Αρνητική Καλλιέργεια Ούρων αλλά Έχω Συμπτώματα: Τι Σημαίνει;

1Τι σημαίνει αρνητική καλλιέργεια ούρων;

Η καλλιέργεια ούρων είναι μικροβιολογική εξέταση με την οποία ένα δείγμα ούρων τοποθετείται σε κατάλληλα θρεπτικά υλικά ώστε να διαπιστωθεί εάν αναπτύσσονται βακτήρια ή άλλοι μικροοργανισμοί και, όταν υπάρχει σημαντική ανάπτυξη, να ταυτοποιηθούν και να ελεγχθεί η ευαισθησία τους στα αντιβιοτικά.

Όταν το αποτέλεσμα αναγράφεται ως «αρνητική καλλιέργεια», «καμία ανάπτυξη» ή «δεν αναπτύχθηκε παθογόνος μικροοργανισμός», σημαίνει ότι δεν ανιχνεύθηκε σημαντική ανάπτυξη με τη συγκεκριμένη συμβατική μέθοδο και υπό τις συγκεκριμένες συνθήκες εξέτασης.

Αυτό είναι διαφορετικό από το να πούμε ότι «τα ούρα είναι απολύτως απαλλαγμένα από οποιονδήποτε μικροοργανισμό» ή ότι «αποκλείεται 100% η ουρολοίμωξη». Η καλλιέργεια είναι εξαιρετικά χρήσιμη εξέταση, αλλά το αποτέλεσμα ερμηνεύεται σε συνδυασμό με:

• τα συμπτώματα του ασθενούς,
• τη γενική ούρων,
• τον αριθμό των λευκοκυττάρων,
• την παρουσία ή απουσία νιτρωδών,
• τυχόν αιματουρία,
• τη σωστή λήψη του δείγματος,
• τυχόν προηγηθείσα θεραπεία με αντιβιοτικά,
• την ηλικία, το φύλο, την εγκυμοσύνη και άλλους παράγοντες κινδύνου.

Επομένως, η φράση «αρνητική καλλιέργεια» είναι εργαστηριακό αποτέλεσμα και όχι από μόνη της ολοκληρωμένη διάγνωση.

2Μπορεί να υπάρχει ουρολοίμωξη με αρνητική καλλιέργεια;

Ναι, είναι δυνατόν, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι κάθε ασθενής με συμπτώματα και αρνητική καλλιέργεια έχει ουρολοίμωξη.

Η πιθανότητα πρέπει να εκτιμηθεί από την κλινική εικόνα. Σε γυναίκα με πολύ χαρακτηριστικά συμπτώματα οξείας κυστίτιδας –όπως αιφνίδια δυσουρία, συχνουρία και επιτακτικότητα χωρίς κολπικές εκκρίσεις ή ερεθισμό– η πιθανότητα κυστίτιδας μπορεί να είναι σημαντική ακόμη και πριν γίνει εργαστηριακός έλεγχος.

Από την άλλη πλευρά, όταν η καλλιέργεια είναι επανειλημμένα αρνητική, ιδιαίτερα όταν τα συμπτώματα επιμένουν ή είναι άτυπα, πρέπει να εξετάζονται και άλλες αιτίες αντί να θεωρείται αυτόματα ότι πρόκειται για «ουρολοίμωξη που δεν φαίνεται».

Μια αρνητική καλλιέργεια σε συμπτωματικό άτομο μπορεί να σχετίζεται με:

• προηγηθείσα λήψη αντιβιοτικού,
• μικρό αριθμό βακτηρίων στο δείγμα,
• δυσκολότερα καλλιεργούμενους μικροοργανισμούς,
• πρόβλημα στη λήψη, συντήρηση ή μεταφορά του δείγματος,
• ουρηθρίτιδα ή σεξουαλικώς μεταδιδόμενη λοίμωξη,
• λιθίαση του ουροποιητικού,
• γυναικολογικές ή προστατικές παθήσεις,
• μη λοιμώδη φλεγμονή της κύστης ή της ουρήθρας.

Γι’ αυτό η σωστή ερώτηση δεν είναι μόνο «βγήκε θετική ή αρνητική;», αλλά «ταιριάζουν το αποτέλεσμα, τα συμπτώματα και η γενική ούρων μεταξύ τους;»

3Αρνητική καλλιέργεια αλλά έχω τσούξιμο: τι μπορεί να συμβαίνει;

Το τσούξιμο ή ο πόνος κατά την ούρηση ονομάζεται δυσουρία. Είναι χαρακτηριστικό σύμπτωμα κυστίτιδας, αλλά δεν είναι ειδικό μόνο για την ουρολοίμωξη.

Εάν η καλλιέργεια είναι αρνητική, ο γιατρός μπορεί να χρειαστεί να αξιολογήσει εάν υπάρχει:

• πρόσφατη αντιβιοτική αγωγή,
• ουρηθρίτιδα,
• Chlamydia trachomatis ή Neisseria gonorrhoeae όταν υπάρχει σχετικός κίνδυνος,
• κολπίτιδα ή αιδοιοκολπικός ερεθισμός στις γυναίκες,
• προστατίτιδα στους άνδρες,
• λίθος που ερεθίζει το ουροποιητικό,
• χημικός ή τοπικός ερεθισμός,
• άλλη φλεγμονώδης κατάσταση της κύστης ή της ουρήθρας.

Ιδιαίτερη σημασία έχει αν το τσούξιμο συνοδεύεται από έκκριμα από την ουρήθρα, νέα σεξουαλική επαφή, κολπικές εκκρίσεις, κνησμό, πυελικό πόνο ή συμπτώματα που επιμένουν παρά τη θεραπεία. Σε αυτές τις περιπτώσεις η απλή επανάληψη μιας κοινής καλλιέργειας ούρων μπορεί να μην είναι η κατάλληλη μοναδική εξέταση.

Η απουσία ανάπτυξης στην κοινή καλλιέργεια δεν αποτελεί, για παράδειγμα, εξέταση αποκλεισμού των χλαμυδίων.

4Λευκά ή πυοσφαίρια στα ούρα αλλά αρνητική καλλιέργεια

Ένα από τα συχνότερα αποτελέσματα που προκαλούν απορία είναι:

«Η γενική ούρων έχει πολλά λευκά ή πυοσφαίρια, αλλά η καλλιέργεια δεν έδειξε μικρόβιο. Πώς γίνεται;»

Τα λευκοκύτταρα στα ούρα αποτελούν ένδειξη φλεγμονής. Η φλεγμονή μπορεί να προέρχεται από την κύστη, την ουρήθρα ή άλλο τμήμα του ουροποιητικού, αλλά δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι υπάρχει βακτηριακή λοίμωξη που χρειάζεται αντιβιοτικό.

Επομένως:

Λευκοκύτταρα ≠ αυτόματα ουρολοίμωξη.
Αρνητική καλλιέργεια ≠ αυτόματα απουσία οποιασδήποτε πάθησης.

Ο συγκεκριμένος συνδυασμός μπορεί να εμφανιστεί έπειτα από θεραπεία με αντιβιοτικά, σε ουρηθρίτιδα, σε λιθίαση, μετά από καθετηριασμό, σε ορισμένες λοιμώξεις που απαιτούν διαφορετική μέθοδο ανίχνευσης ή σε μη λοιμώδεις παθήσεις.

Εάν τα λευκοκύτταρα είναι ελάχιστα και δεν υπάρχουν συμπτώματα, η κλινική σημασία μπορεί να είναι διαφορετική από την περίπτωση έντονης και επίμονης πυουρίας σε ασθενή με δυσουρία ή πόνο.

5Τι είναι η στείρα πυουρία;

Ο όρος στείρα πυουρία χρησιμοποιείται όταν υπάρχουν επίμονα λευκοκύτταρα στα ούρα, αλλά η συνήθης βακτηριακή καλλιέργεια δεν παρουσιάζει ανάπτυξη.

Η λέξη «στείρα» μπορεί να δημιουργήσει λανθασμένη εντύπωση. Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι δεν υπάρχει κανένας μικροοργανισμός. Σημαίνει κυρίως ότι δεν παρατηρήθηκε ανάπτυξη με τη συμβατική καλλιέργεια.

Στις πιθανές αιτίες περιλαμβάνονται:

• πρόσφατη ή μερικώς θεραπευμένη ουρολοίμωξη,
• προηγηθείσα αντιβίωση,
• ουρηθρίτιδα από χλαμύδια ή άλλους μικροοργανισμούς,
• λίθοι του ουροποιητικού,
• καθετήρες ή πρόσφατοι χειρισμοί στο ουροποιητικό,
• ορισμένες παθήσεις των νεφρών,
• σπανιότερα ειδικές λοιμώξεις όπως φυματίωση του ουροποιητικού, όταν υπάρχουν οι κατάλληλοι παράγοντες κινδύνου,
• παθήσεις της κύστης ή του ουροποιητικού που προκαλούν φλεγμονή χωρίς κοινή βακτηριακή λοίμωξη.

Η στείρα πυουρία επομένως δεν είναι διάγνωση συγκεκριμένης νόσου. Είναι εργαστηριακό εύρημα που καθοδηγεί τη διερεύνηση.

6Πήρα αντιβίωση πριν από την καλλιέργεια: μπορεί να βγει αρνητική;

Ναι. Αυτό είναι μία από τις σημαντικότερες πληροφορίες που πρέπει να γνωρίζει το εργαστήριο και ο θεράπων ιατρός.

Η λήψη αντιβιοτικού πριν από τη συλλογή του δείγματος μπορεί να περιορίσει σημαντικά τον αριθμό των ζωντανών βακτηρίων που μπορούν να αναπτυχθούν στην καλλιέργεια. Έτσι, ένας ασθενής μπορεί να εξακολουθεί να έχει συμπτώματα ή λευκοκύτταρα στα ούρα, αλλά η καλλιέργεια να εμφανιστεί αρνητική.

Το ίδιο ζήτημα μπορεί να εμφανιστεί όταν ο ασθενής:

• πήρε μία ή περισσότερες δόσεις αντιβιοτικού πριν από την εξέταση,
• ξεκίνησε μόνος του παλιό αντιβιοτικό που υπήρχε στο σπίτι,
• έλαβε πρόσφατα αντιβιοτική θεραπεία για άλλη λοίμωξη,
• διέκοψε νωρίς προηγούμενη θεραπεία.

Γι’ αυτό, όταν είναι κλινικά ασφαλές και η καλλιέργεια χρειάζεται για τη διάγνωση, το δείγμα προτιμάται να λαμβάνεται πριν από την έναρξη αντιβιοτικού.

Δεν πρέπει όμως να καθυστερεί από μόνος του ο ασθενής επείγουσα θεραπεία για σοβαρή λοίμωξη προκειμένου να κάνει καλλιέργεια. Σε περίπτωση υψηλού πυρετού, πιθανής πυελονεφρίτιδας ή συστηματικής λοίμωξης, η διαχείριση γίνεται άμεσα από γιατρό.

7Μπορεί να υπάρχει μικρόβιο αλλά σε χαμηλό αριθμό;

Ναι. Η ερμηνεία μιας καλλιέργειας δεν βασίζεται μόνο στο εάν υπάρχει ή όχι οποιαδήποτε ανάπτυξη, αλλά και στον αριθμό των αποικιών, το είδος του μικροοργανισμού, την καθαρότητα της ανάπτυξης και τα συμπτώματα του ασθενούς.

Παλαιότερα, το όριο των 10⁵ CFU/mL συχνά παρουσιαζόταν ως ένα σχεδόν απόλυτο όριο ουρολοίμωξης. Σήμερα γνωρίζουμε ότι σε ορισμένους έντονα συμπτωματικούς ασθενείς, ιδιαίτερα γυναίκες, χαμηλότεροι αριθμοί ενός συμβατού ουροπαθογόνου μπορεί να έχουν κλινική σημασία.

Οι βρετανικές οδηγίες επισημαίνουν ότι, ανάλογα με το κλινικό πλαίσιο και τον μικροοργανισμό, ακόμη και χαμηλότεροι αριθμοί μπορούν να υποστηρίξουν τη διάγνωση σε συμπτωματικό ασθενή.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε μικρή ανάπτυξη αποτελεί λοίμωξη. Μικρός αριθμός βακτηρίων μπορεί επίσης να οφείλεται σε επιμόλυνση.

Όταν υπάρχει έντονη ή επίμονη συμπτωματολογία και η συνήθης καλλιέργεια δεν συμφωνεί με τη γενική ούρων, μπορεί να χρειαστεί επικοινωνία του κλινικού ιατρού με το μικροβιολογικό εργαστήριο για την αξιολόγηση του αποτελέσματος.

8Μπορεί το δείγμα να επηρεάσει το αποτέλεσμα;

Η ποιότητα του δείγματος είναι σημαντική τόσο για τα ψευδώς θετικά όσο και για τα ψευδώς αρνητικά αποτελέσματα.

Για μία τυπική καλλιέργεια μέσου ρεύματος συνήθως ζητείται:

1. Καθαρό αποστειρωμένο δοχείο συλλογής.
2. Έναρξη της ούρησης στην τουαλέτα.
3. Συλλογή του μέσου ρεύματος χωρίς να διακοπεί απαραίτητα η ούρηση.
4. Αποφυγή επαφής του εσωτερικού του δοχείου ή του καπακιού με τα χέρια ή το δέρμα.
5. Έγκαιρη μεταφορά του δείγματος στο εργαστήριο.

Στις γυναίκες, η διατήρηση των χειλέων χωριστά κατά τη συλλογή μπορεί να μειώσει την επιμόλυνση. Δεν συνιστάται καθαρισμός της περιοχής με ισχυρά αντισηπτικά πριν από τη συλλογή, επειδή μπορεί να επηρεαστεί η ανάπτυξη μικροοργανισμών.

Το δείγμα πρέπει να επεξεργάζεται έγκαιρα ή να συντηρείται σύμφωνα με τις οδηγίες του εργαστηρίου. Η ακατάλληλη αποθήκευση μπορεί να αλλάξει τον αριθμό των βακτηρίων.

Εάν χρησιμοποιείται ειδικό δοχείο με συντηρητικό, πρέπει επίσης να ακολουθούνται οι οδηγίες σωστής πλήρωσης.

Ένα αποτέλεσμα λοιπόν δεν εξαρτάται μόνο από το τι συμβαίνει μέσα στην κύστη, αλλά και από το πώς συλλέχθηκε, μεταφέρθηκε και επεξεργάστηκε το δείγμα.

9Χλαμύδια: σημαντική αιτία δυσουρίας με αρνητική κοινή καλλιέργεια

Το Chlamydia trachomatis είναι σημαντικό αίτιο ουρηθρίτιδας και μπορεί να προκαλέσει τσούξιμο, δυσουρία ή λευκοκύτταρα στα ούρα χωρίς θετική συμβατική καλλιέργεια ούρων.

Αυτό συμβαίνει επειδή η κοινή καλλιέργεια ούρων που χρησιμοποιείται για τα συνήθη ουροπαθογόνα δεν είναι η κατάλληλη εξέταση για τη διάγνωση χλαμυδιακής λοίμωξης.

Όταν το ιστορικό δημιουργεί υποψία σεξουαλικώς μεταδιδόμενης λοίμωξης, μπορεί να απαιτηθεί μοριακός έλεγχος NAAT/PCR για Chlamydia trachomatis και, ανάλογα με την περίπτωση, Neisseria gonorrhoeae.

Η πιθανότητα πρέπει να εξετάζεται ιδιαίτερα όταν υπάρχουν:

• δυσουρία σε σεξουαλικά ενεργό άτομο,
• νέος σεξουαλικός σύντροφος,
• σεξουαλική επαφή χωρίς προφυλακτικό,
• ουρηθρικό έκκριμα,
• τραχηλίτιδα ή ασυνήθιστες κολπικές εκκρίσεις,
• πυελικός πόνος,
• επίμονη πυουρία με αρνητική καλλιέργεια.

Δεν σημαίνει ότι κάθε αρνητική καλλιέργεια και κάθε τσούξιμο οφείλεται σε χλαμύδια. Η εξέταση επιλέγεται με βάση το ιστορικό και την κλινική εικόνα.

Δείτε τον πλήρη οδηγό για Chlamydia trachomatis →

10Άλλες λοιμώξεις που δεν φαίνονται απαραίτητα στη συνήθη καλλιέργεια

Η συνηθισμένη καλλιέργεια ούρων έχει σχεδιαστεί κυρίως για την ανίχνευση των συχνών βακτηριακών ουροπαθογόνων. Δεν αποτελεί καθολική εξέταση για κάθε πιθανή λοίμωξη του ουρογεννητικού συστήματος.

Σε επιλεγμένες περιπτώσεις, ανάλογα με το ιστορικό και τα συμπτώματα, μπορεί να εξεταστούν διαφορετικά αίτια ουρηθρίτιδας ή τραχηλίτιδας, όπως Neisseria gonorrhoeae, Mycoplasma genitalium ή Trichomonas vaginalis.

Ιδιαίτερα το Mycoplasma genitalium αποτελεί αναγνωρισμένο αίτιο μη γονοκοκκικής ουρηθρίτιδας και μπορεί να εξετάζεται σε συγκεκριμένα σενάρια επίμονης ή υποτροπιάζουσας ουρηθρίτιδας.

Σε τελείως διαφορετικό κλινικό πλαίσιο, επίμονη στείρα πυουρία μπορεί σπανιότερα να οδηγήσει τον γιατρό σε διερεύνηση για φυματίωση του ουροποιητικού, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν κατάλληλοι παράγοντες κινδύνου, σχετικό ιστορικό ή άλλα ύποπτα ευρήματα.

Αυτές οι καταστάσεις δεν πρέπει να οδηγούν σε μαζικό «έλεγχο για τα πάντα». Ο συμπληρωματικός έλεγχος πρέπει να είναι στοχευμένος.

11Πέτρες στα νεφρά και στο ουροποιητικό

Η λιθίαση είναι μία από τις μη λοιμώδεις αιτίες που μπορεί να προκαλέσουν λευκοκύτταρα ή αίμα στα ούρα, πόνο και συμπτώματα που ο ασθενής μπορεί να εκλάβει ως ουρολοίμωξη.

Ένας λίθος μπορεί να ερεθίζει το ουροποιητικό και να προκαλεί:

• πόνο στο πλάι ή στην οσφύ,
• κολικοειδή πόνο που αντανακλά προς τη βουβωνική χώρα,
• μικροσκοπική ή εμφανή αιματουρία,
• συχνοουρία ή επιτακτικότητα όταν βρίσκεται χαμηλά,
• λευκοκύτταρα στη γενική ούρων.

Είναι επίσης σημαντικό ότι λίθος και ουρολοίμωξη μπορούν να συνυπάρχουν. Εάν υπάρχει πυρετός μαζί με πιθανή απόφραξη του ουροποιητικού, χρειάζεται επείγουσα αξιολόγηση, επειδή η απόφραξη σε συνδυασμό με λοίμωξη μπορεί να εξελιχθεί σοβαρά.

Όταν τα συμπτώματα, η αιματουρία ή η πυουρία επιμένουν παρά τις αρνητικές καλλιέργειες, ο γιατρός μπορεί να κρίνει ότι απαιτείται απεικονιστικός έλεγχος.

12Μη λοιμώδεις αιτίες συμπτωμάτων με αρνητική καλλιέργεια

Όταν οι καλλιέργειες παραμένουν αρνητικές, το βασικό λάθος είναι να θεωρείται ότι υπάρχει οπωσδήποτε «κρυφή ουρολοίμωξη» και να επαναλαμβάνονται αντιβιοτικά χωρίς νέα αξιολόγηση.

Παρόμοια συμπτώματα μπορούν να προκύψουν από διαφορετικές καταστάσεις.

Ανάλογα με την ηλικία, το φύλο και το ιστορικό μπορεί να χρειάζεται να διερευνηθούν:

• ουρολιθίαση,
• κολπίτιδα ή αιδοιοκολπικός ερεθισμός,
• ατροφικές μεταβολές του ουρογεννητικού συστήματος μετά την εμμηνόπαυση,
• ουρηθρικός ερεθισμός,
• σύνδρομα χρόνιου πυελικού πόνου,
• παθήσεις του προστάτη,
• φλεγμονώδεις παθήσεις της κύστης,
• φαρμακευτικά ή χημικά αίτια,
• νεφρική ή ουρολογική παθολογία.

Όταν υπάρχουν συμπτώματα για εβδομάδες ή μήνες και επανειλημμένα αρνητικές καλλιέργειες, η επανάληψη του ίδιου κύκλου «καλλιέργεια – αντιβίωση – ξανά καλλιέργεια» χωρίς επανεκτίμηση μπορεί να καθυστερήσει τη σωστή διάγνωση.

13Αίμα στα ούρα αλλά αρνητική καλλιέργεια

Η αιματουρία μπορεί να εμφανιστεί κατά τη διάρκεια μιας ουρολοίμωξης, αλλά το αίμα στα ούρα δεν είναι ειδικό εύρημα λοίμωξης.

Εάν η καλλιέργεια είναι αρνητική και υπάρχει αίμα στα ούρα, ιδιαίτερα όταν η αιματουρία επιμένει, πρέπει να εξεταστούν και άλλες πιθανές αιτίες.

Ανάλογα με την περίπτωση αυτές μπορεί να περιλαμβάνουν:

• λίθους,
• τραυματισμό,
• παθήσεις των νεφρών,
• παθήσεις της κύστης ή του προστάτη,
• έντονη άσκηση σε ορισμένες περιπτώσεις,
• επιμόλυνση του δείγματος με αίμα περιόδου,
• σπανιότερα νεοπλασματικές παθήσεις του ουροποιητικού.

Εμφανές αίμα στα ούρα ή επίμονη αιματουρία δεν πρέπει να αποδίδεται επανειλημμένα σε «ουρολοίμωξη» χωρίς κατάλληλη αξιολόγηση.

Η ηλικία, το κάπνισμα, η διάρκεια της αιματουρίας και άλλα κλινικά χαρακτηριστικά επηρεάζουν την ανάγκη περαιτέρω ουρολογικού ελέγχου.

14Πότε μπορεί να χρειαστεί επανάληψη της καλλιέργειας;

Δεν χρειάζεται να επαναλαμβάνεται μηχανικά κάθε αρνητική καλλιέργεια. Η επανάληψη είναι περισσότερο χρήσιμη όταν υπάρχει συγκεκριμένος λόγος.

Μπορεί να εξεταστεί όταν:

• τα συμπτώματα είναι έντονα ή επιμένουν,
• το πρώτο δείγμα πιθανόν δεν συλλέχθηκε σωστά,
• υπήρξε αμφίβολο ή επιμολυσμένο αποτέλεσμα,
• υπάρχει σημαντική πυουρία που δεν εξηγείται,
• τα συμπτώματα επανεμφανίζονται μετά τη θεραπεία,
• ο ασθενής είχε πάρει αντιβίωση πριν από την πρώτη καλλιέργεια,
• υπάρχει εγκυμοσύνη ή άλλη κατάσταση στην οποία η μικροβιολογική τεκμηρίωση έχει ιδιαίτερη σημασία,
• υπάρχει υποψία συστηματικής ουρολοίμωξης.

Αντίθετα, σε έναν ασυμπτωματικό ασθενή που ολοκλήρωσε επιτυχώς θεραπεία για απλή κυστίτιδα, η καλλιέργεια «για να δούμε εάν καθάρισε» δεν είναι συνήθως απαραίτητη, εκτός εάν υπάρχει ειδική ένδειξη.

Οι EAU οδηγίες δίνουν ιδιαίτερη έμφαση στην καλλιέργεια όταν τα συμπτώματα είναι άτυπα, δεν υποχωρούν, υποτροπιάζουν, υπάρχει αυξημένος κίνδυνος ανθεκτικών μικροβίων ή εγκυμοσύνη.

15Πώς γίνεται σωστά η επαναληπτική καλλιέργεια;

Εάν ο γιατρός ζητήσει νέα καλλιέργεια, έχει σημασία να διορθωθούν πιθανοί παράγοντες που επηρέασαν την πρώτη.

Χρήσιμες πληροφορίες προς το εργαστήριο είναι:

• ποια συμπτώματα υπάρχουν,
• πόσες ημέρες διαρκούν,
• εάν υπάρχει πυρετός,
• εάν υπάρχει εγκυμοσύνη,
• εάν έχει ληφθεί αντιβιοτικό και ποιο,
• πότε λήφθηκε η τελευταία δόση,
• εάν υπάρχουν προηγούμενες θετικές καλλιέργειες ή ανθεκτικά μικρόβια.

Η σωστή λήψη μέσου ρεύματος και η γρήγορη μεταφορά παραμένουν σημαντικές.

Η συνηθισμένη συμβουλή «να είναι οπωσδήποτε τα πρώτα πρωινά ούρα» δεν αποτελεί απόλυτο κανόνα για κάθε καλλιέργεια. Το σημαντικό είναι να ακολουθούνται οι οδηγίες του εργαστηρίου και να λαμβάνεται κατάλληλο δείγμα πριν από αντιβιοτική αγωγή όταν αυτό είναι εφικτό και ιατρικά ασφαλές.

Για ορισμένες άλλες εξετάσεις, όπως μοριακός έλεγχος ουρηθρίτιδας, οι οδηγίες συλλογής μπορεί να είναι διαφορετικές από εκείνες της κλασικής καλλιέργειας.

16Ποιες άλλες εξετάσεις μπορεί να χρειαστούν;

Δεν υπάρχει ένα ενιαίο «πακέτο εξετάσεων» για κάθε ασθενή με αρνητική καλλιέργεια. Ο επόμενος έλεγχος καθορίζεται από τα ευρήματα.

Πιθανές εξετάσεις, όταν υπάρχει ένδειξη, περιλαμβάνουν:

• Γενική ούρων για λευκοκύτταρα, ερυθρά, νιτρώδη και άλλα ευρήματα.
• Επαναληπτική καλλιέργεια ούρων με σωστή λήψη.
• NAAT/PCR για Chlamydia trachomatis και Neisseria gonorrhoeae όταν υπάρχει πιθανότητα ουρηθρίτιδας ή σεξουαλικώς μεταδιδόμενης λοίμωξης.
• Στοχευμένος έλεγχος για άλλα αίτια επίμονης ουρηθρίτιδας.
• Υπερηχογράφημα ή άλλη απεικόνιση όταν υπάρχει υποψία λίθων, απόφραξης ή άλλης ουρολογικής αιτίας.
• Αξιολόγηση νεφρικής λειτουργίας ή άλλων αιματολογικών παραμέτρων όταν υπάρχουν σχετικές ενδείξεις.
• Ουρολογικός ή γυναικολογικός έλεγχος όταν τα συμπτώματα το απαιτούν.

Ο σκοπός δεν είναι να γίνουν πολλές εξετάσεις χωρίς λόγο, αλλά να απαντηθεί η ερώτηση που παραμένει μετά την πρώτη καλλιέργεια.

17Αρνητική καλλιέργεια και συμπτώματα στους άνδρες

Η διερεύνηση των ουρολογικών συμπτωμάτων στους άνδρες διαφέρει σε ορισμένα σημεία από την απλή κυστίτιδα μιας κατά τα άλλα υγιούς νεαρής γυναίκας.

Δυσουρία, συχνουρία ή πυουρία με αρνητική καλλιέργεια μπορεί να σχετίζονται, ανάλογα με την ηλικία και το ιστορικό, με:

• ουρηθρίτιδα,
• χλαμύδια ή γονόρροια,
• άλλες αιτίες μη γονοκοκκικής ουρηθρίτιδας,
• προστατίτιδα ή σύνδρομο χρόνιου πυελικού πόνου,
• λιθίαση,
• απόφραξη ή υπερπλασία προστάτη,
• άλλη ουρολογική παθολογία.

Ιδιαίτερα όταν υπάρχει ουρηθρικό έκκριμα ή σχετικό σεξουαλικό ιστορικό, η αρνητική καλλιέργεια ούρων δεν αποκλείει ουρηθρίτιδα. Για τα χλαμύδια και τη γονόρροια προτιμώνται μοριακές εξετάσεις NAAT.

Επίσης, επίμονος πυρετός, πόνος στο περίνεο, δυσκολία στην ούρηση ή κατακράτηση απαιτούν ιατρική αξιολόγηση και δεν αντιμετωπίζονται ως απλή «αρνητική καλλιέργεια».

18Τι αλλάζει στην εγκυμοσύνη;

Η εγκυμοσύνη αποτελεί ειδική κατάσταση ως προς την αξιολόγηση βακτηριουρίας και συμπτωμάτων του ουροποιητικού. Οι αποφάσεις για καλλιέργεια, θεραπεία και παρακολούθηση δεν πρέπει να βασίζονται σε γενικές συμβουλές που απευθύνονται στον υπόλοιπο πληθυσμό.

Εάν μια έγκυος έχει συμπτώματα ουρολοίμωξης αλλά αρνητική καλλιέργεια, πρέπει να αξιολογηθούν:

• η σωστή λήψη του δείγματος,
• η γενική ούρων,
• τυχόν προηγηθείσα αντιβίωση,
• η επιμονή ή επιδείνωση των συμπτωμάτων,
• η ανάγκη επανάληψης καλλιέργειας,
• άλλες ουρολογικές, γυναικολογικές ή μαιευτικές αιτίες.

Ιδιαίτερα πυρετός, ρίγος, πόνος στην οσφύ ή κακή γενική κατάσταση στην εγκυμοσύνη απαιτούν άμεση ιατρική εκτίμηση.

Η αυτοθεραπεία με αντιβιοτικά που έχουν περισσέψει από προηγούμενη θεραπεία πρέπει να αποφεύγεται.

19Πότε χρειάζεται άμεση ιατρική εκτίμηση;

Η αρνητική καλλιέργεια δεν πρέπει να προσφέρει ψευδή ασφάλεια όταν υπάρχουν συμπτώματα που μπορεί να υποδηλώνουν λοίμωξη ανώτερου ουροποιητικού ή άλλη σοβαρή κατάσταση.

Χρειάζεται άμεση ιατρική αξιολόγηση όταν συνυπάρχουν:

• υψηλός πυρετός ή ρίγος,
• πόνος στην οσφύ ή στο πλάι,
• έντονη καταβολή ή σημαντική επιδείνωση της γενικής κατάστασης,
• ναυτία ή έμετοι που δυσκολεύουν την ενυδάτωση,
• σύγχυση ή έντονη υπνηλία, ιδιαίτερα σε ευάλωτα άτομα,
• πολύ μειωμένη παραγωγή ούρων,
• εγκυμοσύνη με πυρετό ή συμπτώματα ανώτερου ουροποιητικού,
• ανοσοκαταστολή με σημαντικά συμπτώματα,
• υποψία απόφραξης του ουροποιητικού,
• έντονος κολικοειδής πόνος μαζί με πυρετό,
• εμφανές αίμα στα ούρα που επιμένει ή είναι σημαντικό.

Η πιθανότητα πυελονεφρίτιδας ή συστηματικής ουρολοίμωξης δεν αξιολογείται μόνο από μία προηγούμενη αρνητική καλλιέργεια.

20Πρακτικός αλγόριθμος: αρνητική καλλιέργεια αλλά υπάρχουν συμπτώματα

21Συχνά λάθη στην ερμηνεία

Λάθος 1: «Η καλλιέργεια είναι αρνητική, άρα αποκλείεται ουρολοίμωξη.»
Η πιθανότητα μειώνεται, αλλά υπάρχουν περιπτώσεις ψευδώς αρνητικού αποτελέσματος, προηγηθείσας αντιβίωσης ή χαμηλότερου μικροβιακού φορτίου.

Λάθος 2: «Έχω λευκά στα ούρα, άρα χρειάζομαι αντιβίωση.»
Τα λευκοκύτταρα δείχνουν φλεγμονή και όχι απαραίτητα βακτηριακή λοίμωξη.

Λάθος 3: «Αφού δεν βγήκε μικρόβιο, θα πάρω ένα αντιβιοτικό μήπως βοηθήσει.»
Η επαναλαμβανόμενη εμπειρική χρήση αντιβιοτικών χωρίς κατάλληλη ένδειξη μπορεί να προκαλέσει ανεπιθύμητες ενέργειες, να αυξήσει την αντοχή στα αντιβιοτικά και να δυσκολέψει την επόμενη καλλιέργεια.

Λάθος 4: «Η απλή καλλιέργεια θα δείξει και τα χλαμύδια.»
Για Chlamydia trachomatis χρησιμοποιείται ειδικός μοριακός έλεγχος, όταν υπάρχει ένδειξη.

Λάθος 5: «Όλα τα τσουξίματα είναι ουρολοίμωξη.»
Ουρηθρίτιδα, κολπίτιδα, λίθοι, τοπικός ερεθισμός και άλλες παθήσεις μπορούν να προκαλέσουν παρόμοια συμπτώματα.

Λάθος 6: «Αφού η πρώτη καλλιέργεια ήταν αρνητική, δεν χρειάζεται να ξανασχοληθώ.»
Επίμονα ή επιδεινούμενα συμπτώματα απαιτούν επανεκτίμηση, ανεξάρτητα από ένα προηγούμενο αποτέλεσμα.

22Τι πρέπει να κρατήσετε

Η αρνητική καλλιέργεια ούρων είναι συνήθως καθησυχαστικό αποτέλεσμα ως προς την παρουσία σημαντικής ανάπτυξης των συνηθισμένων ουροπαθογόνων, αλλά δεν πρέπει να ερμηνεύεται απομονωμένα.

Εάν δεν υπάρχουν συμπτώματα και η γενική ούρων δεν δημιουργεί ανησυχία, συχνά δεν απαιτείται κάτι περισσότερο.

Εάν όμως υπάρχουν τσούξιμο, συχνουρία, επιτακτικότητα, πόνος, αίμα ή σημαντικά λευκοκύτταρα στα ούρα, η αρνητική καλλιέργεια πρέπει να συσχετιστεί με ολόκληρη την κλινική εικόνα.

Ιδιαίτερα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη:

• η προηγηθείσα χρήση αντιβιοτικών,
• η ποιότητα και ο χρόνος συλλογής του δείγματος,
• η πιθανότητα χαμηλού αριθμού βακτηρίων,
• η ουρηθρίτιδα και τα χλαμύδια όταν υπάρχει κατάλληλο ιστορικό,
• η λιθίαση και άλλες μη λοιμώδεις αιτίες,
• η επιμονή ή η υποτροπή των συμπτωμάτων.

Πυοσφαίρια χωρίς ανάπτυξη μικροβίου δεν σημαίνουν αυτόματα ουρολοίμωξη, αλλά ούτε πρέπει να αγνοούνται όταν επιμένουν. Η λεγόμενη στείρα πυουρία αποτελεί εργαστηριακό εύρημα που μπορεί να χρειάζεται στοχευμένη διερεύνηση.

Τέλος, η επαναλαμβανόμενη λήψη αντιβιοτικών χωρίς τεκμηριωμένη ένδειξη δεν είναι η λύση σε κάθε περίπτωση αρνητικής καλλιέργειας με συμπτώματα. Το ζητούμενο είναι να εντοπιστεί η πραγματική αιτία.

Συχνές Ερωτήσεις

Χρήσιμες Σελίδες

Βιβλιογραφία και Πηγές

1. UK Health Security Agency, NHS England. Diagnosis of urinary tract infections: quick reference tools for primary care.
   GOV.UK – UTI diagnosis guidance.
2. European Association of Urology. EAU Guidelines on Urological Infections.
   EAU Guidelines – Urological Infections.
3. Centers for Disease Control and Prevention. Urethritis and Cervicitis – STI Treatment Guidelines.
   CDC – Urethritis and Cervicitis.
4. Centers for Disease Control and Prevention. Chlamydial Infections – STI Treatment Guidelines.
   CDC – Chlamydial Infections.
5. Centers for Disease Control and Prevention. Mycoplasma genitalium – STI Treatment Guidelines.
   CDC – Mycoplasma genitalium.
6. Glen P, Prashar A, Hawary A. Sterile pyuria: a practical management guide. British Journal of General Practice. 2016;66(644):e225-e227.
   PubMed Central – Full text.