deiktes-flegmonis-crp-tke-ferritin-il6-mikrobiologikolamia-1200x628-1-1200x800.jpg

Δείκτες Φλεγμονής: Πλήρης Οδηγός (CRP, ΤΚΕ, Ferritin, IL-6) – Ερμηνεία, Διαφορές & Πότε ανησυχούμε

Σύντομη Περίληψη

Οι πιο χρήσιμοι δείκτες φλεγμονής στην καθημερινή κλινική πράξη είναι οι CRP, ΤΚΕ (ESR), Φερριτίνη (Ferritin) και IL-6.
Δεν σημαίνουν όλοι το ίδιο: άλλοι ανεβαίνουν γρήγορα (π.χ. CRP), άλλοι αργά (π.χ. ΤΚΕ), άλλοι είναι ταυτόχρονα και δείκτες αποθηκών σιδήρου (π.χ. Ferritin),
ενώ η IL-6 είναι κυτταροκίνη που «προηγείται» χρονικά σε ορισμένα σενάρια.
Σε αυτόν τον οδηγό θα δεις πώς να τα ξεχωρίζεις, πότε να τα ζητάς, πώς να αποφεύγεις συχνά λάθη, και πότε ένα αποτέλεσμα χρειάζεται επανέλεγχο/ιατρική εκτίμηση.

Περιεχόμενα
  1. Τι είναι οι δείκτες φλεγμονής (και τι ΔΕΝ είναι)
  2. CRP: τι δείχνει, πότε ανεβαίνει, πότε έχει αξία
  3. ΤΚΕ (ESR): τι μετρά έμμεσα και γιατί «αργεί»
  4. Ferritin: φλεγμονή ή σίδηρος; πώς ξεμπερδεύουμε
  5. IL-6: πότε ζητείται και τι προσθέτει
  6. CRP vs ΤΚΕ vs Ferritin vs IL-6: οι βασικές διαφορές με μία ματιά
  7. Πότε ζητάμε ποιον δείκτη: πρακτικά σενάρια
  8. Πότε ένα «οριακό» αποτέλεσμα είναι αναμενόμενο
  9. Παράγοντες που επηρεάζουν τα αποτελέσματα (συχνά λάθη)
  10. Τι να κάνω όταν είναι αυξημένοι: επανέλεγχος & επόμενα βήματα
  11. Συχνές ερωτήσεις (Google-type FAQ)
  12. Σύντομο checklist πριν την εξέταση
  13. Κλείστε Ραντεβού
  14. Βιβλιογραφία

1. 🧭 Τι είναι οι δείκτες φλεγμονής (και τι ΔΕΝ είναι)

Οι «δείκτες φλεγμονής» είναι εξετάσεις αίματος που αυξάνονται όταν στο σώμα υπάρχει φλεγμονώδης διεργασία.
Χρήσιμοι είναι γιατί λειτουργούν σαν σήμα ότι «κάτι συμβαίνει», όχι γιατί δίνουν από μόνοι τους διάγνωση.

Τι ΔΕΝ μπορούν να σου πουν μόνοι τους
  • Δεν ξεχωρίζουν πάντα ιό από βακτήριο.
  • Δεν «μετρούν» τη σοβαρότητα με ακρίβεια χωρίς το κλινικό ιστορικό.
  • Μπορεί να ανεβαίνουν και σε μη λοιμώδη αίτια (π.χ. αυτοάνοσα, τραυματισμός, ορισμένες χρόνιες καταστάσεις).

Η σωστή προσέγγιση είναι: σύμπτωμα + εξέταση + χρονική πορεία. Γι’ αυτό έχει σημασία να ξέρεις ποιος δείκτης ανεβαίνει
γρήγορα και ποιος αργεί ή παραμένει αυξημένος για περισσότερο.

2. 🧪 CRP: τι δείχνει, πότε ανεβαίνει, πότε έχει αξία

Η CRP (C-reactive protein) είναι από τους πιο πρακτικούς δείκτες για οξεία φλεγμονή. Συνήθως ανταποκρίνεται
γρήγορα στις αλλαγές: μπορεί να ανέβει μέσα σε ώρες και να πέσει όταν το αίτιο υποχωρεί.

Πότε η CRP είναι πιο χρήσιμη:

• Όταν θέλουμε να δούμε αν υπάρχει ενεργή φλεγμονή τώρα
• Όταν παρακολουθούμε πορεία (π.χ. πριν/μετά θεραπεία ή επανέλεγχο)
• Όταν υπάρχει απορία αν «γίνεται χειρότερο» ή «πηγαίνει καλύτερα» με βάση τη τάση

Κλειδί στην ερμηνεία της CRP είναι η δυναμική. Μία μεμονωμένη μέτρηση έχει μικρότερη αξία από δύο μετρήσεις
με σωστό χρονισμό (π.χ. σε 24–48 ώρες) όταν υπάρχει κλινική ένδειξη.

3. ⏳ ΤΚΕ (ESR): τι μετρά έμμεσα και γιατί «αργεί»

Η ΤΚΕ (ή ESR) δεν είναι «πρωτεΐνη φλεγμονής» όπως η CRP. Είναι μία έμμεση μέτρηση που επηρεάζεται από τη σύσταση του αίματος
(πρωτεΐνες πλάσματος, ερυθρά κ.ά.), γι’ αυτό συχνά:

  • Ανεβαίνει πιο αργά σε σχέση με την CRP.
  • Μπορεί να παραμένει αυξημένη περισσότερο, ακόμη κι όταν οξεία φάση έχει υποχωρήσει.
  • Επηρεάζεται από αναιμία, ηλικία, και άλλους μη-φλεγμονώδεις παράγοντες.
Πρακτική ανάγνωση

Η ΤΚΕ έχει νόημα όταν κοιτάμε χρόνιες/υποξείας φύσης καταστάσεις ή όταν θέλουμε ένα δεύτερο «κομμάτι» πληροφορίας
μαζί με CRP και κλινική εικόνα.

4. 🧲 Ferritin: φλεγμονή ή σίδηρος; πώς ξεμπερδεύουμε

Η Φερριτίνη είναι κυρίως δείκτης αποθηκών σιδήρου, αλλά ταυτόχρονα είναι και πρωτεΐνη οξείας φάσης.
Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να ανεβαίνει στη φλεγμονή ακόμη κι όταν ο σίδηρος είναι χαμηλός.

Πώς ξεχωρίζουμε «σίδηρο» από «φλεγμονή»
  • Συνδυάζουμε φερριτίνη με σίδηρο, τρανσφερρίνη/TIBC ή κορεσμό τρανσφερρίνης (ανά περίπτωση).
  • Κοιτάμε μαζί CRP/ΤΚΕ για να δούμε αν «τρέχει» φλεγμονή.
  • Δίνουμε βάρος στην κλινική εικόνα και στην πορεία με επανέλεγχο όταν χρειάζεται.

5. 🧬 IL-6: πότε ζητείται και τι προσθέτει

Η IL-6 είναι κυτταροκίνη που εμπλέκεται νωρίς στην ανοσολογική απόκριση. Δεν είναι «first-line» εξέταση για κάθε περιστατικό
με πυρετό. Συνήθως ζητείται σε εξειδικευμένα σενάρια ή όταν θέλουμε επιπλέον πληροφορία για τη φλεγμονώδη δραστηριότητα,
πάντα με ιατρική καθοδήγηση.

Πότε έχει πιο νόημα (ενδεικτικά)

Σε περιπτώσεις που η κλινική εικόνα είναι σύνθετη, όταν χρειάζεται πιο λεπτή παρακολούθηση φλεγμονώδους δραστηριότητας,
ή σε πρωτόκολλα παρακολούθησης/θεραπείας όπου η IL-6 έχει ρόλο. Η ερμηνεία γίνεται πάντα σε συνάρτηση με το συνολικό πλαίσιο.

6. 📌 CRP vs ΤΚΕ vs Ferritin vs IL-6: οι βασικές διαφορές με μία ματιά

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα
ΔείκτηςΤι αντικατοπτρίζειΤαχύτητα μεταβολήςΣυχνές παγίδεςΠρακτική χρήση
CRPΟξεία φλεγμονώδη δραστηριότηταΓρήγορη ↑/↓ (πορεία)Μεμονωμένο αποτέλεσμα χωρίς χρονική πορείαΠαρακολούθηση ανταπόκρισης/επανέλεγχος
ΤΚΕΈμμεσος δείκτης (πρωτεΐνες/αιματολογικοί παράγοντες)Πιο αργή αλλαγήΕπηρεάζεται από αναιμία/ηλικία/άλλους παράγοντεςΣυμπληρωματικά, ειδικά σε υποξεία/χρόνια πλαίσια
FerritinΑποθήκες σιδήρου + πρωτεΐνη οξείας φάσηςΜεταβλητήΜπορεί να «κρύβει» έλλειψη σιδήρου όταν υπάρχει φλεγμονήΜαζί με σιδηρομετρικό προφίλ + CRP/ΤΚΕ
IL-6Κυτταροκίνη – πρώιμη ανοσολογική ενεργοποίησηΕξαρτάται από το σενάριο/πρωτόκολλοΌχι εξέταση ρουτίνας για κάθε ίωση/πυρετόΕξειδικευμένα κλινικά πλαίσια με ιατρική καθοδήγηση

7. 🩺 Πότε ζητάμε ποιον δείκτη: πρακτικά σενάρια

Mini-scenarios (κλινική λογική)
Σενάριο A: Πυρετός/έντονα συμπτώματα «σήμερα»
Συχνά προτιμάται CRP (και άλλα κατά περίπτωση) για να δούμε αν υπάρχει ενεργή φλεγμονώδης δραστηριότητα τώρα.
Αν χρειάζεται παρακολούθηση, δίνει αξία η πορεία (επανέλεγχος όταν υπάρχει ένδειξη).
Σενάριο B: Συμπτώματα εβδομάδων, κόπωση, «κάτι τρέχει» αλλά όχι οξύ
Εδώ η ΤΚΕ μπορεί να προσθέσει πληροφορία ως συμπληρωματικός δείκτης, μαζί με CRP και το ιστορικό.
Σενάριο Γ: Αναιμία/ύποπτη έλλειψη σιδήρου με ταυτόχρονη φλεγμονή
Η Ferritin πρέπει να διαβάζεται μαζί με σιδηρομετρικό προφίλ και CRP/ΤΚΕ.
Η φλεγμονή μπορεί να την ανεβάσει και να «μπερδέψει» την εικόνα.
Σενάριο Δ: Εξειδικευμένη παρακολούθηση φλεγμονής/πρωτόκολλα
Η IL-6 ζητείται στοχευμένα (όχι ρουτίνα) και ερμηνεύεται με βάση το σενάριο και το θεραπευτικό πλαίσιο.

8. 🟡 Πότε ένα «οριακό» αποτέλεσμα είναι αναμενόμενο

Ένα «λίγο πάνω» αποτέλεσμα δεν σημαίνει πάντα σοβαρή κατάσταση. Η ήπια αύξηση μπορεί να εμφανιστεί:

  • Σε πρόσφατη ίωση/κρυολόγημα που «σβήνει».
  • Μετά από έντονη σωματική καταπόνηση/τραυματισμό.
  • Σε χρόνιες καταστάσεις χαμηλού βαθμού φλεγμονής (ανά περίπτωση).
  • Όταν υπάρχουν τεχνικοί/προαναλυτικοί παράγοντες (χρόνος λήψης, επεξεργασία δείγματος κ.λπ.).

Η πιο ασφαλής ανάγνωση είναι: συμπτώματα + τάση. Αν δεν «κουμπώνει» με την εικόνα, προτιμάται
επανέλεγχος με σωστό χρονισμό και ιατρική εκτίμηση.

9. ⚠️ Παράγοντες που επηρεάζουν τα αποτελέσματα (συχνά λάθη)

Συχνά λάθη που οδηγούν σε λάθος συμπέρασμα
  • Μία μέτρηση χωρίς να κοιτάμε πορεία (ιδίως στην CRP).
  • Σύγκριση αποτελεσμάτων από διαφορετικά εργαστήρια χωρίς να λαμβάνονται υπόψη μέθοδοι/μονάδες/όρια.
  • Ερμηνεία της φερριτίνης σαν «σίδηρος» όταν υπάρχει πιθανή φλεγμονή.
  • Υπερερμηνεία ΤΚΕ χωρίς να λαμβάνεται υπόψη ηλικία/αναιμία και άλλα δεδομένα.
  • Ζήτηση IL-6 ως «γενικό δείκτη» αντί για στοχευμένη χρήση.

10. ✅ Τι να κάνω όταν είναι αυξημένοι: επανέλεγχος & επόμενα βήματα

Το σωστό «επόμενο βήμα» δεν είναι ίδιο για όλους. Ένας πρακτικός κανόνας:

Mini-algorithm (απλοποιημένος)
1) Έχεις συμπτώματα που επιμένουν/επιδεινώνονται; → Ιατρική εκτίμηση.
2) Ήπια αύξηση χωρίς συμπτώματα; → Συχνά προτείνεται επανέλεγχος με σωστό χρονισμό (όταν υπάρχει ένδειξη).
3) Υψηλή αύξηση + κλινικά σημεία → Δεν περιμένουμε «να περάσει μόνο του»· χρειάζεται αξιολόγηση/διερεύνηση.
4) Ferritin “περίεργη” → συνδυασμός με σιδηρομετρικό προφίλ και δείκτες φλεγμονής.

Σημαντικό: οι δείκτες φλεγμονής είναι εργαλείο παρακολούθησης όσο και διάγνωσης.
Η τάση (↑/↓) συχνά λέει περισσότερα από το «πόσο είναι τώρα».

11. ❓ Συχνές ερωτήσεις (Google-type FAQ)

CRP 3,0 (ή «λίγο πάνω») είναι ανησυχητικό;
Εξαρτάται από τα όρια του εργαστηρίου, τα συμπτώματα και το πότε έγινε η μέτρηση σε σχέση με την έναρξη των συμπτωμάτων.
Ήπια αύξηση μπορεί να εμφανιστεί σε πρόσφατη ίωση, μικρή φλεγμονή ή ανάρρωση. Η πορεία (επανέλεγχος όταν υπάρχει ένδειξη) είναι συχνά πιο χρήσιμη.
Μπορεί η CRP να είναι υψηλή χωρίς λοίμωξη;
Ναι. Μπορεί να αυξηθεί και σε μη λοιμώδεις αιτίες (π.χ. τραυματισμός, φλεγμονώδεις/αυτοάνοσες καταστάσεις, μετεγχειρητικά).
Η ερμηνεία γίνεται πάντα με βάση την κλινική εικόνα.
CRP φυσιολογική αλλά νιώθω άρρωστος: γίνεται;
Γίνεται, ειδικά πολύ νωρίς στην έναρξη συμπτωμάτων ή σε σενάρια όπου ο δείκτης δεν ανεβαίνει έντονα.
Αν τα συμπτώματα επιμένουν ή επιδεινώνονται, προτεραιότητα έχει η ιατρική εκτίμηση και όχι ένας μεμονωμένος δείκτης.
ΤΚΕ υψηλή αλλά CRP φυσιολογική: τι σημαίνει;
Η ΤΚΕ επηρεάζεται από περισσότερους παράγοντες (π.χ. αναιμία, ηλικία) και συχνά αλλάζει πιο αργά.
Ο συνδυασμός μπορεί να εμφανιστεί σε υποξεία/χρόνια πλαίσια ή λόγω μη φλεγμονωδών παραγόντων. Χρειάζεται συνεκτίμηση με ιστορικό και άλλες εξετάσεις.
Πόσο γρήγορα πέφτει η CRP όταν πάω καλύτερα;
Η CRP συνήθως ακολουθεί την κλινική βελτίωση, αλλά ο ρυθμός πτώσης εξαρτάται από το αίτιο και την πορεία.
Σε παρακολούθηση, έχει μεγαλύτερη αξία να βλέπουμε τάση σε συνεννόηση με τον γιατρό.
Μπορεί η γυμναστική ή η κούραση να ανεβάσει CRP/ΤΚΕ;
Έντονη καταπόνηση ή τραυματισμός μπορεί να επηρεάσει ορισμένους δείκτες, ειδικά αν υπάρχει μυϊκή φλεγμονή ή μικροτραυματισμοί.
Αν κάνεις έντονη άσκηση, ενημέρωσε τον γιατρό/εργαστήριο για καλύτερη ερμηνεία.
Ferritin υψηλή σημαίνει πάντα «πολύ σίδηρο»;
Όχι. Η φερριτίνη ανεβαίνει και ως δείκτης φλεγμονής. Για σωστό συμπέρασμα χρειάζεται συνδυασμός με σιδηρομετρικό προφίλ και δείκτες φλεγμονής (CRP/ΤΚΕ).
Ferritin φυσιολογική αποκλείει έλλειψη σιδήρου;
Όχι πάντα. Σε ορισμένα πλαίσια, ειδικά όταν υπάρχει φλεγμονή, η φερριτίνη μπορεί να μην αντανακλά καθαρά τις αποθήκες.
Ο γιατρός μπορεί να ζητήσει συμπληρωματικές εξετάσεις για πλήρη εικόνα.
IL-6 να τη ζητάω «μαζί με CRP» για σιγουριά;
Συνήθως όχι ως ρουτίνα. Η IL-6 έχει ρόλο σε στοχευμένα σενάρια και η ερμηνεία της δεν είναι «γενική».
Προτείνεται να ζητείται με ιατρική καθοδήγηση όταν υπάρχει συγκεκριμένος λόγος.
Με αντιβίωση πρέπει να πέσουν άμεσα οι δείκτες;
Δεν υπάρχει «κανόνας για όλους». Εξαρτάται από το αίτιο, τον χρόνο έναρξης θεραπείας και την κλινική πορεία.
Πιο σημαντικό από το νούμερο είναι αν ο ασθενής βελτιώνεται και αν η τάση των δεικτών ακολουθεί.
Πότε χρειάζεται επανέλεγχος CRP/ΤΚΕ;
Όταν υπάρχει κλινικός λόγος: επιμονή συμπτωμάτων, παρακολούθηση πορείας, ή όταν θέλουμε να επιβεβαιώσουμε ότι ένα εύρημα ήταν παροδικό.
Ο κατάλληλος χρόνος επανελέγχου καθορίζεται από τον γιατρό.
Αν οι δείκτες είναι αυξημένοι αλλά δεν έχω συμπτώματα, τι κάνω;
Συνήθως προτείνεται αξιολόγηση με βάση το ιστορικό και πιθανός επανέλεγχος για επιβεβαίωση/τάση.
Δεν είναι σωστό να βγαίνουν συμπεράσματα χωρίς συνολική εικόνα.
Μπορεί το στρες να ανεβάσει CRP;
Το στρες από μόνο του σπάνια εξηγεί σημαντική αύξηση. Όμως ο οργανισμός επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες (ύπνος, καταπόνηση, συνοδά νοσήματα).
Αν ένα αποτέλεσμα δεν ταιριάζει με την εικόνα, εξετάζεται η πορεία και τα συνοδά δεδομένα.
CRP και ΤΚΕ «δείχνουν» καρκίνο;
Όχι. Είναι μη ειδικοί δείκτες. Μπορούν να αυξηθούν σε πολλά αίτια. Αν υπάρχει κλινική υποψία, η διερεύνηση γίνεται με στοχευμένες εξετάσεις/απεικόνιση και ιατρική καθοδήγηση.
Μπορώ να κάνω τις εξετάσεις νηστικός/μη νηστικός;
Για CRP/ΤΚΕ/IL-6 συνήθως δεν απαιτείται νηστεία. Για ferritin και συνοδό σιδηρομετρικό προφίλ, μπορεί να δοθούν συγκεκριμένες οδηγίες ανά περίπτωση.
Ακολούθησε τις οδηγίες του εργαστηρίου/γιατρού.
Παυσίπονα/αντιφλεγμονώδη επηρεάζουν CRP ή ΤΚΕ;
Ορισμένα φάρμακα μπορεί να επηρεάσουν τη φλεγμονώδη δραστηριότητα ή τα συμπτώματα, όμως η επίδραση διαφέρει.
Αν παίρνεις θεραπεία, ενημέρωσε τον γιατρό για σωστή ερμηνεία.
Πόσο συχνά πρέπει να μετράω δείκτες φλεγμονής;
Δεν υπάρχει «καθολική» συχνότητα. Γίνεται στοχευμένα: όταν υπάρχει σύμπτωμα, ανάγκη παρακολούθησης ή ιατρική οδηγία.
Οι άσκοπες επαναλήψεις μπορεί να αυξήσουν το άγχος χωρίς όφελος.
Μπορεί η CRP να βοηθήσει να ξεχωρίσω ίωση από βακτηριακή λοίμωξη;
Μπορεί να δώσει ένδειξη σε συνδυασμό με συμπτώματα και πορεία, αλλά δεν είναι απόλυτη.
Η διάκριση απαιτεί συνολική εκτίμηση και, όπου χρειάζεται, ειδικότερες εξετάσεις.
Γιατί το αποτέλεσμα διαφέρει από προηγούμενο εργαστήριο;
Μπορεί να υπάρχουν διαφορές σε μεθοδολογία, μονάδες, όρια αναφοράς, καθώς και διαφορά στη χρονική στιγμή της λήψης.
Ιδανικά, οι συγκρίσεις γίνονται στο ίδιο εργαστήριο ή με προσεκτική αντιστοίχιση.
Ferritin χαμηλή: σημαίνει πάντα έλλειψη σιδήρου;
Η χαμηλή φερριτίνη συχνά υποστηρίζει χαμηλές αποθήκες σιδήρου, αλλά η τελική ερμηνεία γίνεται με το σύνολο των εξετάσεων και του ιστορικού.
Συζητείται με τον γιατρό ειδικά αν υπάρχουν συμπτώματα αναιμίας.
CRP/ΤΚΕ στην εγκυμοσύνη: αλλάζουν;
Σε ορισμένες φυσιολογικές καταστάσεις (όπως εγκυμοσύνη) μπορούν να υπάρχουν μεταβολές. Η αξιολόγηση γίνεται από τον θεράποντα ιατρό με βάση το τρίμηνο και την κλινική εικόνα.
Ποια εξέταση είναι «η καλύτερη» για φλεγμονή;
Δεν υπάρχει μία καλύτερη για όλα. Η CRP είναι πολύ πρακτική για οξεία πορεία, η ΤΚΕ συμπληρώνει σε υποξεία/χρόνια πλαίσια,
η Ferritin θέλει σωστό συνδυασμό, και η IL-6 είναι στοχευμένη. Το «σωστό» είναι αυτό που ταιριάζει στο σενάριο.

12. ✅ Σύντομο checklist πριν την εξέταση

  • Γράψε πότε ξεκίνησαν τα συμπτώματα (η μέρα/ώρα βοηθά στην ερμηνεία).
  • Κατέγραψε φάρμακα που λαμβάνεις (ιδίως αντιφλεγμονώδη/αντιβιοτικά/κορτικοειδή), αν ισχύει.
  • Αν κάνεις ferritin με σιδηρομετρικό προφίλ, ζήτησε οδηγίες για δειγματοληψία από το εργαστήριο.
  • Αν συγκρίνεις με παλιό αποτέλεσμα, προσπάθησε να είναι στο ίδιο εργαστήριο ή κράτα τα έντυπα για αντιστοίχιση.

13. 📅 Κλείστε Ραντεβού

Κλείστε εύκολα εξέταση δείκτες φλεγμονής (CRP, ΤΚΕ, Ferritin, IL-6) ή δείτε τον πλήρη κατάλογο:
📞 +30-22310-66841 • Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30

14. 📚 Βιβλιογραφία & Πηγές

  1. MedlinePlus – C-reactive protein (CRP) test.
    MedlinePlus (dofollow)
  2. Mayo Clinic – Erythrocyte sedimentation rate (ESR).
    Mayo Clinic
  3. NIH / NLM – Ferritin (γενικές πληροφορίες εργαστηριακής αξιολόγησης).
    NCBI Bookshelf
  4. Clinical/Immunology references – Interleukin-6 overview.
    NCBI
Επιστημονική επιμέλεια:
Δρ. Παντελής Αναγνωστόπουλος, Ιατρός Μικροβιολόγος – Βιοπαθολόγος
Μικροβιολογικό Εργαστήριο Λαμίας, Έσλιν 19, Λαμία 35100
📞 +30-22310-66841 • Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30

Αμυλάση-Λιπάση.jpg

Αυξημένη Αμυλάση & Λιπάση – Τι Σημαίνουν τα Αυξημένα Παγκρεατικά Ένζυμα

Τελευταία ενημέρωση:

Σύντομη περίληψη:
Η ανάλυση της αμυλάσης και της λιπάσης επιτρέπει την κατανόηση της παγκρεατικής λειτουργίας και της πιθανής φλεγμονής. Το άρθρο αυτό παρουσιάζει την παθοφυσιολογία, τις αιτίες αύξησης, τις διαφορές μεταξύ οξείας και χρόνιας παγκρεατίτιδας και παρέχει πρακτικά εργαλεία για την ερμηνεία των αποτελεσμάτων.


1

Παθοφυσιολογία αμυλάσης και λιπάσης

Η αμυλάση και η λιπάση είναι τα δύο βασικά
παγκρεατικά πεπτικά ένζυμα που χρησιμοποιούνται κλινικά
για την αξιολόγηση της παγκρεατικής λειτουργίας και της
παγκρεατικής φλεγμονής.
Η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο παράγονται, εκκρίνονται και
καθαρίζονται από τον οργανισμό είναι κρίσιμη για τη σωστή
ερμηνεία των αυξημένων τιμών.

Βιολογικός ρόλος:
Η αμυλάση διασπά τους υδατάνθρακες,
ενώ η λιπάση διασπά τα λιπίδια.
Παράγονται κυρίως από τα ακίνια του παγκρέατος
και εκκρίνονται στον δωδεκαδάκτυλο μέσω του παγκρεατικού πόρου.

Υπό φυσιολογικές συνθήκες, μόνο μικρές ποσότητες αυτών των ενζύμων
διαφεύγουν στην κυκλοφορία του αίματος.
Όταν όμως το πάγκρεας υποστεί φλεγμονή, ισχαιμία ή απόφραξη,
τα ενδοκυττάρια κυστίδια που περιέχουν τα ένζυμα
ρήγνυνται, επιτρέποντας τη μαζική είσοδό τους στο πλάσμα.

Στην οξεία παγκρεατίτιδα, τα προένζυμα
ενεργοποιούνται εντός του ίδιου του παγκρέατος,
προκαλώντας αυτοπέψη του ιστού.
Αυτό εξηγεί γιατί η λιπάση μπορεί να φτάσει σε
τιμές πολλαπλάσιες του φυσιολογικού και να παραμένει αυξημένη
για περισσότερες ημέρες σε σχέση με την αμυλάση.

Κλινική συνέπεια:
Η διάρκεια και το ύψος της αύξησης
της λιπάσης αντικατοπτρίζουν καλύτερα το
μέγεθος της παγκρεατικής βλάβης
από ό,τι η αμυλάση.


2

Ισοένζυμα αμυλάσης (salivary vs pancreatic)

Η ολική αμυλάση στο αίμα προέρχεται από δύο κύριες πηγές:
τους σιελογόνους αδένες (S-type) και το
πάγκρεας (P-type).
Η διάκριση αυτή έχει μεγάλη κλινική σημασία όταν
υπάρχει απομονωμένη υπεραμυλασαιμία.

Τι μετρά το εργαστήριο:
Οι περισσότερες routine εξετάσεις μετρούν την
ολική αμυλάση.
Σε επιλεγμένες περιπτώσεις μπορεί να ζητηθεί
διαχωρισμός ισοενζύμων
για να φανεί αν η αύξηση είναι
παγκρεατική ή σιελογονική.

Η S-αμυλάση αυξάνεται σε καταστάσεις όπως
παρωτίτιδα, τραύμα ή φλεγμονή σιελογόνων αδένων,
ενώ η P-αμυλάση αυξάνεται κυρίως σε
παγκρεατίτιδα ή απόφραξη παγκρεατικού πόρου.

Γιατί αυτό έχει σημασία:
Ασθενής με υψηλή αμυλάση αλλά φυσιολογική λιπάση
συχνά έχει αύξηση από
σιελογόνους αδένες
και όχι από το πάγκρεας.


3

Μακροαμυλάση (Macroamylasemia)

Η μακροαμυλάση είναι μια
καλοήθης εργαστηριακή οντότητα
όπου η αμυλάση συνδέεται με
ανοσοσφαιρίνες (IgA ή IgG),
δημιουργώντας μεγάλα σύμπλοκα που
δεν αποβάλλονται από τους νεφρούς.
Αυτό οδηγεί σε χρόνια αυξημένη αμυλάση
χωρίς παγκρεατική νόσο.

Κλασικό εύρημα:
Υψηλή αμυλάση στο αίμα αλλά
χαμηλή αμυλάση ούρων
και φυσιολογική λιπάση.

Η διάγνωση τίθεται με ειδικές τεχνικές
(π.χ. PEG precipitation)
ή με τον υπολογισμό του
Amylase–Creatinine Clearance Ratio (ACCR),
το οποίο είναι χαμηλό στη μακροαμυλάση.

Κλινική σημασία:
Η μακροαμυλάση δεν απαιτεί θεραπεία.
Το λάθος είναι να οδηγήσει σε
άσκοπες απεικονίσεις
ή διάγνωση παγκρεατίτιδας.


4

Χρόνια υπεραμυλασαιμία

Η χρόνια υπεραμυλασαιμία ορίζεται ως
επίμονη αύξηση της αμυλάσης
για εβδομάδες ή μήνες,
συχνά χωρίς συμπτώματα.
Σε αυτές τις περιπτώσεις,
η πιθανότητα οξείας παγκρεατίτιδας
είναι χαμηλή.

Οι συχνότερες αιτίες είναι:
μακροαμυλάση, σιελογονική υπεραμυλασαιμία,
χρόνια νεφρική νόσος και σπανιότερα
χρόνια παγκρεατική νόσος.

Η λιπάση σε αυτές τις καταστάσεις
είναι συνήθως φυσιολογική.
Αυτό βοηθά στη διάκριση
από πραγματική παγκρεατική βλάβη.

Διαγνωστική στρατηγική:
Αν η αμυλάση είναι αυξημένη
για > 3 μήνες με φυσιολογική λιπάση,
πρέπει να ελεγχθεί
μακροαμυλάση
πριν από κάθε απεικόνιση.


5

Γιατί η λιπάση υπερισχύει διαγνωστικά της αμυλάσης

Ιστορικά, η αμυλάση
ήταν η πρώτη εξέταση που χρησιμοποιήθηκε
για τη διάγνωση της παγκρεατίτιδας.
Ωστόσο, σύγχρονες μελέτες έδειξαν ότι η
λιπάση έχει
υψηλότερη ευαισθησία και ειδικότητα.

Διαγνωστικοί λόγοι:
Η λιπάση αυξάνεται νωρίτερα,
παραμένει αυξημένη περισσότερο
και δεν επηρεάζεται από
σιελογόνες ή εντερικές πηγές.

Η αμυλάση μπορεί να αυξηθεί
από δεκάδες μη παγκρεατικές αιτίες,
ενώ η λιπάση σχεδόν πάντα
αντανακλά παγκρεατική παθολογία.
Γι’ αυτό τα σύγχρονα guidelines
συνιστούν λιπάση ως εξέταση πρώτης γραμμής.

Clinical impact:
Η χρήση της λιπάσης
μείωσε σημαντικά
τα ψευδώς θετικά περιστατικά παγκρεατίτιδας.


6

Εργαστηριακά pitfalls & προαναλυτικοί παράγοντες

Η ερμηνεία της
αμυλάσης
και της
λιπάσης
εξαρτάται όχι μόνο από την παθολογία,
αλλά και από εργαστηριακούς και προαναλυτικούς παράγοντες
που μπορούν να αλλοιώσουν τις τιμές.

Συχνά προβλήματα:
Αιμόλυση, λιπαιμία, καθυστέρηση φυγοκέντρησης,
καθώς και ορισμένα φάρμακα,
μπορούν να επηρεάσουν τις μετρήσεις.
  • Αιμόλυση: απελευθέρωση ενδοκυττάριων ενζύμων → ψευδής αύξηση
  • Λιπαιμία: παρεμβολή στη φωτομετρική μέτρηση
  • Καθυστέρηση επεξεργασίας: αποδόμηση ή μεταβολή δραστικότητας
  • Φάρμακα: οπιοειδή, διουρητικά, κορτικοειδή
Κλινικό μήνυμα:
Μια μεμονωμένη ήπια αύξηση
της αμυλάσης
ή της λιπάσης
πρέπει να επιβεβαιώνεται
με επαναληπτική μέτρηση
πριν από συμπεράσματα.


7

Διαφορική διάγνωση υπεραμυλασαιμίας και υπερλιπασαιμίας

Η παρουσία αυξημένης
αμυλάσης
και/ή
λιπάσης
δεν σημαίνει αυτομάτως παγκρεατίτιδα.
Η διαφορική διάγνωση
είναι ευρεία και απαιτεί
συνδυασμό εργαστηριακών και κλινικών δεδομένων.

Κεντρική αρχή:
Λιπάση υψηλή + πόνος = παγκρεατική αιτιολογία πιθανή.
Αμυλάση μόνη της = αναζήτησε εναλλακτικές αιτίες.
  • Πάγκρεας: οξεία/χρόνια παγκρεατίτιδα, νεοπλασία
  • Σιελογόνοι αδένες: παρωτίτιδα, τραύμα
  • Νεφρά: μειωμένη κάθαρση ενζύμων
  • Γαστρεντερικό: ισχαιμία, διάτρηση, ειλεός
  • Γυναικολογικά: έκτοπη κύηση, κύστεις
Κλινικό λάθος:
Η αντιμετώπιση κάθε αυξημένης
αμυλάσης
ως παγκρεατίτιδα οδηγεί σε
υπερδιάγνωση.


8

Συσχέτιση με άλλους βιοδείκτες (CRP, ALT, TG)

Η ερμηνεία της
αμυλάσης
και της
λιπάσης
βελτιώνεται σημαντικά όταν
συνδυάζεται με άλλους
βιοδείκτες φλεγμονής και αιτιολογίας.

Κλασικοί συνδυασμοί:
CRP για βαρύτητα,
ALT για λιθιασική αιτία,
τριγλυκερίδια για μεταβολική παγκρεατίτιδα.
  • CRP: αντικατοπτρίζει τη βαρύτητα της φλεγμονής
  • ALT: ↑ υποδηλώνει χολόλιθους ως αίτιο
  • Τριγλυκερίδια: πολύ υψηλά → παγκρεατίτιδα από υπερλιπιδαιμία
Κλινική πράξη:
Η
λιπάση
χωρίς συσχέτιση με CRP και ALT
δεν επαρκεί για εκτίμηση βαρύτητας.


9

Atlanta criteria και σύγχρονα διαγνωστικά standards

Η διάγνωση της οξείας παγκρεατίτιδας
βασίζεται στα
Revised Atlanta Criteria,
τα οποία ενσωματώνουν
αμυλάση,
λιπάση
και κλινικά δεδομένα.

Διάγνωση τίθεται αν υπάρχουν ≥2 από τα 3:
1) Τυπικός επιγαστρικός πόνος,
2) λιπάση ή αμυλάση > 3× ULN,
3) συμβατή απεικόνιση.

Η λιπάση προτιμάται πλέον
ως εργαστηριακός δείκτης,
ενώ η απεικόνιση
χρησιμοποιείται για επιπλοκές
και αιτιολογία.

Guideline message:
Η λιπάση
είναι η εξέταση αναφοράς
στα σύγχρονα πρωτόκολλα.


10

Ιστορική εξέλιξη δεικτών παγκρεατικής βλάβης

Η χρήση της
αμυλάσης
ως διαγνωστικού δείκτη
ξεκίνησε στις αρχές του 20ού αιώνα.
Για δεκαετίες αποτέλεσε
το βασικό εργαστηριακό εργαλείο
για την παγκρεατίτιδα.

Με την ανάπτυξη πιο ειδικών
αναλυτικών μεθόδων,
η
λιπάση
αναδείχθηκε ως
ανώτερος δείκτης
λόγω της
παγκρεατικής της ειδικότητας
και της μεγαλύτερης
διαγνωστικής διάρκειας.

Σήμερα:
Τα διεθνή guidelines
συνιστούν
λιπάση
αντί της
αμυλάσης
ως εξέταση πρώτης γραμμής.
Σημασία για τον κλινικό:
Η κατανόηση αυτής της εξέλιξης
εξηγεί γιατί μια φυσιολογική
λιπάση
σχεδόν αποκλείει
σημαντική παγκρεατική νόσο,
ακόμη και αν η
αμυλάση
είναι αυξημένη.


11

Κλινικός αλγόριθμος ερμηνείας παγκρεατικών ενζύμων

Η αξιολόγηση αυξημένης
αμυλάσης και λιπάσης
πρέπει να ακολουθεί
δομημένο αλγόριθμο
ώστε να αποφεύγονται
λάθη και καθυστερήσεις.

Βήματα:
1) Εκτίμηση συμπτωμάτων
2) Έλεγχος λιπάσης
3) Αν φυσιολογική → αναζήτηση μη παγκρεατικών αιτιών
4) Αν >3× → αντιμετώπιση ως παγκρεατίτιδα

Η αμυλάση χρησιμοποιείται κυρίως
για υποστηρικτική πληροφόρηση
ή για αναγνώριση
μακροαμυλάσης.

Clinical pearl:
Η φυσιολογική
λιπάση
σχεδόν αποκλείει
κλινικά σημαντική παγκρεατική βλάβη.


12

Ειδικοί πληθυσμοί (νεφροπαθείς, έγκυες, ηλικιωμένοι)

Σε ορισμένες ομάδες ασθενών,
η ερμηνεία της αμυλάσης
και της λιπάσης απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή,
καθώς η κάθαρση και η βασική γραμμή
διαφέρουν.

Νεφρική νόσος:
Μειωμένη κάθαρση →
ήπια αυξημένη
αμυλάση
και
λιπάση
χωρίς παγκρεατίτιδα.

Στην εγκυμοσύνη,
ιδίως στο 1ο τρίμηνο,
η
αμυλάση
μπορεί να αυξηθεί
χωρίς παθολογία,
ενώ στους ηλικιωμένους
υπάρχει μεγαλύτερη
συχνότητα
σιωπηρής παγκρεατικής νόσου.

Κλινική προσαρμογή:
Τα όρια και η ερμηνεία
πρέπει να προσαρμόζονται
στον πληθυσμό
και στο κλινικό πλαίσιο.


13

Τι είναι η αμυλάση και τι είναι η λιπάση

Η αμυλάση και η
λιπάση είναι τα δύο βασικά
παγκρεατικά ένζυμα που μετρώνται στο αίμα όταν υπάρχει
υποψία παγκρεατικής βλάβης.
Η αμυλάση διασπά τους υδατάνθρακες, ενώ η λιπάση τα λιπίδια.

Στην κλινική πράξη, η
λιπάση θεωρείται
πιο ειδικός δείκτης παγκρεατίτιδας,
ενώ η
αμυλάση μπορεί να αυξηθεί
και από μη παγκρεατικές αιτίες
(σιελογόνοι αδένες, νεφρά, έντερο).

Τι να θυμάστε:
Για την αξιολόγηση παγκρέατος,
η
λιπάση
έχει μεγαλύτερη διαγνωστική αξία
από την
αμυλάση.


14

Πώς αυξάνονται η αμυλάση και η λιπάση στο αίμα

Υπό φυσιολογικές συνθήκες,
μόνο μικρές ποσότητες αμυλάσης
και λιπάσης περνούν στην κυκλοφορία.
Όταν όμως το πάγκρεας φλεγμαίνει, τραυματίζεται
ή αποφράσσεται,
τα ένζυμα «διαρρέουν» στο αίμα.

Στην οξεία παγκρεατίτιδα,
η πρόωρη ενεργοποίηση των πεπτικών ενζύμων
μέσα στον ίδιο τον αδένα
οδηγεί σε
αυτοπέψη και μαζική απελευθέρωση
λιπάσης και αμυλάσης.

Κλινική ένδειξη:
Η ταχεία και έντονη αύξηση,
ιδίως της λιπάσης,
είναι τυπική για
οξεία παγκρεατική βλάβη.


15

Φυσιολογικές τιμές αμυλάσης και λιπάσης

Οι φυσιολογικές τιμές για την
αμυλάση
και τη
λιπάση
εξαρτώνται από τη μέθοδο
και το εργαστήριο,
αλλά υπάρχουν τυπικά
κλινικά αποδεκτά εύρη.

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα
ΕξέτασηΤυπικό εύροςΚλινική σημασία
Αμυλάση ορού30–110 U/LΕυαίσθητη αλλά μη ειδική
Λιπάση ορού10–60 U/LΠιο ειδική για πάγκρεας

Τιμές > 3× του ανώτερου φυσιολογικού,
ιδίως για τη λιπάση,
είναι
ισχυρά ενδεικτικές οξείας παγκρεατίτιδας
όταν συνυπάρχουν συμπτώματα.


16

Τι σημαίνει αυξημένη αμυλάση ή λιπάση

Η αύξηση της
αμυλάσης
ή της
λιπάσης
δεν αποτελεί από μόνη της διάγνωση.
Δείχνει ότι υπάρχει
ερεθισμός ή βλάβη
στο πάγκρεας
ή σε όργανα που επηρεάζουν
την αποβολή των ενζύμων.

Κλινικό κλειδί:
Η λιπάση
έχει μεγαλύτερη
διαγνωστική αξία
για παγκρεατική νόσο
από την αμυλάση.

Οι αυξήσεις χωρίζονται
σε ήπιες, μέτριες
και σημαντικές (>3×),
με την τελευταία κατηγορία
να σχετίζεται συχνότερα
με οξεία παγκρεατίτιδα.


17

Αιτίες αυξημένης αμυλάσης και λιπάσης

Η πιο συχνή και κλινικά σημαντική αιτία είναι η
οξεία παγκρεατίτιδα.
Ωστόσο, ιδιαίτερα για την αμυλάση,
υπάρχουν πολλές
μη παγκρεατικές αιτίες.

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα
ΚατηγορίαΑμυλάσηΛιπάση
Οξεία παγκρεατίτιδα↑↑↑↑↑
Χρόνια παγκρεατίτιδα↔ ή ↑↔ ή ↑
Νεφρική ανεπάρκεια↔ ή ↑
Σιελογόνοι αδένες↑↑Φυσιολογική


18

Οξεία παγκρεατίτιδα: πότε να το υποψιαστείτε

Η οξεία παγκρεατίτιδα είναι η συχνότερη αιτία
έντονης αύξησης των παγκρεατικών ενζύμων.
Συνήθως εκδηλώνεται με
ξαφνικό, έντονο πόνο
στο πάνω μέρος της κοιλιάς,
που συχνά αντανακλά προς την πλάτη.

Συνοδεύεται συχνά από
ναυτία, εμέτους και κακουχία.
Η έγκαιρη αναγνώριση είναι κρίσιμη,
καθώς σοβαρές μορφές
μπορεί να είναι απειλητικές για τη ζωή.

Επείγον:
Έντονος επίμονος πόνος,
επαναλαμβανόμενοι εμετοί,
πυρετός ή επιδείνωση
της γενικής κατάστασης
απαιτούν άμεση ιατρική εκτίμηση.


19

Οξεία vs χρόνια παγκρεατίτιδα

Η οξεία και η χρόνια παγκρεατίτιδα
είναι διαφορετικές καταστάσεις
με διαφορετική παθοφυσιολογία και πορεία.

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα
ΧαρακτηριστικόΟξείαΧρόνια
ΠόνοςΞαφνικός, έντονοςΥποτροπιάζων, επίμονος
ΈνζυμαΣυνήθως πολύ αυξημέναΣυχνά φυσιολογικά
ΑπεικόνισηΟίδημα, φλεγμονήΊνωση, ασβεστώσεις


20

Άλλοι λόγοι αύξησης (εκτός παγκρέατος)

Όταν τα παγκρεατικά ένζυμα είναι αυξημένα
χωρίς τυπική εικόνα παγκρεατίτιδας,
πρέπει να εξετάζονται
μη παγκρεατικές αιτίες.
Αυτό ισχύει ιδιαίτερα
όταν η λιπάση είναι φυσιολογική.

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα
Όργανο / ΚατάστασηΜηχανισμός αύξησης
Σιελογόνοι αδένεςΠαρωτίτιδα, φλεγμονή
ΝεφροίΜειωμένη κάθαρση ενζύμων
ΈντεροΙσχαιμία, διάτρηση
ΓυναικολογικάΈκτοπη κύηση, κύστεις


21

Πότε η αύξηση είναι πραγματικά ανησυχητική

Δεν έχουν όλες οι αυξήσεις την ίδια κλινική βαρύτητα.
Η σημασία εξαρτάται από
το ύψος της τιμής,
την παρουσία συμπτωμάτων
και το ποιο ένζυμο είναι αυξημένο.

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα
ΕύρημαΠρακτική ερμηνεία
Λιπάση > 3× ULNΙσχυρή ένδειξη οξείας παγκρεατίτιδας (με συμβατά συμπτώματα)
Αμυλάση > 3×, λιπάση φυσιολογικήΣυχνά μη παγκρεατική αιτία (π.χ. σιελογόνοι/νεφρά)
Ήπια αύξηση χωρίς συμπτώματαΣυνήθως παροδικό ή χαμηλής σημασίας, χρειάζεται επανέλεγχο
Πρακτικός κανόνας:
Ο συνδυασμός έντονου πόνου και
λιπάσης > 3× είναι το πιο ισχυρό κλινικό σήμα.


22

Τι πρέπει να κάνετε αν είναι αυξημένες

Αν τα παγκρεατικά ένζυμα είναι αυξημένα,
η επόμενη κίνηση εξαρτάται από
το πώς αισθάνεστε
και από το
πόσο υψηλές είναι οι τιμές.

Πότε να αναζητήσετε άμεσα ιατρική βοήθεια:
Έντονος ή επιδεινούμενος κοιλιακός πόνος,
επαναλαμβανόμενοι έμετοι,
πυρετός,
ζάλη ή λιποθυμική τάση.
  • Επανάληψη εξετάσεων σε λίγες ημέρες αν τα συμπτώματα είναι ήπια
  • Έλεγχος ηπατικών ενζύμων, χολερυθρίνης και τριγλυκεριδίων
  • Αποφυγή αλκοόλ και βαριών γευμάτων
Στόχος:
Να αποκλειστεί έγκαιρα σοβαρή παγκρεατική νόσος
και να εντοπιστεί η αιτία.


23

Πρόληψη: πώς μειώνετε τον κίνδυνο

Πολλές αιτίες αύξησης παγκρεατικών ενζύμων
συνδέονται με παράγοντες που μπορούν να
ελεγχθούν.
Στόχος είναι να μειωθεί ο «ερεθισμός» του παγκρέατος
και να προληφθούν υποτροπές.

Τι βοηθά περισσότερο:
Αποχή από αλκοόλ,
έλεγχος χολόλιθων,
ρύθμιση τριγλυκεριδίων
και διατήρηση υγιούς βάρους.
  • Αποφύγετε το αλκοόλ (ιδίως μετά από επεισόδιο παγκρεατίτιδας)
  • Μειώστε βαριά/λιπαρά γεύματα και υπερφαγία
  • Ρυθμίστε τριγλυκερίδια και σακχαρικό έλεγχο
  • Συζητήστε για έλεγχο/αντιμετώπιση χολόλιθων όταν υπάρχει ιστορικό
Συχνό κλινικό λάθος:
Να αγνοούνται υποτροπιάζοντα ήπια επεισόδια
ή «ανεξήγητες» μικρές αυξήσεις.
Συχνά υπάρχει υποκείμενη αιτία που χρειάζεται αντιμετώπιση.


24

Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

Μπορεί να είναι αυξημένη η αμυλάση χωρίς παγκρεατίτιδα;

Ναι. Συχνά οφείλεται σε σιελογόνους αδένες, νεφρική δυσλειτουργία ή μακροαμυλάση και δεν σχετίζεται με πάγκρεας.

Ποιο ένζυμο είναι πιο αξιόπιστο για παγκρεατίτιδα;

Η λιπάση, γιατί είναι πιο ειδική για το πάγκρεας και παραμένει αυξημένη περισσότερο από την αμυλάση.

Αν η λιπάση είναι φυσιολογική, αποκλείεται η παγκρεατίτιδα;

Σε μεγάλο βαθμό ναι· μια φυσιολογική λιπάση καθιστά την κλινικά σημαντική παγκρεατίτιδα πολύ απίθανη.

Πόσο γρήγορα ανεβαίνουν τα ένζυμα μετά από επεισόδιο;

Η αμυλάση αυξάνεται μέσα σε ώρες, ενώ η λιπάση αυξάνεται και παραμένει υψηλή για περισσότερες ημέρες.

Χρειάζεται πάντα αξονική όταν είναι αυξημένα;

Όχι. Αν υπάρχει τυπικός πόνος και λιπάση >3×, η διάγνωση τίθεται εργαστηριακά και η αξονική κρατείται για επιπλοκές.

Μπορεί το αλκοόλ να αυξήσει την αμυλάση και τη λιπάση;

Ναι. Η υπερβολική κατανάλωση είναι από τις συχνότερες αιτίες παγκρεατίτιδας και αύξησης ενζύμων.

Ερμηνεία αποτελεσμάτων εξέτασης Αμυλάσης & Λιπάσης από ιατρό στο εργαστήριό μας. Μπορείτε να προγραμματίσετε εξέταση ή να δείτε τον πλήρη κατάλογο διαθέσιμων εξετάσεων.
📞 +30-22310-66841 • Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30


25

Βιβλιογραφία

1. Banks PA, et al. Classification of acute pancreatitis – 2012 revision. Gut.
https://gut.bmj.com/
2. Yadav D, Lowenfels AB. The epidemiology of pancreatitis. Gastroenterology.
https://www.gastrojournal.org/
3. Lippi G, et al. Diagnostic value of lipase vs amylase. Clinical Chemistry and Laboratory Medicine.
https://www.degruyter.com/journal/key/cclm/html
4. UpToDate. Approach to the patient with elevated pancreatic enzymes. UpToDate.
https://www.uptodate.com/
5. Κατάλογος εξετάσεων – Μικροβιολογικό Λαμία.
https://mikrobiologikolamia.gr/katalogos-eksetaseon/
Επιστημονική επιμέλεια:
Δρ. Παντελής Αναγνωστόπουλος, Ιατρός Μικροβιολόγος – Βιοπαθολόγος
Μικροβιολογικό Εργαστήριο Λαμίας, Έσλιν 19, Λαμία 35100
📞 +30-22310-66841 • Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30

Βιταμίνη-Β1.jpg

Βιταμίνη Β1 (Θειαμίνη) – Πότε μειώνεται & τι δείχνει η εξέταση αίματος

Η βιταμίνη Β1 (θειαμίνη) είναι απαραίτητη για τη σωστή λειτουργία του νευρικού συστήματος,
του καρδιαγγειακού και του μεταβολισμού των υδατανθράκων. Ο οργανισμός δεν μπορεί να την
αποθηκεύσει σε μεγάλες ποσότητες, γι’ αυτό και η έλλειψη μπορεί να εμφανιστεί σχετικά γρήγορα σε άτομα
με κακή διατροφή, κατάχρηση αλκοόλ ή δυσαπορρόφηση.Η εξέταση βιταμίνης Β1 στο αίμα βοηθά τον ιατρό να εκτιμήσει αν υπάρχει έλλειψη, σε ποιες καταστάσεις
χρειάζεται έλεγχος και πώς πρέπει να αντιμετωπιστεί. Στον οδηγό αυτό θα δούμε:
πότε μειώνεται η Β1, τι δείχνει η εξέταση, πώς να προετοιμαστείτε και πώς ερμηνεύονται τα αποτελέσματα.

📑 Περιεχόμενα


1️⃣ Τι είναι η βιταμίνη Β1 (θειαμίνη) και τι κάνει στον οργανισμό;

Η βιταμίνη Β1, γνωστή και ως θειαμίνη, είναι υδατοδιαλυτή βιταμίνη του συμπλέγματος Β
και συμμετέχει σε βασικές αντιδράσεις του ενεργειακού μεταβολισμού. Αποτελεί συμπαράγοντα ενζύμων που
βοηθούν:

  • στην παραγωγή ενέργειας από υδατάνθρακες,
  • στη φυσιολογική λειτουργία του κεντρικού και περιφερικού νευρικού συστήματος,
  • στη λειτουργία του μυοκαρδίου (καρδιά),
  • στην υγεία των μυών γενικότερα.

Ο οργανισμός δεν μπορεί να αποθηκεύσει μεγάλες ποσότητες θειαμίνης. Αυτό σημαίνει ότι η συνεχής πρόσληψη
μέσω της διατροφής
είναι απαραίτητη, και ότι η έλλειψη μπορεί να εμφανιστεί σχετικά γρήγορα εάν η πρόσληψη
είναι ανεπαρκής.

Με απλά λόγια:
Η Β1 είναι το «καύσιμο» για νεύρα, εγκέφαλο και καρδιά. Χωρίς επαρκή θειαμίνη, ο οργανισμός δυσκολεύεται να
μετατρέψει τους υδατάνθρακες σε ενέργεια.

2️⃣ Πότε ζητά ο γιατρός εξέταση βιταμίνης Β1;

Η εξέταση Β1 δεν ανήκει στις ρουτίνες εξετάσεις check-up και συνήθως ζητείται σε συγκεκριμένες
κλινικές καταστάσεις, όταν υπάρχει υποψία έλλειψης ή αυξημένης ανάγκης.

Συχνότερες ενδείξεις για έλεγχο Β1:

  • Χρόνιος αλκοολισμός ή κατάχρηση αλκοόλ.
  • Ανορεξία, κακή θρέψη, ταχεία απώλεια βάρους.
  • Βαριατρική χειρουργική (γαστρικό bypass κ.λπ.) και άλλες επεμβάσεις στο γαστρεντερικό.
  • Δυσαπορρόφηση (π.χ. κοιλιοκάκη, φλεγμονώδης νόσος εντέρου).
  • Χρόνια παρεντερική διατροφή ή εντερική σίτιση.
  • Νευρολογικά συμπτώματα αδιευκρίνιστης αιτιολογίας (περιφερική νευροπάθεια, παραισθησίες).
  • Υποψία beriberi ή συνδρόμου Wernicke–Korsakoff σε βαριά αλκοολικούς.
  • Χρόνια χρήση ορισμένων φαρμάκων (π.χ. διουρητικά σε καρδιακή ανεπάρκεια) που μπορεί να αυξάνουν απώλειες Β1.

3️⃣ Ποια εξέταση γίνεται για τη Β1 και πώς πραγματοποιείται;

Η αξιολόγηση της βιταμίνης Β1 μπορεί να γίνει με διάφορους τρόπους, ανάλογα με το εργαστήριο και τη διαθεσιμότητα:

  • Θειαμίνη σε ολικό αίμα (whole blood thiamine).
  • Θειαμίνη σε πλάσμα/ορό (λιγότερο αντιπροσωπευτική για τα ενδοκυττάρια αποθέματα).
  • Ενζυμική δραστηριότητα transketolase σε ερυθροκύτταρα (λειτουργικός δείκτης – σε εξειδικευμένα κέντρα).

Στην καθημερινή πράξη, συχνότερα χρησιμοποιείται η μέτρηση θειαμίνης σε ολικό αίμα με
υγρή χρωματογραφία (HPLC) ή άλλες ειδικές μεθόδους.

Πώς γίνεται πρακτικά η εξέταση;

  • Γίνεται φλεβική αιμοληψία από το χέρι.
  • Το δείγμα συλλέγεται συνήθως σε ειδικό σωληνάριο (π.χ. με EDTA) ανάλογα με τη μέθοδο του εργαστηρίου.
  • Απαιτείται σωστή μεταφορά και διατήρηση του δείγματος (π.χ. ψύξη), γιατί η Β1 είναι ευαίσθητη στο φως και στη θερμοκρασία.

4️⃣ Ποιες είναι οι φυσιολογικές τιμές (ενδεικτικά);

Τα φυσιολογικά όρια για τη βιταμίνη Β1 εξαρτώνται από:

  • τη μονάδα μέτρησης (nmol/L, μg/L, nmol/g Hb κ.λπ.),
  • τη μέθοδο (HPLC, ανοσολογικές μέθοδοι),
  • το κάθε συγκεκριμένο εργαστήριο.

Για τον λόγο αυτό, τα αποτελέσματα συνοδεύονται πάντα από τα «τιμές αναφοράς» του εργαστηρίου και
πρέπει να ερμηνεύονται σε συνδυασμό με:

  • την κλινική εικόνα,
  • το ιατρικό ιστορικό,
  • άλλες εργαστηριακές εξετάσεις.
Σημαντικό:
Μια τιμή λίγο κάτω ή λίγο πάνω από τα όρια δεν σημαίνει πάντα πρόβλημα. Μόνο ο θεράπων ιατρός μπορεί να
αξιολογήσει αν πρόκειται για κλινικά σημαντική έλλειψη ή όχι.

5️⃣ Πότε μειώνεται η βιταμίνη Β1 – κύριες αιτίες έλλειψης

Η έλλειψη θειαμίνης μπορεί να οφείλεται είτε σε μειωμένη πρόσληψη, είτε σε
αυξημένες ανάγκες/απώλειες, είτε σε δυσαπορρόφηση.

Κύριες αιτίες χαμηλής βιταμίνης Β1:

  • Χρόνιος αλκοολισμός – μειωμένη πρόσληψη τροφής, κακή απορρόφηση και αυξημένη κατανάλωση Β1.
  • Υποσιτισμός / ανορεξία – φτωχή δίαιτα σε δημητριακά ολικής άλεσης και πρωτεΐνες.
  • Βαριατρική χειρουργική – αλλαγή στη δομή του γαστρεντερικού και δυσαπορρόφηση.
  • Χρόνια διάρροια ή δυσαπορρόφηση (π.χ. κοιλιοκάκη, νόσος Crohn).
  • Παρατεταμένη παρεντερική διατροφή χωρίς επαρκή συμπλήρωση βιταμινών.
  • Χρόνια χρήση διουρητικών (π.χ. φουροσεμίδη) με αυξημένη απώλεια Β1 στα ούρα.
  • Νεφρική ανεπάρκεια με αιμοκάθαρση (απώλειες υδατοδιαλυτών βιταμινών).

6️⃣ Συμπτώματα έλλειψης θειαμίνης (Β1)

Η σοβαρή έλλειψη θειαμίνης μπορεί να οδηγήσει σε κλασικά σύνδρομα όπως το beriberi και το
σύνδρομο Wernicke–Korsakoff. Ωστόσο, πιο ήπιες ελλείψεις μπορεί να δώσουν λιγότερο ειδικά συμπτώματα.

Συχνά συμπτώματα – ήπια ή μέτρια έλλειψη:

  • Κόπωση, αδυναμία, μειωμένη αντοχή.
  • Έντονη ευερεθιστότητα ή αλλαγές στη διάθεση.
  • Μούδιασμα ή «καψίματα» στα άκρα (περιφερική νευροπάθεια).
  • Μυϊκοί πόνοι ή κράμπες.

Σοβαρή έλλειψη – beriberi & Wernicke–Korsakoff:

  • Ξηρό beriberi: έντονη περιφερική νευροπάθεια, μυϊκή αδυναμία, διαταραχές βάδισης.
  • Υγρό beriberi: καρδιακή ανεπάρκεια, οίδημα, ταχυκαρδία.
  • Wernicke–Korsakoff: σύγχυση, νυσταγμός, αταξία, διαταραχές μνήμης – επείγουσα νευρολογική κατάσταση.
Προσοχή:
Σε υποψία σοβαρής έλλειψης θειαμίνης, ιδίως σε βαριά αλκοολικούς, η θεραπεία με Β1
δεν πρέπει να καθυστερεί περιμένοντας τα αποτελέσματα, αλλά γίνεται άμεσα κατόπιν ιατρικής εκτίμησης.

7️⃣ Διατροφή & τροφές πλούσιες σε βιταμίνη Β1

Η θειαμίνη προσλαμβάνεται αποκλειστικά από τη διατροφή. Καλές πηγές είναι:

  • Δημητριακά ολικής άλεσης (ψωμί ολικής, καστανό ρύζι, βρώμη).
  • Όσπρια (φακές, φασόλια, ρεβίθια).
  • Άπαχο χοιρινό κρέας και άλλα κρέατα.
  • Ξηροί καρποί & σπόροι (ηλιόσποροι, καρύδια κ.ά.).
  • Εμπλουτισμένα τρόφιμα (δημητριακά πρωινού με προσθήκη βιταμινών).

Το έντονο ραφινάρισμα (π.χ. λευκό αλεύρι, λευκό ρύζι) μειώνει σημαντικά την περιεκτικότητα σε Β1.
Για αυτό, μια διατροφή πλούσια σε ολικής άλεσης και όσπρια βοηθά στη διατήρηση φυσιολογικών επιπέδων.

8️⃣ Πώς να προετοιμαστώ για την εξέταση Β1;

Η προετοιμασία μπορεί να διαφέρει λίγο ανά εργαστήριο, όμως γενικά ισχύουν τα εξής:

  • Συνήθως δεν απαιτείται αυστηρή νηστεία μόνο για τη Β1.
  • Σε πολλές περιπτώσεις συνιστάται αιμοληψία πρωινές ώρες, σε ήρεμη κατάσταση.
  • Εάν λαμβάνετε συμπλήρωμα βιταμινών Β, ο γιατρός μπορεί να σας ζητήσει να το διακόψετε προσωρινά
    πριν την εξέταση, ώστε να μην αλλοιωθεί η μέτρηση.
  • Πάντα ενημερώστε το εργαστήριο για φάρμακα ή ενδοφλέβια σκευάσματα που λαμβάνετε.
Συμβουλή:
Ρωτήστε το μικροβιολογικό εργαστήριο ή τον γιατρό σας αν χρειάζεται να διακόψετε προσωρινά κάποιο συμπλήρωμα
βιταμινών Β πριν από την αιμοληψία.

9️⃣ Παράγοντες που μπορεί να επηρεάσουν τα αποτελέσματα

Ορισμένοι παράγοντες μπορούν να οδηγήσουν σε λανθασμένα χαμηλές ή υψηλές τιμές ή να δυσκολέψουν
την ερμηνεία των αποτελεσμάτων:

  • Πρόσφατη λήψη πολυβιταμινούχων ή συμπληρωμάτων Β-Complex.
  • Χρόνια χρήση διουρητικών, που αυξάνουν την αποβολή Β1 στα ούρα.
  • Αιμοκάθαρση – αυξημένες απώλειες υδατοδιαλυτών βιταμινών.
  • Δείγμα που δεν φυλάχθηκε σωστά (έκθεση σε φως/ζέστη).
  • Σοβαρές ηπατικές ή γαστρεντερικές παθήσεις.

1️⃣0️⃣ Κάθε πότε χρειάζεται έλεγχος βιταμίνης Β1;

Δεν υπάρχει γενική σύσταση για μαζικό έλεγχο του πληθυσμού για Β1. Ο έλεγχος συνήθως:

  • Ζητείται μία φορά όταν υπάρχει κλινική υποψία έλλειψης.
  • Επαναλαμβάνεται μετά από θεραπεία ή τροποποίηση διατροφής/συμπληρωμάτων, εφόσον κριθεί αναγκαίο.
  • Μπορεί να γίνεται σε τακτά διαστήματα σε υψηλού κινδύνου ομάδες (π.χ. βαριά αλκοολικοί, ασθενείς
    σε μακροχρόνια παρεντερική διατροφή), σύμφωνα με τις οδηγίες του θεράποντος ιατρού.

1️⃣1️⃣ Πώς αντιμετωπίζεται η έλλειψη Β1; (γενική ενημέρωση)

Η αντιμετώπιση εξαρτάται από το πόσο σοβαρή είναι η έλλειψη και από την υποκείμενη αιτία.

  • Ήπια έλλειψη: βελτίωση διατροφής (πλούσια σε ολικής άλεσης, όσπρια, κρέας) και ήπια
    συμπληρωματική χορήγηση Β1 ή συμπλέγματος Β, σύμφωνα με τις οδηγίες ιατρού.
  • Μέτρια–σοβαρή έλλειψη: μπορεί να χρειαστεί ενδοφλέβια ή ενδομυϊκή χορήγηση
    θειαμίνης, κυρίως σε νοσοκομειακό περιβάλλον.
  • Χρόνια προβλήματα δυσαπορρόφησης ή αλκοολισμού: απαιτείται μακροχρόνια παρακολούθηση,
    διατροφική υποστήριξη και αντιμετώπιση της βασικής νόσου.
Θυμηθείτε:
Η συμπληρωματική χορήγηση Β1 πρέπει να γίνεται υπό ιατρική καθοδήγηση, ειδικά σε ασθενείς με
πολλά φάρμακα, ηπατική νόσο ή χρόνια νεφρική ανεπάρκεια.

1️⃣2️⃣ Συνδυασμός με άλλες εξετάσεις (Β12, φυλλικό οξύ κ.λπ.)

Συχνά, η εξέταση Β1 δεν ζητείται μόνη της, αλλά στο πλαίσιο ενός πιο ευρέος ελέγχου θρέψης ή νευρολογικών
συμπτωμάτων
.

Συνηθισμένος συνδυασμός εξετάσεων:

  • Βιταμίνη Β12 – για αξιολόγηση νευροπάθειας ή μεγαλοβλαστικής αναιμίας.
  • Φυλλικό οξύ (Β9) – συχνά μαζί με Β12 και Β1 σε υποθρεψία.
  • Ολική πρωτεΐνη, λευκωματίνη – γενική εικόνα θρέψης.
  • Μαγνήσιο, ψευδάργυρος – σε χρόνιες διάρροιες ή δυσαπορρόφηση.
  • Ηπατικά και νεφρικά ένζυμα – για συνολική εκτίμηση ηπατικής και νεφρικής λειτουργίας.

1️⃣3️⃣ Συχνές ερωτήσεις (FAQ) για τη βιταμίνη Β1

Μπορώ να έχω έλλειψη Β1 αν τρέφομαι «κανονικά»;

Σε υγιή άτομα με ισορροπημένη διατροφή η σοβαρή έλλειψη Β1 είναι σπάνια.
Ωστόσο, αυξημένος κίνδυνος υπάρχει σε κακή θρέψη, κατάχρηση αλκοόλ, βαριατρική
χειρουργική ή δυσαπορρόφηση.

Αρκεί ένα πολυβιταμινούχο για να διορθώσει την έλλειψη Β1;

Ένα κοινό πολυβιταμινούχο μπορεί να βοηθήσει σε ήπιες περιπτώσεις, αλλά σε σημαντική έλλειψη συνήθως απαιτούνται
υψηλότερες δόσεις θειαμίνης, με συγκεκριμένο σχήμα που καθορίζει ο γιατρός. Δεν πρέπει να
αυτοθεραπευόμαστε χωρίς ιατρική καθοδήγηση.

Πονάει η εξέταση Β1;

Η εξέταση γίνεται με απλή φλεβική αιμοληψία από το χέρι. Ο πόνος είναι συνήθως ελάχιστος και
διαρκεί λίγα δευτερόλεπτα, όπως σε κάθε εξέταση αίματος.

Μπορώ να κάνω την εξέταση Β1 την ίδια μέρα με άλλες εξετάσεις;

Ναι, συνήθως η εξέταση Β1 μπορεί να συνδυαστεί με άλλες αιματολογικές και βιοχημικές εξετάσεις στο ίδιο δείγμα,
ανάλογα με τις απαιτήσεις του εργαστηρίου. Ο μικροβιολόγος θα σας ενημερώσει αν χρειάζεται κάτι ειδικό.

Πότε πρέπει να ανησυχήσω για έλλειψη Β1;

Αν έχετε νευρολογικά συμπτώματα (μούδιασμα, καψίματα στα άκρα, αστάθεια βάδισης), έντονη κόπωση,
ιστορικό βαριάς κατανάλωσης αλκοόλ ή βαριατρικής χειρουργικής, είναι καλό να το συζητήσετε με τον
γιατρό σας, ο οποίος θα κρίνει αν χρειάζεται εξέταση θειαμίνης ή άλλος έλεγχος.

Κλείστε εύκολα εξέταση Βιταμίνης Β1 (Θειαμίνης) ή δείτε τον πλήρη κατάλογο:
📞 +30-22310-66841 • Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30

1️⃣4️⃣ Βιβλιογραφία & Πηγές

Επιστημονική επιμέλεια:
Δρ. Παντελής Αναγνωστόπουλος, Ιατρός Μικροβιολόγος – Βιοπαθολόγος
Μικροβιολογικό Εργαστήριο Λαμίας, Έσλιν 19, Λαμία 35100
📞 +30-22310-66841 • Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30





Ουρικό-Οξύ-Ουρική-Αρθρίτιδα-Διατροφή-Πλήρης-Οδηγός.jpg

1️⃣ Τι είναι το ουρικό οξύ;

Το ουρικό οξύ είναι μια φυσική ουσία που παράγεται καθώς ο οργανισμός διασπά τις πουρίνες — χημικές ενώσεις που βρίσκονται μέσα στα κύτταρά μας αλλά και σε πολλές τροφές, όπως το κόκκινο κρέας, τα θαλασσινά και ορισμένα αλκοολούχα ποτά. Το μεγαλύτερο ποσοστό του ουρικού οξέος αποβάλλεται φυσιολογικά από τα νεφρά και ένα μικρό μέρος από το πεπτικό σύστημα.

Όταν η παραγωγή ουρικού οξέος αυξάνεται ή όταν τα νεφρά δεν μπορούν να το αποβάλουν αποτελεσματικά, τα επίπεδα στο αίμα ανεβαίνουν, δημιουργώντας την κατάσταση που ονομάζεται υπερουριχαιμία.

Τι είναι η υπερουριχαιμία;
Η υπερουριχαιμία είναι η αύξηση του ουρικού οξέος πάνω από τα φυσιολογικά όρια. Δεν προκαλεί πάντα συμπτώματα, αλλά αυξάνει τον κίνδυνο:

  • ουρικής αρθρίτιδας (κρυστάλλων στις αρθρώσεις)
  • νεφρικών λίθων από ουρικό οξύ
  • φλεγμονών και μεταβολικών διαταραχών

Όταν το ουρικό οξύ κυκλοφορεί σε υψηλές συγκεντρώσεις, μπορεί να σχηματίσει κρυστάλλους μονονατριούχου ουρικού. Αυτοί οι κρύσταλλοι συσσωρεύονται κυρίως στις αρθρώσεις — συχνότερα στη βάση του μεγάλου δακτύλου — προκαλώντας την χαρακτηριστική εικόνα της ουρικής αρθρίτιδας, με έντονο πόνο, ερυθρότητα και πρήξιμο.

Το ουρικό οξύ είναι λοιπόν ένας σημαντικός εργαστηριακός δείκτης που συνδέεται με τον μεταβολισμό, τη νεφρική λειτουργία, τη φλεγμονή και τον τρόπο ζωής. Η έγκαιρη μέτρηση και παρακολούθησή του μπορεί να προλάβει σημαντικές επιπλοκές.

2️⃣ Γιατί ανεβαίνει το ουρικό οξύ;

Η αύξηση του ουρικού οξέος (υπερουριχαιμία) μπορεί να οφείλεται είτε σε αυξημένη παραγωγή είτε σε μειωμένη αποβολή από τους νεφρούς. Οι πιο συχνοί λόγοι είναι οι ακόλουθοι:

Α. Μειωμένη αποβολή από τα νεφρά

  • Χρόνια νεφρική νόσος
  • Αφυδάτωση
  • Χρήση διουρητικών (π.χ. υδροχλωροθειαζίδη, φουροσεμίδη)
  • Υπέρταση και μεταβολικό σύνδρομο
  • Υποθυρεοειδισμός

Β. Αυξημένη παραγωγή ουρικού οξέος

  • Υψηλή κατανάλωση τροφών πλούσιων σε πουρίνες (συκώτι, εντόσθια, κόκκινο κρέας)
  • Αλκοόλ – ιδιαίτερα μπύρα και σκούρα ποτά
  • Δίαιτες υψηλές σε πρωτεΐνη
  • Παχυσαρκία
  • Αιματολογικές παθήσεις (π.χ. μυελοϋπερπλαστικά σύνδρομα)

Γ. Φάρμακα που αυξάνουν το ουρικό οξύ

  • Διουρητικά
  • Ανοσοκατασταλτικά (κυκλοσπορίνη, τακρόλιμους)
  • Ασπιρίνη σε χαμηλές δόσεις
Σημαντικό: Στους περισσότερους ασθενείς, η αιτία είναι η μειωμένη νεφρική αποβολή και όχι η υπερβολική κατανάλωση κρέατος.

3️⃣ Συμπτώματα υπερουριχαιμίας & ουρικής αρθρίτιδας

Η υπερουριχαιμία από μόνη της συνήθως δεν προκαλεί συμπτώματα. Τα προβλήματα εμφανίζονται όταν το ουρικό οξύ δημιουργήσει κρυστάλλους μονονατριούχου ουρικού στις αρθρώσεις.

Α. Συμπτώματα υπερουριχαιμίας (χωρίς κρίση ουρικής αρθρίτιδας)

  • Συνήθως ασυμπτωματική
  • Μπορεί να σχετίζεται με υπέρταση και μεταβολικό σύνδρομο
  • Αυξημένος κίνδυνος νεφρικών λίθων

Β. Συμπτώματα οξείας ουρικής αρθρίτιδας

  • Ξαφνικός, πολύ έντονος πόνος στην άρθρωση
  • Έντονη ερυθρότητα, θερμότητα και οίδημα
  • Συχνά προσβάλλει τη βάση του μεγάλου δακτύλου (ποδάγρα)
  • Πυρετός σε πιο σοβαρές φλεγμονές
  • Αδυναμία να πατηθεί το πόδι λόγω πόνου

Γ. Χρόνια ουρική αρθρίτιδα

  • Συχνές κρίσεις πόνου
  • Αρθρικές παραμορφώσεις
  • Ανάπτυξη τοφών (ουρικά οζίδια κάτω από το δέρμα)
Προειδοποιητικά σημάδια: Αν μια άρθρωση γίνει ξαφνικά κόκκινη, ζεστή και ιδιαίτερα επώδυνη, χρειάζεται άμεση ιατρική εκτίμηση για διάγνωση ουρικής αρθρίτιδας ή άλλης φλεγμονώδους κατάστασης.

4️⃣ Διάγνωση – Πότε χρειάζεται εξέταση;

Η διάγνωση βασίζεται σε συνδυασμό κλινικής εικόνας, εργαστηριακών εξετάσεων και όταν χρειαστεί απεικονιστικών ελέγχων.

Α. Εργαστηριακές εξετάσεις

  • Ουρικό οξύ ορού – η βασική εξέταση
  • CRP & ΤΚΕ – αξιολόγηση φλεγμονής
  • Κρεατινίνη, eGFR – έλεγχος νεφρικής λειτουργίας
  • Ουρικό οξύ ούρων 24ώρου – σε ειδικές περιπτώσεις

Β. Πότε πρέπει να κάνω εξέταση;

  • Όταν υπάρχει υποψία ουρικής αρθρίτιδας
  • Κατά την πρώτη κρίση πόνου σε άρθρωση
  • Σε επαναλαμβανόμενες κρίσεις
  • Σε οικογενειακό ιστορικό υπερουριχαιμίας
  • Σε άτομα με μεταβολικό σύνδρομο ή υπέρταση
  • Πριν την έναρξη ή αλλαγή θεραπείας

Γ. Απεικονιστικός έλεγχος

  • Υπέρηχος άρθρωσης – μπορεί να δείξει κρυστάλλους (σημείο “double contour”)
  • Διαγνωστική παρακέντηση – ανάλυση αρθρικού υγρού
Σημείωση: Η μέτρηση του ουρικού οξέος κατά τη διάρκεια κρίσης μπορεί να είναι παραπλανητικά φυσιολογική. Η εξέταση είναι πιο αξιόπιστη λίγες εβδομάδες μετά την κρίση.

5️⃣ Τιμές αναφοράς & επικίνδυνα επίπεδα

Οι φυσιολογικές τιμές του ουρικού οξέος διαφέρουν ανάλογα με το φύλο και την ηλικία. Τα παρακάτω όρια χρησιμοποιούνται συχνά στην κλινική πράξη:

  • Άνδρες: 3.4 – 7.0 mg/dL
  • Γυναίκες: 2.4 – 6.0 mg/dL
  • Παιδιά: 2.0 – 5.5 mg/dL

Πότε θεωρείται επικίνδυνο;

  • >7 mg/dL στους άνδρες → αυξημένος κίνδυνος κρίσεων
  • >6 mg/dL στις γυναίκες → αυξημένος κίνδυνος
  • >9 mg/dL → πολύ υψηλός κίνδυνος ουρικής αρθρίτιδας & νεφρικών λίθων
  • >12 mg/dL → επείγουσα αξιολόγηση

Τι σημαίνει όταν είναι χαμηλό;

  • Σπάνια έχει κλινική σημασία
  • Μπορεί να σχετίζεται με φάρμακα (π.χ. αλλοπουρινόλη)
  • Μπορεί να συνδέεται με ηπατική νόσο σε προχωρημένα στάδια
Στόχος θεραπείας: Για ασθενείς με ουρική αρθρίτιδα, οι διεθνείς οδηγίες προτείνουν στόχο <6 mg/dL ή <5 mg/dL σε πιο σοβαρές περιπτώσεις.

6️⃣ Θεραπευτικές επιλογές

Η θεραπεία στοχεύει στη γρήγορη αντιμετώπιση της κρίσης ουρικής αρθρίτιδας και στη μακροχρόνια ρύθμιση του ουρικού οξέος ώστε να μειωθούν οι υποτροπές. Παρακάτω παρουσιάζονται όλες οι διαθέσιμες επιλογές, μαζί με τα πιο συνηθισμένα εμπορικά σκευάσματα που κυκλοφορούν στην Ελλάδα.

Α. Αντιμετώπιση οξείας κρίσης ουρικής αρθρίτιδας

  • Μη Στεροειδή Αντιφλεγμονώδη (ΜΣΑΦ)
    Συνήθη εμπορικά ονόματα στην Ελλάδα:
    Brufen, Nurofen, Ponstan, Voltaren, Depon Ultra, Naprosyn
  • Κολχικίνη
    Εμπορικά σκευάσματα:
    Colchicine Winthrop, Colchicine Uni-Pharma
  • Κορτικοστεροειδή (per os ή ενδαρθρικά)
    Συνήθη σκευάσματα:
    Medrol, Solu-Medrol, Prednisone/Prenisolone

Οι κρίσεις συνήθως υποχωρούν σε 3–10 ημέρες με κατάλληλη θεραπεία. Η άμεση έναρξη των φαρμάκων στις πρώτες 24 ώρες μειώνει τη διάρκεια και την ένταση του πόνου.

Β. Μακροχρόνια ρύθμιση ουρικού οξέος

  • Αλλοπουρινόλη – φάρμακο πρώτης επιλογής
    Εμπορικές ονομασίες στην Ελλάδα:
    Zylapour, Milurit
  • Φεμπουξοστάτη – εναλλακτική για όσους δεν αντέχουν/ανταποκρίνονται στην αλλοπουρινόλη
    Εμπορικά σκευάσματα:
    Adenuric
  • Προβενεσίδη – αυξάνει την αποβολή ουρικού από τα νεφρά (λιγότερο συχνή στην Ελλάδα)
    Εμπορική ονομασία όπου είναι διαθέσιμη:
    Benemid

Η έναρξη της αγωγής για τη μείωση του ουρικού οξέος γίνεται συνήθως μετά το τέλος της κρίσης. Στην αρχή μπορεί να εμφανιστούν νέες κρίσεις, κάτι που είναι αναμενόμενο και αντιμετωπίζεται με κολχικίνη ή ΜΣΑΦ.

Γ. Φυσικές & υποστηρικτικές παρεμβάσεις

  • Ενυδάτωση 2–3 λίτρα/ημέρα
  • Σταδιακή απώλεια βάρους
  • Περιορισμός αλκοόλ (ιδίως μπύρας)
  • Έλεγχος σακχάρου, πίεσης, λιπιδίων
Προσοχή: Στην έναρξη της αλλοπουρινόλης ή της φεμπουξοστάτης μπορεί να εμφανιστούν νέες κρίσεις. Αυτό δεν σημαίνει αποτυχία της θεραπείας. Η συνεχής λήψη οδηγεί σε σταθεροποίηση και σταδιακή υποχώρηση των κρίσεων.

7️⃣ Διατροφή και ουρικό οξύ (αναλυτικός οδηγός)

Η διατροφή παίζει καθοριστικό ρόλο στην πρόληψη και τον έλεγχο της υπερουριχαιμίας. Ο στόχος είναι να μειωθεί η πρόσληψη πουρινών, να βελτιωθεί η νεφρική αποβολή και να μειωθούν οι παράγοντες που προκαλούν κρίσεις.

Βασικές αρχές διατροφής

  • Περιορισμός τροφών υψηλών σε πουρίνες (κόκκινο κρέας, εντόσθια, θαλασσινά)
  • Μείωση αλκοόλ, ειδικά μπύρας & δυνατών ποτών
  • Περιορισμός ζάχαρης & φρουκτόζης (αναψυκτικά, γλυκά)
  • Αύξηση κατανάλωσης νερού (2–3 λίτρα/ημέρα)
  • Περισσότερα λαχανικά, φρούτα και σύνθετοι υδατάνθρακες
  • Σταδιακή απώλεια βάρους – όχι απότομες δίαιτες

Τι να πίνετε

  • Νερό (πολύ)
  • Καφές (μπορεί να μειώσει το ουρικό οξύ)
  • Τσάι
Τip: Η κατανάλωση 1–2 καφέδων ημερησίως έχει φανεί σε μελέτες ότι βοηθά στη μείωση του ουρικού οξέος.

Τρόφιμα που επιτρέπονται ελεύθερα

  • Λαχανικά κάθε είδους
  • Φρούτα (με μέτρο τα πολύ γλυκά)
  • Αυγά
  • Δημητριακά ολικής άλεσης
  • Γαλακτοκομικά χαμηλών λιπαρών
  • Πουλερικά σε μέτριες ποσότητες
  • Ξηροί καρποί
Στόχος: Η διατροφή πρέπει να μειώνει τις κρίσεις αλλά και να συμβάλλει στη μακροπρόθεσμη σταθεροποίηση των επιπέδων του ουρικού οξέος.

8️⃣ Τροφές που αυξάνουν το ουρικό οξύ

Ορισμένες τροφές είναι πλούσιες σε πουρίνες ή επηρεάζουν τον μεταβολισμό του ουρικού οξέος και καλό είναι να περιορίζονται σημαντικά, ιδιαίτερα σε άτομα με ουρική αρθρίτιδα.

Α. Τροφές πολύ υψηλές σε πουρίνες (να αποφεύγονται)

  • Εντόσθια: συκώτι, νεφρά, πατσάς, μυαλά
  • Κυνηγόκρεατα (λαγός, αγριογούρουνο κ.λπ.)
  • Μικρά «παχιά» ψάρια: σαρδέλες, γαύρος, σκουμπρί
  • Σάλτσες κρέατος, ζωμοί κρέατος
  • Οστρακοειδή (μύδια, στρείδια, γαρίδες σε μεγάλη ποσότητα)

Β. Τροφές που θέλουν μέτρο

  • Κόκκινο κρέας (μοσχάρι, χοιρινό, αρνί)
  • Αλλαντικά
  • Ορισμένα ψάρια (τόνος, σολομός)
  • Όσπρια (φακές, ρεβίθια, φασόλια) – συνήθως επιτρέπονται, αλλά με μέτρο σε ενεργή ουρική αρθρίτιδα

Γ. Ποτά και τρόφιμα που πυροδοτούν κρίσεις

  • Μπύρα (περιέχει πουρίνες & αλκοόλ)
  • Πολλά οινοπνευματώδη σε μικρό χρονικό διάστημα («κρασοκατάνυξη»)
  • Αναψυκτικά με ζάχαρη ή φρουκτόζη
  • Γλυκά, σιρόπια, έτοιμοι χυμοί με πολλή ζάχαρη
Προσοχή: Πολλοί ασθενείς αναφέρουν κρίση ουρικής αρθρίτιδας μετά από «γλέντι» με
πολύ κρέας + πολύ αλκοόλ. Ο συνδυασμός αυτός είναι ιδιαίτερα επιβαρυντικός.

9️⃣ Τροφές που μειώνουν το ουρικό οξύ

Ορισμένες τροφές βοηθούν στη μείωση των επιπέδων ουρικού οξέος είτε λόγω της χαμηλής περιεκτικότητάς τους σε πουρίνες είτε επειδή βελτιώνουν τη νεφρική λειτουργία και μειώνουν τη φλεγμονή.

Α. Τροφές που θεωρούνται προστατευτικές

  • Γαλακτοκομικά χαμηλών λιπαρών – μειώνουν τα επίπεδα ουρικού
  • Φρούτα (ιδίως κεράσια, φράουλες, εσπεριδοειδή)
  • Λαχανικά κάθε είδους
  • Ξηροί καρποί – αντιφλεγμονώδη δράση
  • Ελαιόλαδο – βασικό στη μεσογειακή διατροφή

Β. Κεράσια και ουρικό οξύ

Τα κεράσια έχουν μελετηθεί εκτενώς και μπορούν να:

  • μειώσουν τη φλεγμονή
  • μειώσουν τον κίνδυνο κρίσης ουρικής αρθρίτιδας έως 35%
  • δράσουν συμπληρωματικά με φάρμακα όπως η αλλοπουρινόλη

Γ. Τρόφιμα με χαμηλή περιεκτικότητα σε πουρίνες

  • Ρύζι, μακαρόνια, πατάτες
  • Ψωμί & δημητριακά ολικής
  • Αβοκάντο
  • Γιαούρτι, γάλα χαμηλών λιπαρών

Προτεινόμενες τροφές για καθημερινή κατανάλωση:

  • Κεράσια (ιδίως σε περίοδο κρίσης)
  • Γιαούρτι & γάλα χαμηλών λιπαρών
  • Λαχανικά όλων των ειδών
  • Ελαιόλαδο ως κύριο λίπος
  • Νερό 2–3 λίτρα/ημέρα
  • Τσάι και καφές (σε μέτριες ποσότητες)
  • Δημητριακά ολικής άλεσης
  • Ξηροί καρποί χωρίς αλάτι
Συμβουλή: Η μεσογειακή διατροφή είναι το πιο ασφαλές και αποτελεσματικό μοτίβο για άτομα με αυξημένο ουρικό οξύ.

🔟 Χρήσιμες καθημερινές συμβουλές

Η σωστή διαχείριση του ουρικού οξέος δεν περιορίζεται μόνο στη διατροφή και στα φάρμακα. Μικρές καθημερινές συνήθειες μπορούν να μειώσουν σημαντικά τις κρίσεις ουρικής αρθρίτιδας.

Α. Ενυδάτωση

  • Πίνετε 2–3 λίτρα νερό την ημέρα.
  • Αποφύγετε τον έντονο περιορισμό υγρών.

Β. Βάρος σώματος

  • Σταδιακή απώλεια βάρους μειώνει τόσο το ουρικό οξύ όσο και τις κρίσεις.
  • Αποφύγετε τις απότομες δίαιτες ή τη νηστεία → αυξάνουν το ουρικό.

Γ. Φυσική δραστηριότητα

  • Ήπια άσκηση (30’ περπάτημα) καθημερινά βοηθά στον μεταβολισμό.
  • Αποφύγετε υπερβολική άσκηση κατά την κρίση.

Δ. Αλκοόλ

  • Περιορίστε την μπύρα στο ελάχιστο.
  • Αποφύγετε «βαριά» ποτά σε μεγάλη ποσότητα μέσα σε μικρό χρονικό διάστημα.

Ε. Φάρμακα

  • Μην διακόπτετε μόνοι σας την αλλοπουρινόλη σε κρίση.
  • Ενημερώστε τον γιατρό για φάρμακα που μπορεί να ανεβάζουν το ουρικό (π.χ. διουρητικά).

ΣΤ. Παρακολούθηση

  • Μετρήστε ουρικό οξύ 1–2 φορές/έτος αν είναι σταθερό.
  • Κάθε 2–3 μήνες στην αρχή της θεραπείας.
Συμβουλή: Η σταθερότητα είναι πιο σημαντική από τη «τέλεια» διατροφή. Μικρές αλλαγές καθημερινά έχουν καλύτερα αποτελέσματα από έντονες δίαιτες που δεν διαρκούν.

1️⃣1️⃣ Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

Μπορώ να έχω υψηλό ουρικό οξύ χωρίς συμπτώματα;

Ναι. Η υπερουριχαιμία μπορεί να είναι εντελώς ασυμπτωματική για χρόνια, αλλά αυξάνει τον κίνδυνο ουρικής αρθρίτιδας και νεφρικών λίθων.

Ποια είναι η καλύτερη ώρα για να κάνω εξέταση ουρικού οξέος;

Δεν απαιτείται νηστεία. Ωστόσο, η μέτρηση είναι πιο αξιόπιστη όταν γίνεται σε σταθερές συνθήκες, εκτός οξείας κρίσης.

Πόσο συχνά πρέπει να μετράω το ουρικό οξύ αν έχω ουρική αρθρίτιδα;

Κάθε 2–3 μήνες στην αρχή της θεραπείας και έπειτα 1–2 φορές τον χρόνο όταν σταθεροποιηθεί.

Ποιο φάρμακο είναι καλύτερο: αλλοπουρινόλη ή φεμπουξοστάτη;

Η αλλοπουρινόλη είναι πρώτο φάρμακο επιλογής. Η φεμπουξοστάτη χρησιμοποιείται όταν η αλλοπουρινόλη δεν είναι ανεκτή ή δεν είναι αποτελεσματική.

Μπορώ να τρώω όσπρια;

Ναι, γενικά επιτρέπονται. Σε ενεργή κρίση, καλύτερα σε μικρότερες ποσότητες.

Η μπύρα ανεβάζει πολύ το ουρικό οξύ;

Ναι. Περιέχει πουρίνες και αλκοόλ, που αυξάνουν το ουρικό και πυροδοτούν κρίσεις.

Τα κεράσια βοηθούν πραγματικά;

Ναι. Μελέτες δείχνουν ότι μειώνουν τον κίνδυνο κρίσεων έως 35% όταν καταναλώνονται τακτικά.

1️⃣2️⃣ Συμπέρασμα

Το ουρικό οξύ αποτελεί έναν σημαντικό δείκτη μεταβολισμού και νεφρικής λειτουργίας. Η αύξησή του δεν είναι πάντα συμπτωματική, όμως μπορεί να οδηγήσει σε ουρική αρθρίτιδα, έντονο πόνο στις αρθρώσεις και αυξημένο κίνδυνο νεφρολιθίασης.

Η καλή διαχείριση βασίζεται σε τρεις άξονες:

  • Σωστή διατροφή με περιορισμό τροφών πλούσιων σε πουρίνες
  • Υγιεινοί καθημερινοί τρόποι ζωής όπως ενυδάτωση, άσκηση, έλεγχος βάρους
  • Ιατρική παρακολούθηση και θεραπεία όταν χρειάζεται

Με ισορροπημένη δίαιτα και κατάλληλη φαρμακευτική αγωγή, τα επίπεδα του ουρικού οξέος μπορούν να παραμείνουν φυσιολογικά και οι κρίσεις ουρικής αρθρίτιδας να μειωθούν σημαντικά.

Υπενθύμιση: Η έγκαιρη διάγνωση και η σωστή καθοδήγηση από ιατρό μειώνουν σημαντικά τις υποτροπές και τις επιπλοκές.

Θέλετε να προγραμματίσετε εξέταση Ουρικού Οξέος ή να δείτε όλες τις διαθέσιμες εξετάσεις;
📞 +30-22310-66841 • Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30

1️⃣3️⃣ Βιβλιογραφία & Πηγές

  • American College of Rheumatology (ACR) – Guidelines for the Management of Gout.
    Διαθέσιμο στο:
    www.rheumatology.org
  • European League Against Rheumatism (EULAR) – Evidence-based recommendations for the diagnosis and management of gout.
    Διαθέσιμο στο:
    www.eular.org
  • Mayo Clinic – Uric acid test overview.
    mayo clinic – uric acid test
  • National Kidney Foundation – Kidney stones & uric acid metabolism.
    www.kidney.org
  • UpToDate – Hyperuricemia and gout: Pathophysiology, diagnosis, and management.
    www.uptodate.com
  • Cleveland Clinic – Gout and uric acid information.
    Cleveland Clinic – Gout
  • Arthritis Foundation – Διατροφικές οδηγίες για ουρική αρθρίτιδα.
    Arthritis Foundation – Gout Diet
  • PubMed – Cherries and Gout Flare Risk.
    Zhang Y. et al., “Cherry intake and risk of recurrent gout attacks”.
    PubMed 23121343
  • PubMed – Alcohol & Gout.
    Neogi T. et al., “Alcohol intake and risk of gout attacks”.
    PubMed 19188517
    PubMed – Diet & Uric Acid.
    Choi HK. “Purine-rich foods, dairy and protein intake, and the risk of gout in men”.
    PubMed 12411559
  • Ελληνική Ρευματολογική Εταιρεία – Οδηγίες για τη ρευματοειδή και τις φλεγμονώδεις αρθρίτιδες.
    www.ere.gr
  • Ιατρική Εταιρεία Αθηνών – Επιστημονικά άρθρα για μεταβολισμό ουρικού οξέος & ουρική αρθρίτιδα.
    www.iatriki.gr




ΑΝΑ-Αντιπυρηνικα-αντισωματα.jpg

Υψηλός Τίτλος ANA (1:160–1:640): Τι Σημαίνει και Πότε Απαιτεί Έλεγχο

1️⃣ Τι σημαίνει υψηλός τίτλος ANA (≥1:160);

Σημείωση: Αν αναζητάτε γενικές πληροφορίες για τα
αντιπυρηνικά αντισώματα (ANA),
δείτε τον πλήρη οδηγό. Η παρούσα σελίδα εστιάζει αποκλειστικά
στην ερμηνεία υψηλών τίτλων ANA (1:160, 1:320, 1:640).

🧪 Τι πρέπει να ξέρετε άμεσα:

  • Σε υψηλούς τίτλους ANA (≥1:160), τα αυτοαντισώματα
    έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα κλινικής σημασίας, ιδίως όταν συνυπάρχουν συμπτώματα.
  • Χρησιμοποιούνται για τη διερεύνηση συστηματικών αυτοάνοσων νοσημάτων.
  • Ένα θετικό αποτέλεσμα δεν σημαίνει διάγνωση χωρίς συμβατά συμπτώματα.
  • Η πιο αξιόπιστη μέθοδος μέτρησης είναι ο IIF σε HEp-2.
  • Αρκετοί υγιείς μπορεί να έχουν χαμηλούς τίτλους ANA χωρίς νόσημα.

Τα ΑΝΑ (Antinuclear Antibodies – Αντιπυρηνικά αντισώματα) αποτελούν μια ομάδα αυτοαντισωμάτων που
«στοχεύουν» δομές μέσα στον πυρήνα των κυττάρων μας. Παράγονται όταν το ανοσοποιητικό σύστημα
παρουσιάζει δυσλειτουργία και αναγνωρίζει λανθασμένα ορισμένα συστατικά του ίδιου του οργανισμού ως ξένα.

Για τον λόγο αυτό, τα ANA χρησιμοποιούνται κυρίως στη διάγνωση και διερεύνηση αυτοάνοσων νοσημάτων
του συνδετικού ιστού, όπως:

  • Συστηματικός Ερυθηματώδης Λύκος (ΣΕΛ)
  • Σύνδρομο Sjögren
  • Σκληρόδερμα
  • Μικτή νόσος συνδετικού ιστού (MCTD)
  • Δερματομυοσίτιδα – Πολυμυοσίτιδα
  • Αυτοάνοση ηπατίτιδα (σε μέρος των ασθενών)

Παρόλα αυτά, ένα θετικό ANA δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει αυτοάνοσο νόσημα.
Μπορεί να εμφανιστεί σε:

  • Φυσιολογικά άτομα (ιδίως σε χαμηλούς τίτλους όπως 1:40 ή 1:80)
  • Λοιμώξεις
  • Λήψη συγκεκριμένων φαρμάκων
  • Αλλες χρόνιες παθήσεις

Η ερμηνεία της εξέτασης γίνεται πάντα σε συνδυασμό με τα συμπτώματα του ασθενούς,
την κλινική του εικόνα και άλλες ειδικές εξετάσεις (π.χ. ENA panel, anti-dsDNA, συμπληρώματα C3/C4).

2️⃣ Πότε ζητείται η εξέταση ANA;

Ο γιατρός (συνήθως ρευματολόγος, παθολόγος, δερματολόγος ή παιδίατρος) μπορεί να ζητήσει ANA όταν υπάρχουν συμπτώματα ή
εργαστηριακά ευρήματα που «ξυπνούν» την υποψία αυτοάνοσου νοσήματος. Ενδεικτικά:

  • Επίμονη, ανεξήγητη κόπωση, κακουχία, χαμηλός πυρετός.
  • Αρθραλγίες ή αρθρίτιδα (πόνος/πρήξιμο στις αρθρώσεις), συχνά συμμετρικά.
  • Δερματικά εξανθήματα, ιδιαίτερα φωτοευαισθησία ή χαρακτηριστικό εξάνθημα τύπου «πεταλούδας» στο πρόσωπο.
  • Φαινόμενο Raynaud (άσπρισμα/μπλέξιμο δακτύλων στο κρύο).
  • Ξηροφθαλμία, ξηροστομία (ένδειξη για σύνδρομο Sjögren).
  • Πάχυνση/σκλήρυνση δέρματος, τηλεαγγειεκτασίες (υποψία σκληροδέρματος).
  • Ανεξήγητη αύξηση ΤΚΕ/CRP, αναιμία, λευκοπενία, θρομβοπενία.
  • Ανεξήγητες ηπατικές δοκιμασίες ή υποψία αυτοάνοσης ηπατίτιδας.

Η τυχαία διενέργεια ANA σε άτομα χωρίς συμπτώματα οδηγεί συχνά σε σύγχυση, γιατί αρκετοί υγιείς μπορεί να έχουν
χαμηλό θετικό ANA
. Γι’ αυτό η εξέταση πρέπει να ζητείται στο σωστό κλινικό πλαίσιο.

3️⃣ Σε ποιες παθήσεις σχετίζεται ένα θετικό ANA;

Ένα αυξημένο ANA μπορεί να σχετίζεται με σειρά αυτοάνοσων νοσημάτων, όπως:

  • 🦋 Συστηματικός Ερυθηματώδης Λύκος (ΣΕΛ)
  • 🧏‍♀️ Σύνδρομο Sjögren
  • 🧬 Σκληρόδερμα (συστηματική σκλήρυνση)
  • 🤝 Μικτή νόσος συνδετικού ιστού (MCTD)
  • 💪 Δερματομυοσίτιδα / Πολυμυοσίτιδα
  • 🧠 Ρευματοειδής αρθρίτιδα (σε υποομάδα ασθενών)
  • 🫀 Αυτοάνοση ηπατίτιδα και άλλα αυτοάνοσα ηπατικά νοσήματα
  • Λιγότερο συχνά, άλλα συστηματικά αυτοάνοσα ή σύνδρομα επικάλυψης

Επιπλέον, θετικό ANA μπορεί να εμφανιστεί:

  • Σε ορισμένες λοιμώξεις.
  • Σε κακοήθειες ή παρανεοπλασματικά σύνδρομα.
  • Μετά από λήψη συγκεκριμένων φαρμάκων (π.χ. φάρμακα που προκαλούν φαρμακοεπαγόμενο λύκο).
  • Σε υγιή άτομα, ιδιαίτερα σε χαμηλό τίτλο και μεγαλύτερες ηλικίες.

4️⃣ Πώς γίνεται η εξέταση ANA στο εργαστήριο;

Η εξέταση γίνεται σε δείγμα φλεβικού αίματος. Η διαδικασία για τον ασθενή είναι όμοια με μια απλή αιμοληψία.

Στο εργαστήριο, τα ΑΝΑ μπορούν να ανιχνευθούν με διάφορες μεθόδους. Η πιο κλασική και διεθνώς αποδεκτή μέθοδος αναφοράς είναι:

  • Έμμεσος ανοσοφθορισμός (IIF) σε κύτταρα HEp-2
    Ο ορός του ασθενούς επωάζεται σε ειδικές διαφάνειες με κύτταρα HEp-2. Αν υπάρχουν ANA, προσκολλώνται στον πυρήνα των κυττάρων
    και στη συνέχεια ανιχνεύονται με ένα φθορίζον αντίσωμα κάτω από μικροσκόπιο.

Άλλες μέθοδοι:

  • ELISA ή chemiluminescence (αυτοματοποιημένες μέθοδοι, χρήσιμες για screening).
  • Multiplex / solid phase assays που ανιχνεύουν συγκεκριμένα αυτοαντισώματα (π.χ. ENA panel).

Το εργαστήριο συνήθως αναφέρει:

  • Αν το ANA είναι θετικό ή αρνητικό.
  • Τον τίτλο (π.χ. 1:80, 1:160, 1:640).
  • Το pattern (πρότυπο φθορισμού), π.χ. ομοιογενές, στικτό, κεντρομεριδιακό, πυρηνίσκων, κυτταροπλασματικό κ.λπ.

5️⃣ Προετοιμασία πριν την εξέταση – χρειάζεται νηστεία;

Γενικά, η εξέταση ANA δεν απαιτεί ειδική νηστεία. Παρ’ όλα αυτά, επειδή συνήθως συνδυάζεται με άλλες αιματολογικές
ή βιοχημικές εξετάσεις (π.χ. ηπατικά ένζυμα, δείκτες φλεγμονής), στην πράξη:

  • Συχνά προτείνεται νηστεία 8–12 ώρες για τον πλήρη αιματολογικό – βιοχημικό έλεγχο.
  • Επιτρέπεται νερό πριν την αιμοληψία.

Επίσης:

  • Ενημερώστε τον γιατρό και το εργαστήριο για όλα τα φάρμακα που λαμβάνετε
    (ιδίως ανοσοκατασταλτικά, βιολογικούς παράγοντες, κορτιζόνη), γιατί μπορεί να επηρεάσουν το αποτέλεσμα.
  • Αποφύγετε έντονη σωματική καταπόνηση και οξύ στρες πριν την εξέταση.

6️⃣ Πώς διαβάζουμε τα αποτελέσματα (τίτλος, cut-off, οριακές τιμές);

Τα αποτελέσματα ANA αναφέρονται συνήθως με δύο βασικά στοιχεία:

  1. Θετικό ή αρνητικό.
  2. Τίτλος (π.χ. 1:80, 1:160, 1:320, 1:640 κ.λπ.).

Ο τίτλος δείχνει πόσο αραιώνεται ο ορός μέχρι να χαθεί το σήμα. Όσο μεγαλύτερος ο τίτλος, τόσο περισσότερα
αντισώματα υπάρχουν στο αίμα.

Γενικές αρχές (μπορεί να διαφέρουν μεταξύ εργαστηρίων – πάντα να λαμβάνετε υπόψη τα δικά μας όρια αναφοράς):

  • Χαμηλοί τίτλοι (π.χ. 1:40 ή 1:80):
    Συχνά θεωρούνται οριακοί ή ακόμη και φυσιολογικοί, ιδίως σε ασυμπτωματικά άτομα ή ηλικιωμένους.
  • Τίτλοι ≥1:160:
    Συνήθως θεωρούνται πιο κλινικά σημαντικοί, ιδιαίτερα αν υπάρχουν συμβατά συμπτώματα.
  • Πολύ υψηλοί τίτλοι (π.χ. ≥1:640, ≥1:1280):
    Αυξάνουν την πιθανότητα συστηματικού αυτοάνοσου νοσήματος, δεν σημαίνουν όμως ότι «οπωσδήποτε υπάρχει λύκος».

Σημαντικό:

  • Ένα θετικό ANA χαμηλού τίτλου σε εντελώς ασυμπτωματικό άτομο συχνά δεν έχει πρακτική σημασία.
  • Ένα αρνητικό ANA κάνει λιγότερο πιθανές ορισμένες νόσους (π.χ. κλασικό ΣΕΛ),
    αλλά μπορεί να παραμείνει φυσιολογικό σε άλλα αυτοάνοσα.
  • Το ίδιο άτομο μπορεί να έχει μεταβολές στον τίτλο με τον χρόνο, συνήθως όμως η κλινική εικόνα
    είναι σημαντικότερη από μικρές διακυμάνσεις.

7️⃣ Συχνά πρότυπα (patterns) ANA και τι μπορεί να σημαίνουν;

Στον έμμεσο ανοσοφθορισμό (HEp-2) εκτός από τον τίτλο, περιγράφεται και το pattern (πρότυπο φθορισμού).
Το pattern δίνει μια πρώτη ένδειξη για το είδος των αυτοαντισωμάτων και πιθανά συνδεόμενα νοσήματα, χωρίς να είναι από μόνο του διάγνωση.

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα.
Pattern (πρότυπο)Πιθανή συσχέτισηΣχόλιο
Ομοιογενές (homogeneous)Συστηματικός λύκος, φαρμακοεπαγόμενος λύκος, μερικές φορές άλλες CTDΣυχνό pattern, συχνά συνδέεται με anti-dsDNA ή anti-histone.
Στικτό / κοκκιώδες (speckled)MCTD, Sjögren, ΣΕΛ, σκληρόδερμα, μυοσίτιδες κ.ά.Πολύ συχνό pattern, μη ειδικό – χρειάζεται περαιτέρω έλεγχο (ENA).
Κεντρομεριδιακό (centromere)Περιορισμένη μορφή σκληροδέρματος (CREST)Συχνά σχετίζεται με Raynaud, τελαγγειεκτασίες, οισοφαγικές διαταραχές.
Πυρηνίσκων (nucleolar)Σκληροδερμία και σύνδρομα επικάλυψηςΣυνδέεται με αντισώματα προς αντιγόνα του πυρηνίσκου (π.χ. fibrillarin).
Διάχυτο κυτταροπλασματικόΜυοσίτιδες, ηπατικά αυτοάνοσα, άλλαΔηλώνει κυτταροπλασματικά αυτοαντισώματα (όχι κλασικά «πυρηνικά»).
Dense fine speckled (DFS70)Συχνό σε υγιείς, λιγότερο σε συστηματικά αυτοάνοσαΗ μεμονωμένη παρουσία DFS70 χωρίς άλλα αυτοαντισώματα συχνά δεν σχετίζεται με ΣΕΛ.

Το pattern δεν αντικαθιστά τη διάγνωση· χρησιμοποιείται σαν «κατεύθυνση» για το ποια επιπλέον αυτοαντισώματα
θα ζητηθούν (π.χ. ENA panel, anti-dsDNA, αντι-σεντρομεριδιακά κ.ά.) και αξιολογείται από τον ρευματολόγο συνολικά.

8️⃣ Ψευδώς θετικά και ψευδώς αρνητικά ANA – συχνές παγίδες

Όπως όλες οι εργαστηριακές εξετάσεις, έτσι και τα ANA έχουν περιορισμούς:

Ψευδώς θετικά ANA

  • Χαμηλοί τίτλοι σε υγιή άτομα, ιδίως ηλικιωμένους.
  • Λοιμώξεις (ιογενείς, χρόνια βακτηριακά νοσήματα).
  • Ορισμένα φάρμακα (π.χ. υδραλαζίνη, προκαϊναμίδη, ορισμένα αντιεπιληπτικά κ.λπ.).
  • Άλλα χρόνια νοσήματα χωρίς κλασικό ρευματολογικό νόσημα.

Ψευδώς αρνητικά ANA

  • Πρώιμο στάδιο ορισμένων αυτοάνοσων, πριν «εμφανιστούν» τα αντισώματα.
  • Αλλαγές στην μέθοδο (π.χ. διαφοροποίηση μεταξύ IIF και ELISA) ή διαφορετικά cut-off μεταξύ εργαστηρίων.
  • Έντονη ανοσοκαταστολή (π.χ. υψηλές δόσεις κορτιζόνης ή βιολογικοί παράγοντες) μπορεί να μειώνει τον τίτλο.

Για όλους αυτούς τους λόγους, ο ιατρός σας δεν βασίζεται ποτέ μόνο σε ένα νούμερο, αλλά σε συνδυασμό
στοιχείων: ιστορικό, κλινική εξέταση, απεικονιστικό και εργαστηριακό έλεγχο.

9️⃣ ANA στα παιδιά

Στα παιδιά το ANA μπορεί να ζητηθεί κυρίως όταν υπάρχει υποψία:

  • Νεανικής ιδιοπαθούς αρθρίτιδας (JIA), ιδιαίτερα σε μορφές με ραγοειδίτιδα.
  • Παιδικού ΣΕΛ ή άλλων συστηματικών αυτοάνοσων.

Ωστόσο:

  • Ένα χαμηλό θετικό ANA σε παιδί χωρίς κλινικά συμπτώματα συχνά δεν έχει νόημα και μπορεί να οδηγήσει σε
    άσκοπο άγχος.
  • Ερμηνεύεται πάντα από παιδίατρο ή παιδορευματολόγο, σε συνδυασμό με το ιστορικό και τα υπόλοιπα ευρήματα.

🔟 Πότε πρέπει να ανησυχήσω και ποια είναι τα επόμενα βήματα;

Ένα θετικό ANA είναι λόγος για ιατρική αξιολόγηση, όχι για πανικό. Τι γίνεται συνήθως:

  1. Αξιολόγηση από ειδικό
    Ανάλογα με τα συμπτώματα, μπορεί να χρειαστεί εξέταση από ρευματολόγο, παθολόγο, δερματολόγο ή παιδίατρο.
  2. Συμπληρωματικός εργαστηριακός έλεγχος
    ENA panel (SSA, SSB, RNP, Sm, Scl-70 κ.ά.), anti-dsDNA, αντι-CCP, C3/C4, CRP, ΤΚΕ, ηπατικά ένζυμα, ούρα κ.λπ.
  3. Παρακολούθηση στον χρόνο
    Σε άτομα με θετικό ANA αλλά χωρίς σαφές νόσημα, ο γιατρός μπορεί να προτείνει περιοδική παρακολούθηση
    (συμπτώματα, κλινική εξέταση, βασικές εξετάσεις).

Να ανησυχήσετε ιδιαίτερα (και να επικοινωνήσετε άμεσα με τον γιατρό σας) αν, μαζί με θετικό ANA, εμφανίσετε:

  • Επίμονο πυρετό ή απότομη επιβάρυνση της γενικής κατάστασης.
  • Νέα δερματικά εξανθήματα, πληγές στο στόμα, φωτοευαισθησία.
  • Οίδημα στις αρθρώσεις, έντονο πόνο ή δυσκαμψία.
  • Δύσπνοια, πόνο στο θώρακα, νεφρικά συμπτώματα (πρήξιμο, αφρώδη ούρα, αιματουρία).

Σε κάθε περίπτωση, η διάγνωση και η θεραπεία ενός αυτοάνοσου νοσήματος δεν μπαίνει από το εργαστήριο, αλλά από τον γιατρό,
που συνδυάζει όλα τα στοιχεία.

1️⃣1️⃣ Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

❓ Έχω θετικό ANA 1:80 – σημαίνει ότι έχω λύκο;
Όχι απαραίτητα. Τίτλοι όπως 1:40 ή 1:80 θεωρούνται συχνά
χαμηλοί και μπορεί να εμφανιστούν σε υγιή άτομα,
ιδιαίτερα σε μεγαλύτερες ηλικίες. Η σημασία τους εξαρτάται από
συμπτώματα, κλινική εικόνα και τις υπόλοιπες εξετάσεις.
Η τελική αξιολόγηση γίνεται από ρευματολόγο.
❓ Μπορεί το ANA να γίνει αρνητικό με τη θεραπεία;
Σε ορισμένα νοσήματα ο τίτλος ANA μπορεί να μειωθεί με τη θεραπεία,
σε άλλα όμως παραμένει θετικός για μεγάλο χρονικό διάστημα,
ακόμη και όταν η νόσος βρίσκεται σε ύφεση.
Ο γιατρός δεν βασίζεται μόνο στον τίτλο ANA
για την παρακολούθηση της πορείας.
❓ Χρειάζεται να επαναλαμβάνω συχνά την εξέταση ANA;
Στις περισσότερες περιπτώσεις δεν απαιτείται συχνή επανάληψη.
Για την παρακολούθηση της δραστηριότητας της νόσου
προτιμώνται άλλοι δείκτες, όπως
anti-dsDNA, C3/C4, CRP ή ΤΚΕ.
Επανάληψη ANA γίνεται κυρίως όταν αλλάζει ουσιαστικά η κλινική εικόνα.
❓ Υπάρχει τρόπος να «πέσει» το ANA;
Δεν υπάρχει ειδική δίαιτα ή συμπλήρωμα που να μειώνει άμεσα το ANA.
Ο στόχος είναι η σωστή διάγνωση και θεραπεία
του υποκείμενου νοσήματος, η οποία μπορεί να βελτιώσει
τόσο τα συμπτώματα όσο και τα εργαστηριακά ευρήματα.
Αποφύγετε μη τεκμηριωμένες «λύσεις».
❓ Μπορώ να κάνω εμβόλια αν έχω θετικό ANA ή αυτοάνοσο νόσημα;
Στις περισσότερες περιπτώσεις τα εμβόλια
συνιστώνται (π.χ. αντιγριπικό, πνευμονιόκοκκος),
ιδιαίτερα σε ασθενείς που λαμβάνουν ανοσοκατασταλτική αγωγή.
Η απόφαση είναι εξατομικευμένη και λαμβάνεται από τον θεράποντα ιατρό.
❓ Αν έχω θετικό ANA, πρέπει να ελεγχθούν και οι συγγενείς μου;
Όχι προληπτικά. Η ύπαρξη θετικού ANA σε ένα μέλος της οικογένειας
δεν αποτελεί ένδειξη ελέγχου συγγενών,
εκτός αν υπάρχουν δικά τους συμπτώματα που χρήζουν διερεύνησης.

1️⃣2️⃣ Τι να θυμάστε με απλά λόγια

💡 Συνοπτικές πληροφορίες:

  • Τα ΑΝΑ χρησιμοποιούνται για τη διερεύνηση αυτοάνοσων νοσημάτων και όχι για γενικό check-up.
  • Ένα θετικό ANA δεν σημαίνει αυτόματα ότι υπάρχει λύκος ή άλλο αυτοάνοσο νόσημα.
  • Οι τίτλοι 1:40 και 1:80 συχνά είναι χαμηλής σημασίας, ειδικά σε ασυμπτωματικούς ασθενείς.
  • Το pattern (π.χ. speckled, homogeneous, centromere) δίνει σημαντικές διαγνωστικές ενδείξεις.
  • Η ορθή ερμηνεία βασίζεται σε συμπτώματα, κλινική εικόνα και άλλες εξετάσεις (ENA, anti-dsDNA κ.λπ.).
  • Η διάγνωση μπαίνει πάντα από γιατρό, όχι από το αποτέλεσμα της εξέτασης μόνο.
  • Τα ANA είναι εργαλείο διερεύνησης αυτοάνοσων νοσημάτων, όχι γενική εξέταση check-up.
  • Ένα θετικό ANA δεν σημαίνει αυτόματα λύκο ή άλλο σοβαρό νόσημα.
  • Ο τίτλος και το pattern βοηθούν, αλλά η διάγνωση μπαίνει μόνο από γιατρό.
  • Χαμηλοί τίτλοι (π.χ. 1:40–1:80), ειδικά σε ασυμπτωματικά άτομα, συχνά δεν έχουν κλινική σημασία.
  • Η σωστή ερμηνεία απαιτεί συνδυασμό κλινικής εικόνας και εργαστηριακών εξετάσεων.
  • Για κάθε απορία σχετικά με το αποτέλεσμα ANA, συμβουλευτείτε τον ιατρό ή ρευματολόγο σας.

1️⃣3️⃣ Κλείστε εξέταση ANA (Αντιπυρηνικών Αντισωμάτων)

Θέλετε να προγραμματίσετε εξέταση ΑΝΑ (Αντιπυρηνικών αντισωμάτων) ή να δείτε όλες τις διαθέσιμες εξετάσεις;
📞 +30-22310-66841 • Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30
Επιστημονική επιμέλεια:
Δρ. Παντελής Αναγνωστόπουλος, Ιατρός Μικροβιολόγος – Βιοπαθολόγος
Μικροβιολογικό Εργαστήριο Λαμίας, Έσλιν 19, Λαμία 35100
📞 +30-22310-66841 • Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30

1️⃣4️⃣ Βιβλιογραφία & Πηγές

RACGP. Antinuclear antibody test (ANA): Clinical use and interpretation.
racgp.org.au

Cleveland Clinic. Antinuclear antibody (ANA) test.
clevelandclinic.org

UNC Rheumatology. Decoding the ANA: A guide to ANA testing.
uncmedicalcenter.org

International Consensus on ANA Patterns (ICAP). ANApatterns.
anapatterns.org

LabTestsOnline. Antinuclear antibody (ANA).
labtestsonline.org

National Library of Medicine. PubMed: ANA, HEp-2, ENA, autoimmune diseases.
pubmed.ncbi.nlm.nih.gov

Ελληνική Ρευματολογική Εταιρεία (ΕΡΕ). Κατευθυντήριες οδηγίες και επιστημονικές ενημερώσεις.
ere.gr

Mayo Clinic. ANA test overview.
mayoclinic.org

Laboratory manuals. HEp-2 indirect immunofluorescence (IIF) and ENA panels
(Euroimmun, Bio-Rad, Werfen).





Το Εργαστήριό μας

Από το 2004 προσφέρουμε διαγνωστικές υπηρεσίες υψηλού επιπέδου με εξελιγμένο ιατρικό εξοπλισμό
και αφοσιωμένο προσωπικό. Δέσμευσή μας είναι η αξιοπιστία, η άμεση και ανθρώπινη φροντίδα σε κάθε ασθενή.

Social Networks

Facebook
Twitter

Χρήσιμοι Σύνδεσμοι

Επικοινωνία

22310 66841
6972 860905
Έσλιν 19, Λαμία 35100
©2025 Παντελής Αναγνωστόπουλος. All rights reserved.

©2023 Παντελής Αναγνωστόπουλος. All rights reserved.

Μικροβιολογικό Λαμία
Privacy Overview

This website uses cookies so that we can provide you with the best user experience possible. Cookie information is stored in your browser and performs functions such as recognising you when you return to our website and helping our team to understand which sections of the website you find most interesting and useful.