Centella Asiatica (Cica): Ουλές, Επούλωση, Ραγάδες και Παρενέργειες

Τελευταία ενημέρωση: 2 Αυγούστου 2026

Η Centella asiatica, γνωστή στη δερμοκαλλυντική αγορά ως cica, βρίσκεται πλέον σε κρέμες, ορούς, μάσκες και προϊόντα που προορίζονται για ουλές, κοκκινίλες, ερεθισμένο δέρμα και εφαρμογή μετά από αισθητικές ή δερματολογικές πράξεις. Το φυτό περιέχει τριτερπενικές ενώσεις, όπως το asiaticoside και το madecassoside, οι οποίες έχουν μελετηθεί για πιθανές επιδράσεις στην παραγωγή κολλαγόνου, στη φλεγμονή και στην επούλωση.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε προϊόν με την ένδειξη «cica» έχει αποδεδειγμένη θεραπευτική δράση. Οι διαθέσιμες κλινικές μελέτες αφορούν συγκεκριμένα εκχυλίσματα, συγκεκριμένες συγκεντρώσεις ή κρέμες που περιείχαν και άλλα δραστικά συστατικά. Επομένως, τα αποτελέσματά τους δεν μπορούν να μεταφερθούν αυτόματα σε οποιαδήποτε εμπορική κρέμα Centella.

Η Centella asiatica είναι μικρό ποώδες φυτό της οικογένειας Apiaceae, το οποίο χρησιμοποιείται παραδοσιακά σε διάφορες περιοχές της Ασίας. Στη διεθνή αγορά μπορεί επίσης να εμφανίζεται με τις ονομασίες gotu kola, tiger grass ή απλώς centella.

Στα ελληνικά δεν υπάρχει μία απολύτως καθιερωμένη κοινή ονομασία. Οι όροι ασιατική σεντέλα και ασιατική υδροκοτύλη χρησιμοποιούνται περιστασιακά, αλλά στις ετικέτες καλλυντικών και συμπληρωμάτων επικρατούν οι ονομασίες Centella asiatica και cica. Η ονομασία «υδροκοτύλη» συνδέεται με το παλαιότερο βοτανικό συνώνυμο Hydrocotyle asiatica.

Στα καλλυντικά χρησιμοποιούνται εκχυλίσματα φύλλων ή υπέργειων τμημάτων του φυτού, εκχυλίσματα ολόκληρου του φυτού, φυτικό νερό ή απομονωμένα συστατικά. Αυτές οι διαφορετικές μορφές δεν είναι απαραίτητα ισοδύναμες.

Τα συστατικά που έχουν συγκεντρώσει το μεγαλύτερο επιστημονικό ενδιαφέρον είναι τα πεντακυκλικά τριτερπένια:

• asiaticoside,
• madecassoside,
• asiatic acid ή ασιατικό οξύ,
• madecassic acid ή μαδεκασικό οξύ.

Σε εργαστηριακά και ζωικά μοντέλα, τα συστατικά αυτά έχουν συσχετιστεί με μεταβολές στη σύνθεση κολλαγόνου, στη δραστηριότητα των ινοβλαστών, στην αγγειογένεση, στο οξειδωτικό στρες και σε ορισμένους μεσολαβητές της φλεγμονής.

Οι μηχανισμοί αυτοί δεν αποδεικνύουν από μόνοι τους κλινική αποτελεσματικότητα. Ένα συστατικό μπορεί να παρουσιάζει ενδιαφέρουσα δράση σε κύτταρα ή πειραματόζωα χωρίς να επιτυγχάνει ορατό ή θεραπευτικά σημαντικό αποτέλεσμα σε ανθρώπους.

Ο όρος cica cream δεν αποτελεί τυποποιημένο φαρμακευτικό όρο και δεν εγγυάται συγκεκριμένη συγκέντρωση Centella. Πρόκειται κυρίως για εμπορική περιγραφή προϊόντων που προορίζονται για καταπράυνση, υποστήριξη του δερματικού φραγμού ή φροντίδα ερεθισμένου δέρματος.

Μια cica cream μπορεί να περιέχει:

• εκχύλισμα Centella asiatica,
• Centella leaf water ή φυτικό νερό,
• madecassoside χωρίς πλήρες φυτικό εκχύλισμα,
• asiaticoside ή άλλες απομονωμένες ενώσεις,
• πανθενόλη, κεραμίδια, γλυκερίνη, ψευδάργυρο, σιλικόνες ή αρωματικές ουσίες.

Επομένως, δύο προϊόντα που αναγράφουν «cica» στην ονομασία τους μπορεί να έχουν εντελώς διαφορετική σύνθεση και πιθανή δράση. Σε αρκετά καλλυντικά δεν δηλώνεται η ποσότητα του εκχυλίσματος ή των τριτερπενίων.

Η ευρωπαϊκή μονογραφία της EMA αφορά την παραδοσιακή τοπική χρήση του βοτάνου ως βοήθημα στην επούλωση μικρών τραυμάτων. Η αναγνώριση βασίζεται στη μακροχρόνια χρήση και όχι σε επαρκή δεδομένα «καθιερωμένης ιατρικής χρήσης».

Η μονογραφία περιγράφει για ενήλικες και ηλικιωμένους την εφαρμογή 0,6 γραμμαρίων κονιοποιημένου βοτάνου ή εγχύματος ως επίθεμα, τρεις φορές την ημέρα, για χρονικό διάστημα έως μία εβδομάδα. Αυτή η δοσολογία αφορά τη συγκεκριμένη παραδοσιακή μορφή του βοτάνου και δεν αποτελεί δοσολογία για τις εμπορικές cica creams.

Μια συστηματική ανασκόπηση του 2022 εντόπισε μόνο τέσσερις κλινικές μελέτες που πληρούσαν τα κριτήρια ένταξης. Τα αποτελέσματα έδειξαν πιθανές επιδράσεις στην επανεπιθηλιοποίηση, στην κοκκίωση, στην εμφάνιση του τραύματος και σε ορισμένες παραμέτρους επούλωσης.

Ωστόσο, οι μελέτες παρουσίαζαν σημαντικές διαφορές ως προς:

• τον τύπο και τη σοβαρότητα του τραύματος,
• το εκχύλισμα ή το δραστικό κλάσμα που χρησιμοποιήθηκε,
• τη μορφή του προϊόντος,
• τη διάρκεια της εφαρμογής,
• τον τρόπο αξιολόγησης της επούλωσης.

Οι συγγραφείς δεν μπόρεσαν να πραγματοποιήσουν αξιόπιστη μετα-ανάλυση και κατέληξαν ότι απαιτούνται μεγαλύτερες και καλύτερα σχεδιασμένες κλινικές δοκιμές.

Μια μεταγενέστερη τυχαιοποιημένη μελέτη 60 ατόμων εξέτασε πολυμερές spray με συγκεκριμένες ποσότητες τεσσάρων τριτερπενίων σε καθαρά οξέα τραύματα. Παρατηρήθηκαν ορισμένες βελτιώσεις στις βαθμολογίες του τραύματος, αλλά η διαφορά στον μέσο χρόνο αποκατάστασης ήταν μικρή και τα αποτελέσματα αφορούν αποκλειστικά το συγκεκριμένο προϊόν.

Υπάρχουν ορισμένες κλινικές μελέτες για τη χρήση συγκεκριμένων κρεμών Centella σε νέες χειρουργικές ουλές, αλλά τα δεδομένα δεν είναι αρκετά για να θεωρηθεί καθιερωμένη θεραπεία.

Σε μικρή τυχαιοποιημένη διπλά τυφλή μελέτη σε περιοχή λήψης δερματικού μοσχεύματος, κρέμα Centella εφαρμόστηκε μετά την ολοκλήρωση της επιθηλιοποίησης. Παρατηρήθηκαν ορισμένες βελτιώσεις σε παραμέτρους της κλίμακας Vancouver Scar Scale, ιδιαίτερα στη μελάγχρωση, αλλά μόνο 23 άτομα ολοκλήρωσαν την αξιολόγηση.

Μεγαλύτερη μελέτη σε 280 ασθενείς μετά από ανοικτή επέμβαση καρπιαίου σωλήνα χρησιμοποίησε κρέμα με 1% εκχύλισμα Centella για έξι μήνες, μετά την αφαίρεση των ραμμάτων. Αναφέρθηκαν καλύτερες βαθμολογίες ουλής, λειτουργικότητας και ικανοποίησης σε ορισμένα χρονικά σημεία. Η ομάδα ελέγχου, όμως, δεν έλαβε αντίστοιχη κρέμα βάσης, γεγονός που περιορίζει τη βεβαιότητα ότι η διαφορά οφειλόταν αποκλειστικά στο εκχύλισμα.

Μπορεί να εξαφανίσει μια παλιά ουλή;

Όχι. Καμία κρέμα Centella δεν έχει αποδειχθεί ότι εξαφανίζει πλήρως:

• βαθιές ατροφικές ουλές,
• ώριμες λευκές ουλές,
• χηλοειδή,
• υπερτροφικές ουλές μεγάλης έκτασης,
• ουλές ακμής με απώλεια ιστού.

Η πιθανή χρησιμότητα φαίνεται να αφορά περισσότερο την υποστηρικτική φροντίδα μιας νέας, ήδη κλειστής ουλής και όχι την ανακατασκευή εγκατεστημένης ουλής.

Σε τυχαιοποιημένη, διπλά τυφλή μελέτη split-face, 30 άτομα υποβλήθηκαν σε resurfacing με Er:YAG laser για ουλές ακμής. Στη μία πλευρά του προσώπου εφαρμόστηκε gel με 0,05% τυποποιημένο εκχύλισμα ECa 233 και στην άλλη placebo.

Η πλευρά με το τυποποιημένο εκχύλισμα παρουσίασε μικρότερη ερυθρότητα και καλύτερη αξιολόγηση της πρώιμης εμφάνισης του τραύματος σε ορισμένα χρονικά σημεία. Δεν καταγράφηκαν, όμως, διαφορές στις αντικειμενικές μετρήσεις της βιοφυσικής λειτουργίας του δέρματος.

Το αποτέλεσμα δεν σημαίνει ότι οποιαδήποτε cica cream είναι κατάλληλη αμέσως μετά από laser, peeling, microneedling ή χειρουργική πράξη. Το δέρμα μπορεί να είναι προσωρινά ιδιαίτερα διαπερατό και ευάλωτο σε ερεθισμό, αλλεργία ή λοίμωξη.

Ορισμένες μελέτες έχουν εξετάσει προϊόντα που περιείχαν Centella για την πρόληψη ή τη βελτίωση των ραγάδων. Το βασικό πρόβλημα είναι ότι τα προϊόντα περιείχαν ταυτόχρονα και άλλα συστατικά.

Σε μελέτη εγκύων χρησιμοποιήθηκε κρέμα με τριτερπένια Centella, έλαιο αγριοτριανταφυλλιάς, βιταμίνη Ε και παράγωγο υδροξυπρολίνης. Σε άλλη μελέτη για πρώιμες κόκκινες ραγάδες χρησιμοποιήθηκε συνδυασμός εκχυλίσματος κρεμμυδιού, Centella και υαλουρονικού οξέος.

Παρότι καταγράφηκαν ορισμένα θετικά αποτελέσματα, δεν μπορεί να προσδιοριστεί ποιο συστατικό ήταν υπεύθυνο. Επίσης, τα δεδομένα για πρόληψη ραγάδων στην εγκυμοσύνη είναι συνολικά περιορισμένα και ανομοιογενή.

Μια ενυδατική κρέμα μπορεί να μειώνει την ξηρότητα ή το αίσθημα τάσης του δέρματος, αλλά δεν υπάρχει εγγύηση ότι θα αποτρέψει τις ραγάδες. Σημαντικό ρόλο έχουν γενετικοί, ορμονικοί και μηχανικοί παράγοντες.

Η Centella προωθείται ευρέως ως «καταπραϋντικό» συστατικό. Υπάρχουν πιθανοί αντιφλεγμονώδεις μηχανισμοί και περιορισμένα κλινικά δεδομένα από εφαρμογή μετά από laser, αλλά δεν υπάρχουν αρκετές υψηλής ποιότητας μελέτες ώστε να θεωρείται θεραπεία για κάθε μορφή ερυθρότητας.

Οι κοκκινίλες μπορεί να οφείλονται σε:

• ερεθιστική ή αλλεργική δερματίτιδα,
• ροδόχρου νόσο,
• έκζεμα,
• υπερβολική χρήση οξέων ή ρετινοειδών,
• ηλιακό έγκαυμα,
• λοίμωξη ή φλεγμονώδη δερματοπάθεια.

Σε ένα απλό προϊόν χωρίς άρωμα και πολλά ενεργά συστατικά, η Centella μπορεί να αποτελεί μέρος μιας ήπιας ενυδατικής ρουτίνας. Δεν πρέπει, όμως, να καθυστερεί τη διάγνωση επίμονης, επώδυνης ή επεκτεινόμενης ερυθρότητας.

Δεν υπάρχουν επαρκή κλινικά δεδομένα ότι η Centella θεραπεύει την ενεργό ακμή. Δεν έχει αποδειχθεί ότι αντικαθιστά δραστικά συστατικά ή φάρμακα που στοχεύουν τους φαγέσωρες, τη λιπαρότητα, το Cutibacterium acnes και τη φλεγμονή.

Μια ελαφριά cica cream μπορεί να βοηθά στην ενυδάτωση δέρματος που έχει ερεθιστεί από θεραπείες ακμής. Ωστόσο:

• δεν αντιμετωπίζει από μόνη της τα σπυράκια,
• δεν αφαιρεί βαθιές ουλές ακμής,
• δεν εξαφανίζει άμεσα τις κόκκινες ή καφέ κηλίδες,
• μια βαριά ή λιπαρή βάση μπορεί να μην είναι κατάλληλη για ακνεϊκό δέρμα.

Για ατροφικές ουλές ακμής συνήθως απαιτείται εξατομικευμένος συνδυασμός μεθόδων, όπως laser, microneedling, subcision, peeling ή άλλες ιατρικές τεχνικές, ανάλογα με τον τύπο και το βάθος της ουλής.

Εξετάστε ολόκληρη τη σύνθεση και όχι μόνο την ονομασία στην μπροστινή πλευρά της συσκευασίας.

Ένα ακριβό προϊόν δεν είναι απαραίτητα περισσότερο δραστικό. Αντίστοιχα, υψηλό ποσοστό «Centella water» δεν σημαίνει ότι το προϊόν περιέχει υψηλή ποσότητα asiaticoside ή madecassoside.

Για ένα απλό καλλυντικό προϊόν, ακολουθήστε τη συχνότητα που αναγράφεται στη συσκευασία. Συνήθως εφαρμόζεται μικρή ποσότητα σε καθαρό, στεγνό δέρμα μία ή δύο φορές την ημέρα.

1. Δοκιμάστε αρχικά το προϊόν σε μικρή περιοχή για δύο έως τρεις ημέρες.
2. Μην εφαρμόζετε ταυτόχρονα πολλά νέα προϊόντα.
3. Αποφύγετε τα μάτια και τους βλεννογόνους.
4. Μην τοποθετείτε κοινό καλλυντικό μέσα σε ανοιχτό τραύμα.
5. Μετά από επέμβαση, περιμένετε την έγκριση του χειρουργού ή δερματολόγου.
6. Διακόψτε τη χρήση εάν εμφανιστούν έντονο κάψιμο, κνησμός, οίδημα ή εξάνθημα.

Σε νέα ουλή είναι επίσης σημαντική η συστηματική προστασία από την υπεριώδη ακτινοβολία, καθώς η έκθεση στον ήλιο μπορεί να επιδεινώσει τη δυσχρωμία.

Η τοπική Centella είναι συνήθως καλά ανεκτή, αλλά μπορεί να προκαλέσει:

• παροδικό κάψιμο ή τσούξιμο,
• ερυθρότητα,
• κνησμό,
• ερεθιστική δερματίτιδα,
• αλλεργική δερματίτιδα εξ επαφής.

Έχουν δημοσιευθεί περιστατικά αλλεργικής δερματίτιδας από εκχύλισμα Centella. Παράλληλα, μια αντίδραση σε cica cream μπορεί να προέρχεται από άρωμα, συντηρητικό, αιθέριο έλαιο ή άλλο συστατικό και όχι απαραίτητα από το ίδιο το φυτό.

Εάν το εξάνθημα επιμένει, επεκτείνεται ή επανεμφανίζεται με παρόμοια προϊόντα, μπορεί να χρειαστεί εξέταση από δερματολόγο και, σε επιλεγμένες περιπτώσεις, δοκιμασία επικόλλησης.

Η ευρωπαϊκή μονογραφία δεν συνιστά την παραδοσιακή φαρμακευτική χρήση της Centella σε παιδιά και εφήβους κάτω των 18 ετών, επειδή δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα.

Για την εγκυμοσύνη και τον θηλασμό δεν υπάρχουν αρκετά δεδομένα που να επιτρέπουν γενική δήλωση ασφάλειας για όλα τα σκευάσματα. Ορισμένες μελέτες για ραγάδες χρησιμοποίησαν τοπικά πολυσυστατικά προϊόντα χωρίς να αναφέρουν σοβαρά προβλήματα, αλλά αυτό δεν αποδεικνύει ότι κάθε προϊόν Centella είναι κατάλληλο.

Κατά την εγκυμοσύνη εξετάζεται η συνολική σύνθεση. Μια cica cream μπορεί να περιέχει επιπλέον δραστικές ουσίες, αρώματα ή αιθέρια έλαια. Για εφαρμογή σε μεγάλη επιφάνεια, τραυματισμένο δέρμα ή για παρατεταμένη χρήση, απαιτείται συμβουλή ιατρού ή φαρμακοποιού.

Τα πόσιμα συμπληρώματα Centella δεν πρέπει να συγχέονται με τις τοπικές κρέμες. Έχουν διαφορετική έκθεση του οργανισμού, διαφορετικές πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες και δεν αποτελούν αποδεδειγμένη θεραπεία ουλών ή ραγάδων.

Έχουν δημοσιευθεί σπάνιες αναφορές σοβαρής ηπατικής βλάβης μετά από λήψη Centella από το στόμα, μεταξύ των οποίων περιστατικό επανεμφάνισης της βλάβης μετά από νέα έκθεση. Οι αναφορές περιστατικών δεν αποδεικνύουν πόσο συχνός είναι ο κίνδυνος, αλλά επιβάλλουν προσοχή.

Η λήψη συμπληρώματος πρέπει να αποφεύγεται χωρίς ιατρική αξιολόγηση, ιδιαίτερα σε άτομα με:

• ηπατική νόσο ή αυξημένες τρανσαμινάσες,
• πολλαπλή φαρμακευτική αγωγή,
• εγκυμοσύνη ή θηλασμό,
• ιστορικό αντίδρασης σε φυτικά προϊόντα,
• προγραμματισμένη χειρουργική επέμβαση.

Ίκτερος, σκουρόχρωμα ούρα, έντονη κόπωση, ναυτία ή πόνος στο δεξί άνω μέρος της κοιλιάς κατά τη λήψη φυτικού συμπληρώματος απαιτούν άμεση διακοπή και ιατρική αξιολόγηση.

Μην αντιμετωπίζετε μόνο με κρέμα Centella ένα τραύμα ή δερματική βλάβη όταν υπάρχει:

• βαθύ, μεγάλο ή εκτεταμένο τραύμα,
• αιμορραγία που δεν σταματά,
• πύον, δυσοσμία ή αυξανόμενος πόνος,
• πυρετός ή ερυθρότητα που επεκτείνεται,
• δήγμα ανθρώπου ή ζώου,
• έγκαυμα μεγάλης έκτασης ή με φουσκάλες,
• τραύμα σε άτομο με σακχαρώδη διαβήτη ή ανοσοκαταστολή,
• χειρουργική τομή που ανοίγει,
• ουλή που μεγαλώνει, σκληραίνει ή επεκτείνεται πέρα από τα όρια του αρχικού τραύματος.

Στις περιπτώσεις αυτές μπορεί να χρειάζεται καθαρισμός, αντιμικροβιακή αντιμετώπιση, ειδικό επίθεμα, έλεγχος για λοίμωξη ή διαφορετική θεραπεία της ουλής.

Η Centella asiatica είναι ένα ενδιαφέρον φυτικό συστατικό με πιθανούς μηχανισμούς που σχετίζονται με την επούλωση και με ορισμένα θετικά κλινικά αποτελέσματα. Η συνολική τεκμηρίωση, όμως, παραμένει περιορισμένη και εξαρτάται από το συγκεκριμένο εκχύλισμα και τη σύνθεση του προϊόντος.

Μια απλή cica cream μπορεί να λειτουργήσει ως ήπιο ενυδατικό ή καταπραϋντικό προϊόν, αλλά δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως θεραπεία για ουλές, ραγάδες, ακμή ή ανοιχτά τραύματα. Μετά από χειρουργική ή δερματολογική πράξη απαιτούνται οι εξατομικευμένες οδηγίες του θεράποντος ιατρού.

Βιβλιογραφία

1. European Medicines Agency. Centellae asiaticae herba – European Union herbal monograph.
   https://www.ema.europa.eu/en/medicines/herbal/centellae-asiaticae-herba
2. Arribas-López E, et al. A Systematic Review of the Effect of Centella asiatica on Wound Healing. 2022.
   https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35328954/
3. Changsan N, et al. Wound healing efficacy of a polymeric spray film solution containing Centella asiatica leaf extract on acute wounds. 2023.
   https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38063299/
4. Damkerngsuntorn W, et al. Effects of a standardized extract of Centella asiatica on postlaser resurfacing wound healing. 2020.
   https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32310680/
5. Paocharoen V. A prospective randomized, controlled, double-blind trial of Centella cream for scar improvement. 2018.
   https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30310413/
6. Balevi M, Balevi A. The effect of Centella asiatica cream on scar development after open carpal tunnel release surgery. 2023.
   https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36918311/
7. García Hernández JA, et al. Use of a specific anti-stretch mark cream for preventing or reducing the severity of striae gravidarum. 2013.
   https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23237514/
8. Draelos ZD, et al. Evaluation of an onion extract, Centella asiatica and hyaluronic acid cream in striae rubra. 2010.
   https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20527138/
9. Allergic contact dermatitis from Centella asiatica extract and fragrance allergens: report of two patients. 2024.
   https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38567908/
10. Jorge OA, Jorge AD. Hepatotoxicity associated with the ingestion of Centella asiatica. 2005.
    https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15801887/
11. Kew Science, Plants of the World Online. Hydrocotyle asiatica L. – synonym of Centella asiatica.
    https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:323255-2

Ιατρική επισήμανση: Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την εξέταση, τη διάγνωση ή τις εξατομικευμένες οδηγίες ιατρού ή φαρμακοποιού.