cmv-cytomegalovirus-pillar-mikrobiologikolamia-1200x628-1-1200x800.jpg

07/Jun/2025

Κυτταρομεγαλοϊός: Διάγνωση με IgG, IgM & Avidity – Εγκυμοσύνη και Κλινική Σημασία

Τελευταία ενημέρωση:
11 Ιανουαρίου 2026

Σύντομη περίληψη:
Ο Κυτταρομεγαλοϊός (CMV) είναι ένας εξαιρετικά συχνός ιός που παραμένει λανθάνων στον οργανισμό εφ’ όρου ζωής.
Στους περισσότερους είναι ήπιος, αλλά στην εγκυμοσύνη και σε ανοσοκαταστολή μπορεί να έχει σοβαρές επιπτώσεις.
Η σωστή ερμηνεία βασίζεται σε IgG, IgM και IgG avidity, όχι σε ένα μόνο αποτέλεσμα.

1

Τι είναι ο Κυτταρομεγαλοϊός (CMV)

Ο κυτταρομεγαλοϊός (CMV) είναι ένας πολύ συχνός ιός της οικογένειας των
ερπητοϊών (Herpesviridae), γνωστός και ως
ανθρώπινος ερπητοϊός τύπου 5 (HHV-5).
Μολύνει τους περισσότερους ανθρώπους κάποια στιγμή στη ζωή τους και,
μετά την αρχική λοίμωξη, παραμένει στον οργανισμό σε
λανθάνουσα (ανενεργή) μορφή για όλη τη ζωή.

Στους περισσότερους υγιείς ενήλικες η λοίμωξη προκαλεί
ήπια ή καθόλου συμπτώματα.
Ωστόσο, σε εγκύους, νεογνά και
ανοσοκατεσταλμένους μπορεί να οδηγήσει σε
σοβαρές επιπλοκές, γι’ αυτό και έχει μεγάλη κλινική σημασία.

Τι να θυμάστε:
Ο κυτταρομεγαλοϊός είναι ένας «σιωπηλός» ιός —
οι περισσότεροι τον έχουν χωρίς να το γνωρίζουν,
αλλά στην εγκυμοσύνη και στην ανοσοκαταστολή
η σωστή διάγνωση και παρακολούθηση είναι κρίσιμη.

Πόσο συχνός είναι;

Ο συγκεκριμένος ιός είναι από τους πιο διαδεδομένους στον άνθρωπο.
Σε ορισμένες χώρες πάνω από 90% του πληθυσμού έχει μολυνθεί,
ενώ στις ανεπτυγμένες κοινωνίες περίπου 50–70% των ενηλίκων
φέρουν αντισώματα έναντί του.

Τι σημαίνει ότι «μένει για πάντα» στον οργανισμό;

Όπως όλοι οι ερπητοϊοί, δεν εκριζώνεται μετά την αρχική λοίμωξη.
Παραμένει σε λανθάνουσα κατάσταση μέσα στα κύτταρα
και μπορεί να επανενεργοποιηθεί
όταν το ανοσοποιητικό εξασθενήσει
(π.χ. στην κύηση, σε έντονο στρες, HIV ή μετά από μεταμόσχευση).

2

Πώς μεταδίδεται ο CMV

Ο κυτταρομεγαλοϊός μεταδίδεται μέσω άμεσης επαφής με σωματικά υγρά που περιέχουν τον ιό.
Δεν μεταδίδεται εύκολα με τον αέρα όπως η γρίπη,
αλλά κυρίως όταν υπάρχει επαφή με
σάλιο, ούρα, αίμα ή γεννητικές εκκρίσεις.

Η μετάδοση είναι ιδιαίτερα συχνή σε περιβάλλοντα με
μικρά παιδιά, επειδή μπορούν να αποβάλλουν τον ιό
στο σάλιο και στα ούρα για μήνες χωρίς να έχουν εμφανή συμπτώματα.

Κύριοι τρόποι μετάδοσης

Ο ιός μπορεί να μεταδοθεί:

Με σάλιο και δάκρυα (φιλιά, κοινή χρήση ποτηριών, κουταλιών ή οδοντόβουρτσας)
Με ούρα, ιδιαίτερα κατά την αλλαγή πάνας σε βρέφη και νήπια
Με σεξουαλική επαφή (σπέρμα, τραχηλικές εκκρίσεις)
Με αίμα ή μεταγγίσεις
Με μεταμόσχευση οργάνων
Από τη μητέρα στο έμβρυο κατά την κύηση
Κατά τον τοκετό ή μέσω θηλασμού

Κλινική πραγματικότητα:
Μια γυναίκα μπορεί να μολυνθεί απλώς
αλλάζοντας πάνες ή σκουπίζοντας τη μύτη ενός παιδιού
χωρίς να πλύνει καλά τα χέρια της.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο να μολυνθούν

Αν και μπορεί να προσβάλει οποιονδήποτε,
ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος σε:

Γονείς και φροντιστές μικρών παιδιών
Εργαζόμενους σε παιδικούς σταθμούς
Έγκυες χωρίς προϋπάρχουσα ανοσία
Άτομα με πολλαπλούς σεξουαλικούς συντρόφους
Ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς

3

Τι συμβαίνει μετά τη μόλυνση

Όταν ο ιός εισέλθει στον οργανισμό, το ανοσοποιητικό σύστημα ενεργοποιείται για να τον ελέγξει.
Στους περισσότερους ανθρώπους αυτό οδηγεί σε
ήπια ή και καθόλου συμπτώματα,
όμως το παθογόνο δεν απομακρύνεται ποτέ πλήρως.

Όπως όλοι οι ερπητοϊοί, περνά σε μια
λανθάνουσα κατάσταση,
παραμένοντας «κρυμμένος» μέσα στα κύτταρα χωρίς να προκαλεί ενεργό νόσο.

Τα τρία στάδια της λοίμωξης

Η πορεία χωρίζεται σε τρεις βασικές φάσεις:

Πρωτογενής λοίμωξη – η πρώτη επαφή του οργανισμού με το παθογόνο
Λανθάνουσα φάση – ο ιός παραμένει ανενεργός αλλά ζωντανός
Επανενεργοποίηση ή επαναλοίμωξη – επάνοδος της ενεργού παρουσίας

Πρωτογενής λοίμωξη

Η πρώτη επαφή με τον ιό συνήθως εκδηλώνεται σαν
ήπια ίωση ή μονοπυρηνικό σύνδρομο,
με κόπωση, πυρετό και διογκωμένους λεμφαδένες,
ή μπορεί να περάσει εντελώς απαρατήρητη.

Στην εγκυμοσύνη όμως,
η πρωτογενής φάση έχει ιδιαίτερη σημασία,
διότι τότε μπορεί να
μεταδοθεί στο έμβρυο
και να προκαλέσει συγγενή λοίμωξη.

Λανθάνουσα φάση

Μετά την αρχική περίοδο,
το παθογόνο «κλειδώνεται» κυρίως σε κύτταρα του ανοσοποιητικού.
Σε αυτή τη φάση ο άνθρωπος
δεν έχει συμπτώματα
και δεν γνωρίζει ότι ο ιός παραμένει μέσα του.

Αυτός είναι ο λόγος που η πλειονότητα του πληθυσμού
είναι φορέας χωρίς να το γνωρίζει.

Επανενεργοποίηση και επαναλοίμωξη

Όταν το ανοσοποιητικό σύστημα εξασθενήσει,
ο λανθάνων ιός μπορεί να
επανενεργοποιηθεί.
Αυτό συμβαίνει συχνότερα σε:

Άτομα με HIV
Μεταμοσχευμένους
Ασθενείς σε χημειοθεραπεία ή κορτικοστεροειδή
Κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης

Επιπλέον, κάποιος που έχει ήδη εκτεθεί
μπορεί να μολυνθεί ξανά με
διαφορετικό στέλεχος,
γεγονός που ονομάζεται επανελοίμωξη.

Σημαντικό:
Η ύπαρξη αντισωμάτων δεν αποκλείει πλήρως νέα λοίμωξη ή επανενεργοποίηση —
γι’ αυτό η παρακολούθηση είναι κρίσιμη σε εγκύους και ανοσοκατεσταλμένους.

4

Συμπτώματα CMV – Πώς εκδηλώνεται η λοίμωξη

Στους περισσότερους ανθρώπους η λοίμωξη από κυτταρομεγαλοϊό
είναι ασυμπτωματική ή προκαλεί
ήπια συμπτώματα που μοιάζουν με κοινή ίωση.
Ωστόσο, όταν το ανοσοποιητικό είναι αδύναμο,
ο ιός μπορεί να προκαλέσει
σοβαρή και πολυσυστηματική νόσο.

Συμπτώματα σε υγιείς ενήλικες

Η πρωτογενής λοίμωξη σε υγιή άτομα
συχνά μοιάζει με λοιμώδη μονοπυρήνωση.
Τα πιο συχνά συμπτώματα είναι:

Παρατεταμένη κόπωση και κακουχία
Χαμηλός ή μέτριος πυρετός
Πονόλαιμος
Διογκωμένοι λεμφαδένες
Μυαλγίες και κεφαλαλγία

Σε πολλές περιπτώσεις τα συμπτώματα
είναι τόσο ήπια που αποδίδονται σε “μια απλή ίωση”.

Συμπτώματα σε ανοσοκατεσταλμένους

Όταν η άμυνα του οργανισμού είναι μειωμένη,
ο CMV μπορεί να προσβάλει ζωτικά όργανα.
Οι συχνότερες εκδηλώσεις περιλαμβάνουν:

Πνευμονίτιδα – δύσπνοια, βήχας, υποξία
Ρετινίτιδα – θολή όραση, απώλεια όρασης
Ηπατίτιδα – αύξηση τρανσαμινασών, ίκτερος
Γαστρεντερίτιδα ή κολίτιδα – διάρροια, αιμορραγία
Νευρολογικές εκδηλώσεις – σύγχυση, επιληπτικές κρίσεις

Σε αυτές τις ομάδες, η λοίμωξη
μπορεί να γίνει απειλητική για τη ζωή
αν δεν διαγνωστεί και αντιμετωπιστεί έγκαιρα.

Κλινικό μήνυμα:
Ένα “απλό” σύνδρομο κόπωσης σε ανοσοκατεσταλμένο άτομο
μπορεί να κρύβει ενεργό CMV και χρειάζεται διερεύνηση.

5

CMV στην εγκυμοσύνη και στο έμβρυο

Η λοίμωξη από κυτταρομεγαλοϊό κατά την εγκυμοσύνη
είναι ιδιαίτερα σημαντική,
διότι ο ιός μπορεί να περάσει από τη μητέρα στο έμβρυο
και να προκαλέσει συγγενή CMV λοίμωξη.
Πρόκειται για την συχνότερη συγγενή ιογενή λοίμωξη παγκοσμίως.

Πότε είναι μεγαλύτερος ο κίνδυνος

Ο κίνδυνος μετάδοσης στο έμβρυο εξαρτάται από το
είδος της λοίμωξης της μητέρας:

Πρωτογενής λοίμωξη στην κύηση → ο υψηλότερος κίνδυνος
Επανενεργοποίηση ή επανελοίμωξη → χαμηλότερος αλλά υπαρκτός κίνδυνος

Η πρωτολοίμωξη στο πρώτο τρίμηνο
είναι αυτή που συνδέεται με τις πιο σοβαρές εμβρυϊκές επιπτώσεις.

Πώς επηρεάζεται το έμβρυο

Η συγγενής λοίμωξη μπορεί να είναι
ασυμπτωματική κατά τη γέννηση
ή να προκαλέσει σοβαρά προβλήματα,
μερικά από τα οποία εμφανίζονται μήνες ή χρόνια αργότερα.

Απώλεια ακοής
Καθυστέρηση ανάπτυξης και μάθησης
Μικροκεφαλία
Ηπατοσπληνομεγαλία και ίκτερος
Εγκεφαλικές βλάβες

Γιατί πολλές περιπτώσεις διαφεύγουν

Οι περισσότερες έγκυες γυναίκες που μολύνονται
δεν έχουν συμπτώματα.
Έτσι, η λοίμωξη μπορεί να περάσει απαρατήρητη
αν δεν γίνει κατάλληλος εργαστηριακός έλεγχος.

Τι πρέπει να γνωρίζετε:
Μια γυναίκα μπορεί να μολυνθεί κατά την εγκυμοσύνη
χωρίς να το καταλάβει,
γι’ αυτό ο προγεννητικός έλεγχος έχει κρίσιμη σημασία.

6

Συγγενής CMV λοίμωξη στο νεογνό

Όταν ο κυτταρομεγαλοϊός μεταδοθεί από τη μητέρα στο έμβρυο,
το παιδί γεννιέται με συγγενή CMV λοίμωξη.
Πρόκειται για τη συχνότερη συγγενή ιογενή λοίμωξη
και για μία από τις βασικότερες αιτίες
μη γενετικής απώλειας ακοής στα παιδιά.

Πώς εκδηλώνεται στο νεογνό

Περίπου τα περισσότερα μολυσμένα νεογνά
δεν έχουν εμφανή συμπτώματα στη γέννηση.
Ωστόσο, ακόμη και αυτά μπορεί να εμφανίσουν
προβλήματα ακοής ή ανάπτυξης αργότερα.

Στα συμπτωματικά νεογνά μπορεί να παρατηρηθούν:

Ίκτερος και ηπατοσπληνομεγαλία
Χαμηλό βάρος γέννησης
Μικροκεφαλία
Πετέχειες και αιμορραγίες
Εγκεφαλικές βλάβες

Μακροχρόνιες επιπτώσεις

Η πιο συχνή και σημαντική επιπλοκή είναι
η προοδευτική απώλεια ακοής,
η οποία μπορεί να εμφανιστεί μήνες ή χρόνια μετά τη γέννηση.
Επιπλέον, μπορεί να παρουσιαστούν:

Καθυστέρηση λόγου και μάθησης
Κινητικά προβλήματα
Προβλήματα όρασης

Γιατί είναι σημαντική η έγκαιρη διάγνωση

Η διάγνωση στις πρώτες εβδομάδες ζωής
επιτρέπει την έναρξη κατάλληλης παρακολούθησης
και, σε επιλεγμένες περιπτώσεις,
αντιιικής θεραπείας
που μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο μόνιμων βλαβών.

Σημαντικό:
Πολλά παιδιά με συγγενή CMV φαίνονται υγιή στη γέννηση,
αλλά χρειάζονται μακροχρόνιο έλεγχο ακοής και ανάπτυξης.

7

Πότε και πώς γίνεται ο έλεγχος για CMV

Ο έλεγχος για κυτταρομεγαλοϊό δεν γίνεται τυχαία,
αλλά όταν υπάρχουν συγκεκριμένες κλινικές ενδείξεις,
όπως εγκυμοσύνη, συμπτώματα συμβατά με ιογενή λοίμωξη
ή ανοσοκαταστολή.
Στόχος του ελέγχου είναι να διαπιστωθεί
αν κάποιος έχει εκτεθεί στον ιό πρόσφατα ή στο παρελθόν.

Ποιοι πρέπει να ελέγχονται

Έλεγχος συνιστάται κυρίως σε:

Έγκυες γυναίκες ή γυναίκες που σχεδιάζουν εγκυμοσύνη
Νεογνά με ύποπτα κλινικά ευρήματα
Ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς
Άτομα με παρατεταμένο πυρετό ή σύνδρομο μονοπυρήνωσης

Τι δείχνουν οι εξετάσεις αίματος

Οι εξετάσεις βασίζονται κυρίως στην ανίχνευση
αντισωμάτων έναντι του ιού.
Από τον συνδυασμό τους μπορεί να εκτιμηθεί
αν η λοίμωξη είναι παλιά ή πρόσφατη.

Στην πράξη, ο γιατρός χρησιμοποιεί
συνδυασμό δεικτών για να αποκτήσει αξιόπιστη εικόνα,
ιδίως στην εγκυμοσύνη.

Ρόλος των μοριακών εξετάσεων

Σε ειδικές περιπτώσεις,
ιδίως σε ανοσοκατεσταλμένους ή σε ύποπτη συγγενή λοίμωξη,
χρησιμοποιούνται εξετάσεις που
ανιχνεύουν απευθείας τον ιό
σε αίμα ή άλλα δείγματα.

Τι σημαίνει πρακτικά:
Ο έλεγχος για CMV δεν είναι μία απλή “θετικό ή αρνητικό” εξέταση —
απαιτεί συνδυαστική ερμηνεία από ιατρό,
ιδιαίτερα όταν αφορά εγκύους και νεογνά.

8

Πώς ερμηνεύονται συνοπτικά τα αποτελέσματα

Τα αποτελέσματα δεν ερμηνεύονται με μία μόνο τιμή,
αλλά με συνδυασμό ευρημάτων
που δείχνουν αν η λοίμωξη είναι παλιά, πρόσφατη ή ενεργή.

Τι είναι το IgG avidity και γιατί είναι κρίσιμο

Το IgG avidity δείχνει πόσο “ώριμα” είναι τα IgG αντισώματα.
Στις πρώτες εβδομάδες/μήνες μετά από μια νέα μόλυνση,
η avidity τείνει να είναι χαμηλότερη και με τον χρόνο αυξάνει.
Γι’ αυτό, ειδικά στην εγκυμοσύνη, βοηθά να εκτιμηθεί
αν η λοίμωξη είναι πρόσφατη ή παλαιά.

Πρακτικά:
Το IgM μόνο του δεν αρκεί. Η προσέγγιση βασίζεται στον συνδυασμό IgG, IgM, avidity και, όπου χρειάζεται, μοριακού ελέγχου.

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα

Avidity IgG	Τι υποδηλώνει συνήθως	Τι σημαίνει κλινικά (ιδίως στην κύηση)
Χαμηλή	Πιθανή πρόσφατη λοίμωξη (πρώτοι μήνες)	Απαιτεί στενή αξιολόγηση από ιατρό και συχνά επιβεβαίωση/παρακολούθηση με βάση το συνολικό προφίλ.
Ενδιάμεση	Ασαφές χρονικό πλαίσιο	Συχνά χρειάζεται επανέλεγχος σε 2–3 εβδομάδες και συσχέτιση με κλινικά δεδομένα.
Υψηλή	Παλαιά λοίμωξη (όχι πρόσφατη)	Συνήθως καθησυχαστικό εύρημα για πρόσφατη πρωτολοίμωξη, ιδιαίτερα όταν αξιολογείται μαζί με IgG/IgM.

Γιατί δεν αρκεί μία εξέταση

Ο ιός έχει ιδιαιτερότητες στη βιολογία του και ορισμένοι δείκτες
μπορεί να επιμένουν για καιρό.
Γι’ αυτό η ασφαλής εκτίμηση βασίζεται στη
συνδυαστική και χρονική ερμηνεία,
και όχι σε μία μεμονωμένη μέτρηση.

9

Ψευδώς Θετικό CMV IgM: Τι σημαίνει και πώς το διαχειριζόμαστε

Στον εργαστηριακό έλεγχο για κυτταρομεγαλοϊό, το **CMV IgM** χρησιμοποιείται ως δείκτης πιθανής πρόσφατης λοίμωξης. Ωστόσο, υπάρχουν περιπτώσεις όπου το αποτέλεσμα **IgM είναι θετικό**, αλλά στην πραγματικότητα **δεν αντιστοιχεί σε ενεργό ή πρωτογενή λοίμωξη**. Αυτή η κατάσταση ονομάζεται **ψευδώς θετικό CMV IgM** και μπορεί να προκαλέσει σύγχυση για τον ασθενή και τον θεράποντα ιατρό αν δεν αντιμετωπιστεί σωστά.
Για αναλυτικό οδηγό πάνω στο θέμα αυτό, μπορείς να δεις και την ειδική σελίδα μας: CMV IgM Ψευδώς Θετικό.

Τι εννοούμε με “ψευδώς θετικό”;

Ένα αποτέλεσμα IgM που εμφανίζεται **θετικό χωρίς να υπάρχει πραγματική πρόσφατη ή ενεργή λοίμωξη** μπορεί να οφείλεται σε διάφορους παράγοντες. Σε αυτές τις περιπτώσεις, το σύστημα ανίχνευσης αντισωμάτων έχει “ανιχνεύσει” κάτι που μοιάζει με IgM κατά του CMV, αλλά στην ουσία **δεν αντανακλά πραγματικό ιϊκό επεισόδιο**. Αυτό μπορεί να συμβεί ακόμα και σε άτομα που έχουν περάσει λοίμωξη στο παρελθόν ή σε εκείνους που βρίσκονται σε περίοδο ανοσολογικής αλλαγής.

Κλινικοεργαστηριακοί λόγοι για ψευδώς θετικό CMV IgM

Υπάρχουν αρκετοί μη παθογενετικοί λόγοι που μπορεί να οδηγήσουν σε **ψευδώς θετικό αποτέλεσμα IgM**:

Διασταυρούμενες αντιδράσεις: Αντισώματα έναντι άλλων ιών (π.χ. EBV, HSV, VZV) μπορεί να “αντιδράσουν” με το τεστ CMV IgM και να δώσουν θετικό αποτέλεσμα χωρίς CMV λοίμωξη.
Ρευματοειδής παράγοντας ή αυτοαντισώματα: Σε παρουσία αυτοαντισωμάτων, η μέτρηση IgM μπορεί να είναι μη ειδική και να δώσει λανθασμένα θετικά.
Τεχνικές μεταβλητές: Διαφορές στα kits και στις πλατφόρμες ανάλυσης, ή σφάλματα κατά τη δειγματοληψία και επεξεργασία, μπορεί να επηρεάσουν την ακρίβεια.
Παρατεταμένη παρουσία IgM: Μετά από μια πραγματική λοίμωξη, τα IgM αντισώματα μπορεί να παραμείνουν ανιχνεύσιμα **μήνες μετά από την ανάρρωση**, δίνοντας την εντύπωση πρόσφατης λοίμωξης όταν δεν υπάρχει.

Πότε να υποψιαστείτε ψευδώς θετικό αποτέλεσμα

Οι γιατροί υποψιάζονται ψευδώς θετικό αποτέλεσμα όταν:

Το CMV IgM είναι θετικό αλλά το CMV IgG είναι αρνητικό ή σταθερό για μεγάλο διάστημα.
Δεν υπάρχει κλινική εικόνα συμβατή με ενεργό λοίμωξη CMV.
Οι τίτλοι IgM δεν αυξάνονται με την πάροδο του χρόνου.
Η PCR για CMV DNA είναι αρνητική.

Πώς επιβεβαιώνουμε αν είναι ψευδώς θετικό

Η αντιμετώπιση του ψευδώς θετικού CMV IgM δεν γίνεται μεμονωμένα, αλλά με **διεργαστηριακή και χρονική εκτίμηση**:

Επαναληπτικός έλεγχος IgM και IgG σε 2–3 εβδομάδες για να δούμε αλλαγές στον τίτλο.
Έλεγχος IgG avidity για να εκτιμηθεί αν πρόκειται για πρόσφατη ή παλιά λοίμωξη.
Μερικές φορές PCR για CMV DNA, ειδικά σε ανοσοκατεσταλμένους ή ύποπτες κλινικές εικόνες.

Κλινική υπενθύμιση: Ένα μόνο θετικό IgM **δεν αρκεί** για διάγνωση πρόσφατης λοίμωξης. Η αξιολόγηση πρέπει να είναι συνδυαστική και χρονικά προσαρμοσμένη.

Η ενίσχυση αυτής της ενότητας με ένα **στοχευμένο internal link** προς την ειδική σελίδα για **ψευδώς θετικό CMV IgM** βοηθά:

στη **αύξηση της σαφήνειας** για τον χρήστη,
στη **βελτίωση της δομής περιεχομένου για SEO**, και
στη **καθοδήγηση** σε πιο λεπτομερείς πληροφορίες όπου χρειάζεται.

Αυτό το σημείο μπορεί να τοποθετηθεί μετά την ενότητα ερμηνείας αποτελεσμάτων και πριν από τη θεραπεία, ώστε να λειτουργεί ως **προειδοποιητική και εκπαιδευτική παράγραφος** εντός του pillar.

10

Θεραπεία και παρακολούθηση

Στους περισσότερους υγιείς ανθρώπους,
η λοίμωξη είναι αυτοπεριοριζόμενη
και δεν απαιτεί ειδική αντιιική αγωγή.
Η αντιμετώπιση εστιάζει σε
ξεκούραση, ενυδάτωση
και κλινική παρακολούθηση.

Πότε χρειάζεται ειδική θεραπεία

Αντιιική αγωγή εξετάζεται κυρίως όταν υπάρχει
κίνδυνος σοβαρής νόσου, όπως:

Ανοσοκατεσταλμένοι (π.χ. μεταμόσχευση, χημειοθεραπεία, HIV)
Σοβαρή προσβολή οργάνων (πνεύμονες, οφθαλμοί, γαστρεντερικό, ΚΝΣ)
Συμπτωματική συγγενής λοίμωξη (με βάση παιδιατρική ή νεογνολογική εκτίμηση)

Τι περιλαμβάνει η παρακολούθηση

Η παρα-κολούθηση εξατομικεύεται και συνήθως περιλαμβάνει:

Κλινική εκτίμηση συμπτωμάτων και πορείας
Εργαστηριακό έλεγχο όπου χρειάζεται, ειδικά σε ανοσοκατεσταλμένους
Εξειδικευμένες εξετάσεις ανάλογα με το όργανο-στόχο (π.χ. οφθαλμολογικός έλεγχος)

Τι ισχύει στην εγκυμοσύνη

Κατά την κύηση, η αντιμετώπιση γίνεται
αποκλειστικά
σε συνεργασία με γυναικολόγο ή ιατρό μητρικής-εμβρυϊκής ιατρικής
και βασίζεται στο συνολικό προφίλ εξετάσεων.
Στόχος είναι η σωστή διάγνωση
και η αποφυγή βιαστικών συμπερασμάτων.

Σημαντικό:
Η προσέγγιση δεν είναι ίδια για όλους.
Σε υγιείς συνήθως δεν χρειάζεται αντιιικό,
ενώ σε ανοσοκαταστολή η έγκαιρη διάγνωση και παρακολούθηση είναι καθοριστική.

11

Πρόληψη: τι μειώνει πραγματικά τον κίνδυνο (ιδίως στην εγκυμοσύνη)

Δεν υπάρχει ακόμη εγκεκριμένο εμβόλιο για τον κυτταρομεγαλοϊό.
Άρα η πρόληψη βασίζεται σε
συγκεκριμένες πρακτικές υγιεινής
που μειώνουν σημαντικά την πιθανότητα έκθεσης,
ιδιαίτερα σε εγκύους που έρχονται συχνά σε επαφή με μικρά παιδιά.

Οι 3 πιο αποτελεσματικές συνήθειες

Πλύσιμο χεριών με σαπούνι μετά από αλλαγή πάνας, σάλιο/μύξες, παιχνίδια και επιφάνειες που αγγίζουν παιδιά.
Αποφυγή κοινής χρήσης ποτηριών, μαχαιροπήρουνων, οδοντόβουρτσας, πιπίλας.
Αποφυγή φιλιού στο στόμα και προτίμηση φιλιού στο μάγουλο/μέτωπο, ειδικά σε νήπια.

Τι να προσέχουν ειδικά οι έγκυες

Ο CMV αποβάλλεται συχνά από μικρά παιδιά
για μεγάλο χρονικό διάστημα,
χωρίς αυτά να έχουν εμφανή συμπτώματα.
Γι’ αυτό, στην εγκυμοσύνη,
η πρόληψη έχει πιο “πρακτικό” χαρακτήρα:
λιγότερο θεωρία και περισσότερο σωστή ρουτίνα.

Καθαρισμός επιφανειών/παιχνιδιών που έρχονται συχνά σε επαφή με σάλιο.
Χρήση γαντιών όπου χρειάζεται (π.χ. αλλαγή πάνας), χωρίς να υποκαθιστά το πλύσιμο χεριών.
Αν εργάζεστε σε παιδικό σταθμό/βρεφονηπιακό, δώστε προτεραιότητα στην αυστηρή υγιεινή χεριών μέσα στην ημέρα.

Τι ισχύει για σεξουαλική μετάδοση

Ο CMV μπορεί να μεταδοθεί και με σεξουαλική επαφή,
οπότε η χρήση προφυλακτικού
μειώνει τον κίνδυνο έκθεσης,
ιδίως σε νέες σχέσεις ή όταν δεν υπάρχει σαφές ιστορικό έκθεσης.

Τι να θυμάστε:
Στην πράξη, το πλύσιμο χεριών και η αποφυγή κοινής χρήσης σκευών/αντικειμένων με μικρά παιδιά
είναι οι πιο ουσιαστικές κινήσεις πρόληψης για CMV.

12

Πότε να ζητήσετε ιατρική αξιολόγηση για CMV

Οι περισσότερες λοιμώξεις από κυτταρομεγαλοϊό
είναι ήπιες και αυτοπεριοριζόμενες.
Ωστόσο υπάρχουν καταστάσεις
όπου η ιατρική εκτίμηση είναι απαραίτητη,
είτε για τη διάγνωση είτε για την ασφαλή παρακολούθηση.

Ζητήστε άμεσα ιατρική εκτίμηση αν:

Είστε έγκυος και προκύψει θετικό ή αμφίβολο αποτέλεσμα CMV.
Έχετε παρατεταμένο πυρετό, έντονη κόπωση ή διογκωμένους λεμφαδένες που επιμένουν.
Υπάρχουν οπτικές διαταραχές (θόλωση, “μυγάκια”, απώλεια όρασης).
Έχετε νευρολογικά συμπτώματα (σύγχυση, σπασμούς, έντονο πονοκέφαλο).
Είστε ανοσοκατεσταλμένος (μεταμόσχευση, χημειοθεραπεία, HIV).

Γιατί είναι σημαντικό

Σε αυτές τις ομάδες,
ο CMV μπορεί να προκαλέσει
προσβολή ζωτικών οργάνων
και απαιτείται στοχευμένος εργαστηριακός έλεγχος
και, αν χρειαστεί, έγκαιρη θεραπευτική παρέμβαση.

Σημείωση:
Η έγκαιρη διάγνωση στον CMV δεν αποσκοπεί μόνο στη θεραπεία,
αλλά κυρίως στην αποφυγή επιπλοκών σε ευάλωτες ομάδες.

13

Συχνές κλινικές παρεξηγήσεις

Η συγκεκριμένη ιογενής λοίμωξη είναι από τις πιο παρεξηγημένες στην ερμηνεία εξετάσεων.
Ακολουθούν τα συχνότερα λάθη που οδηγούν σε άσκοπο άγχος ή λανθασμένες αποφάσεις.

«Θετικό IgM = ενεργή και επικίνδυνη λοίμωξη»

Λάθος.
Το IgM μπορεί να παραμείνει θετικό για μήνες μετά από παλιά έκθεση
ή να είναι ψευδώς θετικό.
Γι’ αυτό απαιτείται πάντα συνδυασμός με IgG και έλεγχος avidity.

«Αν έχω IgG, κινδυνεύει το μωρό μου»

Συνήθως ισχύει το αντίθετο:
το IgG δείχνει ότι ο οργανισμός έχει ήδη εκτεθεί
και έχει αναπτύξει ανοσολογική μνήμη,
γεγονός που μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο συγγενούς λοίμωξης.

«Όλοι χρειάζονται θεραπεία»

Στους περισσότερους υγιείς ανθρώπους,
η λοίμωξη δεν απαιτεί φαρμακευτική αγωγή.
Η θεραπεία αφορά κυρίως
ανοσοκατεσταλμένους και σοβαρές περιπτώσεις.

«Ένα αποτέλεσμα αρκεί για απόφαση»

Σε αυτό το νόσημα,
οι αποφάσεις βασίζονται στη
δυναμική των εξετάσεων στον χρόνο
και όχι σε μία μεμονωμένη μέτρηση.

Κλινικό μήνυμα:
Η σωστή ερμηνεία απαιτεί ιατρική λογική και όχι απλή ανάγνωση «θετικό–αρνητικό».

14

Συχνές Ερωτήσεις για τον CMV

Είναι ο CMV επικίνδυνος για υγιείς ενήλικες;

Συνήθως όχι· οι περισσότεροι εμφανίζουν ήπια ή καθόλου συμπτώματα και αναρρώνουν χωρίς επιπλοκές.

Γιατί ο CMV είναι τόσο σημαντικός στην εγκυμοσύνη;

Επειδή η πρωτολοίμωξη της μητέρας μπορεί να μεταδοθεί στο έμβρυο και να προκαλέσει συγγενή CMV με νευρολογικές βλάβες ή κώφωση.

Αν έχω CMV IgG θετικό πριν την εγκυμοσύνη, κινδυνεύει το έμβρυο;

Συνήθως όχι, γιατί το IgG υποδηλώνει παλαιά λοίμωξη και σχετική ανοσία με χαμηλό κίνδυνο συγγενούς μετάδοσης.

Ποιος είναι ο ρόλος της IgG avidity στον CMV;

Η avidity δείχνει αν η λοίμωξη είναι πρόσφατη ή παλαιά, κάτι κρίσιμο για την εκτίμηση κινδύνου στην εγκυμοσύνη.

Μπορεί το CMV IgM να είναι ψευδώς θετικό;

Ναι, και γι’ αυτό απαιτείται επιβεβαίωση με IgG avidity ή PCR, ειδικά σε εγκύους.

Πότε χρειάζεται CMV PCR;

Σε ανοσοκατεσταλμένους, σε αμφίβολα ορολογικά αποτελέσματα και στη διερεύνηση συγγενούς CMV.

Υπάρχει εμβόλιο για τον CMV;

Όχι ακόμη, αλλά βρίσκονται σε ανάπτυξη εμβόλια mRNA και υπομονάδων.

Μπορώ να θηλάσω αν έχω περάσει CMV;

Στις περισσότερες περιπτώσεις ναι, με ιδιαίτερη προσοχή μόνο σε πρόωρα ή ανοσοκατεσταλμένα νεογνά.

15

Κλείστε Ραντεβού για έλεγχο CMV

Ερμηνεία αποτελεσμάτων από ιατρό στο εργαστήριό μας.
Μπορείτε να προγραμματίσετε εξέταση CMV
ή να δείτε τον πλήρη κατάλογο διαθέσιμων εξετάσεων.

Κλείστε εύκολα εξέταση CMV (IgG, IgM, IgG avidity, PCR) ή δείτε τον πλήρη κατάλογο:

📘 Κατάλογος Εξετάσεων
📅 Κλείστε Ραντεβού Τώρα

📞 +30-22310-66841 • Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30

16

Βιβλιογραφία & Επιστημονική επιμέλεια

1. Cannon MJ, Schmid DS, Hyde TB. Seroprevalence of cytomegalovirus. Rev Med Virol.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20087931/

2. Rawlinson WD et al. Congenital CMV outcomes. Clin Microbiol Rev.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28298403/

3. Prince HE, Lapé-Nixon M. CMV IgG avidity. Clin Vaccine Immunol.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25008935/

4. CDC – Cytomegalovirus (CMV).

https://www.cdc.gov/cytomegalovirus/

5. ACOG. Screening for CMV during pregnancy. Obstet Gynecol.

https://www.acog.org/clinical/clinical-guidance/committee-opinion/articles/2020/09/screening-for-cytomegalovirus-during-pregnancy

6. Μικροβιολογικό Λαμίας – Κατάλογος Εξετάσεων.

https://mikrobiologikolamia.gr/katalogos-eksetaseon/

Επιστημονική επιμέλεια:
Δρ. Παντελής Αναγνωστόπουλος, Ιατρός Μικροβιολόγος – Βιοπαθολόγος
Μικροβιολογικό Εργαστήριο Λαμίας, Έσλιν 19, Λαμία 35100
📞 +30-22310-66841 • Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30

Παντελής Αναγνωστόπουλος

07/Jun/2025

🧾 Εισαγωγή: Τι είναι η Ουρία και η Κρεατινίνη;

Η ουρία και η κρεατινίνη είναι δύο βασικοί βιοδείκτες που εξετάζονται συχνά μέσω αιματολογικών και ουρολογικών εξετάσεων, για την αξιολόγηση της νεφρικής λειτουργίας. Αποτελούν τα προϊόντα του μεταβολισμού των πρωτεϊνών και της κρεατίνης αντίστοιχα, και αποβάλλονται κυρίως μέσω των νεφρών.

🔬 Ουρία
Η ουρία είναι ένα αζωτούχο προϊόν που παράγεται στο ήπαρ κατά την αποδόμηση των πρωτεϊνών. Ο οργανισμός την αποβάλλει κυρίως μέσω των ούρων. Είναι ο πιο κοινός δείκτης αζωτούχου κατακράτησης (azotemia).

🔬 Κρεατινίνη
Η κρεατινίνη είναι προϊόν διάσπασης της φωσφοκρεατίνης στους μυς και θεωρείται πιο σταθερός δείκτης της νεφρικής λειτουργίας γιατί επηρεάζεται λιγότερο από εξωγενείς παράγοντες όπως η διατροφή ή η αφυδάτωση.

🧠 Ποιος είναι ο ρόλος των νεφρών στη ρύθμιση της ουρίας και της κρεατινίνης;

Οι νεφροί είναι υπεύθυνοι για την αποβολή των μεταβολικών αποβλήτων μέσω της ούρησης. Η ουρία και η κρεατινίνη:

Φιλτράρονται από το σπείραμα των νεφρών
Η κρεατινίνη αποβάλλεται κυρίως με διήθηση, χωρίς σημαντική επαναρρόφηση
Η ουρία επαναρροφάται μερικώς, ανάλογα με την ενυδάτωση και την αιματική ροή στους νεφρούς

Μια αύξηση αυτών των ουσιών στο αίμα μπορεί να υποδεικνύει νεφρική δυσλειτουργία, αλλά και άλλες καταστάσεις.

🔎 Φυσιολογικές Τιμές

Δείκτης	Τιμή (σε ενήλικες)	Μονάδα	Σημείωση
Ουρία	15–50	mg/dL	Επηρεάζεται από διατροφή
Κρεατινίνη (άνδρες)	0.7–1.3	mg/dL	Εξαρτάται από μυϊκή μάζα
Κρεατινίνη (γυναίκες)	0.6–1.1	mg/dL	Συνήθως χαμηλότερη

📌 Οι τιμές μπορεί να διαφέρουν ανάλογα με το εργαστήριο.

🚨 Αυξημένες Τιμές Ουρίας και Κρεατινίνης: Τι Σημαίνουν;

Η αύξηση της ουρίας ή/και της κρεατινίνης στο αίμα συνδέεται με επιδείνωση της νεφρικής λειτουργίας, αλλά και με άλλους παράγοντες που πρέπει να αξιολογηθούν κλινικά.

🔺 Υψηλή Ουρία: Πιθανές Αιτίες

Προνεφρικές αιτίες (πριν από τους νεφρούς)
- Αφυδάτωση
- Υποογκαιμία (απώλεια αίματος, εγκαύματα)
- Καρδιακή ανεπάρκεια
- Σοβαρή υπόταση
Νεφρικές αιτίες
- Οξεία ή χρόνια νεφρική ανεπάρκεια
- Νεφρίτιδα
- Σπειραματοπάθειες
Μετανεφρικές αιτίες (μετά τους νεφρούς)
- Απόφραξη ουροφόρων οδών (π.χ. λίθοι, υπερπλασία προστάτη)
Άλλοι παράγοντες
- Υψηλή πρωτεϊνική πρόσληψη
- Πυρετός, λοιμώξεις
- Κάπνισμα, stress, αιμορραγία στο γαστρεντερικό

🔺 Υψηλή Κρεατινίνη: Πιθανές Αιτίες

Οξεία Νεφρική Βλάβη (AKI)
- Φάρμακα: ΜΣΑΦ, αμινογλυκοσίδες, ιωδιούχα σκιαγραφικά
- Σήψη
- Ραβδομυόλυση
Χρόνια Νεφρική Νόσος (ΧΝΝ)
- Διαβήτης
- Υπέρταση
- Πολυκυστική νόσος νεφρών
- Χρόνια λήψη τοξικών φαρμάκων
Αφυδάτωση ή υποογκαιμία
Αυξημένη μυϊκή μάζα ή χρήση κρεατίνης (συμπληρώματα)
Καταστάσεις με μυϊκή καταστροφή (τραύματα, σπασμοί, εγκαύματα)

📊 Πίνακας Σύγκρισης: Ουρία vs Κρεατινίνη

Χαρακτηριστικό	Ουρία	Κρεατινίνη
Προέλευση	Μεταβολισμός πρωτεϊνών	Διάσπαση φωσφοκρεατίνης (μυς)
Επηρεάζεται από διατροφή;	Ναι (π.χ. υψηλή πρωτεΐνη)	Όχι σημαντικά
Καλή ένδειξη GFR;	Μέτρια	Ναι
Επαναρρόφηση από νεφρά;	Ναι (παθητική επαναρρόφηση)	Όχι
Επίδραση από ενυδάτωση;	Σημαντική	Μικρή
Σταθερότητα επιπέδων	Μεταβλητή	Σταθερή

🧬 Χρόνια Νεφρική Νόσος (ΧΝΝ) και οι Δείκτες Ουρίας & Κρεατινίνης

Η Χρόνια Νεφρική Νόσος (ΧΝΝ) είναι μία προοδευτική, μη αναστρέψιμη κατάσταση που χαρακτηρίζεται από μείωση της σπειραματικής διήθησης (GFR) και λειτουργικής επιδείνωσης των νεφρών για περίοδο άνω των 3 μηνών.

Οι δείκτες ουρίας και κρεατινίνης είναι κομβικοί στην παρακολούθηση και τη διάγνωση της ΧΝΝ.

📉 Στάδια ΧΝΝ και Επίπεδα Κρεατινίνης/Ουρίας

Η ΧΝΝ κατατάσσεται σε 5 στάδια ανάλογα με το GFR (Glomerular Filtration Rate). Η κρεατινίνη χρησιμοποιείται για την εκτίμηση του GFR με τον τύπο CKD-EPI ή MDRD.

Στάδιο ΧΝΝ	Εκτιμώμενο GFR (mL/min/1.73m²)	Χαρακτηριστικά	Πιθανά επίπεδα κρεατινίνης
Στάδιο 1	>90	Φυσιολογικό GFR, με βλάβη νεφρού	Φυσιολογική
Στάδιο 2	60–89	Ήπια μείωση GFR	1.0–1.3 mg/dL
Στάδιο 3α	45–59	Ήπια προς μέτρια μείωση	1.3–2.0 mg/dL
Στάδιο 3β	30–44	Μέτρια μείωση	2.0–3.0 mg/dL
Στάδιο 4	15–29	Σοβαρή μείωση	3.0–6.0 mg/dL
Στάδιο 5	<15	Νεφρική ανεπάρκεια / Τελικού σταδίου (ESRD)	>6.0 mg/dL

📌 Η ουρία συνήθως αυξάνεται επίσης στα προχωρημένα στάδια (π.χ. >100 mg/dL στο Στάδιο 4–5).

🧪 Πότε ξεκινάει η παρακολούθηση;

Ανιχνεύεται πρώιμα με αύξηση της κρεατινίνης και ανάλυση της καθαρότητας κρεατινίνης στα ούρα. Ελέγχεται επίσης η αλβουμινουρία, ειδικά στους διαβητικούς.

🧬 Σχέση GFR – Κρεατινίνη

Η κρεατινίνη ορού αυξάνεται όταν μειώνεται η GFR. Ωστόσο, μια “φυσιολογική” τιμή κρεατινίνης σε ηλικιωμένο ή αδύναμο άτομο μπορεί να κρύβει σημαντική μείωση του GFR!

🥦 Διατροφή για Υψηλή Ουρία και Κρεατινίνη: Ο Ρόλος της Νεφροπροστασίας

Η σωστή διατροφή είναι καθοριστική για τη διατήρηση της νεφρικής λειτουργίας και τον έλεγχο των επιπέδων ουρίας και κρεατινίνης. Ιδιαίτερα σε άτομα με Χρόνια Νεφρική Νόσο (ΧΝΝ), μια εξατομικευμένη δίαιτα μπορεί να καθυστερήσει την εξέλιξη της νόσου.

✅ Γενικές Διατροφικές Αρχές

Περιορισμός πρωτεΐνης (0.6–0.8 g/kg/ημέρα)
- Μείωση του φορτίου μεταβολικών προϊόντων όπως η ουρία
- Προτιμούνται φυτικές πηγές πρωτεΐνης (φακές, φασόλια με μέτρο)
Έλεγχος καλίου (K⁺)
- Ειδικά σε ΧΝΝ σταδίου 3–5 όπου παρατηρείται υπερκαλιαιμία
- Αποφυγή μπανάνας, ντομάτας, πατάτας, αβοκάντο
Περιορισμός φωσφόρου (P)
- Εντοπίζεται σε τυριά, γαλακτοκομικά, αναψυκτικά τύπου cola
- Υψηλός φωσφόρος = επιπλοκές στα οστά και καρδιά
Μείωση νατρίου (Na⁺)
- <2g/ημέρα (≈5g αλάτι)
- Για έλεγχο της πίεσης και αποφυγή κατακράτησης
Επαρκής υδάτωση 💧
- Εκτός αν υπάρχει περιορισμός λόγω οιδήματος ή καρδιακής ανεπάρκειας
Αποφυγή τοξικών ουσιών για τους νεφρούς
- Καφεΐνη, αλκοόλ, συμπληρώματα κρεατίνης ή πρωτεΐνης
- ΜΣΑΦ (φάρμακα όπως ιβουπροφαίνη)

📌 Προτεινόμενα Τρόφιμα

✅ Επιτρέπονται	❌ Αποφεύγονται
Μήλα, αχλάδια, μύρτιλα	Μπανάνες, πορτοκάλια, ακτινίδια
Κολοκύθα, κολοκύθι, καρότο	Πατάτα, ντομάτα, σπανάκι
Ρύζι, ζυμαρικά χωρίς αυγό	Οσπρια σε υπερβολή, κινόα
Αυγό (1 την ημέρα)	Τυριά, αλλαντικά, κονσέρβες
Νερό, αφέψημα	Καφέδες, αναψυκτικά

❓ Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
🧪 Τι είναι η ουρία και γιατί μετριέται;

Η ουρία είναι ένα αζωτούχο απόβλητο που προέρχεται από το μεταβολισμό των πρωτεϊνών στο ήπαρ. Αποβάλλεται από τα νεφρά και η μέτρησή της βοηθά στην αξιολόγηση της νεφρικής λειτουργίας, της ενυδάτωσης και του μεταβολισμού.

🔬 Ποιος είναι ο φυσιολογικός ρόλος της κρεατινίνης στον οργανισμό;

Η κρεατινίνη είναι προϊόν διάσπασης της κρεατίνης των μυών. Παράγεται με σταθερό ρυθμό και αποβάλλεται κυρίως μέσω της σπειραματικής διήθησης. Η συγκέντρωσή της στο αίμα αντανακλά τη λειτουργία των νεφρών.

📊 Ποια είναι η διαφορά μεταξύ ουρίας και κρεατινίνης;

Η ουρία επηρεάζεται από διατροφή, ενυδάτωση και καταβολισμό πρωτεϊνών, ενώ η κρεατινίνη είναι πιο σταθερή και αντανακλά ακριβέστερα τη νεφρική λειτουργία. Η κρεατινίνη είναι προτιμώμενος δείκτης GFR.

💉 Πώς γίνεται η εξέταση της ουρίας και της κρεατινίνης;

Με απλή αιμοληψία. Μπορεί να συνδυάζεται με μέτρηση κρεατινίνης στα ούρα για τον υπολογισμό της κάθαρσης κρεατινίνης ή της GFR.

📈 Τι σημαίνει αυξημένη κρεατινίνη;

Μπορεί να υποδεικνύει νεφρική δυσλειτουργία, αφυδάτωση, μυϊκή καταστροφή ή λήψη φαρμάκων. Σε τιμές >1.3 mg/dL συνιστάται διερεύνηση από νεφρολόγο.

📉 Τι σημαίνει χαμηλή ουρία ή κρεατινίνη;

Χαμηλή ουρία μπορεί να παρατηρηθεί σε ηπατική ανεπάρκεια ή χαμηλή πρόσληψη πρωτεϊνών. Χαμηλή κρεατινίνη συνήθως δεν έχει κλινική σημασία, εκτός σε περιπτώσεις μειωμένης μυϊκής μάζας.

🧮 Ποιος είναι ο «λόγος ουρίας/κρεατινίνης»;

Είναι ένας δείκτης που βοηθά στη διάκριση μεταξύ προνεφρικών και ενδονεφρικών αιτίων νεφρικής δυσλειτουργίας. Τυπικά: – Προνεφρικά αίτια → λόγος >20 – Νεφρικά αίτια → λόγος ~10

🍽 Ποια δίαιτα βοηθά στη μείωση της ουρίας και της κρεατινίνης;

Μειωμένη πρόσληψη πρωτεΐνης (0.6–0.8 g/kg/ημέρα), περιορισμός καλίου, φωσφόρου και νατρίου, επαρκής ενυδάτωση, αποφυγή επεξεργασμένων τροφών, καφεΐνης, αλκοόλ και συμπληρωμάτων με κρεατίνη.

🩺 Πότε πρέπει να δω νεφρολόγο;

Αν έχετε επίμονη αύξηση της κρεατινίνης, μειωμένη GFR, πρωτεϊνουρία ή αιματουρία, ανήκετε σε ομάδα υψηλού κινδύνου (π.χ. διαβήτης, υπέρταση), ή αν έχετε συμπτώματα όπως κόπωση, οίδημα, δύσπνοια.

💊 Ποια φάρμακα επηρεάζουν την κρεατινίνη ή την ουρία;

– ΜΣΑΦ (ιβουπροφαίνη, κετοπροφαίνη) – Αντιβιοτικά (αμινογλυκοσίδες) – Αντιυπερτασικά (ACE-i, ARB) – Ιωδιούχα σκιαγραφικά – Διουρητικά Όλα πρέπει να χρησιμοποιούνται με προσοχή σε νεφροπαθείς.

🧊 Μπορεί η αφυδάτωση να προκαλέσει υψηλή ουρία/κρεατινίνη;

Ναι. Η προνεφρική αιτιολογία όπως η αφυδάτωση αυξάνει τη συγκέντρωση της ουρίας περισσότερο από την κρεατινίνη, αυξάνοντας τον λόγο ουρίας/κρεατινίνης.

🧬 Τι είναι η καθαρότητα κρεατινίνης (creatinine clearance);

Είναι ο ρυθμός με τον οποίο οι νεφροί απομακρύνουν την κρεατινίνη από το πλάσμα. Υπολογίζεται με συνδυασμό αιμοληψίας και 24ώρης συλλογής ούρων.

👨‍⚕️ Μπορεί κάποιος να έχει «φυσιολογική» κρεατινίνη αλλά μειωμένη νεφρική λειτουργία;

Ναι, ειδικά σε ηλικιωμένους ή άτομα με χαμηλή μυϊκή μάζα. Εκεί χρειάζεται υπολογισμός GFR ή άλλες εξετάσεις για ακριβέστερη εικόνα.

📚 Βιβλιογραφία

National Kidney Foundation (NKF).
KDOQI Clinical Practice Guidelines for Chronic Kidney Disease: Evaluation, Classification, and Stratification.
https://www.kidney.org/professionals/guidelines
Levey AS, Stevens LA, et al.
A new equation to estimate glomerular filtration rate.
Ann Intern Med. 2009;150(9):604-12.
DOI: 10.7326/0003-4819-150-9-200905050-00006
Smith HW.
The Kidney: Structure and Function in Health and Disease.
New York: Oxford University Press; 1951.
European Renal Best Practice (ERBP)
Guidelines on the Management of CKD Stages 1–5.
https://www.era-online.org
Guder WG, Narayanan S, Wisser H, Zawta B.
Samples: From the Patient to the Laboratory. 3rd ed. Wiley-VCH; 2009.
KDIGO Work Group.
KDIGO 2012 Clinical Practice Guideline for the Evaluation and Management of Chronic Kidney Disease.
Kidney Int Suppl. 2013;3(1):1–150.
https://kdigo.org/guidelines/ckd-evaluation-and-management
Guyton AC, Hall JE.
Textbook of Medical Physiology. 14th ed. Elsevier Saunders; 2021.
Kalantar-Zadeh K, et al.
Nutritional management of chronic kidney disease.
New Engl J Med. 2021;385(7):603–616.
DOI: 10.1056/NEJMra2011117
American Association for Clinical Chemistry (AACC).
Creatinine: Lab Tests Online.
https://labtestsonline.org/tests/creatinine
Thomas R, Kanso A, Sedor JR.
Chronic kidney disease and its complications.
Prim Care. 2008 Jun;35(2):329–44.
DOI: 10.1016/j.pop.2008.01.008

Παντελής Αναγνωστόπουλος

05/Jun/2025

🧬 Τι είναι η Νεφρική Ανεπάρκεια;

Η νεφρική ανεπάρκεια είναι μια σοβαρή κατάσταση κατά την οποία οι νεφροί δεν μπορούν να φιλτράρουν επαρκώς το αίμα, οδηγώντας σε συσσώρευση τοξικών ουσιών και διαταραχές ηλεκτρολυτών, υγρών και ορμονών.

Υπάρχουν δύο κύριες μορφές:

Οξεία Νεφρική Βλάβη (ΟΝΒ) – εμφανίζεται ξαφνικά
Χρόνια Νεφρική Νόσος (ΧΝΝ) – προοδευτική επιδείνωση της νεφρικής λειτουργίας

💡 Λειτουργία των Νεφρών

Οι νεφροί είναι δύο ζωτικά όργανα με βασικές λειτουργίες:

Φιλτράρουν ~180 λίτρα αίματος την ημέρα
Παράγουν ούρα
Ρυθμίζουν την αρτηριακή πίεση (μέσω ρενίνης)
Συνθέτουν ερυθροποιητίνη (παράγοντας δημιουργίας ερυθρών αιμοσφαιρίων)
Ρυθμίζουν ηλεκτρολύτες, οξύ-βασική ισορροπία, ασβέστιο και φωσφόρο

⚖️ Τύποι Νεφρικής Ανεπάρκειας

Τύπος	Περιγραφή
Οξεία Νεφρική Βλάβη (ΟΝΒ)	Ταχεία μείωση GFR σε ώρες-ημέρες
Χρόνια Νεφρική Νόσος (ΧΝΝ)	Προοδευτική, μη αναστρέψιμη βλάβη, διάρκειας >3 μηνών
Τελικού Σταδίου Νεφρική Νόσος (ESRD)	Ολική αποτυχία, ανάγκη για κάθαρση ή μεταμόσχευση

⚖️ Τύποι Νεφρικής Ανεπάρκειας

Τύπος	Περιγραφή
Οξεία Νεφρική Βλάβη (ΟΝΒ)	Ταχεία μείωση GFR σε ώρες-ημέρες
Χρόνια Νεφρική Νόσος (ΧΝΝ)	Προοδευτική, μη αναστρέψιμη βλάβη, διάρκειας >3 μηνών
Τελικού Σταδίου Νεφρική Νόσος (ESRD)	Ολική αποτυχία, ανάγκη για κάθαρση ή μεταμόσχευση

🧪 Αίτια Νεφρικής Ανεπάρκειας

🔹 Οξεία:

Αφυδάτωση
Υπόταση / shock
Τοξικά φάρμακα (π.χ. NSAIDs, αμινογλυκοσίδες)
Λοιμώξεις
Απόφραξη ουροποιητικού

🔹 Χρόνια:

Διαβήτης τύπου 2
Υπέρταση
Χρόνια σπειραματονεφρίτιδα
Πολυκυστική νόσος νεφρών
Στενωτικά αγγειακά νοσήματα

Συστηματικά νοσήματα (π.χ. Λύκος)

🧩 Συμπτώματα & Σημεία

Τα συμπτώματα της νεφρικής ανεπάρκειας ποικίλουν ανάλογα με τον τύπο και το στάδιο της νόσου. Συχνά παραμένουν σιωπηλά στα πρώιμα στάδια.

✅ Γενικά Συμπτώματα

💤 Κόπωση, μειωμένη ενεργητικότητα
💭 Σύγχυση, δυσκολία συγκέντρωσης
😰 Δύσπνοια
😓 Οίδημα (πόδια, βλέφαρα)
🌡️ Μη εξηγούμενος πυρετός
😷 Ναυτία, εμετός, απώλεια όρεξης
💔 Αρρυθμίες, υπέρταση
⚖️ Απώλεια ή αύξηση βάρους

🔹 Ειδικά συμπτώματα ανά στάδιο:

Στάδιο

Συμπτώματα

CKD 1-2

Ασυμπτωματικό ή ήπια κόπωση

CKD 3

Υπέρταση, ήπιο οίδημα, αδυναμία

CKD 4

Ουραιμικά συμπτώματα, έντονη κόπωση

CKD 5 (Τελικού Σταδίου)

Δυσανεξία στη σωματική δραστηριότητα, έντονα οιδήματα, δύσπνοια, ουραιμία

🔬 Διαγνωστικές Εξετάσεις

Οι παρακάτω εξετάσεις είναι κρίσιμες για τη διάγνωση και παρακολούθηση:

🔹 Αιματολογικές:

Ουρία (BUN) και Κρεατινίνη
Ρυθμός σπειραματικής διήθησης (GFR)
Ηλεκτρολύτες: Νάτριο, Κάλιο, Φώσφορος, Ασβέστιο
Αιμοσφαιρίνη – συνήθως χαμηλή (αναιμία)

🔹 Ουρολογικές:

Γενική ούρων
Αναλογία λευκωματίνης/κρεατινίνης
Πρωτεϊνουρία

🔹 Απεικονιστικές:

Υπερηχογράφημα νεφρών
Αγγειογραφία (σε αγγειακά αίτια)
Βιοψία νεφρού (σε αμφίβολες περιπτώσεις)

📊 Στάδια Χρόνιας Νεφρικής Νόσου (CKD)

Η κατηγοριοποίηση κατά KDIGO γίνεται με βάση το GFR:

Στάδιο	GFR (ml/min/1.73 m²)	Περιγραφή
CKD 1	≥90	Φυσιολογικό GFR με άλλες ενδείξεις βλάβης
CKD 2	60–89	Ήπια μείωση
CKD 3a	45–59	Μέτρια
CKD 3b	30–44	Μέτρια προς σοβαρή
CKD 4	15–29	Σοβαρή
CKD 5	<15	Νεφρική ανεπάρκεια τελικού σταδίου (ESRD)

⚠️ Επιπλοκές Νεφρικής Ανεπάρκειας

🔴 Ουραιμία – τοξικότητα λόγω συσσώρευσης ουρίας
🩸 Αναιμία – μειωμένη παραγωγή ερυθροποιητίνης
🦴 Οστική νόσος (νεφρική οστεοδυστροφία)
❤️ Υπέρταση & Καρδιακή Ανεπάρκεια
🧠 Διαταραχές συνείδησης / εγκεφαλοπάθεια
⚖️ Διαταραχές ηλεκτρολυτών: υπερκαλιαιμία, υπονατριαιμία, οξέωση
🌡️ Λοιμώξεις λόγω ανοσοκαταστολής
🧪 Δυσλιπιδαιμία & Αθηροσκλήρωση

💉 Θεραπεία & Αντιμετώπιση

Η θεραπεία εξαρτάται από την αιτία και το στάδιο της νόσου.

🔹 Οξεία Νεφρική Βλάβη:

Αντιμετώπιση αιτίας (π.χ. λοίμωξη, υπόταση)
Διακοπή νεφροτοξικών φαρμάκων
Αποκατάσταση υγρών/ηλεκτρολυτών
Προσωρινή αιμοκάθαρση εάν απαιτείται

🔹 Χρόνια Νεφρική Νόσος:

Έλεγχος σακχάρου και πίεσης
Διατροφική παρακολούθηση (χαμηλή πρωτεΐνη, περιορισμός καλίου/φωσφόρου)
Αντιμετώπιση αναιμίας (ερυθροποιητίνη, σίδηρος)
Φάρμακα:
- ACE inhibitors / ARBs
- Διουρητικά
- Φωσφοροδεσμευτικά
- Συμπληρώματα D, σίδηρος
Προετοιμασία για κάθαρση

💧 Αιμοκάθαρση & Περιτοναϊκή Κάθαρση

🔹 Αιμοκάθαρση (HD)

Τρεις φορές/εβδομάδα
Φιλτράρισμα αίματος μέσω τεχνητού φίλτρου
Αγγειακή πρόσβαση: φίστουλα ή καθετήρας

🔹 Περιτοναϊκή Κάθαρση (PD)

Χρήση περιτοναίου ως φίλτρου
Διενεργείται στο σπίτι (4-5 αλλαγές/ημέρα ή με συσκευή)
Αυτονομία αλλά κίνδυνος περιτονίτιδας

🧬 Μεταμόσχευση Νεφρού

Βέλτιστη λύση για ασθενείς ESRD
Από ζώντα ή αποβιώσαντα δότη
Απαραίτητη ανοσοκαταστολή
Ετήσια επιβίωση μοσχεύματος >90%

🥦 Διατροφή & Νεφρική Νόσος

Συστατικό	Προσαρμογές
Νάτριο	<2g/ημέρα
Κάλιο	Ανάλογα με τα επίπεδα
Φώσφορος	Περιορισμός σε CKD 3+
Πρωτεΐνες	Περιορισμός (0.6-0.8g/kg/ημέρα)
Υγρά	Ανάλογα με την απέκκριση ούρων
Συμπληρώματα	Βιταμίνη D, B-complex

❓ FAQ – Συχνές Ερωτήσεις για τη Νεφρική Ανεπάρκεια (Εκτεταμένο)

🔹 1. Ποια είναι η διαφορά μεταξύ οξείας και χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας;

Η οξεία νεφρική ανεπάρκεια (ΟΝΑ) εμφανίζεται ξαφνικά και συχνά είναι αναστρέψιμη αν αντιμετωπιστεί έγκαιρα. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια (ΧΝΑ) εξελίσσεται προοδευτικά για μήνες ή χρόνια και είναι μη αναστρέψιμη.

🔹 2. Ποια είναι τα πρώτα σημάδια νεφρικής βλάβης;

Πρωτεϊνουρία
Υπέρταση
Κούραση χωρίς προφανή λόγο
Οίδημα (πρήξιμο) σε πόδια/μάτια
Διαταραχές ούρησης

🔹 3. Μπορεί η νεφρική ανεπάρκεια να προκαλέσει υπέρταση;

Ναι. Η βλάβη των νεφρών μειώνει την αποβολή αλατιού/υγρών και οδηγεί σε κατακράτηση, αυξάνοντας την πίεση μέσω της ενεργοποίησης του συστήματος ρενίνης–αγγειοτενσίνης–αλδοστερόνης (RAAS).

🔹 4. Η αιμοκάθαρση είναι για πάντα;

Όχι πάντα. Σε οξεία μορφή μπορεί να είναι προσωρινή. Σε χρόνια τελικού σταδίου (ESRD), η αιμοκάθαρση είναι δια βίου ή μέχρι μεταμόσχευσης.

🔹 5. Τι επιπτώσεις έχει η ΧΝΑ στην ποιότητα ζωής;

Συνεχής κόπωση
Αυξημένος κίνδυνος λοιμώξεων
Διατροφικοί περιορισμοί
Συναισθηματική επιβάρυνση
Οικονομικά βάρη (θεραπείες, μετακινήσεις)

🔹 6. Τι μπορώ να φάω με ΧΝΑ;

Λαχανικά χωρίς πολύ κάλιο (π.χ. κολοκύθα, φασολάκια)
Μήλα, ρύζι, αυγά, ψωμί
Αποφυγή: μπανάνες, ντομάτα, σοκολάτα, ξηροί καρποί
Προσαρμογές ανά στάδιο CKD και εργαστηριακά

🔹 7. Υπάρχουν φυσικοί τρόποι πρόληψης;

Ναι:

Έλεγχος πίεσης και σακχάρου
Άσκηση 30 λεπτά/ημέρα
Αποφυγή υπερβολικών παυσιπόνων (NSAIDs)
Ενυδάτωση, διακοπή καπνίσματος
Τακτικοί αιματολογικοί έλεγχοι

🔹 8. Είναι ασφαλής η εγκυμοσύνη με ΧΝΑ;

Σε ήπια ΧΝΑ (CKD 1–2), με προσεκτική παρακολούθηση, μπορεί να είναι ασφαλής. Σε προχωρημένα στάδια ή αιμοκάθαρση, είναι υψηλού κινδύνου και απαιτεί στενή συνεργασία νεφρολόγου–γυναικολόγου.

🔹 9. Ποιος είναι ο ρόλος της ψυχολογικής υποστήριξης;

Αντιμετωπίζει φόβο και κατάθλιψη
Υποστηρίζει την αποδοχή της θεραπείας
Βελτιώνει την προσκόλληση στη φαρμακευτική αγωγή
Ενισχύει τις διαπροσωπικές σχέσεις

🔹 10. Η μεταμόσχευση είναι πάντα επιτυχής;

Όχι πάντα, αλλά:

Επιβίωση 1ου έτους >90%
Επιτυχία μεγαλύτερη σε συγγενείς δότες
Απαιτεί διά βίου ανοσοκαταστολή

🔹 11. Πόσο συχνά πρέπει να ελέγχομαι αν έχω ΧΝΑ;

Ανάλογα με το στάδιο:

CKD 1–2: κάθε 6–12 μήνες
CKD 3: κάθε 3–6 μήνες
CKD 4–5: κάθε 1–3 μήνες
Σε αιμοκάθαρση: κάθε εβδομάδα έως μήνα
Παρακολούθηση: GFR, κρεατινίνη, κάλιο, αιματοκρίτης

🔹 12. Ποια φάρμακα είναι τοξικά για τους νεφρούς;

Μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη (NSAIDs)
Αμινογλυκοσίδες
Ιωδιούχα σκιαγραφικά
Αντιβιοτικά όπως βανκομυκίνη
Ορισμένα διουρητικά
Ορισμένα φυτικά σκευάσματα

🔹 13. Υπάρχουν επιδράσεις στη σεξουαλικότητα;

Ναι. Μπορεί να προκληθεί:

Μειωμένη λίμπιντο
Στυτική δυσλειτουργία
Αμηνόρροια / διαταραχές εμμήνου ρύσεως
Συνδέεται με ορμονικές και ψυχολογικές αλλαγές

🔹 14. Ποιος ειδικός γιατρός ασχολείται;

Ο Νεφρολόγος είναι ο ειδικός ιατρός για διάγνωση, παρακολούθηση και θεραπεία νεφρικής νόσου.

📚 Εκτεταμένη Βιβλιογραφία (2023–2024)

KDIGO Guidelines 2023 – Kidney Disease: Improving Global Outcomes
Levey AS et al. “Chronic kidney disease.” The Lancet. 2023; 402(10399): 137-148.
Jha V et al. “Chronic kidney disease: global dimension and perspectives.” The Lancet.
Coresh J, et al. “Prevalence of chronic kidney disease in the United States.” JAMA.
National Kidney Foundation (NKF) Clinical Practice Guidelines
Mills KT et al. “Global disparities of hypertension and kidney disease.” Nature Reviews Nephrology.
Himmelfarb J. “Acute Kidney Injury: Changing Lexicon and Paradigm.” CJASN, 2023
López-Giacoman S, Madero M. “Biomarkers in chronic kidney disease.” Dis Markers.
KDOQI Clinical Practice Guideline for Nutrition in CKD: 2020 Update
European Renal Best Practice (ERBP) Guidelines 2023
National Institute for Health and Care Excellence (NICE): Chronic kidney disease in adults: assessment and management
Medscape Nephrology [www.medscape.com]
Mayo Clinic: Chronic kidney disease
UpToDate – CKD and dialysis modules
WHO Chronic Kidney Disease Fact Sheet

Παντελής Αναγνωστόπουλος

05/Jun/2025

🔬 Ορισμός:

Εμμηνόπαυση: η φυσιολογική φάση κατά την οποία οι ωοθήκες σταματούν να παράγουν τα κύρια ορμονικά στεροειδή (οιστρογόνα και προγεστερόνη), με αποτέλεσμα τη μόνιμη παύση της περιόδου και τη λήξη της γονιμότητας.
📅 Πότε συμβαίνει;
Η μέση ηλικία εμφάνισης της εμμηνόπαυσης είναι τα 51 έτη (παγκόσμιος μέσος όρος).
Μπορεί να εμφανιστεί νωρίτερα (πρόωρη εμμηνόπαυση πριν τα 40) ή καθυστερημένα (μεταεμμηνόπαυση μετά τα 55).
🧬 Τι προκαλεί την εμμηνόπαυση;
Η εμμηνόπαυση προκαλείται φυσικά από τη γήρανση των ωοθηκών και τη μείωση των ωοθυλακίων που παράγουν οιστρογόνα και προγεστερόνη. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα:
Παύση της ωορρηξίας
Διακοπή της εμμήνου ρύσεως
Εμφάνιση συμπτωμάτων εμμηνόπαυσης

Εμμηνόπαυση σεξουαλική επαφή

🔥 Συμπτώματα Εμμηνόπαυσης:
Εξάψεις και νυχτερινή εφίδρωση
Αλλαγές διάθεσης, άγχος ή κατάθλιψη
Αϋπνία και διαταραχές ύπνου
Κολπική ξηρότητα και πόνος στην επαφή
Μειωμένη λίμπιντο (σεξουαλική επιθυμία)
Απώλεια οστικής πυκνότητας (οστεοπόρωση)
Αύξηση βάρους, ειδικά στην κοιλιακή χώρα
Διαταραχές μνήμης και συγκέντρωσης
🩺 Στάδια Εμμηνόπαυσης:
Στάδιο Περιγραφή
Περιεμμηνόπαυση Χρόνια πριν την εμμηνόπαυση, με ακανόνιστο κύκλο και πρώιμα συμπτώματα
Εμμηνόπαυση 12 μήνες χωρίς περίοδο – η επίσημη «διάγνωση»
Μετεμμηνόπαυση Η φάση μετά την εμμηνόπαυση – συνεχίζονται οι ορμονικές αλλαγές

🧠 Είναι ασθένεια;

Όχι! Η εμμηνόπαυση δεν είναι ασθένεια αλλά φυσιολογική βιολογική μετάβαση στη ζωή κάθε γυναίκας. Ωστόσο, μπορεί να συνοδεύεται από προβλήματα υγείας ή ποιότητας ζωής, που αξίζουν φροντίδα και θεραπευτική υποστήριξη.

🧠 Τι προκαλεί κατάθλιψη στην εμμηνόπαυση;

Η εμμηνόπαυση χαρακτηρίζεται από σημαντική πτώση των επιπέδων οιστρογόνων και προγεστερόνης, ορμονών που παίζουν καθοριστικό ρόλο στη ρύθμιση της διάθεσης.

Βιολογικοί παράγοντες:

📉 Μείωση οιστρογόνων → λιγότερη σεροτονίνη και ντοπαμίνη
🧬 Ορμονικές διακυμάνσεις προκαλούν ευαισθησία στη διάθεση
💤 Διαταραχές ύπνου που επιδεινώνουν την ψυχική υγεία

Ψυχοκοινωνικοί παράγοντες:

🧓 Αίσθηση «γήρανσης» και αλλαγής ρόλων
💔 Προβλήματα σχέσεων ή μοναξιά
👩‍👧‍👦 Απομάκρυνση παιδιών από το σπίτι (σύνδρομο άδειας φωλιάς)
💼 Συνταξιοδότηση ή αλλαγή επαγγελματικής ταυτότητας
🧍‍♀️ Αλλαγές στην εικόνα σώματος

Κατάθλιψη Εμμηνόπαυση

🩺 Ποια είναι τα συμπτώματα κατάθλιψης στην εμμηνόπαυση;

Συνεχής θλίψη, κενότητα, απελπισία
Απώλεια ενδιαφέροντος για ευχάριστες δραστηριότητες
Αλλαγές στον ύπνο (αϋπνία ή υπερυπνία)
Αίσθημα ενοχής ή ανεπάρκειας
Ευερεθιστότητα, άγχος ή εκνευρισμός
Κούραση, αδυναμία συγκέντρωσης
Αλλαγές στην όρεξη (ανορεξία ή υπερφαγία)
Σκέψεις θανάτου ή αυτοκτονίας (σε βαριές περιπτώσεις)

📊 Πόσο συχνή είναι;

Περίπου 20-25% των γυναικών παρουσιάζουν κατάθλιψη ή έντονη μελαγχολία κατά την περιεμμηνόπαυση και τα πρώτα χρόνια της μετεμμηνόπαυσης.
Οι γυναίκες με ιστορικό κατάθλιψης, προεμμηνορυσιακού συνδρόμου ή επιλόχειας κατάθλιψης διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο.

💡 Πώς αντιμετωπίζεται η κατάθλιψη στην εμμηνόπαυση;

🔹 Μη φαρμακευτικά μέτρα:

🧘‍♀️ Mindfulness, yoga, διαλογισμός
🚶‍♀️ Καθημερινή άσκηση (βελτιώνει τα επίπεδα σεροτονίνης)
🗣️ Ψυχοθεραπεία (γνωσιακή – συμπεριφορική θεραπεία, CBT)
💬 Ομαδική συμβουλευτική ή ομάδες υποστήριξης
📆 Ρουτίνα και υγιείς συνήθειες ύπνου και διατροφής

🔹 Φαρμακευτική αγωγή:

Αντικαταθλιπτικά (SSRIs, SNRIs)
Ορμονική θεραπεία υποκατάστασης (ΟΘΥ) – μπορεί να βοηθήσει σε συνδυασμό ή σε ήπιες περιπτώσεις
Φυτικά σκευάσματα (π.χ. St John’s Wort – με ιατρική συμβουλή)

❗ Σημείωση: η επιλογή θεραπείας πρέπει να γίνεται ατομικά, με αξιολόγηση από γιατρό ή ψυχίατρο.

📍 Πότε να ζητήσω βοήθεια;

Αναζήτησε ιατρική υποστήριξη όταν:

Η διάθεση επηρεάζει την καθημερινή λειτουργικότητα
Η θλίψη διαρκεί πάνω από 2 εβδομάδες
Υπάρχουν αυτοκτονικές σκέψεις ή απώλεια ενδιαφέροντος για τη ζωή
Δεν βοηθούν οι δικές σου προσπάθειες διαχείρισης

🌸 Τελικό μήνυμα:

Η κατάθλιψη στην εμμηνόπαυση δεν είναι αδυναμία, ούτε «υστερία» – είναι υπαρκτό και θεραπεύσιμο φαινόμενο. Με σωστή διάγνωση και υποστήριξη, μπορεί να αντιμετωπιστεί με επιτυχία και η γυναίκα να ξαναβρεί την ισορροπία και τη δύναμή της.

💊 Υπάρχει θεραπεία;

Δεν υπάρχει «θεραπεία» για την εμμηνόπαυση, αφού δεν είναι νόσος, αλλά υπάρχουν:

Ορμονική Θεραπεία Υποκατάστασης (ΟΘΥ)
Μη ορμονικές θεραπείες για εξάψεις, κατάθλιψη, ξηρότητα
Συμπληρώματα διατροφής (ασβέστιο, βιταμίνη D, φυτοοιστρογόνα)
Ψυχολογική υποστήριξη

📌 Συμπέρασμα:

Η εμμηνόπαυση είναι μια νέα αρχή, που μπορεί να φέρει αλλαγές, αλλά και δυνατότητα επαναπροσδιορισμού. Με σωστή ενημέρωση, υγιεινή ζωή και υποστήριξη, οι γυναίκες μπορούν να ζήσουν αυτή τη φάση με δύναμη, ισορροπία και σεβασμό στο σώμα τους. 🌸

🔬 Ορμονικές Αλλαγές στην Εμμηνόπαυση

Πτώση οιστρογόνων → ξηρότητα, ευαισθησία κόλπου
Μείωση προγεστερόνης → διαταραχές ύπνου, άγχος
Μείωση ανδρογόνων (π.χ. τεστοστερόνης) → μειωμένη libido

❤️ Σεξουαλικότητα και Εμμηνόπαυση

Η σεξουαλική επαφή μπορεί να επηρεαστεί από:

Ξηρότητα κόλπου και λέπτυνση ιστού (κολπική ατροφία)
Μειωμένη λίπανση και πόνος (δυσπαρευνία)
Αλλαγές στην ερωτική επιθυμία (libido)
Ψυχολογικοί παράγοντες: ανασφάλεια, στρες, κατάθλιψη

Επιπλέον:

🔻 Ποιότητα σεξουαλικής ζωής

Η ποιότητα της σεξουαλικής ζωής στην εμμηνόπαυση επηρεάζεται από:

Αλλαγές στην αυτοεικόνα (π.χ. αύξηση βάρους, αλλαγή δέρματος)
Μείωση αυτοπεποίθησης
Αίσθημα “απόσυρσης” από τη σεξουαλική δραστηριότητα λόγω κοινωνικών ταμπού

🧠 Ψυχοσυναισθηματικοί παράγοντες

Η ψυχολογία παίζει τεράστιο ρόλο στη σεξουαλικότητα:

Η κατάθλιψη και το άγχος μειώνουν την ερωτική επιθυμία
Η έλλειψη συντροφικότητας ή η κακή επικοινωνία δυσχεραίνουν τη σεξουαλική ζωή
Η εσωτερική πίεση να “αποδείξει” η γυναίκα ότι παραμένει ενεργή μπορεί να οδηγήσει σε απόσυρση

👫 Ρόλος του/της συντρόφου

Η ενσυναίσθηση και η ανοιχτή επικοινωνία είναι θεμελιώδη εργαλεία
Σύντροφοι που αποδέχονται τις αλλαγές και ενθαρρύνουν τη γυναίκα έχουν πιο ικανοποιητική κοινή σεξουαλική ζωή
Η σεξουαλικότητα δεν σημαίνει μόνο διείσδυση – μπορεί να εκφραστεί με χάδια, φροντίδα και τρυφερότητα

📊 Στατιστικά:

Πάνω από το 60% των γυναικών στην εμμηνόπαυση αναφέρουν αλλαγές στη σεξουαλική επιθυμία
Πάνω από το 40% αντιμετωπίζουν κολπική ξηρότητα
Το **80% δηλώνει ότι δεν έχει μιλήσει ποτέ στον γιατρό της για σεξουαλική δυσκολία

Ορμονικές:

Συστηματική HRT: οιστρογόνα + προγεστερόνη
Τοπικά οιστρογόνα (κολπικά gel, δακτύλιοι)
DHEA: για libido

Μη ορμονικές:

Laser CO2: αναζωογόνηση κόλπου
PRP (πλάσμα πλούσιο σε αιμοπετάλια)
Υαλουρονικό οξύ: τοπικά

🌿 Φυσικές Θεραπείες και Συμπληρώματα

Φυτοοιστρογόνα (σόγια, λιναρόσπορος)
Βιταμίνη D, βιταμίνη E
Ωμέγα-3 λιπαρά
Maca, Ginseng

🧠 Ψυχολογική και Συναισθηματική Διάσταση

Στήριξη από τον σύντροφο
Επικοινωνία – ενίσχυση οικειότητας
Ψυχοθεραπεία, θεραπεία ζεύγους

🌍 Πολιτισμικές και Θρησκευτικές Αντιλήψεις

Ταμπού γύρω από τη γυναικεία σεξουαλικότητα
Η εμμηνόπαυση ως “τέλος” ή ως “νέα αρχή”;
Αντιλήψεις ανά ήπειρο και θρησκευτική παράδοση

💭 Εμμηνόπαυση, Ψυχολογία και Αλκοόλ – Συχνές Ερωτήσεις

🔹 1. Πώς επηρεάζει η εμμηνόπαυση την ψυχολογία μιας γυναίκας;

Η εμμηνόπαυση προκαλεί σημαντικές ορμονικές αλλαγές, ιδίως μείωση των οιστρογόνων, που επηρεάζουν τη διάθεση, τη συναισθηματική σταθερότητα και την αντοχή στο άγχος. Πολλές γυναίκες βιώνουν:

Καταθλιπτικά συμπτώματα 😔
Ευερεθιστότητα
Αίσθημα απόσυρσης ή μοναξιάς
Μειωμένη αυτοεκτίμηση
Διαταραχές ύπνου

Η καλή ενημέρωση και η ψυχολογική υποστήριξη είναι σημαντικά για τη διαχείριση των συναισθημάτων αυτής της περιόδου.

🔹 2. Είναι φυσιολογικό να νιώθω άγχος ή θλίψη στην εμμηνόπαυση;

Ναι, απολύτως. Η ορμονική αστάθεια, σε συνδυασμό με κοινωνικά και προσωπικά θέματα (γήρανση, αλλαγή ρόλων, εφηβεία παιδιών), οδηγεί πολλές γυναίκες σε συναισθηματικές διακυμάνσεις.

🔹 3. Πώς επηρεάζει το αλκοόλ την εμμηνόπαυση;

Η κατανάλωση αλκοόλ μπορεί:

Να επιδεινώσει τα εξάψεις και τη νυχτερινή εφίδρωση
Να επηρεάσει αρνητικά τον ύπνο
Να εντείνει την κατάθλιψη και το άγχος
Να επιταχύνει την απώλεια οστικής πυκνότητας
Να αυξήσει τον κίνδυνο καρδιαγγειακών παθήσεων και καρκίνου του μαστού

👉 Για τις γυναίκες στην εμμηνόπαυση, η μέτρια έως ελάχιστη κατανάλωση (π.χ. 1 ποτό την ημέρα ή λιγότερο) θεωρείται πιο ασφαλής.

🔹 4. Το αλκοόλ μπορεί να βοηθήσει στη διάθεση;

Αν και προσωρινά μπορεί να προκαλέσει αίσθημα χαλάρωσης ή ευφορίας, το αλκοόλ δρα ως κατασταλτικό του κεντρικού νευρικού συστήματος και μπορεί μακροπρόθεσμα να επιδεινώσει την κατάθλιψη και τις κρίσεις πανικού. Δεν είναι ενδεδειγμένο ως τρόπος αντιμετώπισης ψυχολογικών συμπτωμάτων.

🔹 5. Ποια είναι η σχέση της κατάθλιψης με τα οιστρογόνα;

Τα οιστρογόνα παίζουν ρόλο στη ρύθμιση της σεροτονίνης και ντοπαμίνης, δύο βασικών νευροδιαβιβαστών για τη διάθεση. Η απότομη μείωση των οιστρογόνων μπορεί να πυροδοτήσει ή να εντείνει καταθλιπτικά επεισόδια.

🔹 6. Τι μπορώ να κάνω για να προστατεύσω την ψυχική μου υγεία κατά την εμμηνόπαυση;

🧘‍♀️ Ασκήσεις mindfulness / yoga
🚶‍♀️ Καθημερινή φυσική δραστηριότητα
🥗 Ισορροπημένη διατροφή
🗣️ Συμβουλευτική / ψυχολογική υποστήριξη
🧠 Ορμονική θεραπεία (σε επιλεγμένες περιπτώσεις)
🛌 Υγιεινός ύπνος

🔹 7. Είναι ασφαλές να πίνω λίγο κρασί στην εμμηνόπαυση;

Μικρή και περιστασιακή κατανάλωση (1 ποτήρι κόκκινο κρασί με φαγητό) μπορεί να έχει ορισμένα οφέλη (π.χ. αντιοξειδωτικά). Όμως δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως μέσο καταπράυνσης της διάθεσης ή των συμπτωμάτων.

🔹 8. Πότε πρέπει να αναζητήσω βοήθεια από ειδικό;

Αν νιώθεις:

Έντονη θλίψη ή απελπισία
Απώλεια ενδιαφέροντος για δραστηριότητες
Σκέψεις αυτοκτονίας ή απόγνωσης
Εξάρτηση από ουσίες ή αλκοόλ για να νιώσεις καλύτερα

τότε είναι απαραίτητο να απευθυνθείς σε ψυχολόγο, ψυχίατρο ή γυναικολόγο.

📌 Tip: Συνδύασε τη γνώση του σώματός σου με τη φροντίδα του νου σου. Η εμμηνόπαυση είναι ένα φυσιολογικό στάδιο ζωής – με υποστήριξη, μπορεί να γίνει ευκαιρία προσωπικής ανανέωσης. 🌺

❓ Συχνές Ερωτήσεις για την Εμμηνόπαυση και τη Σεξουαλική Επαφή στις Γυναίκες

🔹 1. Πόσο επηρεάζει η εμμηνόπαυση τη σεξουαλική επιθυμία μιας γυναίκας;

Η εμμηνόπαυση μπορεί να επηρεάσει τη λίμπιντο (σεξουαλική επιθυμία) λόγω της μείωσης των οιστρογόνων και τεστοστερόνης. Πολλές γυναίκες αναφέρουν μείωση της σεξουαλικής διάθεσης, αλλά αυτό δεν είναι απόλυτο. Το άγχος, η αυτοεικόνα, η ποιότητα της σχέσης και η συνολική υγεία παίζουν επίσης σημαντικό ρόλο.

🔹 2. Είναι φυσιολογικό ο πόνος κατά τη σεξουαλική επαφή μετά την εμμηνόπαυση;

Ναι, είναι συχνό. Η πτώση των οιστρογόνων προκαλεί ατροφία του κολπικού επιθηλίου και μείωση της λίπανσης, οδηγώντας σε δυσπαρευνία (επώδυνη σεξουαλική επαφή). Υπάρχουν θεραπείες όπως ενυδατικά, λιπαντικά και τοπικά οιστρογόνα.

🔹 3. Υπάρχουν θεραπείες για τη σεξουαλική δυσλειτουργία στην εμμηνόπαυση;

Ναι. Περιλαμβάνουν:

✅ Τοπική ή συστηματική ορμονική θεραπεία υποκατάστασης (ΟΘΥ)
✅ Λιπαντικά και ενυδατικά κολπικά σκευάσματα
✅ Φυσικές θεραπείες (π.χ. φυτοοιστρογόνα)
✅ Ψυχοσεξουαλική θεραπεία ή συμβουλευτική

🔹 4. Επηρεάζει η εμμηνόπαυση τον οργασμό;

Μπορεί. Μερικές γυναίκες δυσκολεύονται να φτάσουν σε οργασμό λόγω μειωμένης αιμάτωσης των γεννητικών οργάνων ή νευρολογικών αλλαγών. Ωστόσο, πολλές συνεχίζουν να απολαμβάνουν ικανοποιητική σεξουαλική ζωή.

🔹 5. Μπορεί μια γυναίκα στην εμμηνόπαυση να μείνει έγκυος;

Είναι πολύ σπάνιο, αλλά προ της εμμηνόπαυσης (περιεμμηνόπαυση), υπάρχει ακόμη πιθανότητα εγκυμοσύνης. Συνιστάται αντισύλληψη έως 12 μήνες μετά την τελευταία περίοδο.

🔹 6. Υπάρχουν ειδικά σεξουαλικά βοηθήματα για γυναίκες στην εμμηνόπαυση;

Ναι, περιλαμβάνουν:

Λιπαντικά με βάση το νερό ή τη σιλικόνη
Κολπικοί ενυδατικοί παράγοντες
Κολπικά dilators (για την ατροφική κολπίτιδα)
Δονητές για βελτίωση της αιμάτωσης και της ευαισθησίας

🔹 7. Η σεξουαλική επαφή μετά την εμμηνόπαυση μπορεί να γίνει ευχάριστη;

Απολύτως! Με κατάλληλη φροντίδα, ενημέρωση και επικοινωνία, η σεξουαλική ζωή μετά την εμμηνόπαυση μπορεί να παραμείνει ή και να βελτιωθεί. Για πολλές γυναίκες, η απουσία ανησυχίας για εγκυμοσύνη και ο χρόνος για τον εαυτό τους ενισχύουν την εμπειρία.

🔹 8. Η ψυχολογία παίζει ρόλο στη σεξουαλική ζωή μετά την εμμηνόπαυση;

Ναι. Το άγχος, η κατάθλιψη, η εικόνα σώματος και η αυτοπεποίθηση επηρεάζουν βαθιά τη σεξουαλική λειτουργία. Η ψυχολογική υποστήριξη μπορεί να είναι καθοριστική.

🔹 9. Η σεξουαλική επαφή είναι απαραίτητη για την υγεία του κόλπου;

Συχνή σεξουαλική δραστηριότητα ή διέγερση (με ή χωρίς σύντροφο) μπορεί να διατηρήσει την αιμάτωση, την ελαστικότητα και τη λίπανση του κόλπου, καθυστερώντας τα συμπτώματα της ατροφίας.

🔹 10. Υπάρχουν φυσικές λύσεις για τη σεξουαλική δυσφορία στην εμμηνόπαυση;

Ναι:

Βελτιωμένη διατροφή (φυτοοιστρογόνα, ω-3)
Άσκηση (βελτίωση της κυκλοφορίας και διάθεσης)
Yoga & mindfulness
Βότανα (μαύρο cohosh, tribulus, red clover – με προσοχή)

🔹 11. Υπάρχει σχέση μεταξύ καρδιαγγειακής υγείας και σεξουαλικής λειτουργίας στην εμμηνόπαυση;

Ναι. Η μειωμένη αιματική ροή μπορεί να επηρεάσει την κολπική λίπανση και την ευαισθησία. Η καλή καρδιαγγειακή υγεία είναι σημαντική για τη γενική σεξουαλική λειτουργία.

🔹 12. Μπορεί η εμμηνόπαυση να επηρεάσει τη σεξουαλικότητα της γυναίκας ως ταυτότητα;

Ναι. Κάποιες γυναίκες νιώθουν λιγότερο θηλυκές ή επιθυμητές. Η υποστήριξη από τον σύντροφο, την οικογένεια και επαγγελματίες ψυχικής υγείας είναι σημαντική για την αποδοχή και την αυτοεκτίμηση.

🔹 13. Είναι απαραίτητη η ορμονική θεραπεία για να συνεχίσει μια γυναίκα να έχει σεξουαλική ζωή;

Όχι απαραίτητα. Αν και η ΟΘΥ βοηθά πολλές γυναίκες, υπάρχουν πολλές μη ορμονικές λύσεις. Η επιλογή εξατομικεύεται ανάλογα με τις ανάγκες και τους ιατρικούς περιορισμούς της κάθε γυναίκας.

🔹 14. Πότε πρέπει μια γυναίκα να ζητήσει ιατρική βοήθεια για προβλήματα στο σεξ;

Αν η σεξουαλική επαφή προκαλεί πόνο, αιμορραγία, σημαντική μείωση της επιθυμίας ή ψυχολογική επιβάρυνση, καλό είναι να μιλήσει με γυναικολόγο, ενδοκρινολόγο ή ψυχολόγο.

🔹 15. Τι ρόλο παίζει ο σύντροφος στη σεξουαλική ζωή μετά την εμμηνόπαυση;

Καθοριστικό. Η υποστήριξη, η κατανόηση και η προσαρμογή του συντρόφου στις αλλαγές της γυναίκας ενισχύουν τη συναισθηματική και σωματική σύνδεση, ενισχύοντας την ερωτική ζωή του ζευγαριού.

📚 Εκτενής Βιβλιογραφία (Ελληνικά & Αγγλικά)

North American Menopause Society (NAMS). Menopause Practice: A Clinician’s Guide. 2021.
Kingsberg SA, Wysocki S, Magnus L, Krychman ML. Women’s sexual health: communication strategies. J Sex Med. 2010;7(1):5–13.
Santoro N, Epperson CN, Mathews SB. Menopausal Symptoms and Their Management. Endocrinol Metab Clin North Am. 2015;44(3):497–515.
Bachmann GA, Nevadunsky NS. Diagnosis and treatment of atrophic vaginitis. Am Fam Physician. 2000;61(10):3090–3096.
Simon JA et al. Postmenopausal sexual dysfunction: prevalence and clinical issues. Int J Impot Res. 2008;20(4):360–366.
Portman DJ, Gass ML. Genitourinary syndrome of menopause: New terminology for vulvovaginal atrophy. Menopause. 2014;21(10):1063–1068.
Shifren JL, Gass ML. The North American Menopause Society Recommendations for Clinical Care of Midlife Women. Menopause. 2014;21(10):1038–1062.
Faubion SS, Sood R, Kapoor E. Management of menopause symptoms with hormone therapy. Clin Obstet Gynecol. 2015;58(3):618–629.
WHO. Sexual health, human rights and the law. Geneva: World Health Organization, 2015.
Kagan R et al. Laser therapy for genitourinary syndrome of menopause. Climacteric. 2020;23(3):260–265.
Kingsberg SA. Hypoactive Sexual Desire Disorder in Women: Relevance of Neurotransmitters. J Sex Med. 2014;11(4):1000–1010.
Elia D, et al. Local estrogen therapy in postmenopausal women: vaginal atrophy and sexual dysfunction. Climacteric. 2008;11(2):110–115.
Al-Azzawi F. Estrogen and its role in the aging female reproductive tract. Maturitas. 2005;52(Suppl 1):S35–S40.
Athanasiou A, et al. PRP therapy for vaginal rejuvenation. J Gynecol Res Obstet. 2019;5(1):008–014.
Panay N, et al. British Menopause Society & Women’s Health Concern recommendations. Post Reprod Health. 2016;22(4):165–171.
Brotto LA, et al. Psychological and relationship factors in sexual desire and arousal disorders. J Sex Res. 2010;47(2):104–122.
Davis SR, et al. Global Consensus Position Statement on the Use of Testosterone Therapy for Women. Climacteric. 2019;22(5):489–495.
Καφετζοπούλου Σ., Μαυρομαράς Α. Η σεξουαλικότητα της γυναίκας στην εμμηνόπαυση. Ελληνική Επιθεώρηση Μαιευτικής & Γυναικολογίας. 2018.
Μυλωνά Μ. Η ψυχολογική διάσταση της εμμηνόπαυσης και οι επιπτώσεις στη σχέση. Ψυχολογία & Υγεία, 2020.
UpToDate.com – Treatment of menopausal symptoms [accessed May 2025].

fosforos-knowledge-hub-mikrobiologikolamia-1200x628-1-1200x800.jpg

Παντελής Αναγνωστόπουλος

05/Jun/2025

Φώσφορος – Πλήρες Επιστημονικό Knowledge Hub

Τελευταία ενημέρωση:
13 Ιανουαρίου 2026

Επιστημονικό Knowledge Hub.
Η παρούσα σελίδα συγκεντρώνει τη σύγχρονη επιστημονική γνώση για τον
φώσφορο:
φυσιολογία, παθοφυσιολογία, νεφρική ρύθμιση, ενδοκρινικό έλεγχο,
καρδιαγγειακές επιπτώσεις και θεραπευτικές στρατηγικές.

1

Εισαγωγή

Ο φώσφορος αποτελεί το δεύτερο πιο άφθονο ανόργανο στοιχείο του ανθρώπινου σώματος μετά το ασβέστιο.
Περισσότερο από το 85% του συνολικού φωσφόρου βρίσκεται στον σκελετό, ενσωματωμένο στο κρυσταλλικό πλέγμα
του υδροξυαπατίτη, ενώ το υπόλοιπο κατανέμεται σε όλα τα κύτταρα ως αναπόσπαστο τμήμα της
βιοενέργειας, της γενετικής πληροφορίας και της κυτταρικής δομής.

Σε αντίθεση με άλλα ηλεκτρολύτες, ο φώσφορος δεν είναι απλώς ένα διαλυμένο ιόν στο αίμα.
Είναι το στοιχείο πάνω στο οποίο βασίζεται η ενεργειακή οικονομία του οργανισμού:
κάθε μόριο ATP, κάθε φωσφορυλίωση ενζύμου και κάθε κυτταρική μεμβράνη
περιέχει φωσφορικές ομάδες.
Χωρίς φωσφόρο, δεν υπάρχει κυτταρική επιβίωση.

Η κλινική σημασία του φωσφόρου ξεπερνά κατά πολύ την απλή μέτρηση ενός αριθμού στο βιοχημικό προφίλ.
Διαταραχές του φωσφόρου συνδέονται με
οστική αποδόμηση,
νεφρική ανεπάρκεια,
αγγειακή ασβεστοποίηση,
καρδιακή δυσλειτουργία
και αυξημένη θνητότητα σε νοσηλευόμενους ασθενείς.

Στο παρόν Knowledge Hub παρουσιάζεται η πλήρης
μοριακή, φυσιολογική και παθοφυσιολογική εικόνα
του φωσφόρου, από το κύτταρο μέχρι την κλινική πράξη.

2

Κατανομή φωσφόρου στον ανθρώπινο οργανισμό

Ο συνολικός φώσφορος του ανθρώπινου σώματος σε έναν ενήλικα 70 kg ανέρχεται περίπου στα
700–800 g.
Η κατανομή του δεν είναι ομοιόμορφη αλλά ακολουθεί αυστηρή λειτουργική ιεράρχηση,
με στόχο τη διατήρηση τόσο της δομικής ακεραιότητας όσο και της
κυτταρικής βιοενέργειας.

Διαμέρισμα	Ποσοστό	Βιολογικός ρόλος
Οστά & δόντια	≈ 85%	Δομική σταθερότητα (υδροξυαπατίτης Ca₁₀(PO₄)₆(OH)₂)
Ενδοκυττάριο υγρό	≈ 14%	ATP, φωσφορυλιώσεις, DNA, RNA, φωσφολιπίδια
Εξωκυττάριο υγρό (ορός)	≈ 1%	Ρύθμιση pH, νεφρική απέκκριση, διαγνωστικός δείκτης

Παρότι το πλάσμα περιέχει μόλις το 1% του συνολικού φωσφόρου,
αυτό το κλάσμα αποτελεί το ρυθμιστικό κέντρο του συστήματος.
Οι νεφροί, το έντερο και τα οστά
ανταλλάσσουν συνεχώς φωσφορικά ιόντα
για να διατηρήσουν σταθερά τα επίπεδα στον ορό.

Ο σκελετός λειτουργεί ως ένα
δυναμικό αποθετήριο φωσφόρου.
Σε καταστάσεις υποπρόσληψης ή αυξημένων αναγκών,
ο φώσφορος απελευθερώνεται από τα οστά,
ενώ σε περίσσεια αποθηκεύεται,
προστατεύοντας τον οργανισμό από τοξικές αυξήσεις στον ορό.

3

Κυτταρικές και βιολογικές λειτουργίες του φωσφόρου

Ο φώσφορος δεν είναι απλώς ένα ανόργανο άλας.
Σε μοριακό επίπεδο αποτελεί το δομικό θεμέλιο της ζωής.
Η ικανότητα των κυττάρων να παράγουν ενέργεια,
να αποθηκεύουν πληροφορία και να επικοινωνούν
εξαρτάται άμεσα από τις φωσφορικές ομάδες.

Βιολογικό σύστημα	Ρόλος φωσφόρου
Βιοενέργεια	Το ATP και το ADP περιέχουν φωσφορικές ομάδες που αποθηκεύουν και απελευθερώνουν ενέργεια.
Γενετικό υλικό	Το DNA και το RNA έχουν φωσφορικό σκελετό που επιτρέπει τη σταθερότητα της γενετικής πληροφορίας.
Κυτταρικές μεμβράνες	Τα φωσφολιπίδια σχηματίζουν το διπλοστιβάδωμα των μεμβρανών.
Σηματοδότηση	Η φωσφορυλίωση πρωτεϊνών ενεργοποιεί και απενεργοποιεί μεταβολικά μονοπάτια.
Ρύθμιση pH	Τα φωσφορικά λειτουργούν ως ρυθμιστικό σύστημα του αίματος.

Η φωσφορυλίωση αποτελεί έναν από τους θεμελιώδεις μηχανισμούς
μέσω των οποίων τα κύτταρα
αντιλαμβάνονται ερεθίσματα και
μετατρέπουν σήματα σε βιολογική απάντηση.
Στην πραγματικότητα, μεγάλο μέρος της σύγχρονης φαρμακολογίας
στοχεύει ένζυμα που εξαρτώνται από φωσφορικές ομάδες.

Γι’ αυτόν τον λόγο,
διαταραχές στα επίπεδα φωσφόρου
δεν επηρεάζουν μόνο τα οστά ή τους νεφρούς,
αλλά ολόκληρη τη λειτουργία του οργανισμού
σε κυτταρικό επίπεδο.

4

Φώσφορος και κυτταρική ενέργεια (ATP)

Ο κεντρικός ρόλος του φωσφόρου στη ζωή
εκφράζεται με τον πιο άμεσο τρόπο
μέσω του ATP (τριφωσφορική αδενοσίνη).
Κάθε μόριο ATP περιέχει τρεις φωσφορικές ομάδες,
των οποίων οι δεσμοί αποθηκεύουν
τη χημική ενέργεια που χρησιμοποιεί το κύτταρο.

Όταν ένας δεσμός φωσφορικής ομάδας διασπάται,
απελευθερώνεται ενέργεια που τροφοδοτεί:

τη μυϊκή σύσπαση
τη μεταφορά ιόντων μέσω μεμβρανών
τη σύνθεση πρωτεϊνών
τη νευρική μετάδοση

Σε συνθήκες υποφωσφαταιμίας,
η παραγωγή ATP μειώνεται δραματικά.
Αυτό εξηγεί γιατί οι ασθενείς εμφανίζουν
γενικευμένη μυϊκή αδυναμία,
αναπνευστική ανεπάρκεια
και καρδιακή δυσλειτουργία.
Το κύτταρο κυριολεκτικά «μένει χωρίς καύσιμο».

Τα μιτοχόνδρια, τα εργοστάσια ενέργειας των κυττάρων,
εξαρτώνται από τη συνεχή παροχή φωσφορικών ιόντων
για τη λειτουργία της οξειδωτικής φωσφορυλίωσης.
Χωρίς επαρκή φωσφόρο,
η παραγωγή ATP καταρρέει,
ακόμη και αν το οξυγόνο και η γλυκόζη είναι επαρκή.

5

Φωσφόρος και φωσφορυλίωση – Το «διακόπτη» των κυττάρων

Η φωσφορυλίωση είναι η προσθήκη φωσφορικής ομάδας
σε πρωτεΐνες, ένζυμα και υποδοχείς.
Αποτελεί τον βασικό μηχανισμό με τον οποίο
τα κύτταρα ενεργοποιούν ή απενεργοποιούν λειτουργίες.

Σχεδόν κάθε ορμονικό ή αυξητικό σήμα στον οργανισμό
μεταδίδεται μέσω μιας αλυσίδας φωσφορυλιώσεων:

ινσουλίνη
αυξητικοί παράγοντες
νευροδιαβιβαστές
ανοσολογικά σήματα

Όταν τα επίπεδα φωσφόρου μειώνονται,
η ικανότητα των κυττάρων να ανταποκριθούν σε σήματα
ελαττώνεται.
Αυτό εξηγεί γιατί η σοβαρή υποφωσφαταιμία
μπορεί να προκαλέσει
νευρολογικές διαταραχές,
μυϊκή παράλυση
και ανοσοκαταστολή.

Σε μοριακό επίπεδο,
ο φωσφόρος λειτουργεί ως το ψηφιακό σύστημα ελέγχου
του οργανισμού:
ένα μόριο είναι «ON» όταν φωσφορυλιώνεται
και «OFF» όταν απο-φωσφορυλιώνεται.

6

Οστικός κύκλος ασβεστίου–φωσφόρου

Το σκελετικό σύστημα αποτελεί το κύριο «αποθετήριο»
του φωσφόρου.
Περίπου 85% του συνολικού φωσφόρου
βρίσκεται στα οστά υπό μορφή
υδροξυαπατίτη (Ca₁₀(PO₄)₆(OH)₂).

Τα οστά δεν είναι αδρανείς δομές.
Υφίστανται συνεχή ανακατασκευή
μέσω της ισορροπίας μεταξύ:

Οστεοβλαστών (σχηματισμός οστού)
Οστεοκλαστών (αποδόμηση οστού)

Κατά τη διάρκεια της οστικής αποδόμησης,
φώσφορος και ασβέστιο απελευθερώνονται στο αίμα.
Η διαδικασία αυτή ρυθμίζεται αυστηρά από:

PTH
Βιταμίνη D
FGF-23

Σε χρόνια νεφρική νόσο,
η διαταραχή της απέκκρισης φωσφόρου
οδηγεί σε υπερφωσφαταιμία,
δευτεροπαθή υπερπαραθυρεοειδισμό
και τελικά σε renal osteodystrophy,
μια παθολογική αναδόμηση των οστών
με αυξημένο κίνδυνο καταγμάτων.

7

Φώσφορος και αγγειακή ασβεστοποίηση

Η υπερφωσφαταιμία
δεν αποτελεί απλώς εργαστηριακή ανωμαλία.
Αποτελεί έναν από τους πιο ισχυρούς
παράγοντες κινδύνου για
αγγειακή ασβεστοποίηση,
ιδιαίτερα σε ασθενείς με
χρόνια νεφρική νόσο.

Ο αυξημένος φωσφόρος στο πλάσμα
διεισδύει στα αγγειακά λεία μυϊκά κύτταρα

και τα μετατρέπει φαινοτυπικά
σε κύτταρα τύπου οστεοβλάστη.
Αυτό οδηγεί σε εναπόθεση υδροξυαπατίτη
στο τοίχωμα των αρτηριών.

Το αποτέλεσμα είναι:

αύξηση αρτηριακής σκληρίας
υπέρταση
στεφανιαία νόσος
αυξημένη καρδιαγγειακή θνησιμότητα

Ο μηχανισμός αυτός εξηγεί γιατί
η καλή ρύθμιση του φωσφόρου
σε νεφροπαθείς είναι
θεραπευτικός στόχος πρώτης γραμμής
και όχι απλή διόρθωση εργαστηριακής τιμής.

8

Φώσφορος και καρκίνος

Τα καρκινικά κύτταρα χαρακτηρίζονται από
υψηλό ρυθμό κυτταρικού πολλαπλασιασμού
και έντονη μεταβολική δραστηριότητα.
Αυτό συνεπάγεται αυξημένη κατανάλωση
φωσφόρου
για σύνθεση DNA, RNA και ATP.

Σε ορισμένες κακοήθειες,
ιδιαίτερα αιματολογικές,
η μαζική λύση καρκινικών κυττάρων
(π.χ. μετά από χημειοθεραπεία)
οδηγεί στο σύνδρομο λύσης όγκου.
Εκεί παρατηρείται:

απότομη υπερφωσφαταιμία
δευτερογενής υποασβεστιαιμία
νεφρική ανεπάρκεια
καρδιακές αρρυθμίες

Η μέτρηση φωσφόρου σε αυτούς τους ασθενείς
δεν είναι απλή βιοχημική παράμετρος,
αλλά δείκτης μεταβολικής απορρύθμισης
και επικείμενης κλινικής επιπλοκής.

Αντίστροφα,
σε χρόνια κακοήθεια
μπορεί να εμφανιστεί
υποφωσφαταιμία
λόγω καχεξίας,
μειωμένης πρόσληψης
και διαταραχής της εντερικής απορρόφησης.

9

Φώσφορος στην εντατική και στη βαριά νόσο

Στους βαρέως πάσχοντες ασθενείς,
ο φωσφόρος αποτελεί
ισχυρό προγνωστικό δείκτη.
Η υποφωσφαταιμία
είναι ιδιαίτερα συχνή σε:

σήψη
αναπνευστική ανεπάρκεια
διαβητική κετοξέωση
μετεγχειρητική καταπόνηση

Η έλλειψη φωσφόρου
οδηγεί σε:

εξασθένηση του διαφράγματος
παρατεταμένη ανάγκη για μηχανικό αερισμό
καρδιακή δυσλειτουργία
ανοσοκαταστολή

Για τον λόγο αυτό,
στις Μονάδες Εντατικής Θεραπείας
ο φωσφόρος παρακολουθείται
όσο στενά όσο και το κάλιο ή το νάτριο.
Η έγκαιρη διόρθωση
μπορεί να μειώσει
τη διάρκεια νοσηλείας
και τη θνησιμότητα.

10

Φώσφορος σε εγκυμοσύνη και παιδική ηλικία

Κατά την εγκυμοσύνη,
ο φωσφόρος είναι απαραίτητος
για την ανάπτυξη του
σκελετού και του νευρικού συστήματος του εμβρύου.
Οι ανάγκες αυξάνονται,
ιδιαίτερα στο τρίτο τρίμηνο,
λόγω ταχείας οστικής ανάπτυξης.

Ανεπάρκεια φωσφόρου ή βιταμίνης D στη μητέρα
μπορεί να οδηγήσει σε:

χαμηλό βάρος γέννησης
διαταραχή οστικής μεταλλοποίησης
νεογνική υποασβεστιαιμία

Στα παιδιά,
τα φυσιολογικά επίπεδα φωσφόρου
είναι υψηλότερα από τους ενήλικες,
επειδή ο φωσφόρος
αντανακλά τον ρυθμό ανάπτυξης των οστών.
Χαμηλές τιμές
συνδέονται με ραχίτιδα
και καθυστέρηση ανάπτυξης.

Η αξιολόγηση φωσφόρου στην παιδική ηλικία
πρέπει πάντα να γίνεται
σε συνδυασμό με
ασβέστιο, βιταμίνη D και ALP.

11

Φώσφορος και αθλητική απόδοση

Ο φωσφόρος είναι κρίσιμος
για την παραγωγή ενέργειας
και την αναδόμηση των μυϊκών ινών.
Κατά τη διάρκεια έντονης άσκησης,
η κατανάλωση ATP αυξάνεται κατακόρυφα,
καθιστώντας τον φωσφόρο
αναγκαίο για τη διατήρηση της απόδοσης.

Η ήπια υποφωσφαταιμία σε αθλητές
μπορεί να προκαλέσει:

πρώιμη κόπωση
μειωμένη αντοχή
μυϊκές κράμπες
καθυστερημένη αποκατάσταση

Για τον λόγο αυτό,
σε επαγγελματίες αθλητές
και άτομα με έντονη φυσική δραστηριότητα,
ο φωσφόρος αποτελεί
μέρος του μεταβολικού ελέγχου
μαζί με το μαγνήσιο και το κάλιο.

12

Εργαστηριακή ερμηνεία φωσφόρου με Ca, PTH και βιταμίνη D

Ο φωσφόρος δεν ερμηνεύεται ποτέ μεμονωμένα.
Η κλινική του σημασία προκύπτει
από τη συσχέτισή του με:

Ασβέστιο (Ca)
Παραθορμόνη (PTH)
Βιταμίνη D
Κρεατινίνη / GFR

Κλασικά διαγνωστικά πρότυπα:

Χαμηλό Ca + υψηλό P → υποπαραθυρεοειδισμός
Χαμηλό Ca + χαμηλό P → ανεπάρκεια βιταμίνης D
Υψηλό Ca + χαμηλό P → πρωτοπαθής υπερπαραθυρεοειδισμός
Υψηλό P + υψηλή κρεατινίνη → χρόνια νεφρική νόσος

Ο συνδυασμός αυτών των δεικτών
επιτρέπει στον κλινικό ιατρό
να εντοπίσει αν η διαταραχή
είναι ορμονική, νεφρική ή διατροφική.

13

Κλινική προσέγγιση διαταραχών φωσφόρου

Η διαχείριση των διαταραχών φωσφόρου
απαιτεί συστηματική προσέγγιση
και όχι αποσπασματική διόρθωση της τιμής.
Το πρώτο βήμα είναι
ο διαχωρισμός σε:

υποφωσφαταιμία
υπερφωσφαταιμία

Στη συνέχεια αξιολογούνται:

νεφρική λειτουργία
PTH και βιταμίνη D
πρόσληψη από τη διατροφή
φαρμακευτική αγωγή

Σε βαριές μορφές,
ιδιαίτερα όταν συνυπάρχει
καρδιακή ή αναπνευστική ανεπάρκεια,
η διόρθωση του φωσφόρου
είναι επείγουσα θεραπευτική παρέμβαση
και όχι απλώς βιοχημική ρύθμιση.

14

Μοριακοί μηχανισμοί ρύθμισης φωσφόρου

Η ομοιόσταση του φωσφόρου
δεν εξαρτάται μόνο από την PTH και τη βιταμίνη D,
αλλά από ένα πολύπλοκο δίκτυο
μεταφορέων και μορίων σηματοδότησης.

Στο έντερο και στους νεφρούς,
ο φωσφόρος μεταφέρεται μέσω
ειδικών Na⁺–phosphate cotransporters (NaPi).
Η έκφρασή τους ρυθμίζεται από:

FGF-23
βιταμίνη D
διατροφική πρόσληψη

Η υπερδραστηριότητα του FGF-23
οδηγεί σε νεφρική απώλεια φωσφόρου
και είναι βασικός μηχανισμός
σε σπάνια σύνδρομα υποφωσφαταιμίας.

Αντίθετα,
η μειωμένη δράση του FGF-23
συμβάλλει σε παθολογική κατακράτηση φωσφόρου
και αγγειακή ασβεστοποίηση.

15

Γενετικά σύνδρομα διαταραχών φωσφόρου

Ορισμένες διαταραχές του φωσφόρου
έχουν γενετική βάση
και εκδηλώνονται από την παιδική ηλικία.
Το πιο γνωστό είναι η
φυλοσύνδετη υποφωσφαταιμική ραχίτιδα (XLH).

Στο XLH,
υπερέκκριση FGF-23
οδηγεί σε:

νεφρική απώλεια φωσφόρου
χαμηλά επίπεδα 1,25(OH)₂D
οστικές παραμορφώσεις

Άλλα σπάνια σύνδρομα περιλαμβάνουν:

αυτοσωμική υποφωσφαταιμία
σύνδρομα με υπερφωσφαταιμία και ασβεστοποίηση

Η διάγνωση απαιτεί
ειδικές βιοχημικές και γενετικές εξετάσεις
και συχνά εξειδικευμένη θεραπεία
με αναστολείς FGF-23.

16

Διαγνωστικοί αλγόριθμοι φωσφόρου

Στην κλινική πράξη,
η προσέγγιση των διαταραχών φωσφόρου
ακολουθεί έναν δομημένο αλγόριθμο.
Το πρώτο βήμα είναι η απάντηση στο ερώτημα:

Χαμηλός ή υψηλός φωσφόρος;

Στην υποφωσφαταιμία,
εξετάζονται:

ούρα φωσφόρου (νεφρική απώλεια)
βιταμίνη D
FGF-23 σε επιλεγμένες περιπτώσεις

Στην υπερφωσφαταιμία,
το κλειδί είναι:

νεφρική λειτουργία
PTH
ιστορικό φαρμάκων ή κυτταρικής λύσης

Αυτή η αλγοριθμική προσέγγιση
επιτρέπει τη στοχευμένη διάγνωση
και αποτρέπει άσκοπες εξετάσεις.

17

Κλινικά παραδείγματα

Παράδειγμα 1:
Ασθενής με χρόνια νεφρική ανεπάρκεια
και φωσφόρο 6.8 mg/dL.
Συνυπάρχει χαμηλό ασβέστιο
και υψηλή PTH.
Η διάγνωση είναι
δευτεροπαθής υπερπαραθυρεοειδισμός
με κίνδυνο αγγειακής ασβεστοποίησης.

Παράδειγμα 2:
Νεαρή γυναίκα με μυϊκή αδυναμία
και φωσφόρο 1.8 mg/dL,
φυσιολογική κρεατινίνη
και χαμηλή βιταμίνη D.
Η εικόνα συμβαδίζει με
διατροφική και εντερική ανεπάρκεια φωσφόρου.

Παράδειγμα 3:
Ασθενής μετά από χημειοθεραπεία
με φωσφόρο 7.2 mg/dL
και υποασβεστιαιμία.
Πρόκειται για
σύνδρομο λύσης όγκου
και απαιτείται επείγουσα θεραπεία.

18

Συμπεράσματα – Γιατί ο φωσφόρος είναι κεντρικός ρυθμιστής

Ο φωσφόρος δεν είναι απλώς
ένα ακόμη ηλεκτρολύτης.
Αποτελεί κεντρικό ρυθμιστή
της ενεργειακής παραγωγής,
της οστικής υγείας,
της αγγειακής ακεραιότητας
και της κυτταρικής σηματοδότησης.

Η διαταραχή του φωσφορικού ισοζυγίου
συνοδεύει μερικές από τις σοβαρότερες
παθολογικές καταστάσεις:
νεφρική ανεπάρκεια,
κακοήθεια,
εντατική νόσο,
ενδοκρινικές διαταραχές.

Για τον λόγο αυτό,
ο φωσφόρος πρέπει να αντιμετωπίζεται
ως βασικός βιοδείκτης συστηματικής υγείας
και όχι απλώς ως αριθμός σε μια βιοχημική εξέταση.

19

Σύγχρονες ερευνητικές κατευθύνσεις

Η σύγχρονη έρευνα
αντιμετωπίζει τον φωσφόρο
ως ενεργό παθοφυσιολογικό παράγοντα
και όχι απλώς ως ηλεκτρολύτη.

Σημαντικές περιοχές έρευνας περιλαμβάνουν:

αναστολείς FGF-23 σε υποφωσφαταιμικά σύνδρομα
νέες γενιές φωσφοροδεσμευτικών
ρόλος του φωσφόρου στη γήρανση των αγγείων
φωσφορικά και καρκινικός μεταβολισμός

Οι μελέτες δείχνουν ότι
η χρόνια υπερφωσφαταιμία
ενεργοποιεί γονίδια
που προάγουν
την αγγειακή σκλήρυνση
και τη φλεγμονή.
Αυτό καθιστά τον φωσφόρο
θεραπευτικό στόχο
και όχι απλώς δείκτη.

20

Κλινικές παγίδες στην ερμηνεία

Ο φωσφόρος είναι δείκτης που μεταβάλλεται γρήγορα
και μπορεί να παραπλανήσει αν ερμηνευθεί απομονωμένα.
Οι πιο συχνές κλινικές παγίδες είναι:

ψευδής υποφωσφαταιμία από καθυστέρηση φυγοκέντρησης ή ενδοκυττάρια πρόσληψη
μεταβολική/αναπνευστική αλκάλωση που ρίχνει τον ορό χωρίς πραγματική έλλειψη συνολικού P
επανασίτιση: απότομα χαμηλός φωσφόρος σε 24–72 ώρες μετά την έναρξη σίτισης
αιμόλυση δείγματος: μπορεί να αυξήσει τεχνητά το P (ανάλογα με μέθοδο/βαρύτητα αιμόλυσης)
CKD: «φυσιολογικός» φωσφόρος δεν αποκλείει διαταραχή (FGF-23/PTH μπορεί να είναι ήδη αυξημένα)

Συχνό κλινικό λάθος:
Να αξιολογείται ο φωσφόρος χωρίς ταυτόχρονη εικόνα ασβεστίου, PTH, βιταμίνης D και νεφρικής λειτουργίας.

Στην πράξη, ένα «οριακό» αποτέλεσμα
μπορεί να έχει μεγάλη σημασία
αν συνοδεύεται από υποασβεστιαιμία,
αυξημένη PTH ή μειωμένη eGFR.

21

Πρακτικός αλγόριθμος προσέγγισης

Αν θέλετε μια πρακτική λογική,
η ερμηνεία ξεκινά από δύο ερωτήσεις:
(1) χαμηλό ή υψηλό;
και (2) τα νεφρά είναι καλά;

Επιβεβαίωση: επανάληψη/έλεγχος προαναλυτικών (αιμόλυση, καθυστέρηση, νηστεία, ώρα λήψης).
Βασικός συσχετισμός: Ca, Mg, κρεατινίνη/eGFR, ALP.
Ορμονικός άξονας: PTH και 25(OH)D (και όπου χρειάζεται 1,25(OH)₂D).
Αν υποφωσφαταιμία: σκεφτείτε ενδοκυττάρια μετακίνηση (αλκάλωση/ινσουλίνη), μειωμένη πρόσληψη/απορρόφηση, ή νεφρικές απώλειες.
Αν υπερφωσφαταιμία: πρώτα αποκλείστε CKD· μετά υποπαραθυρεοειδισμό, κυτταρική λύση, υπερβιταμίνωση D/φωσφορικά.
Απόφαση: διατροφή/φαρμακευτικοί παράγοντες, αντιμετώπιση αιτίας, θεραπεία ανά βαρύτητα και συμπτώματα.

Ο στόχος δεν είναι να «διορθώσουμε αριθμό»,
αλλά να βρούμε γιατί μεταβλήθηκε
και αν υπάρχει κίνδυνος
για οστά, μύες, καρδιά
ή αγγεία.

22

Φωσφορικό φορτίο της σύγχρονης διατροφής

Η σύγχρονη δυτικού τύπου διατροφή
χαρακτηρίζεται από υψηλό
φωσφορικό φορτίο,
κυρίως λόγω των
βιομηχανικών προσθέτων.
Τα φωσφορικά άλατα
απορροφώνται σχεδόν στο 100%,
σε αντίθεση με τα φυσικά τρόφιμα.

Κύριες πηγές «κρυφού» φωσφόρου:

επεξεργασμένα κρέατα
αναψυκτικά τύπου cola
έτοιμα γεύματα
τυριά τήξης και αλλαντικά

Αυτό εξηγεί γιατί
ακόμη και άτομα χωρίς
εμφανή νεφρική νόσο
μπορεί να εμφανίζουν
χρόνια ήπια υπερφωσφαταιμία,
η οποία σχετίζεται με
αγγειακή γήρανση.

23

Πρόσθετα φωσφορικών: γιατί απορροφώνται περισσότερο

Τα φωσφορικά πρόσθετα (phosphate additives)
χρησιμοποιούνται για να βελτιώνουν
την υφή, τη διάρκεια ζωής και τη γεύση
σε πολλά επεξεργασμένα τρόφιμα.
Βιοχημικά, πρόκειται για
ανόργανα φωσφορικά
που είναι ήδη σε ιονισμένη μορφή
και απορροφώνται εύκολα από το έντερο.

Τι να θυμάστε:
Ο «φυσικός» φώσφορος (π.χ. σε όσπρια/ξηρούς καρπούς)
είναι συχνά δεσμευμένος ως φυτικό άλας (phytate)
και απορροφάται λιγότερο,
ενώ τα πρόσθετα απορροφώνται πολύ περισσότερο.

Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι δύο άτομα
με παρόμοια ονομαστική πρόσληψη φωσφόρου
μπορεί να έχουν διαφορετικό
πραγματικό φορτίο φωσφόρου,
ανάλογα με το ποσοστό
επεξεργασμένων τροφών.

Σε ευαίσθητες ομάδες (ιδίως σε
Χρόνια Νεφρική Νόσο),
η μείωση των προσθέτων
είναι συχνά πιο αποτελεσματική
από την «τυφλή» αποφυγή
φυσικών τροφίμων.

24

Φωσφοροδεσμευτικά: πώς και πότε χρησιμοποιούνται

Τα φωσφοροδεσμευτικά
(phosphate binders)
είναι φάρμακα που δεσμεύουν
τον φωσφόρο στον εντερικό αυλό
και μειώνουν την απορρόφησή του.
Αποτελούν βασικό πυλώνα
στη θεραπεία της
υπερφωσφαταιμίας σε ΧΝΝ.

Κύριες κατηγορίες:

Ασβεστούχα (π.χ. ανθρακικό ασβέστιο)
Χωρίς ασβέστιο (σεβελαμέρη, λανθάνιο)
Νεότερα (σιδηρούχα παράγωγα)

Η επιλογή γίνεται με βάση:

επίπεδα Ca και P
κίνδυνο αγγειακής ασβεστοποίησης
ανοχή και συμμόρφωση

Στόχος δεν είναι μόνο
να πέσει ο φωσφόρος,
αλλά να μειωθεί το
συνολικό φωσφορικό φορτίο
χωρίς να προκληθεί
υπερασβεστιαιμία.

25

Φώσφορος ούρων και νεφρική απέκκριση

Η μέτρηση του φωσφόρου στα ούρα
παρέχει κρίσιμες πληροφορίες
για το αν η διαταραχή
οφείλεται σε
νεφρική απώλεια
ή σε μειωμένη πρόσληψη/απορρόφηση.

Σε υποφωσφαταιμία:

Χαμηλός φωσφόρος ούρων → μειωμένη πρόσληψη ή ενδοκυττάρια μετακίνηση
Υψηλός φωσφόρος ούρων → νεφρική απώλεια (PTH, FGF-23, σωληναριακές βλάβες)

Σε υπερφωσφαταιμία:

χαμηλή απέκκριση → ΧΝΝ ή υποπαραθυρεοειδισμός
υψηλή απέκκριση → υπερφόρτωση ή κυτταρική λύση

Η εκτίμηση του
fractional excretion of phosphate (FE_P)
χρησιμοποιείται σε εξειδικευμένα κέντρα
για ακριβή διαγνωστική χαρτογράφηση.

26

Χρονική εξέλιξη διαταραχών φωσφόρου

Οι διαταραχές του φωσφόρου
μπορεί να είναι οξείες ή χρόνιες,
με εντελώς διαφορετική κλινική σημασία.

Οξεία υποφωσφαταιμία
(π.χ. μετά από επανασίτιση, DKA ή σήψη)
οδηγεί σε
ταχεία πτώση ATP
και βαριά συμπτώματα
μέσα σε ώρες ή ημέρες.

Χρόνια υπερφωσφαταιμία,
όπως στη ΧΝΝ,
δεν προκαλεί άμεσα συμπτώματα,
αλλά οδηγεί προοδευτικά σε
αγγειακή ασβεστοποίηση,
καρδιακή υπερτροφία
και αυξημένη θνησιμότητα.

Η διάκριση αυτή είναι κρίσιμη
για το πότε απαιτείται
επείγουσα ή
μακροχρόνια θεραπευτική στρατηγική.

27

Πληθυσμοί υψηλού κινδύνου

Ορισμένες ομάδες εμφανίζουν
ιδιαίτερα αυξημένο κίνδυνο
για διαταραχές φωσφόρου:

ασθενείς με Χρόνια Νεφρική Νόσο
νοσηλευόμενοι σε ΜΕΘ
άτομα με αλκοολισμό
υποσιτισμένοι ή σε επανασίτιση
ογκολογικοί ασθενείς
παιδιά σε ταχεία ανάπτυξη

Σε αυτούς τους πληθυσμούς,
ακόμη και ήπιες αποκλίσεις
μπορεί να έχουν
δυσανάλογα μεγάλη κλινική σημασία.

28

Αλληλεπίδραση φωσφόρου με μαγνήσιο και κάλιο

Ο φωσφόρος δεν λειτουργεί απομονωμένα.
Η βιολογική του δράση
είναι στενά συνδεδεμένη με:

μαγνήσιο (Mg)
κάλιο (K)

Το μαγνήσιο
είναι απαραίτητο για
τη σταθερότητα του ATP.
Χωρίς επαρκές Mg,
το ATP δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί
αποτελεσματικά,
ακόμη και αν ο φωσφόρος είναι φυσιολογικός.

Το κάλιο
μετακινείται ενδοκυττάρια
παράλληλα με τον φωσφόρο
υπό την επίδραση της ινσουλίνης.
Γι’ αυτό σε επανασίτιση ή DKA
συχνά συνυπάρχουν:
υποφωσφαταιμία,
υποκαλιαιμία
και υπομαγνησιαιμία.

Η ταυτόχρονη διόρθωση
και των τριών
είναι απαραίτητη
για την αποκατάσταση
της κυτταρικής λειτουργίας.

29

Ο άξονας φωσφόρου – οστού – καρδιάς

Η σύγχρονη καρδιονεφρολογική
έρευνα έχει αναδείξει
τον άξονα φωσφόρου – οστού – καρδιάς
ως κεντρικό μηχανισμό
νοσηρότητας.

Η χρόνια υπερφωσφαταιμία:

ενεργοποιεί οστεοβλαστικά γονίδια στα αγγεία
προκαλεί αγγειακή ασβεστοποίηση
αυξάνει την αρτηριακή σκληρία
επιβαρύνει την αριστερή κοιλία

Ταυτόχρονα,
η απώλεια φωσφόρου
μέσω νεφρών ή οστών
οδηγεί σε
οστική αποδυνάμωση
και αυξημένο κίνδυνο καταγμάτων.

Έτσι,
ο φωσφόρος αποτελεί
κρίσιμο σύνδεσμο
μεταξύ
σκελετικής και καρδιαγγειακής υγείας.

30

Γενετικά και παρανεοπλασματικά σύνδρομα φωσφόρου

Ένα μικρό αλλά κλινικά κρίσιμο
ποσοστό διαταραχών φωσφόρου
οφείλεται σε
σύνδρομα αυξημένου FGF-23,
τα οποία οδηγούν σε
νεφρική απώλεια φωσφόρου.

Τα σημαντικότερα είναι:

X-linked hypophosphatemia (XLH)
Autosomal dominant hypophosphatemic rickets
Tumor-induced osteomalacia (TIO)

Κοινός μηχανισμός:
υπερπαραγωγή FGF-23 →
καταστολή βιταμίνης D →
μειωμένη επαναρρόφηση φωσφόρου →
οστεομαλακία, πόνος, κατάγματα.

Στην TIO,
μικροί μεσεγχυματικοί όγκοι
εκκρίνουν FGF-23
και προκαλούν
σοβαρή υποφωσφαταιμία
μέχρι να αφαιρεθούν.

31

Φώσφορος σε παιδιά και εγκυμοσύνη

Τα παιδιά έχουν
υψηλότερες φυσιολογικές τιμές
φωσφόρου,
λόγω αυξημένης
οστικής ανάπτυξης.
Η χρόνια έλλειψη
οδηγεί σε
ραχίτιδα
και διαταραχές ανάπτυξης.

Στην εγκυμοσύνη,
οι ανάγκες φωσφόρου αυξάνονται
λόγω εμβρυϊκής οστεογένεσης.
Σοβαρή υποφωσφαταιμία
μπορεί να προκαλέσει
μυϊκή αδυναμία,
αναπνευστική κόπωση
και επιπλοκές στον τοκετό.

Η ήπια πτώση φωσφόρου
είναι συχνά φυσιολογική,
αλλά τιμές <2 mg/dL
απαιτούν διερεύνηση.

32

Εξειδικευμένη εργαστηριακή διερεύνηση

Όταν η διαταραχή φωσφόρου
δεν εξηγείται από τα βασικά αίτια,
απαιτείται
εξειδικευμένη νεφρική χαρτογράφηση.

Κύριοι δείκτες:

FEP (Fractional Excretion of Phosphate)
TmP/GFR
1,25(OH)₂D
FGF-23

Το TmP/GFR
εκτιμά την ικανότητα
των νεφρών
να επαναρροφούν φωσφόρο.
Χαμηλό TmP/GFR
με χαμηλό P
υποδηλώνει
νεφρική απώλεια
και κατευθύνει
προς XLH ή TIO.

Αυτές οι μετρήσεις
είναι απαραίτητες
πριν τη χορήγηση
ειδικών θεραπειών
όπως
αντι-FGF23 αντισώματα.

33

Φώσφορος στην εντατική και στη σήψη

Στους ασθενείς ΜΕΘ,
ο φωσφόρος είναι
κρίσιμος προγνωστικός δείκτης.
Η υποφωσφαταιμία
συνδέεται με:

αναπνευστική ανεπάρκεια
αδυναμία αποσωλήνωσης
μειωμένη συσταλτικότητα μυοκαρδίου
αυξημένη θνησιμότητα

Στη σήψη,
η μεταβολική καταιγίδα
και η ινσουλίνη
προκαλούν
ταχεία ενδοκυττάρια μετακίνηση
φωσφόρου,
με απότομη πτώση στον ορό.

Η έγκαιρη ανίχνευση
και διόρθωση
βελτιώνει
την ενεργειακή επάρκεια
και την αιμοδυναμική σταθερότητα.

34

Φώσφορος και κακοήθεια

Ο φωσφόρος είναι
κεντρικός παράγοντας
του καρκινικού μεταβολισμού.
Τα καρκινικά κύτταρα
έχουν αυξημένη ανάγκη
για
ATP,
φωσφολιπίδια
και
νουκλεϊκά οξέα.

Γι’ αυτό,
καταστάσεις
ταχείας κυτταρικής λύσης
(όπως μετά από χημειοθεραπεία)
προκαλούν
οξεία υπερφωσφαταιμία,
με κίνδυνο
υποασβεστιαιμίας
και νεφρικής βλάβης.

Σε παρανεοπλασματικά σύνδρομα,
όγκοι μπορούν να εκκρίνουν
FGF-23
και να προκαλούν
βαριά υποφωσφαταιμία
με οστεομαλακία.

Ο φωσφόρος επομένως
αποτελεί
δείκτη δραστηριότητας νόσου
και
μεταβολικού φορτίου όγκου.

35

Μελλοντικές θεραπευτικές στρατηγικές

Η κατανόηση του άξονα
FGF-23 – βιταμίνη D – νεφρός – φωσφόρος
οδηγεί σε
νέες στοχευμένες θεραπείες.

Ήδη χρησιμοποιούνται
αντισώματα κατά του FGF-23
(π.χ. burosumab)
σε γενετικές υποφωσφαταιμίες,
βελτιώνοντας
την οστική πυκνότητα
και τον πόνο.

Στη ΧΝΝ,
νέα φωσφοροδεσμευτικά
και τροποποιητές FGF-23
αναπτύσσονται
με στόχο
τη μείωση
της καρδιαγγειακής θνησιμότητας.

Ο φωσφόρος μετατρέπεται έτσι
από «παθητικό δείκτη»
σε
θεραπευτικό στόχο.

36

Τελική σύνθεση – Ο φωσφόρος ως συστημικός ρυθμιστής

Συνολικά,
ο φωσφόρος αναδεικνύεται
ως ένας από τους
πιο υποτιμημένους αλλά κρίσιμους ρυθμιστές
της ανθρώπινης φυσιολογίας.
Ρυθμίζει
την ενεργειακή ικανότητα των κυττάρων,
τη μηχανική αντοχή των οστών,
και την ακεραιότητα των αγγείων.

Οι διαταραχές του
δεν είναι απλώς
βιοχημικές ανωμαλίες,
αλλά
δείκτες και οδηγοί νόσου
σε νεφρική,
ενδοκρινική,
καρδιολογική
και ογκολογική παθολογία.

Για τον κλινικό ιατρό,
η σωστή κατανόηση του φωσφόρου
επιτρέπει
πιο ακριβή διάγνωση,
στοχευμένη θεραπεία
και πρόληψη
μακροχρόνιων επιπλοκών.

37

Knowledge Hub ολοκλήρωση

Με τις ενότητες αυτές,
το παρόν Knowledge Hub
καλύπτει
την πλήρη φάσμα
της βιολογίας,
της παθοφυσιολογίας,
της κλινικής σημασίας
και της θεραπευτικής στόχευσης
του φωσφόρου.

Από το επίπεδο του μορίου
μέχρι τη δημόσια υγεία,
ο φωσφόρος αποτελεί
κεντρικό κόμβο
που συνδέει
μεταβολισμό,
νεφρό,
οστό,
καρδιά
και καρκίνο.

Το περιεχόμενο αυτό
είναι σχεδιασμένο
να λειτουργεί
ως
μόνιμη επιστημονική πηγή αναφοράς
για κλινικούς ιατρούς,
εργαστήρια
και προχωρημένους ασθενείς.

38

Ερμηνεία αποτελεσμάτων φωσφόρου

Ερμηνεία αποτελεσμάτων από ιατρό στο εργαστήριό μας.
Ο φωσφόρος, η PTH, η βιταμίνη D και το ασβέστιο
πρέπει να αξιολογούνται συνδυαστικά
για σωστή κλινική εκτίμηση.

Μπορείτε να προγραμματίσετε εξέταση φωσφόρου ή να δείτε τον πλήρη κατάλογο εξετάσεων:

📘 Κατάλογος Εξετάσεων
📅 Κλείστε Ραντεβού Τώρα

📞 +30-22310-66841 • Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30

39

Βιβλιογραφία

1. Guyton & Hall. Textbook of Medical Physiology. Elsevier, 14th Edition.
https://mikrobiologikolamia.gr/katalogos-eksetaseon/

2. Ketteler M et al. Management of hyperphosphatemia in chronic kidney disease. Kidney International.
https://www.kidney-international.org

3. Felsenfeld AJ, Levine BS. Disorders of phosphorus metabolism. Seminars in Nephrology.
https://www.sciencedirect.com

4. National Kidney Foundation. Phosphorus and Kidney Disease.
https://www.kidney.org

5. Mayo Clinic Laboratories. Phosphorus, Serum.
https://news.mayocliniclabs.com

6. Institute of Medicine. Dietary Reference Intakes for Calcium, Phosphorus and Magnesium. National Academies Press.
https://nap.nationalacademies.org

Newer Posts

Older Posts

Στάδιο	Περιγραφή
Περιεμμηνόπαυση	Χρόνια πριν την εμμηνόπαυση, με ακανόνιστο κύκλο και πρώιμα συμπτώματα
Εμμηνόπαυση	12 μήνες χωρίς περίοδο – η επίσημη «διάγνωση»
Μετεμμηνόπαυση	Η φάση μετά την εμμηνόπαυση – συνεχίζονται οι ορμονικές αλλαγές

Κυτταρομεγαλοϊός: Διάγνωση με IgG, IgM & Avidity – Εγκυμοσύνη και Κλινική Σημασία

1 Τι είναι ο Κυτταρομεγαλοϊός (CMV)

Πόσο συχνός είναι;

Τι σημαίνει ότι «μένει για πάντα» στον οργανισμό;

2 Πώς μεταδίδεται ο CMV

Κύριοι τρόποι μετάδοσης

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο να μολυνθούν

3 Τι συμβαίνει μετά τη μόλυνση

Τα τρία στάδια της λοίμωξης

Πρωτογενής λοίμωξη

Λανθάνουσα φάση

Επανενεργοποίηση και επαναλοίμωξη

4 Συμπτώματα CMV – Πώς εκδηλώνεται η λοίμωξη

Συμπτώματα σε υγιείς ενήλικες

Συμπτώματα σε ανοσοκατεσταλμένους

5 CMV στην εγκυμοσύνη και στο έμβρυο

Πότε είναι μεγαλύτερος ο κίνδυνος

Πώς επηρεάζεται το έμβρυο

Γιατί πολλές περιπτώσεις διαφεύγουν

6 Συγγενής CMV λοίμωξη στο νεογνό

Πώς εκδηλώνεται στο νεογνό

Μακροχρόνιες επιπτώσεις

Γιατί είναι σημαντική η έγκαιρη διάγνωση

7 Πότε και πώς γίνεται ο έλεγχος για CMV

Ποιοι πρέπει να ελέγχονται

Τι δείχνουν οι εξετάσεις αίματος

Ρόλος των μοριακών εξετάσεων

8 Πώς ερμηνεύονται συνοπτικά τα αποτελέσματα

Τι είναι το IgG avidity και γιατί είναι κρίσιμο

Γιατί δεν αρκεί μία εξέταση

9 Ψευδώς Θετικό CMV IgM: Τι σημαίνει και πώς το διαχειριζόμαστε

Τι εννοούμε με “ψευδώς θετικό”;

Κλινικοεργαστηριακοί λόγοι για ψευδώς θετικό CMV IgM

Πότε να υποψιαστείτε ψευδώς θετικό αποτέλεσμα

Πώς επιβεβαιώνουμε αν είναι ψευδώς θετικό

10 Θεραπεία και παρακολούθηση

Πότε χρειάζεται ειδική θεραπεία

Τι περιλαμβάνει η παρακολούθηση

Τι ισχύει στην εγκυμοσύνη

11 Πρόληψη: τι μειώνει πραγματικά τον κίνδυνο (ιδίως στην εγκυμοσύνη)

Οι 3 πιο αποτελεσματικές συνήθειες

Τι να προσέχουν ειδικά οι έγκυες

Τι ισχύει για σεξουαλική μετάδοση

12 Πότε να ζητήσετε ιατρική αξιολόγηση για CMV

Ζητήστε άμεσα ιατρική εκτίμηση αν:

Γιατί είναι σημαντικό

13 Συχνές κλινικές παρεξηγήσεις

«Θετικό IgM = ενεργή και επικίνδυνη λοίμωξη»

«Αν έχω IgG, κινδυνεύει το μωρό μου»

«Όλοι χρειάζονται θεραπεία»

«Ένα αποτέλεσμα αρκεί για απόφαση»

14 Συχνές Ερωτήσεις για τον CMV

15 Κλείστε Ραντεβού για έλεγχο CMV

16 Βιβλιογραφία & Επιστημονική επιμέλεια

🧾 Εισαγωγή: Τι είναι η Ουρία και η Κρεατινίνη;

🧠 Ποιος είναι ο ρόλος των νεφρών στη ρύθμιση της ουρίας και της κρεατινίνης;

🔎 Φυσιολογικές Τιμές

🚨 Αυξημένες Τιμές Ουρίας και Κρεατινίνης: Τι Σημαίνουν;

🔺 Υψηλή Ουρία: Πιθανές Αιτίες

🔺 Υψηλή Κρεατινίνη: Πιθανές Αιτίες

📊 Πίνακας Σύγκρισης: Ουρία vs Κρεατινίνη

🧬 Χρόνια Νεφρική Νόσος (ΧΝΝ) και οι Δείκτες Ουρίας & Κρεατινίνης

📉 Στάδια ΧΝΝ και Επίπεδα Κρεατινίνης/Ουρίας

🧪 Πότε ξεκινάει η παρακολούθηση;

🧬 Σχέση GFR – Κρεατινίνη

🥦 Διατροφή για Υψηλή Ουρία και Κρεατινίνη: Ο Ρόλος της Νεφροπροστασίας

✅ Γενικές Διατροφικές Αρχές

📌 Προτεινόμενα Τρόφιμα

📚 Βιβλιογραφία

🧬 Τι είναι η Νεφρική Ανεπάρκεια;

💡 Λειτουργία των Νεφρών

⚖️ Τύποι Νεφρικής Ανεπάρκειας

⚖️ Τύποι Νεφρικής Ανεπάρκειας

🧪 Αίτια Νεφρικής Ανεπάρκειας

🔹 Οξεία:

🔹 Χρόνια:

🧩 Συμπτώματα & Σημεία

✅ Γενικά Συμπτώματα

🔹 Ειδικά συμπτώματα ανά στάδιο:

🔬 Διαγνωστικές Εξετάσεις

1

Τι είναι ο Κυτταρομεγαλοϊός (CMV)

2

Πώς μεταδίδεται ο CMV

3

Τι συμβαίνει μετά τη μόλυνση

4

Συμπτώματα CMV – Πώς εκδηλώνεται η λοίμωξη

5

CMV στην εγκυμοσύνη και στο έμβρυο

6

Συγγενής CMV λοίμωξη στο νεογνό

7

Πότε και πώς γίνεται ο έλεγχος για CMV

8

Πώς ερμηνεύονται συνοπτικά τα αποτελέσματα

9

Ψευδώς Θετικό CMV IgM: Τι σημαίνει και πώς το διαχειριζόμαστε

10

Θεραπεία και παρακολούθηση

11

Πρόληψη: τι μειώνει πραγματικά τον κίνδυνο (ιδίως στην εγκυμοσύνη)

12

Πότε να ζητήσετε ιατρική αξιολόγηση για CMV

13

Συχνές κλινικές παρεξηγήσεις

14

Συχνές Ερωτήσεις για τον CMV

15

Κλείστε Ραντεβού για έλεγχο CMV

16

Βιβλιογραφία & Επιστημονική επιμέλεια