Αιμοληψία: Πώς Γίνεται, Προετοιμασία και Τι να Προσέξετε Μετά

Τι χρειάζεται να γνωρίζετε πριν έρθετε

• Νηστεία χρειάζεται μόνο όταν έχει ζητηθεί για τις συγκεκριμένες εξετάσεις.
• Το σκέτο νερό συνήθως επιτρέπεται και βοηθά στη φυσιολογική ενυδάτωση.
• Μην παραλείπετε ή μετακινείτε φάρμακα μόνοι σας. Ζητήστε οδηγίες από τον θεράποντα ιατρό όταν η ώρα λήψης επηρεάζει την εξέταση.
• Ενημερώστε από πριν εάν έχετε ιστορικό ζάλης ή λιποθυμίας κατά την αιμοληψία.
• Μετά τη λήψη, κρατήστε σταθερή πίεση στο σημείο για όσο σας υποδείξει το προσωπικό.

Περιεχόμενα

1Τι είναι η αιμοληψία

Η αιμοληψία είναι η συλλογή ενός ή περισσότερων μικρών δειγμάτων αίματος, τα οποία αποστέλλονται στο εργαστήριο για ανάλυση. Οι περισσότερες αιμοληψίες γίνονται από φλέβα στην περιοχή του αγκώνα ή, όταν αυτό δεν είναι κατάλληλο, από άλλο ασφαλές σημείο που επιλέγει ο επαγγελματίας υγείας.

Με ένα δείγμα μπορούν να πραγματοποιηθούν πολλές διαφορετικές εξετάσεις, όπως γενική αίματος, γλυκόζη, λιπίδια, έλεγχος νεφρικής και ηπατικής λειτουργίας, ορμονικές εξετάσεις, δείκτες φλεγμονής, έλεγχος πήξης ή παρακολούθηση φαρμακευτικής αγωγής.

Η αιμοληψία δεν αποτελεί από μόνη της διάγνωση. Τα αποτελέσματα αξιολογούνται μαζί με τα συμπτώματα, το ιστορικό, την κλινική εξέταση και, όταν χρειάζεται, προηγούμενες μετρήσεις.

2Χρειάζεται προετοιμασία πριν από κάθε αιμοληψία;

Όχι πάντα. Για αρκετές εξετάσεις αρκεί να προσέλθετε σε φυσιολογική κατάσταση, χωρίς κάποια ιδιαίτερη αλλαγή στη διατροφή ή στη φαρμακευτική αγωγή σας. Για άλλες εξετάσεις, όμως, η ώρα, η νηστεία, η άσκηση ή η λήψη ενός φαρμάκου μπορεί να επηρεάσουν το αποτέλεσμα.

Πριν από την επίσκεψη είναι χρήσιμο να γνωρίζετε:

• ποιες ακριβώς εξετάσεις έχουν ζητηθεί,
• αν έχει δοθεί συγκεκριμένη οδηγία νηστείας,
• αν η λήψη πρέπει να γίνει συγκεκριμένη ώρα,
• αν το αποτέλεσμα πρέπει να συσχετιστεί με ώρα λήψης φαρμάκου,
• αν πρόκειται για ειδική δοκιμασία με διαδοχικές αιμοληψίες.

Σε περίπτωση αμφιβολίας, επικοινωνήστε με το εργαστήριο πριν αλλάξετε τη διατροφή ή την αγωγή σας. Μια σύντομη διευκρίνιση μπορεί να αποτρέψει λανθασμένη προετοιμασία ή ανάγκη επανάληψης.

3Πότε χρειάζεται νηστεία

Η νηστεία δεν είναι απαραίτητη για όλες τις αιματολογικές εξετάσεις. Μπορεί να ζητηθεί όταν ελέγχονται συγκεκριμένοι μεταβολικοί δείκτες ή όταν ο ιατρός θέλει το αποτέλεσμα υπό τυποποιημένες συνθήκες.

Η γενική αίματος, η ομάδα αίματος, η HbA1c και αρκετές άλλες εξετάσεις δεν απαιτούν από μόνες τους νηστεία. Ωστόσο, όταν πραγματοποιούνται μαζί με γλυκόζη νηστείας, ινσουλίνη, ορισμένο λιπιδαιμικό ή μεταβολικό έλεγχο, μπορεί να σας δοθεί οδηγία αποχής από τροφή.

Όταν έχει ζητηθεί νηστεία:

• ακολουθήστε τις ώρες που σας έχουν υποδειχθεί,
• μην παρατείνετε τη νηστεία περισσότερο από όσο χρειάζεται,
• μην θεωρείτε ότι κάθε εξέταση απαιτεί υποχρεωτικά 12 ώρες,
• ενημερώστε το εργαστήριο εάν φάγατε ή ήπιατε κάτι διαφορετικό από νερό.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται σε παιδιά, εγκύους, ηλικιωμένους, άτομα με σακχαρώδη διαβήτη και ασθενείς που λαμβάνουν φάρμακα τα οποία πρέπει να συνοδεύονται από τροφή. Σε αυτές τις περιπτώσεις η προετοιμασία πρέπει να εξατομικεύεται.

Διαβάστε αναλυτικά ποιες εξετάσεις χρειάζονται νηστεία, τι ισχύει για καφέ, νερό, φάρμακα και συμπληρώματα.

4Νερό, καφές, κάπνισμα και τσίχλα

Μπορώ να πιω νερό;

Το σκέτο νερό συνήθως επιτρέπεται ακόμη και όταν έχει ζητηθεί νηστεία. Η φυσιολογική ενυδάτωση μπορεί να βοηθήσει ώστε οι φλέβες να είναι ευκολότερα προσβάσιμες. Δεν χρειάζεται όμως υπερβολική κατανάλωση νερού ακριβώς πριν από τη λήψη.

Επιτρέπεται ο σκέτος καφές;

Όταν έχει ζητηθεί αιμοληψία σε κατάσταση νηστείας, ο καφές δεν θεωρείται ισοδύναμος με το νερό, ακόμη και χωρίς ζάχαρη ή γάλα. Το ίδιο ισχύει για τσάι, χυμούς, αναψυκτικά, ενεργειακά ποτά και ροφήματα με γλυκαντικά.

Τι ισχύει για κάπνισμα και τσίχλα;

Το κάπνισμα και η τσίχλα καλό είναι να αποφεύγονται πριν από εξετάσεις που απαιτούν τυποποιημένη προετοιμασία. Μπορούν να προκαλέσουν βραχυχρόνιες μεταβολικές ή ορμονικές αποκρίσεις και να δυσκολέψουν τη σύγκριση με προηγούμενες μετρήσεις.

5Φάρμακα και συμπληρώματα πριν από την αιμοληψία

Δεν πρέπει να διακόπτετε φάρμακα μόνοι σας για να κάνετε εξετάσεις αίματος. Μια αυθαίρετη παράλειψη μπορεί να είναι επικίνδυνη και να δημιουργήσει αποτέλεσμα που δεν αντιπροσωπεύει τη συνήθη θεραπευτική σας κατάσταση.

Η σωστή οδηγία εξαρτάται από το ερώτημα της εξέτασης. Σε ορισμένες περιπτώσεις ο ιατρός θέλει να αξιολογήσει την ανταπόκριση ενώ λαμβάνετε κανονικά την αγωγή. Σε άλλες μπορεί να ζητηθεί η αιμοληψία πριν από την πρωινή δόση ή σε συγκεκριμένη χρονική απόσταση από ένα φάρμακο.

Ενημερώστε το εργαστήριο για:

• συνταγογραφούμενα και μη συνταγογραφούμενα φάρμακα,
• αντιπηκτικά ή αντιαιμοπεταλιακά,
• ινσουλίνη και άλλα αντιδιαβητικά φάρμακα,
• θεραπεία θυρεοειδούς ή άλλες ορμόνες,
• σίδηρο, βιταμίνες και φυτικά σκευάσματα,
• συμπληρώματα βιοτίνης, ιδίως όταν πραγματοποιούνται ανοσολογικές ή ορμονικές μετρήσεις.

Όταν παρακολουθείται η συγκέντρωση συγκεκριμένου φαρμάκου στο αίμα, σημειώστε την ακριβή ώρα της τελευταίας δόσης και ακολουθήστε την ειδική οδηγία του θεράποντος ιατρού.

6Ώρα αιμοληψίας, άσκηση και ανάπαυση

Πολλές εξετάσεις μπορούν να πραγματοποιηθούν σε διαφορετικές ώρες. Ορισμένοι δείκτες, όμως, μεταβάλλονται μέσα στην ημέρα ή επηρεάζονται από τον ύπνο, το στρες και τη σωματική δραστηριότητα.

Πρωινή λήψη μπορεί να χρειάζεται για εξετάσεις όπως η κορτιζόλη ή για επαναληπτικές μετρήσεις που πρέπει να γίνουν σε συγκρίσιμες συνθήκες. Άλλες εξετάσεις μπορεί να πρέπει να γίνουν συγκεκριμένη ώρα μετά από φάρμακο, γεύμα ή διαγνωστική δοκιμασία.

Η έντονη άσκηση πριν από την αιμοληψία μπορεί να επηρεάσει προσωρινά μυϊκά ένζυμα, γαλακτικό, ορισμένους ηλεκτρολύτες, ορμόνες και άλλους δείκτες. Αποφύγετε τη βαριά προπόνηση πριν από εξετάσεις στις οποίες αυτό έχει σημασία και ενημερώστε το εργαστήριο εάν ασκηθήκατε έντονα.

Μετά την άφιξή σας, λίγα λεπτά ήρεμης καθιστής ανάπαυσης βοηθούν να μειωθεί η επίδραση της βιασύνης, της σκάλας ή του άγχους. Σε εξετάσεις με αυστηρές προαναλυτικές απαιτήσεις μπορεί να χρειάζεται συγκεκριμένος χρόνος ανάπαυσης.

7Τι πρέπει να αναφέρετε στο προσωπικό

Πριν αρχίσει η διαδικασία, ενημερώστε το προσωπικό εάν ισχύει κάτι από τα παρακάτω:

• έχετε λιποθυμήσει ή ζαλιστεί σε προηγούμενη αιμοληψία,
• φοβάστε έντονα τις βελόνες ή εμφανίζετε κρίσεις πανικού,
• λαμβάνετε αντιπηκτικά ή αντιαιμοπεταλιακά φάρμακα,
• έχετε χαμηλά αιμοπετάλια ή γνωστή διαταραχή πήξης,
• σχηματίζετε εύκολα μεγάλους μώλωπες,
• είχατε δύσκολη αιμοληψία, αιμάτωμα ή τραυματισμό νεύρου στο παρελθόν,
• υπάρχει φλεβοκαθετήρας, φίστουλα αιμοκάθαρσης, τραύμα, οίδημα ή λοίμωξη σε κάποιο άκρο,
• έχετε υποβληθεί σε χειρουργική επέμβαση μαστού ή λεμφαδένων,
• έχετε αλλεργία σε αντισηπτικά, κόλλες ή επιθέματα.

Οι πληροφορίες αυτές βοηθούν το προσωπικό να επιλέξει την ασφαλέστερη θέση του σώματος, το καταλληλότερο άκρο και την κατάλληλη διάρκεια πίεσης μετά τη λήψη.

8Πώς γίνεται η αιμοληψία

Αρχικά επιβεβαιώνονται τα στοιχεία ταυτοποίησης και οι εξετάσεις που έχουν ζητηθεί. Μπορεί να σας ζητηθεί να αναφέρετε ονοματεπώνυμο και ημερομηνία γέννησης, ακόμη και αν το προσωπικό σας γνωρίζει.

Στη συνέχεια κάθεστε σε κατάλληλο κάθισμα ή ξαπλώνετε, εάν υπάρχει ιστορικό λιποθυμίας ή έντονης αδιαθεσίας. Το προσωπικό εξετάζει το χέρι και επιλέγει την καταλληλότερη φλέβα. Συνήθως χρησιμοποιείται η περιοχή στην εσωτερική πλευρά του αγκώνα, αλλά αυτό δεν είναι πάντοτε δυνατό ή απαραίτητο.

Το δέρμα καθαρίζεται με αντισηπτικό και πραγματοποιείται η φλεβοκέντηση με αποστειρωμένο εξοπλισμό μίας χρήσης. Το αίμα συλλέγεται σε ένα ή περισσότερα σωληνάρια, ανάλογα με τις εξετάσεις. Δεν γίνονται ξεχωριστά τσιμπήματα για κάθε σωληνάριο.

Μετά την ολοκλήρωση, η βελόνα αφαιρείται και τοποθετείται καθαρό επίθεμα. Θα σας ζητηθεί να ασκήσετε σταθερή πίεση στο σημείο.

9Πονάει η αιμοληψία και πόσο αίμα παίρνουν;

Οι περισσότεροι άνθρωποι αισθάνονται ένα σύντομο τσίμπημα ή κάψιμο όταν η βελόνα περνά το δέρμα. Η ενόχληση συνήθως διαρκεί λίγα δευτερόλεπτα. Η εμπειρία διαφέρει ανάλογα με την ευαισθησία, το άγχος, την ανατομία των φλεβών και το σημείο λήψης.

Εάν αισθανθείτε έντονο, οξύ ή ηλεκτρικό πόνο, μούδιασμα ή πόνο που κατεβαίνει προς τα δάχτυλα, ενημερώστε αμέσως το άτομο που πραγματοποιεί την αιμοληψία.

Η ποσότητα του αίματος δεν είναι ίδια σε όλους. Εξαρτάται από τον αριθμό και το είδος των εξετάσεων, από τα σωληνάρια που απαιτούνται και από το αν πρόκειται για ειδική δοκιμασία. Ακόμη και όταν χρησιμοποιούνται αρκετά σωληνάρια, η συνολική ποσότητα είναι συνήθως μικρή σε σχέση με τον συνολικό όγκο αίματος ενός ενήλικα.

Στα παιδιά η ποσότητα προσαρμόζεται στην ηλικία, στο βάρος, στις εξετάσεις και στην κλινική ανάγκη. Δεν είναι σωστό να χρησιμοποιείται ένας ενιαίος αριθμός για όλα τα παιδιά και όλες τις εξετάσεις.

10Φόβος βελόνας, ζάλη και λιποθυμία

Η ανησυχία για την αιμοληψία είναι συχνή και δεν χρειάζεται να την αποκρύψετε. Ενημερώστε το προσωπικό πριν καθίσετε, ιδιαίτερα εάν έχετε λιποθυμήσει στο παρελθόν. Η λήψη μπορεί να γίνει σε πιο ασφαλή θέση, συνήθως ξαπλωτά, ώστε να μειωθεί ο κίνδυνος πτώσης.

Κατά τη διάρκεια της διαδικασίας:

• μην κοιτάτε τη βελόνα εάν αυτό αυξάνει το άγχος σας,
• κρατήστε ήρεμη και φυσιολογική αναπνοή,
• μην σηκωθείτε απότομα μετά τη λήψη,
• αναφέρετε αμέσως ναυτία, εφίδρωση, θολή όραση, βουητό στα αυτιά ή αίσθημα ότι θα λιποθυμήσετε.

Εάν είχατε μείνει νηστικός και αισθάνεστε καλά μετά την ολοκλήρωση, μπορείτε να φάτε και να πιείτε σύμφωνα με τις οδηγίες που σας έχουν δοθεί. Σε άτομα με διαβήτη ή τάση για υπογλυκαιμία, η προετοιμασία και η ώρα της αιμοληψίας χρειάζονται προηγούμενο σχεδιασμό.

11Αιμοληψία σε παιδιά

Η προσέγγιση στα παιδιά εξαρτάται από την ηλικία, το βάρος, την ανάπτυξη, τις εξετάσεις που έχουν ζητηθεί και την προηγούμενη εμπειρία τους. Δεν ισχύει ότι όλα τα βρέφη υποβάλλονται υποχρεωτικά σε λήψη από την πτέρνα ούτε ότι όλα τα παιδιά χρειάζονται τον ίδιο τύπο βελόνας ή την ίδια τεχνική.

Οι γονείς μπορούν να βοηθήσουν με απλές κινήσεις:

• εξηγήστε με ήρεμα και ειλικρινή λόγια ότι θα υπάρξει ένα σύντομο τσίμπημα,
• αποφύγετε απειλές, υπερβολικές υποσχέσεις ή τη φράση «δεν θα πονέσει καθόλου»,
• κρατήστε το παιδί ζεστό και φυσιολογικά ενυδατωμένο, εκτός αν υπάρχουν διαφορετικές οδηγίες,
• φέρτε ένα αγαπημένο αντικείμενο, βιβλίο ή βίντεο για απόσπαση της προσοχής,
• ενημερώστε το εργαστήριο για προηγούμενη δύσκολη ή τραυματική εμπειρία,
• προγραμματίστε πρωινό ραντεβού όταν έχει ζητηθεί νηστεία, ώστε να περιοριστεί η ταλαιπωρία.

Τι ισχύει για την αναισθητική κρέμα EMLA;

Τοπική αναισθητική κρέμα μπορεί να μειώσει την ενόχληση σε ορισμένα παιδιά, αλλά δεν αποτελεί υποχρεωτικό μέτρο για κάθε αιμοληψία. Η καταλληλότητα, η ποσότητα, το σημείο εφαρμογής και ο χρόνος αναμονής εξαρτώνται από το προϊόν, την ηλικία και την επιφάνεια του δέρματος.

Μην εφαρμόζετε κρέμα αυθαίρετα σε ένα μόνο σημείο χωρίς προηγούμενη συνεννόηση, επειδή το προσωπικό μπορεί να χρειαστεί να επιλέξει διαφορετική φλέβα. Ακολουθήστε το φύλλο οδηγιών του συγκεκριμένου προϊόντος και τις οδηγίες παιδιάτρου, φαρμακοποιού ή του εργαστηρίου. Δεν εφαρμόζεται σε τραυματισμένο ή ερεθισμένο δέρμα και απαιτείται προσοχή σε παιδιά με ειδικές αντενδείξεις.

12Εγκυμοσύνη, αντιπηκτικά και άλλες ειδικές καταστάσεις

Εγκυμοσύνη

Η απλή αιμοληψία θεωρείται ασφαλής κατά την εγκυμοσύνη και πραγματοποιείται συχνά στο πλαίσιο προγεννητικού ελέγχου. Ενημερώστε το προσωπικό εάν εμφανίζετε έντονη ναυτία, τάση λιποθυμίας ή δυσφορία σε συγκεκριμένη θέση.

Αντιπηκτική ή αντιαιμοπεταλιακή αγωγή

Η λήψη αντιπηκτικών δεν σημαίνει ότι δεν μπορεί να γίνει αιμοληψία. Μπορεί όμως να χρειάζεται σταθερότερη ή μεγαλύτερης διάρκειας πίεση μετά την αφαίρεση της βελόνας. Μην σταματάτε την αγωγή για μια απλή αιμοληψία χωρίς ιατρική οδηγία.

Διαταραχές πήξης ή χαμηλά αιμοπετάλια

Ενημερώστε το προσωπικό πριν από τη λήψη. Η απόφαση για το σημείο, τη μέθοδο και τον χρόνο πίεσης προσαρμόζεται στην κατάσταση και στις οδηγίες του θεράποντος ιατρού.

Μαστεκτομή, λεμφαδενικός καθαρισμός, φίστουλα ή φλεβοκαθετήρας

Αναφέρετε οποιαδήποτε χειρουργική επέμβαση μαστού ή λεμφαδένων, παρουσία λεμφοιδήματος, φίστουλας αιμοκάθαρσης, ενδοφλέβιας γραμμής ή άλλου προβλήματος σε άκρο. Το προσωπικό θα αξιολογήσει ποιο σημείο είναι καταλληλότερο με βάση τις κλινικές συνθήκες.

13Τι να κάνετε αμέσως μετά την αιμοληψία

Μετά την αφαίρεση της βελόνας, πιέστε σταθερά το σημείο με το επίθεμα χωρίς να το τρίβετε. Η πίεση πρέπει να εφαρμόζεται ακριβώς πάνω στην περιοχή της παρακέντησης.

Ο χρόνος διαφέρει ανάλογα με την αιμορραγική τάση, τα φάρμακα και το σημείο λήψης. Σε άτομα που λαμβάνουν αντιπηκτικά ή σχηματίζουν εύκολα αιματώματα μπορεί να χρειαστεί μεγαλύτερη διάρκεια.

Μετά τη λήψη:

• μην σηκωθείτε απότομα εάν αισθάνεστε ζάλη,
• κρατήστε το επίθεμα για τον χρόνο που σας υποδείχθηκε,
• ελέγξτε ότι η αιμορραγία έχει σταματήσει πριν φύγετε,
• φάτε κάτι μετά τη λήψη εάν ήσασταν νηστικός και δεν υπάρχει άλλη οδηγία,
• αποφύγετε για λίγες ώρες τη βαριά άρση βάρους με το συγκεκριμένο χέρι, ιδιαίτερα εάν υπάρχει ευαισθησία ή έχει αρχίσει να σχηματίζεται μώλωπας.

Οι περισσότερες καθημερινές δραστηριότητες μπορούν να συνεχιστούν κανονικά όταν αισθάνεστε καλά και δεν υπάρχει αιμορραγία.

14Αιμάτωμα, πόνος και πρήξιμο μετά την αιμοληψία

Ένας μικρός μώλωπας μπορεί να εμφανιστεί όταν μικρή ποσότητα αίματος διαφύγει κάτω από το δέρμα. Αυτό είναι συχνότερο όταν η φλέβα είναι μικρή ή εύθραυστη, όταν δεν ασκήθηκε αρκετή πίεση ή όταν λαμβάνονται φάρμακα που επηρεάζουν την πήξη.

Ένα μικρό αιμάτωμα συνήθως αλλάζει σταδιακά χρώμα και υποχωρεί μέσα σε λίγες ημέρες. Μπορεί να υπάρχει ήπια ευαισθησία κατά την πίεση ή την κίνηση του χεριού.

Για ήπια ενόχληση:

• αποφύγετε το τρίψιμο ή το έντονο μασάζ,
• περιορίστε προσωρινά τη βαριά χρήση του χεριού,
• μπορεί να εφαρμοστεί ήπια κρύα κομπρέσα τυλιγμένη σε ύφασμα για σύντομα διαστήματα, εφόσον είναι άνετη και δεν υπάρχει διαφορετική ιατρική οδηγία.

Ένα μικρό σημάδι δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η αιμοληψία έγινε λανθασμένα. Η ηλικία, η κατάσταση των αγγείων, η φαρμακευτική αγωγή και η πίεση μετά τη λήψη επηρεάζουν επίσης την εμφάνισή του.

15Πότε χρειάζεται ιατρική συμβουλή

Οι σοβαρές επιπλοκές μετά από μια συνηθισμένη αιμοληψία είναι ασυνήθιστες. Ζητήστε αξιολόγηση όταν εμφανίζεται:

• αιμορραγία που δεν σταματά παρά τη συνεχή και σταθερή πίεση,
• αιμάτωμα που αυξάνεται γρήγορα ή συνοδεύεται από έντονο πρήξιμο,
• έντονος ή επιδεινούμενος πόνος,
• επίμονο μούδιασμα, αδυναμία ή αλλαγή στην κίνηση του χεριού,
• έντονη ερυθρότητα, θερμότητα, έκκριση ή πυρετός,
• εκτεταμένη αλλεργική αντίδραση σε επίθεμα ή αντισηπτικό,
• ζάλη, λιποθυμία ή αδιαθεσία που δεν υποχωρεί με ανάπαυση.

16Συχνές ερωτήσεις

17Κλείστε Ραντεβού και Βιβλιογραφία