δυσπεψία ή ενόχληση στο στομάχι,
  • αύξηση σακχάρου,
  • παροδική αύξηση της αρτηριακής πίεσης,
  • κατακράτηση υγρών σε ορισμένους ασθενείς,
  • αλλαγές στη διάθεση.

Με μεγαλύτερη διάρκεια ή μεγαλύτερη συνολική έκθεση αυξάνεται η πιθανότητα πιο σημαντικών μεταβολικών, οστικών, οφθαλμολογικών, λοιμωδών και ενδοκρινολογικών επιπλοκών.

10
Ποιες παρενέργειες χρειάζονται άμεση ιατρική εκτίμηση;

Ορισμένα συμπτώματα δεν πρέπει να αποδίδονται απλώς στην «κορτιζόνη» χωρίς αξιολόγηση.

Χρειάζεται άμεση επικοινωνία με γιατρό όταν εμφανιστούν, μεταξύ άλλων:

  • υψηλός πυρετός ή συμπτώματα σοβαρής λοίμωξης,
  • δύσπνοια ή έντονο οίδημα,
  • πολύ υψηλές τιμές σακχάρου, έντονη δίψα και συχνουρία,
  • μαύρα κόπρανα, αιματέμεση ή έντονος κοιλιακός πόνος,
  • αιφνίδια διαταραχή όρασης,
  • σοβαρή μυϊκή αδυναμία, λιποθυμική τάση ή υπόταση μετά από διακοπή,
  • έντονη σύγχυση, σοβαρή αλλαγή συμπεριφοράς ή άλλα σημαντικά νευροψυχιατρικά συμπτώματα,
  • σημεία σοβαρής αλλεργικής αντίδρασης.

11
Δεξαμεθαζόνη, λοιμώξεις και εμβόλια

Η δεξαμεθαζόνη καταστέλλει τμήματα της ανοσολογικής απάντησης. Η κλινική σημασία εξαρτάται από τη δόση και τη διάρκεια θεραπείας.

Μπορεί να:

  • αυξήσει την ευαισθησία σε ορισμένες λοιμώξεις,
  • επιδεινώσει προϋπάρχουσα λοίμωξη,
  • κάνει τα συμπτώματα μιας λοίμωξης λιγότερο εμφανή,
  • επηρεάσει την απόκριση σε ορισμένα εμβόλια.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται με ζώντα εξασθενημένα εμβόλια όταν ο ασθενής λαμβάνει ανοσοκατασταλτικές δόσεις κορτικοστεροειδών. Η απόφαση για εμβολιασμό πρέπει να λαμβάνεται σε συνεννόηση με τον θεράποντα ιατρό.

Ο ασθενής πρέπει επίσης να ενημερώνει τον γιατρό για πιθανή έκθεση σε ανεμευλογιά, έρπητα ζωστήρα, φυματίωση ή άλλη σημαντική λοίμωξη όταν βρίσκεται σε συστηματική θεραπεία με κορτικοστεροειδή.

12
Ανεβάζει το σάκχαρο η δεξαμεθαζόνη;

Ναι. Τα συστηματικά γλυκοκορτικοειδή μπορούν να αυξήσουν τη γλυκόζη αίματος αυξάνοντας την παραγωγή γλυκόζης από το ήπαρ και μειώνοντας την ευαισθησία των ιστών στην ινσουλίνη.

Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία σε:

  • άτομα με σακχαρώδη διαβήτη,
  • προδιαβήτη,
  • παχυσαρκία ή μεταβολικό σύνδρομο,
  • ασθενείς που λαμβάνουν υψηλότερες ή παρατεταμένες δόσεις κορτικοστεροειδών.

Σε άτομο με ήδη γνωστό διαβήτη μπορεί να χρειαστούν συχνότερες μετρήσεις σακχάρου και προσωρινή προσαρμογή της αντιδιαβητικής θεραπείας από τον θεράποντα ιατρό.

Η HbA1c είναι χρήσιμη για τη γενικότερη εικόνα της γλυκαιμίας, αλλά σε πρόσφατη έναρξη κορτικοστεροειδούς οι άμεσες μετρήσεις γλυκόζης μπορεί να είναι πιο κατατοπιστικές για την οξεία επίδραση.

13
Πίεση, κατακράτηση υγρών και ηλεκτρολύτες

Η δεξαμεθαζόνη έχει μικρή μεταλλοκορτικοειδή δράση σε σχέση με ορισμένα άλλα κορτικοστεροειδή, αλλά η συστηματική θεραπεία μπορεί παρ’ όλα αυτά να επηρεάσει την αρτηριακή πίεση, το βάρος και την ισορροπία υγρών και ηλεκτρολυτών.

Σε επιλεγμένους ασθενείς μπορεί να χρειάζεται παρακολούθηση:

  • αρτηριακής πίεσης,
  • σωματικού βάρους,
  • καλίου,
  • νατρίου,
  • νεφρικής λειτουργίας,
  • οιδημάτων.

Η πιθανότητα προβλήματος είναι μεγαλύτερη όταν συνυπάρχει καρδιακή, νεφρική ή υπερτασική νόσος ή όταν χρησιμοποιούνται άλλα φάρμακα που μεταβάλλουν τα επίπεδα καλίου.

14
Οστά, μάτια, στομάχι και δέρμα

Η παρατεταμένη συστηματική θεραπεία με γλυκοκορτικοειδή μπορεί να επηρεάσει πολλαπλά όργανα.

Οστά

Μπορεί να επιταχύνει την απώλεια οστικής μάζας και να αυξήσει τον κίνδυνο οστεοπόρωσης και καταγμάτων, ιδιαίτερα σε άτομα υψηλού κινδύνου.

Μάτια

Με παρατεταμένη χρήση μπορεί να αυξηθεί ο κίνδυνος καταρράκτη ή αυξημένης ενδοφθάλμιας πίεσης/γλαυκώματος σε ευπαθή άτομα.

Στομάχι

Μπορεί να προκαλέσει δυσπεψία και γαστρεντερική ενόχληση. Ο κίνδυνος γαστρεντερικών επιπλοκών έχει μεγαλύτερη σημασία όταν συνδυάζεται με φάρμακα όπως μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη.

Δέρμα και μύες

Η χρόνια έκθεση μπορεί να σχετίζεται με λεπτότερο δέρμα, εύκολες εκχυμώσεις, καθυστερημένη επούλωση και μυϊκή αδυναμία.

15
Ύπνος, διάθεση και ψυχικές ανεπιθύμητες ενέργειες

Τα συστηματικά κορτικοστεροειδή μπορούν να επηρεάσουν τον ύπνο και τη διάθεση ακόμη και σχετικά νωρίς μετά την έναρξη της θεραπείας.

Μπορεί να εμφανιστούν:

  • αϋπνία,
  • ευερεθιστότητα,
  • ανησυχία ή υπερδιέγερση,
  • μεταβολές διάθεσης,
  • άγχος,
  • λιγότερο συχνά σοβαρότερες ψυχικές ή συμπεριφορικές μεταβολές.

Αν εμφανιστεί έντονη σύγχυση, σημαντική αλλαγή συμπεριφοράς, σοβαρή κατάθλιψη, μανιακή συμπτωματολογία, ψευδαισθήσεις ή άλλες ασυνήθιστες ψυχικές μεταβολές, χρειάζεται άμεση ενημέρωση του γιατρού.

16
Δεξαμεθαζόνη, κορτιζόλη και επινεφρίδια

Αυτή είναι μία από τις σημαντικότερες διαφορές μεταξύ ενός απλού «αντιφλεγμονώδους» και ενός συστηματικού κορτικοστεροειδούς.

Η δεξαμεθαζόνη ασκεί ισχυρό αρνητικό feedback στον άξονα:

Υποθάλαμος → Υπόφυση → ACTH → Επινεφρίδια → Κορτιζόλη

Όταν ο οργανισμός λαμβάνει εξωτερικό γλυκοκορτικοειδές, η υπόφυση μειώνει την παραγωγή ACTH και τα επινεφρίδια μειώνουν τη φυσική παραγωγή κορτιζόλης.

Το πόσο σημαντική είναι αυτή η καταστολή εξαρτάται από:

  • τη δόση,
  • τη διάρκεια θεραπείας,
  • τη χρονική στιγμή λήψης,
  • την ισχύ και διάρκεια δράσης του κορτικοστεροειδούς,
  • την ατομική ευαισθησία.

Η δεξαμεθαζόνη είναι ιδιαίτερα σημαντική από αυτή την άποψη επειδή είναι ισχυρό και μακράς δράσης γλυκοκορτικοειδές.

Εάν κάποιος λαμβάνει ή έχει λάβει πρόσφατα δεξαμεθαζόνη και πρόκειται να μετρήσει κορτιζόλη ή ACTH, πρέπει να ενημερώσει τον γιατρό και το εργαστήριο. Η ερμηνεία χωρίς γνώση της φαρμακευτικής αγωγής μπορεί να είναι παραπλανητική.

Δείτε αναλυτικά: Κορτιζόλη – εξέταση αίματος, υψηλή και χαμηλή τιμή →

17
Μπορώ να κόψω τη δεξαμεθαζόνη απότομα;

Όχι πάντα. Μετά από βραχεία θεραπεία ο γιατρός μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να δώσει οδηγία άμεσης διακοπής. Μετά από παρατεταμένη θεραπεία, επαναλαμβανόμενα σχήματα ή σημαντική συνολική έκθεση μπορεί να απαιτείται σταδιακή μείωση.

Η απότομη διακοπή σε ασθενή με καταστολή του άξονα HPA μπορεί να οδηγήσει σε ανεπαρκή παραγωγή κορτιζόλης.

Πιθανά συμπτώματα μετά από υπερβολικά γρήγορη διακοπή περιλαμβάνουν:

  • έντονη κόπωση,
  • αδυναμία,
  • ζάλη ή χαμηλή πίεση,
  • ναυτία ή ανορεξία,
  • μυαλγίες και αρθραλγίες,
  • γενική κακουχία.

Σε σοβαρή επινεφριδιακή ανεπάρκεια μπορεί να εμφανιστεί επείγουσα κλινική κατάσταση.

Δεν υπάρχει ένα γενικό «taper» για όλους. Το σχήμα σταδιακής μείωσης εξαρτάται από την αρχική δόση, τη διάρκεια θεραπείας, την πάθηση και τον κίνδυνο υποτροπής. Μην αντιγράφετε σχήμα διακοπής άλλου ασθενούς.

18
Ποιες εξετάσεις μπορεί να χρειάζονται;

Δεν χρειάζεται κάθε ασθενής όλες τις εξετάσεις. Η εργαστηριακή παρακολούθηση γίνεται ανάλογα με τη διάρκεια και τη δόση της θεραπείας, την ηλικία και τα συνοδά νοσήματα.

ΈλεγχοςΓιατί μπορεί να ζητηθεί
ΓλυκόζηΈλεγχος υπεργλυκαιμίας από κορτικοστεροειδή
HbA1cΓενικότερη αξιολόγηση γλυκαιμικού ελέγχου
Κάλιο / ΝάτριοΈλεγχος ηλεκτρολυτών όταν υπάρχει ένδειξη
Γενική αίματοςΑξιολόγηση λευκών και συνολικής αιματολογικής εικόνας
Λιπίδια / ΤριγλυκερίδιαΣε μακροχρόνια θεραπεία και μεταβολικό κίνδυνο
Κορτιζόλη ± ACTHΌταν υπάρχει συγκεκριμένο ερώτημα για καταστολή του άξονα HPA
Οστική πυκνότηταΣε ασθενείς με παρατεταμένη έκθεση και κίνδυνο οστεοπόρωσης

Μπορεί επίσης να παρακολουθούνται η αρτηριακή πίεση, το σωματικό βάρος, η όραση και άλλοι δείκτες ανάλογα με το ιστορικό.

Δείτε επίσης: Φάρμακα και Εξετάσεις – Εργαστηριακή Παρακολούθηση →

19
Με ποια φάρμακα αλληλεπιδρά;

Η δεξαμεθαζόνη συμμετέχει σε σημαντικές φαρμακευτικές αλληλεπιδράσεις. Ο γιατρός πρέπει να γνωρίζει όλα τα συνταγογραφούμενα και μη συνταγογραφούμενα φάρμακα που λαμβάνει ο ασθενής.

Ιδιαίτερη προσοχή μπορεί να χρειάζεται με:

  • ορισμένα αντιπηκτικά,
  • αντιδιαβητικά φάρμακα και ινσουλίνη,
  • διουρητικά και άλλα φάρμακα που μπορεί να επηρεάζουν το κάλιο,
  • μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη,
  • ορισμένα αντιεπιληπτικά,
  • ορισμένα αντιμυκητιασικά,
  • ορισμένα αντιβιοτικά,
  • φάρμακα που επάγουν ή αναστέλλουν ένζυμα του CYP3A4,
  • άλλα ανοσοκατασταλτικά.

Η δεξαμεθαζόνη μπορεί επίσης να μεταβάλλει την αποτελεσματικότητα άλλων φαρμάκων μέσω ενζυμικής επαγωγής. Για αυτό δεν είναι σωστό να θεωρείται «απλώς μια κορτιζόνη» χωρίς σημαντικές αλληλεπιδράσεις.

20
Εγκυμοσύνη, θηλασμός και παιδιά

Εγκυμοσύνη

Η χρήση συστηματικών κορτικοστεροειδών στην εγκυμοσύνη αποφασίζεται με βάση τη συγκεκριμένη ένδειξη, τη δόση και τη διάρκεια θεραπείας. Η έγκυος δεν πρέπει να ξεκινά ή να διακόπτει δεξαμεθαζόνη χωρίς τον γιατρό της.

Θηλασμός

Η επιλογή κορτικοστεροειδούς και η έκθεση του βρέφους εξαρτώνται από τη δόση και το θεραπευτικό σχήμα. Σε συστηματική θεραπεία απαιτείται εξατομικευμένη ιατρική αξιολόγηση, ιδιαίτερα όταν χρησιμοποιούνται μεγαλύτερες ή επαναλαμβανόμενες δόσεις.

Παιδιά

Η δεξαμεθαζόνη χρησιμοποιείται σε συγκεκριμένες παιδιατρικές παθήσεις, αλλά η δοσολογία είναι έντονα εξαρτώμενη από την ένδειξη και συχνά από το βάρος ή την ηλικία.

Σε παρατεταμένη θεραπεία χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή στην ανάπτυξη, στο βάρος, στον μεταβολισμό και στις επιδράσεις στον άξονα κορτιζόλης.

21
Δεξαμεθαζόνη ή Medrol: ποια είναι η διαφορά;

Το Medrol περιέχει μεθυλπρεδνιζολόνη, ενώ η δεξαμεθαζόνη είναι διαφορετικό γλυκοκορτικοειδές. Τα δύο φάρμακα ανήκουν στην ίδια ευρύτερη κατηγορία, αλλά δεν έχουν την ίδια ισχύ ούτε την ίδια διάρκεια δράσης.

ΧαρακτηριστικόΔεξαμεθαζόνηΜεθυλπρεδνιζολόνη / Medrol
Διάρκεια δράσηςΜακράΕνδιάμεση
Ισχύς ανά mgΥψηλότερηΧαμηλότερη ανά mg
Μεταλλοκορτικοειδής δράσηΠολύ μικρήΜικρή
Καταστολή ACTHΙσχυρή και παρατεταμένηΣημαντική αλλά μικρότερης διάρκειας

Ως προσεγγιστική αντιφλεγμονώδης ισοδυναμία, περίπου:

0,75 mg δεξαμεθαζόνης ≈ 4 mg μεθυλπρεδνιζολόνης ≈ 5 mg πρεδνιζολόνης ≈ 20 mg υδροκορτιζόνης

Ο πίνακας δεν είναι οδηγός αλλαγής θεραπείας. Η ισοδυναμία είναι φαρμακολογική προσέγγιση και δεν σημαίνει ότι τα φάρμακα μπορούν να αντικατασταθούν αυτόματα μεταξύ τους. Η επιλογή εξαρτάται από την πάθηση, τη διάρκεια δράσης και τον θεραπευτικό στόχο.

Δείτε αναλυτικά: Medrol (Μεθυλπρεδνιζολόνη) – Δοσολογία και Παρενέργειες →

Και γιατί χρησιμοποιείται δεξαμεθαζόνη στη δοκιμασία καταστολής κορτιζόλης;

Η ισχυρή και μακρά γλυκοκορτικοειδής δράση της δεξαμεθαζόνης χρησιμοποιείται και διαγνωστικά. Στη δοκιμασία καταστολής με 1 mg δεξαμεθαζόνης, η δεξαμεθαζόνη χορηγείται σε συγκεκριμένη ώρα και μετράται η κορτιζόλη το επόμενο πρωί ώστε να αξιολογηθεί εάν ο άξονας καταστέλλεται φυσιολογικά.

Η διαγνωστική αυτή χρήση είναι διαφορετική από τη θεραπεία με δεξαμεθαζόνη.

Δείτε τον ειδικό οδηγό: Δοκιμασία Καταστολής Κορτιζόλης με Δεξαμεθαζόνη →

22
Συχνές Ερωτήσεις για τη Δεξαμεθαζόνη

Η δεξαμεθαζόνη είναι κορτιζόνη;
Ναι. Είναι συνθετικό γλυκοκορτικοειδές, δηλαδή φάρμακο της οικογένειας των κορτικοστεροειδών με ισχυρή αντιφλεγμονώδη και ανοσοκατασταλτική δράση.
Είναι πιο δυνατή από το Medrol;
Ανά mg, ναι. Η δεξαμεθαζόνη έχει μεγαλύτερη γλυκοκορτικοειδή ισχύ και μεγαλύτερη διάρκεια δράσης. Αυτό δεν σημαίνει ότι είναι «καλύτερη» για κάθε πάθηση.
Η δεξαμεθαζόνη ανεβάζει το σάκχαρο;
Μπορεί. Ο κίνδυνος είναι σημαντικότερος σε άτομα με διαβήτη, προδιαβήτη ή μεταβολικούς παράγοντες κινδύνου και αυξάνεται με τη δόση και τη διάρκεια θεραπείας.
Μπορεί να ανεβάσει τα λευκά αιμοσφαίρια;
Ναι. Τα κορτικοστεροειδή μπορούν να προκαλέσουν αύξηση των κυκλοφορούντων ουδετεροφίλων και του συνολικού αριθμού λευκών αιμοσφαιρίων. Για αυτό ένα αυξημένο WBC σε ασθενή που λαμβάνει δεξαμεθαζόνη δεν σημαίνει αυτόματα βακτηριακή λοίμωξη και πρέπει να ερμηνεύεται μαζί με την κλινική εικόνα και άλλους δείκτες.
Μπορεί να επηρεάσει την κορτιζόλη;
Ναι, και μάλιστα σημαντικά. Η δεξαμεθαζόνη καταστέλλει την ACTH και συνεπώς τη φυσική παραγωγή κορτιζόλης. Πρέπει να αναφέρεται πάντα πριν από μέτρηση κορτιζόλης ή ACTH.
Πρέπει να γίνεται σταδιακή διακοπή;
Εξαρτάται από τη δόση, τη διάρκεια και το θεραπευτικό σχήμα. Μετά από παρατεταμένη ή σημαντική έκθεση δεν πρέπει να διακόπτεται αυθαίρετα. Ο γιατρός καθορίζει εάν χρειάζεται tapering.
Παχαίνει η δεξαμεθαζόνη;
Η μακροχρόνια θεραπεία μπορεί να αυξήσει την όρεξη, το βάρος και να αλλάξει την κατανομή του λίπους. Μια πολύ σύντομη θεραπεία δεν έχει την ίδια μεταβολική επίδραση με μήνες συστηματικής αγωγής.
Πρέπει να λαμβάνεται πρωί ή βράδυ;
Σε ορισμένα σχήματα μίας ημερήσιας δόσης προτιμάται η πρωινή χορήγηση, αλλά υπάρχουν θεραπευτικά πρωτόκολλα με διαφορετικές ώρες. Ακολουθήστε την ώρα που έχει καθορίσει ο γιατρός.
Μπορώ να πάρω δεξαμεθαζόνη για μια απλή ίωση;
Όχι χωρίς συγκεκριμένη ιατρική ένδειξη. Η δεξαμεθαζόνη δεν είναι αντιικό φάρμακο και η ανοσοκατασταλτική της δράση μπορεί να είναι ανεπιθύμητη σε ορισμένες λοιμώξεις.
Χρειάζονται εξετάσεις αίματος όσο παίρνω δεξαμεθαζόνη;
Σε σύντομη θεραπεία συνήθως δεν χρειάζεται εκτεταμένος εργαστηριακός έλεγχος. Σε παρατεταμένη θεραπεία ή σε ασθενείς με παράγοντες κινδύνου μπορεί να χρειάζονται γλυκόζη, HbA1c, ηλεκτρολύτες, γενική αίματος και άλλοι δείκτες, ανάλογα με την περίπτωση.
Τι πρέπει να κρατήσετεΗ δεξαμεθαζόνη είναι ένα από τα ισχυρότερα συστηματικά γλυκοκορτικοειδή και έχει μεγάλη διάρκεια δράσης. Είναι πολύ χρήσιμο φάρμακο όταν υπάρχει σωστή ένδειξη, αλλά απαιτεί προσοχή στη δοσολογία, στη διάρκεια θεραπείας, στις λοιμώξεις, στο σάκχαρο και στην πιθανή καταστολή της φυσικής παραγωγής κορτιζόλης.

Το σημαντικότερο είναι να μην αντιμετωπίζεται ως φάρμακο που μπορεί να ξεκινά, να επαναλαμβάνεται ή να διακόπτεται αυθαίρετα.

Βιβλιογραφία και επίσημες πηγές

  1. Υπουργείο Υγείας – Ένταξη φαρμάκων στον Κατάλογο Αποζημιούμενων Φαρμάκων
  2. European Medicines Agency – Dexamethasone, product information
  3. European Medicines Agency – Dexamethasone / Neofordex
  4. Endocrine Society & European Society of Endocrinology – Glucocorticoid-Induced Adrenal Insufficiency Guideline
  5. NCBI Endotext – Glucocorticoid Therapy and Adrenal Suppression
  6. NCBI Endotext – Glucocorticoid Equivalencies
  7. NHS – Dexamethasone tablets and liquid
  8. NHS Specialist Pharmacy Service – Corticosteroids Monitoring

Ιατρική σημείωση: Το περιεχόμενο είναι ενημερωτικό και δεν αντικαθιστά την εξατομικευμένη ιατρική συμβουλή, τη διάγνωση ή τη συνταγογράφηση. Μην ξεκινάτε, αλλάζετε ή διακόπτετε συστηματικό κορτικοστεροειδές χωρίς οδηγία του θεράποντος ιατρού.

Επιστημονική επιμέλεια: Δρ. Παντελής Αναγνωστόπουλος

Μικροβιολογικό Λαμία
Επισκόπηση απορρήτου

Η ιστοσελίδα χρησιμοποιεί cookies για τη σωστή λειτουργία της και, εφόσον δώσετε συγκατάθεση, για την ανάλυση επισκεψιμότητας. Μπορείτε να αλλάξετε τις επιλογές σας οποιαδήποτε στιγμή από τις ρυθμίσεις cookies.