Αναβολικά και Χολερυθρίνη/GGT/ALP: Πότε Υποψιαζόμαστε Χολόσταση ή Ηπατική Βλάβη;

Τελευταία ενημέρωση: 15 Αυγούστου 2026

◆ Οδηγοί Υγείας

◆ Οδηγοί Εξετάσεων

◆ Ερμηνεία Εξετάσεων

Η χρήση αναβολικών ανδρογόνων στεροειδών μπορεί να επηρεάσει το ήπαρ, αλλά το εργαστηριακό πρότυπο δεν είναι πάντα αυτό που περιμένει κάποιος βλέποντας απλώς τις AST και ALT. Ιδιαίτερα ορισμένα από του στόματος αναβολικά μπορούν να προκαλέσουν χολόσταση: διαταραχή δηλαδή της φυσιολογικής παραγωγής ή απέκκρισης της χολής.

Σε αυτή την περίπτωση αποκτούν ιδιαίτερη σημασία η χολερυθρίνη, η γ-γλουταμυλοτρανσφεράση (γ-GT ή GGT) και η αλκαλική φωσφατάση (ALP). Μπορεί να εμφανιστούν ίκτερος, σκουρόχρωμα ούρα, έντονος κνησμός ή αποχρωματισμός των κοπράνων ακόμη και όταν οι τρανσαμινάσες δεν είναι εντυπωσιακά αυξημένες.

Σημαντικό: στα αναβολικά έχει περιγραφεί χαρακτηριστικό χολοστατικό σύνδρομο στο οποίο η χολερυθρίνη μπορεί να είναι πολύ υψηλή, ενώ η ALT και η ALP παραμένουν μόνο ήπια έως μέτρια αυξημένες. Επομένως, μια σχετικά «ήρεμη» εικόνα τρανσαμινασών δεν αποκλείει σημαντική ηπατική διαταραχή.

◆ 1. Τι είναι η χολόσταση;

Χολόσταση σημαίνει ότι η φυσιολογική ροή της χολής από τα ηπατικά κύτταρα προς το έντερο έχει μειωθεί ή διαταραχθεί. Δεν σημαίνει υποχρεωτικά ότι υπάρχει πέτρα στον χοληδόχο πόρο. Η διαταραχή μπορεί να βρίσκεται μέσα στο ίδιο το ήπαρ, οπότε μιλάμε για ενδοηπατική χολόσταση, ή να οφείλεται σε απόφραξη των μεγαλύτερων χοληφόρων, δηλαδή σε εξωηπατικό αίτιο.

Φάρμακα, ορμόνες και ορισμένα αναβολικά μπορούν να προκαλέσουν ενδοηπατική χολόσταση χωρίς να υπάρχει μηχανική απόφραξη των χοληφόρων.

Εργαστηριακά η χολόσταση συνήθως στρέφει την προσοχή στην ALP, τη γ-GT και τη χολερυθρίνη, αλλά κανένας από αυτούς τους δείκτες δεν πρέπει να ερμηνεύεται μεμονωμένα.

◆ 2. Γιατί τα αναβολικά μπορούν να προκαλέσουν χολόσταση;

Τα αναβολικά ανδρογόνα στεροειδή είναι συνθετικές ουσίες συγγενείς με την τεστοστερόνη. Ορισμένες χημικές τροποποιήσεις τους αυξάνουν τη δυνατότητα λήψης από το στόμα και παρατείνουν τη δράση τους, αλλά μπορούν παράλληλα να αυξήσουν την έκθεση του ήπατος στην ουσία.

Η ηπατική βλάβη από αναβολικά δεν έχει μία μόνο μορφή. Έχουν περιγραφεί:

• παροδικές αυξήσεις ηπατικών ενζύμων,
• χολοστατική ηπατική βλάβη,
• μικτό ηπατοκυτταρικό και χολοστατικό πρότυπο,
• σπανιότερες αγγειακές αλλοιώσεις όπως πελίωση του ήπατος,
• και, μετά από μακροχρόνια έκθεση, ηπατικοί όγκοι όπως αδενώματα.

Για τον χρήστη που εμφανίζει ίκτερο ή υψηλή χολερυθρίνη, όμως, το πιο χαρακτηριστικό πρόβλημα είναι η χολόσταση που σχετίζεται με συγκεκριμένα αναβολικά.

◆ 3. Γιατί τα από του στόματος αναβολικά μας απασχολούν περισσότερο;

Ιδιαίτερη σχέση με ηπατοτοξικότητα έχουν τα λεγόμενα 17α-αλκυλιωμένα αναβολικά. Η συγκεκριμένη χημική τροποποίηση τα καθιστά περισσότερο κατάλληλα για λήψη από το στόμα, επειδή περιορίζει τη γρήγορη αδρανοποίησή τους από το ήπαρ.

Στην κατηγορία έχουν περιγραφεί ουσίες όπως η στανοζολόλη, η οξανδρολόνη, η οξυμεθολόνη και άλλα συνθετικά ανδρογόνα.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε άτομο που τα χρησιμοποιεί θα παρουσιάσει ηπατική βλάβη ούτε ότι κάθε ενέσιμη μορφή είναι «ασφαλής». Σημαίνει ότι η κλασική χολοστατική ηπατοτοξικότητα έχει συσχετιστεί πολύ περισσότερο με συγκεκριμένα από του στόματος 17α-αλκυλιωμένα παράγωγα.

Επίσης, η σύσταση ενός μη ελεγχόμενου προϊόντος που αγοράζεται μέσω διαδικτύου μπορεί να μην αντιστοιχεί πλήρως στην ετικέτα του.

◆ 4. Τι μας δείχνει η χολερυθρίνη;

Η χολερυθρίνη παράγεται κυρίως από την αποδόμηση της αιμοσφαιρίνης. Μεταφέρεται στο ήπαρ, συζεύγνυται και στη συνέχεια αποβάλλεται μέσω της χολής.

Όταν υπάρχει σημαντική διαταραχή της απέκκρισης της χολής, η χολερυθρίνη μπορεί να αυξηθεί στο αίμα. Όταν η αύξηση είναι αρκετή, μπορεί να εμφανιστεί ίκτερος, δηλαδή κιτρινωπή χροιά του δέρματος και κυρίως του λευκού των ματιών.

Στη χολόσταση που σχετίζεται με αναβολικά, η χολερυθρίνη μπορεί να αυξηθεί πολύ περισσότερο από όσο θα περίμενε κάποιος κοιτώντας μόνο τις AST και ALT.

Γι’ αυτό το ερώτημα «οι τρανσαμινάσες δεν είναι πολύ αυξημένες, άρα το ήπαρ είναι καλά;» μπορεί να οδηγήσει σε λανθασμένο συμπέρασμα.

◆ 5. Άμεση και έμμεση χολερυθρίνη: γιατί έχει σημασία η διάκριση;

Η ολική χολερυθρίνη χωρίζεται εργαστηριακά σε άμεση και έμμεση χολερυθρίνη.

Η επικράτηση της άμεσης, δηλαδή συζευγμένης, χολερυθρίνης σε έναν ασθενή με ίκτερο μπορεί να υποστηρίζει περισσότερο διαταραχή της ηπατικής απέκκρισης ή χολόσταση.

Αντίθετα, μια απομονωμένη μικρή αύξηση κυρίως της έμμεσης χολερυθρίνης, με φυσιολογικές ALT, AST, ALP και γ-GT, είναι διαφορετικό εργαστηριακό σενάριο. Μπορεί, για παράδειγμα, να σχετίζεται με σύνδρομο Gilbert ή με αυξημένη αποδόμηση ερυθρών αιμοσφαιρίων και δεν πρέπει αυτόματα να αποδίδεται στα αναβολικά.

Η κλασματοποίηση της χολερυθρίνης επομένως προσθέτει ουσιαστική πληροφορία.

◆ 6. Τι μας δείχνει η γ-GT;

Η γ-γλουταμυλοτρανσφεράση (γ-GT ή GGT) είναι ένζυμο που χρησιμοποιείται συχνά στην αξιολόγηση του ηπατοχολικού συστήματος.

Η γ-GT δεν είναι ειδικό τεστ αποκλειστικά για μία νόσο. Μπορεί να αυξηθεί σε διάφορες ηπατοχολικές καταστάσεις και επηρεάζεται επίσης από αλκοόλ και ορισμένα φάρμακα.

Ένα ιδιαίτερα χρήσιμο χαρακτηριστικό της είναι ότι μπορεί να βοηθήσει στην ερμηνεία μιας αυξημένης ALP. Επειδή η ALP προέρχεται τόσο από το ήπαρ όσο και από τα οστά, η παράλληλη αύξηση της γ-GT ενισχύει την πιθανότητα η αυξημένη ALP να έχει ηπατοχολική προέλευση.

Ωστόσο, φυσιολογική ή μόνο ελαφρά αυξημένη γ-GT δεν αποκλείει από μόνη της χολόσταση από αναβολικά. Η συγκεκριμένη ηπατοτοξικότητα μπορεί να εμφανίσει ασυνήθιστα μεγάλη αύξηση της χολερυθρίνης σε σχέση με τις αυξήσεις των ενζύμων.

◆ 7. Τι μας δείχνει η αλκαλική φωσφατάση (ALP);

Η αλκαλική φωσφατάση βρίσκεται σε αρκετούς ιστούς, με σημαντικότερες πηγές στους ενήλικες το ήπαρ και τα οστά.

Όταν αυξάνεται εξαιτίας χολόστασης, η άνοδος σχετίζεται με το ηπατοχολικό σύστημα και μπορεί να συνοδεύεται από αυξημένη γ-GT και χολερυθρίνη.

Αλλά μια αυξημένη ALP από μόνη της δεν σημαίνει αυτομάτως ηπατική βλάβη. Αν η γ-GT είναι φυσιολογική, πρέπει να εξεταστεί εάν η αύξηση μπορεί να προέρχεται από τα οστά ή άλλη πηγή, ανάλογα με την ηλικία, τα συμπτώματα και το ιστορικό.

Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορούν να χρησιμοποιηθούν επιπλέον εξετάσεις ή ισοένζυμα της αλκαλικής φωσφατάσης για τη διευκρίνιση της προέλευσης.

◆ 8. Υψηλή ALP αλλά φυσιολογική γ-GT: είναι από το ήπαρ;

Όχι απαραίτητα.

Αν η ALP είναι αυξημένη αλλά η γ-GT φυσιολογική, εξετάζεται σοβαρά η πιθανότητα η ALP να μην προέρχεται από το ήπαρ. Τα οστά αποτελούν σημαντική εναλλακτική πηγή.

Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό όταν αξιολογείται ένας άνθρωπος που γυμνάζεται και βλέπει σε έναν έλεγχο «ALP υψηλή» και θεωρεί αμέσως ότι έχει ηπατοτοξικότητα.

Από την άλλη πλευρά, κανένας μεμονωμένος δείκτης δεν έχει απόλυτη διαγνωστική αξία. Αν υπάρχει ίκτερος, αυξημένη άμεση χολερυθρίνη, σκουρόχρωμα ούρα ή άλλα χαρακτηριστικά συμπτώματα, η αξιολόγηση δεν σταματά επειδή η γ-GT δεν είναι πολύ υψηλή.

◆ 9. Ποιο εργαστηριακό πρότυπο υποδηλώνει χολόσταση;

Στο κλασικό χολοστατικό πρότυπο η ALP αυξάνεται αναλογικά περισσότερο από την ALT. Η γ-GT μπορεί επίσης να είναι αυξημένη και, όταν η χολόσταση είναι αρκετά έντονη, μπορεί να αυξηθεί η άμεση και η ολική χολερυθρίνη.

Στην πράξη διακρίνουμε τρία βασικά εργαστηριακά πρότυπα:

• Ηπατοκυτταρικό: κυριαρχεί η αύξηση ALT/AST.
• Χολοστατικό: κυριαρχεί αναλογικά η αύξηση της ALP.
• Μικτό: υπάρχουν σημαντικά στοιχεία και των δύο.

Αυτό έχει σημασία επειδή διαφορετικά φάρμακα και ουσίες μπορούν να προκαλέσουν διαφορετικό τύπο ηπατικής βλάβης.

◆ 10. Ο λόγος R: πώς ξεχωρίζουμε ηπατοκυτταρικό από χολοστατικό πρότυπο;

Στην αξιολόγηση πιθανής φαρμακευτικής ηπατικής βλάβης μπορεί να χρησιμοποιηθεί ο λεγόμενος λόγος R:

R = (ALT / ανώτερο φυσιολογικό όριο ALT) ÷ (ALP / ανώτερο φυσιολογικό όριο ALP)

• R > 5: περισσότερο ηπατοκυτταρικό πρότυπο.
• R < 2: περισσότερο χολοστατικό πρότυπο.
• R 2–5: μικτό πρότυπο.

Δεν πρέπει να συγκρίνουμε απλώς την αριθμητική τιμή ALT με την αριθμητική τιμή ALP. Οι δύο εξετάσεις έχουν διαφορετικά φυσιολογικά όρια, γι’ αυτό χρησιμοποιείται η αναλογία προς το αντίστοιχο ανώτερο φυσιολογικό όριο.

Ο λόγος R βοηθά στην ταξινόμηση του προτύπου. Δεν αποδεικνύει ότι το αίτιο είναι τα αναβολικά και δεν αντικαθιστά τον υπόλοιπο διαγνωστικό έλεγχο.

◆ 11. Μπορεί να υπάρχει σοβαρή χολόσταση με σχετικά χαμηλές τρανσαμινάσες;

Ναι, και αυτό είναι ένα από τα σημαντικότερα σημεία του συγκεκριμένου άρθρου.

Η χαρακτηριστική χολοστατική βλάβη από ορισμένα αναβολικά μπορεί να προκαλέσει πολύ έντονο και παρατεταμένο ίκτερο, ενώ οι ALT και ALP είναι μόνο μέτρια αυξημένες ή σε ορισμένες φάσεις ακόμη και κοντά στα φυσιολογικά όρια.

Σε δημοσιευμένες σειρές περιστατικών αναβολικών η αύξηση της χολερυθρίνης ήταν εντυπωσιακά μεγαλύτερη από την αύξηση της ALP και της γ-GT.

Αυτό το πρότυπο έχει περιγραφεί ως “bland cholestasis”, δηλαδή χολόσταση με σχετικά μικρή φλεγμονώδη και νεκρωτική ηπατοκυτταρική βλάβη.

Για τον ασθενή, όμως, η εικόνα κάθε άλλο παρά «ήπια» μπορεί να είναι: ο ίκτερος και ο κνησμός μπορεί να είναι έντονοι και να επιμένουν για αρκετό διάστημα.

◆ 12. Ποια συμπτώματα μπορεί να υποδηλώνουν χολόσταση;

Η χολόσταση μπορεί αρχικά να είναι ύπουλη. Πιθανά συμπτώματα είναι:

• κιτρίνισμα των ματιών ή του δέρματος,
• πολύ σκούρα ούρα,
• ανοιχτόχρωμα ή αποχρωματισμένα κόπρανα,
• έντονος κνησμός,
• ναυτία ή μειωμένη όρεξη,
• κόπωση,
• δυσφορία ή πόνος στο δεξιό άνω μέρος της κοιλιάς.

Στην αναβολική χολόσταση, ο κνησμός και ο ίκτερος μπορούν να είναι ιδιαίτερα έντονοι.

Τα σκούρα ούρα σε αυτό το πλαίσιο οφείλονται συχνά στην αποβολή συζευγμένης χολερυθρίνης μέσω των νεφρών και δεν πρέπει να συγχέονται αυτομάτως με αφυδάτωση.

◆ 13. Ποιες εξετάσεις αίματος έχουν αξία όταν υπάρχει υποψία;

Ο έλεγχος εξατομικεύεται, αλλά συνήθως αξιολογούνται σε συνδυασμό:

• AST,
• ALT,
• γ-GT,
• αλκαλική φωσφατάση (ALP),
• ολική χολερυθρίνη,
• άμεση και έμμεση χολερυθρίνη,
• λευκωματίνη,
• χρόνος προθρομβίνης και INR.

Ανάλογα με το περιστατικό μπορούν επίσης να χρειαστούν:

• γενική αίματος,
• κρεατινίνη και νεφρική λειτουργία,
• ηλεκτρολύτες,
• CK όταν έχει προηγηθεί έντονη μυϊκή άσκηση και χρειάζεται να ερμηνευθούν οι AST/ALT,
• έλεγχος για ιογενείς ηπατίτιδες,
• και άλλος ανοσολογικός ή μεταβολικός έλεγχος όταν ενδείκνυται.

Το πλήρες ιστορικό είναι εξίσου σημαντικό με τις εξετάσεις: συνταγογραφούμενα φάρμακα, αναβολικά, «κύκλοι», συμπληρώματα γυμναστηρίου, φυτικά προϊόντα και αλκοόλ πρέπει να αναφέρονται στον γιατρό.

◆ 14. Γιατί δεν αρκούν τα «ηπατικά ένζυμα» και ελέγχουμε INR και λευκωματίνη;

Οι AST, ALT, ALP και γ-GT είναι κυρίως δείκτες που βοηθούν να εντοπίσουμε και να χαρακτηρίσουμε μια ηπατική ή χολοστατική διαταραχή. Δεν μετρούν από μόνες τους όλο το εύρος της λειτουργικής ικανότητας του ήπατος.

Ο χρόνος προθρομβίνης και το INR μπορούν να προσφέρουν σημαντικές πληροφορίες για τη συνθετική λειτουργία του ήπατος, ιδιαίτερα σε οξεία σοβαρή βλάβη.

Η λευκωματίνη επίσης παράγεται από το ήπαρ, αλλά επειδή μεταβάλλεται πιο αργά και επηρεάζεται από πολλές άλλες καταστάσεις, δεν αποτελεί από μόνη της καλό δείκτη μιας πολύ πρόσφατης οξείας βλάβης.

Ιδιαίτερα αν το INR αυξάνεται σε άτομο με οξεία ηπατική βλάβη χωρίς άλλη προφανή εξήγηση, η κατάσταση απαιτεί ιατρική αξιολόγηση.

◆ 15. Πότε χρειάζεται υπερηχογράφημα ή άλλος απεικονιστικός έλεγχος;

Η παρουσία χολοστατικού εργαστηριακού προτύπου δεν αποδεικνύει ότι υπεύθυνο είναι ένα αναβολικό.

Πρέπει να αποκλειστεί η πιθανότητα μηχανικής απόφραξης των χοληφόρων, για παράδειγμα από λίθο ή άλλη παθολογία. Για τον λόγο αυτό το υπερηχογράφημα άνω κοιλίας αποτελεί συχνά βασικό πρώτο απεικονιστικό έλεγχο σε ασθενή με χολόσταση.

Αν η αιτία παραμένει ασαφής, μπορεί να χρειαστεί περαιτέρω απεικόνιση των χοληφόρων, ανάλογα με τα ευρήματα και την κλινική εκτίμηση.

Η φράση «παίρνει αναβολικά, άρα είναι από αυτά» δεν αποτελεί διάγνωση. Η φαρμακευτική ή τοξική ηπατική βλάβη είναι σε μεγάλο βαθμό διάγνωση που απαιτεί σωστή χρονική συσχέτιση και αποκλεισμό άλλων σημαντικών αιτιών.

◆ 16. Ποιες άλλες αιτίες πρέπει να αποκλειστούν;

Η αύξηση χολερυθρίνης, ALP ή γ-GT σε κάποιον που χρησιμοποιεί αναβολικά δεν πρέπει να αποδίδεται αυτόματα στην έκθεση.

Ανάλογα με την εικόνα μπορεί να χρειάζεται διερεύνηση για:

• χολολιθίαση ή απόφραξη χοληφόρων,
• ιογενείς ηπατίτιδες,
• αλκοολική ηπατική βλάβη,
• άλλα φάρμακα ή συμπληρώματα,
• αυτοάνοσα νοσήματα του ήπατος ή των χοληφόρων,
• λιπώδη νόσο του ήπατος και μεταβολικούς παράγοντες,
• αιμόλυση όταν κυριαρχεί η έμμεση χολερυθρίνη,
• σύνδρομο Gilbert,
• και άλλες λιγότερο συχνές ηπατοχολικές παθήσεις.

Η σωστή ερμηνεία βασίζεται στο σύνολο του εργαστηριακού προτύπου και όχι σε μία μεμονωμένη τιμή.

◆ 17. Χολερυθρίνη και σύνδρομο Gilbert: πότε μπορεί να μην είναι ηπατοτοξικότητα;

Ένα συχνό σενάριο είναι ένας νεαρός άνδρας που κάνει εξετάσεις και βρίσκει ολική χολερυθρίνη ελαφρώς αυξημένη, ενώ οι υπόλοιπες ηπατικές εξετάσεις είναι φυσιολογικές.

Αν η αύξηση αφορά κυρίως την έμμεση χολερυθρίνη, ένα από τα πιθανά αίτια είναι το σύνδρομο Gilbert, μια συχνή και συνήθως καλοήθης κατάσταση.

Η νηστεία, η αφυδάτωση, η έντονη σωματική καταπόνηση ή μια ασθένεια μπορεί να κάνουν την αύξηση της χολερυθρίνης περισσότερο εμφανή.

Επομένως:

Απομονωμένη έμμεση υπερχολερυθριναιμία ≠ χολόσταση.

Αντίθετα, η εμφάνιση αυξημένης άμεσης χολερυθρίνης, σκουρόχρωμων ούρων, κνησμού ή άλλων διαταραχών στο ηπατοχολικό προφίλ αλλάζει σημαντικά την αξιολόγηση.

◆ 18. Τι ρόλο παίζουν τα συμπληρώματα γυμναστηρίου;

Δεν είναι πάντα εύκολο να γνωρίζει κανείς τι ακριβώς περιέχει ένα προϊόν που πωλείται ως «ενισχυτικό μυϊκής ανάπτυξης», «ορμονικό ενισχυτικό» ή άλλο συμπλήρωμα.

Στη διεθνή βιβλιογραφία έχουν περιγραφεί περιπτώσεις ηπατικής βλάβης από προϊόντα bodybuilding, ενώ αναλύσεις ορισμένων μη ελεγχόμενων συμπληρωμάτων έχουν αναδείξει προβλήματα όπως διαφορετική σύσταση από την αναγραφόμενη ή παρουσία μη δηλωμένων ουσιών.

Γι’ αυτό σε πιθανή φαρμακευτική ή συμπληρωματική ηπατοτοξικότητα πρέπει να αναφέρονται όλα τα προϊόντα που χρησιμοποιήθηκαν τις προηγούμενες εβδομάδες ή μήνες και όχι μόνο όσα ο χρήστης θεωρεί «φάρμακα».

Ακόμη και μια φωτογραφία της συσκευασίας και της λίστας συστατικών μπορεί να είναι χρήσιμη στον θεράποντα ιατρό.

◆ 19. Τι συμβαίνει μετά τη διακοπή του υπεύθυνου αναβολικού;

Όταν υπάρχει πραγματική ηπατική βλάβη που σχετίζεται με αναβολικό ή συμπλήρωμα, βασικό μέρος της αντιμετώπισης είναι η διακοπή της ύποπτης ουσίας και η ιατρική παρακολούθηση.

Η βελτίωση όμως δεν είναι πάντοτε άμεση.

Στη χαρακτηριστική χολόσταση από αναβολικά, ο ίκτερος και ιδιαίτερα ο κνησμός μπορεί να συνεχίσουν για αρκετές εβδομάδες ακόμη και μετά τη διακοπή. Η χολερυθρίνη επίσης μπορεί να χρειαστεί χρόνο για να επιστρέψει στα φυσιολογικά επίπεδα.

Αυτός είναι ακόμη ένας λόγος για τον οποίο δεν πρέπει να χρησιμοποιείται μία μόνο επαναληπτική μέτρηση ως κριτήριο ότι «όλα πέρασαν».

Η πορεία αξιολογείται κλινικά και εργαστηριακά και η συχνότητα των επαναληπτικών εξετάσεων καθορίζεται από τον γιατρό με βάση τη βαρύτητα του περιστατικού.

◆ 20. Πότε χρειάζεται άμεση ιατρική αξιολόγηση;

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται όταν εμφανίζονται:

• ίκτερος,
• πολύ σκούρα ούρα,
• έντονος ή γενικευμένος κνησμός μαζί με εργαστηριακή χολόσταση,
• αποχρωματισμένα κόπρανα,
• επίμονος έμετος,
• έντονος κοιλιακός πόνος,
• πυρετός μαζί με ίκτερο ή πόνο,
• αιμορραγική διάθεση,
• σύγχυση, υπνηλία ή μεταβολή επιπέδου συνείδησης,
• επιδείνωση της νεφρικής λειτουργίας,
• ή αύξηση του INR στο πλαίσιο οξείας ηπατικής βλάβης.

Σύγχυση, σοβαρή αιμορραγία, έντονος πόνος, υψηλός πυρετός με ίκτερο ή σημεία σοβαρής οξείας ηπατικής δυσλειτουργίας απαιτούν επείγουσα ιατρική εκτίμηση.

◆ 21. Πρακτική ερμηνεία: τι σημαίνουν διαφορετικοί συνδυασμοί εξετάσεων;

Χολερυθρίνη υψηλή + άμεση χολερυθρίνη υψηλή + ALP/γ-GT αυξημένες

Το πρότυπο στρέφει περισσότερο προς ηπατοχολική διαταραχή ή χολόσταση και χρειάζεται διερεύνηση της αιτίας.

Πολύ υψηλή χολερυθρίνη + μόνο μέτρια ALP/ALT σε χρήστη από του στόματος αναβολικών

Είναι πρότυπο που μπορεί να είναι συμβατό με αναβολική χολόσταση και δεν πρέπει να υποτιμάται επειδή οι τρανσαμινάσες δεν είναι εξαιρετικά υψηλές.

ALP υψηλή + γ-GT υψηλή

Η πιθανότητα η ALP να έχει ηπατοχολική προέλευση αυξάνεται, χωρίς όμως αυτό να καθορίζει από μόνο του την αιτία.

ALP υψηλή + γ-GT φυσιολογική

Πρέπει να εξεταστεί και μη ηπατική πηγή της ALP, ιδιαίτερα τα οστά, ανάλογα με το κλινικό πλαίσιο.

Ολική χολερυθρίνη λίγο υψηλή + κυρίως έμμεση + φυσιολογικές ALT/AST/ALP/γ-GT

Δεν είναι το τυπικό πρότυπο χολόστασης. Μεταξύ άλλων αιτιών μπορεί να εξεταστεί το σύνδρομο Gilbert.

AST και ALT αυξημένες μετά από έντονη προπόνηση αλλά χολερυθρίνη, ALP και γ-GT φυσιολογικές

Η μυϊκή συμμετοχή πρέπει να λαμβάνεται υπόψη, ιδιαίτερα αν είναι αυξημένη και η CK. Πρόκειται για διαφορετικό εργαστηριακό ερώτημα από τη χολόσταση.

◆ 22. Τι πρέπει να θυμόμαστε;

Η πιθανή ηπατική βλάβη από αναβολικά δεν αξιολογείται μόνο με AST και ALT.

Όταν το ερώτημα είναι η χολόσταση, ιδιαίτερη σημασία έχουν:

• η ολική και άμεση χολερυθρίνη,
• η αλκαλική φωσφατάση,
• η γ-GT,
• το εργαστηριακό πρότυπο της βλάβης,
• το INR και άλλοι δείκτες όταν υπάρχει σημαντική ηπατική νόσος,
• τα συμπτώματα,
• και το πλήρες ιστορικό αναβολικών, φαρμάκων και συμπληρωμάτων.

Ιδιαίτερα τα 17α-αλκυλιωμένα από του στόματος αναβολικά έχουν συνδεθεί με χαρακτηριστική χολοστατική ηπατική βλάβη. Σε αυτήν μπορεί να εμφανιστεί πολύ υψηλή χολερυθρίνη και έντονος ίκτερος χωρίς εντυπωσιακή αύξηση των τρανσαμινασών ή της ALP.

Επομένως, φυσιολογική ή σχετικά μικρή αύξηση AST/ALT δεν αρκεί για να αποκλειστεί σοβαρή χολόσταση.

Παράλληλα, κάθε υψηλή χολερυθρίνη ή ALP σε χρήστη αναβολικών δεν οφείλεται αναγκαστικά στα αναβολικά. Σύνδρομο Gilbert, αιμόλυση, χολολιθίαση, ιογενείς ηπατίτιδες, άλλα φάρμακα και πολλές ακόμη καταστάσεις μπορούν να δώσουν παρόμοια ή διαφορετικά εργαστηριακά ευρήματα.

Η ερμηνεία πρέπει επομένως να γίνεται με βάση το συνολικό εργαστηριακό και κλινικό πλαίσιο.

Συχνές Ερωτήσεις

Βιβλιογραφία

1. 
   National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases – LiverTox. Androgenic Steroids.
   
2. 
   American Association for the Study of Liver Diseases (AASLD). Practice Guidance on Drug, Herbal, and Dietary Supplement–Induced Liver Injury.
   
3. 
   AASLD. How to approach elevated liver enzymes.
   
4. 
   Bond P, et al. Anabolic androgenic steroid-induced hepatotoxicity.
   
5. 
   Stolz A, et al. Severe and Protracted Cholestasis in 44 Young Men Taking Body Building Supplements.
   
6. 
   Petrovic A, et al. Anabolic androgenic steroid-induced liver injury: An update.
   
7. 
   Anabolic steroid-associated liver injury.
   
8. 
   Navarro VJ, et al. Liver Injury from Herbal and Dietary Supplements.
   

Το περιεχόμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά την εξατομικευμένη ιατρική αξιολόγηση. Παθολογικά αποτελέσματα εξετάσεων και ιδιαίτερα ίκτερος ή συμπτώματα πιθανής ηπατικής βλάβης πρέπει να αξιολογούνται από ιατρό.