Αυξημένη TSH: Τι Σημαίνει, Αιτίες, FT4, Συμπτώματα και Πότε Χρειάζεται Θεραπεία

1Τι σημαίνει αυξημένη TSH

Η TSH, δηλαδή η θυρεοειδοτρόπος ορμόνη, παράγεται από την υπόφυση και όχι από τον ίδιο τον θυρεοειδή. Λειτουργεί ως ρυθμιστικό σήμα: όταν η υπόφυση αντιλαμβάνεται ότι η διαθέσιμη θυρεοειδική ορμόνη δεν επαρκεί, συνήθως αυξάνει την παραγωγή TSH για να διεγείρει περισσότερο τον θυρεοειδή.

Για αυτό η αυξημένη TSH συχνά στρέφει την προσοχή προς μειωμένη λειτουργία του θυρεοειδούς. Ωστόσο, η έννοια του ευρήματος εξαρτάται από την FT4, το ύψος της TSH, τα όρια του συγκεκριμένου εργαστηρίου, την ηλικία, την εγκυμοσύνη, τα συμπτώματα, τα φάρμακα και το αν το αποτέλεσμα επιβεβαιώνεται σε δεύτερη μέτρηση.

Για αναλυτική παρουσίαση της ίδιας της εξέτασης, των ορίων αναφοράς και των χαμηλών τιμών, δείτε τον οδηγό TSH: τι είναι και πώς ερμηνεύεται.

2TSH και FT4: οι βασικοί συνδυασμοί

Η FT4 δείχνει το ελεύθερο, βιολογικά διαθέσιμο κλάσμα της θυροξίνης στο αίμα. Ο συνδυασμός TSH και FT4 βοηθά να ξεχωρίσουμε αν ο θυρεοειδής εξακολουθεί να παράγει επαρκή ποσότητα ορμόνης ή αν έχει ήδη αναπτυχθεί σαφής ορμονική ανεπάρκεια.

Η FT3 δεν είναι συνήθως η βασική εξέταση για τη διάγνωση του πρωτοπαθούς υποθυρεοειδισμού, επειδή μπορεί να παραμένει εντός ορίων για αρκετό διάστημα. Χρησιμοποιείται περισσότερο σε επιλεγμένες περιπτώσεις και ιδιαίτερα όταν υπάρχει χαμηλή TSH ή υποψία υπερθυρεοειδισμού. Περισσότερες πληροφορίες υπάρχουν στον οδηγό FT4 και FT3: πώς ερμηνεύονται μαζί με την TSH.

3Υψηλή TSH με φυσιολογική FT4

Όταν η TSH είναι πάνω από το όριο αναφοράς αλλά η FT4 παραμένει φυσιολογική, το εργαστηριακό μοτίβο ονομάζεται συνήθως υποκλινικός υποθυρεοειδισμός. Ο όρος περιγράφει το αποτέλεσμα των εξετάσεων και δεν σημαίνει ότι κάθε ασθενής έχει συμπτώματα ή ότι χρειάζεται υποχρεωτικά άμεση θεραπεία.

Μία μικρή αύξηση της TSH μπορεί να είναι παροδική. Μπορεί να εμφανιστεί κατά την ανάρρωση από οξεία νόσο, μετά από μεταβολή φαρμάκων, σε σχέση με το σωματικό βάρος, λόγω βιολογικής διακύμανσης ή λόγω εργαστηριακής παρεμβολής. Για αυτό αξιολογούνται η επιμονή του ευρήματος, το ύψος της TSH, τα anti-TPO, η ηλικία, τα συμπτώματα, η εγκυμοσύνη και το ιστορικό.

Η παρούσα σελίδα δεν επαναλαμβάνει όλη την ανάλυση του υποκλινικού υποθυρεοειδισμού, αλλά το εντάσσει στο ευρύτερο πλαίσιο της αυξημένης TSH.

4Υψηλή TSH με χαμηλή FT4

Η αυξημένη TSH μαζί με FT4 κάτω από το όριο αναφοράς είναι το τυπικό εργαστηριακό μοτίβο του εμφανή πρωτοπαθούς υποθυρεοειδισμού. Σε αυτή την περίπτωση ο θυρεοειδής δεν παράγει αρκετή θυροξίνη και η υπόφυση αυξάνει την TSH προσπαθώντας να τον διεγείρει.

Το αποτέλεσμα έχει μεγαλύτερη κλινική βαρύτητα από μία ήπια, μεμονωμένη αύξηση της TSH με φυσιολογική FT4. Χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση της αιτίας, της βαρύτητας, των συμπτωμάτων και της κατάλληλης θεραπευτικής προσέγγισης.

Συχνές αιτίες είναι η Hashimoto, προηγούμενη ολική ή μερική θυρεοειδεκτομή, θεραπεία με ραδιενεργό ιώδιο, ακτινοθεραπεία στην περιοχή του τραχήλου, φάρμακα που επηρεάζουν τον θυρεοειδή και σοβαρή έλλειψη ή υπερβολική πρόσληψη ιωδίου σε ειδικές συνθήκες.

Ο αναλυτικός εργαστηριακός έλεγχος περιγράφεται στη σελίδα Εξετάσεις για Υποθυρεοειδισμό: TSH, FT4, Anti-TPO και Hashimoto.

5Συχνότερες αιτίες αυξημένης TSH

Η αυξημένη TSH δεν έχει μία μόνο αιτία. Η πιθανότερη εξήγηση αλλάζει ανάλογα με το αν η FT4 είναι φυσιολογική ή χαμηλή, αν ο ασθενής λαμβάνει ήδη λεβοθυροξίνη και αν το εύρημα είναι μόνιμο ή παροδικό.

Σπανιότερες αιτίες και ασυνήθιστοι συνδυασμοί αποτελεσμάτων χρειάζονται ενδοκρινολογική ή εξειδικευμένη εργαστηριακή διερεύνηση και δεν πρέπει να αποδίδονται αυτόματα σε Hashimoto.

6Hashimoto και αντισώματα θυρεοειδούς

Η θυρεοειδίτιδα Hashimoto είναι αυτοάνοση κατάσταση κατά την οποία το ανοσοποιητικό σύστημα στρέφεται σταδιακά εναντίον του θυρεοειδούς. Με την πάροδο του χρόνου, ο αδένας μπορεί να δυσκολεύεται να παράγει επαρκή ποσότητα ορμονών, με αποτέλεσμα αρχικά αύξηση της TSH και αργότερα πιθανή πτώση της FT4.

Τα anti-TPO είναι τα συχνότερα χρησιμοποιούμενα αντισώματα για τη διερεύνηση αυτοάνοσου υποβάθρου. Τα anti-Tg μπορεί επίσης να είναι θετικά. Τα αντισώματα δεν μετρούν άμεσα τη λειτουργία του θυρεοειδούς και δεν δείχνουν από μόνα τους αν χρειάζεται θεραπεία.

Αντίστροφα, μπορεί να υπάρχει πραγματικός υποθυρεοειδισμός με αρνητικά αντισώματα, ιδιαίτερα μετά από χειρουργείο, ραδιενεργό ιώδιο ή άλλες αιτίες βλάβης του αδένα.

Δείτε επίσης τον πλήρη οδηγό για τη θυρεοειδίτιδα Hashimoto και τη σελίδα Αντισώματα Θυρεοειδούς.

7Συμπτώματα που μπορεί να συνυπάρχουν

Η ήπια αύξηση της TSH, ιδιαίτερα όταν η FT4 είναι φυσιολογική, μπορεί να μην προκαλεί κανένα σύμπτωμα. Όσο μειώνεται η διαθέσιμη θυρεοειδική ορμόνη, μπορεί να εμφανιστούν συμπτώματα συμβατά με υποθυρεοειδισμό.

• Κόπωση, υπνηλία ή μειωμένη αντοχή.
• Αίσθημα κρύου και δυσκολία προσαρμογής σε χαμηλές θερμοκρασίες.
• Δυσκοιλιότητα.
• Ξηρό δέρμα, τριχόπτωση ή εύθραυστα νύχια.
• Αύξηση βάρους ή δυσκολία απώλειας βάρους.
• Βραδύτερος καρδιακός ρυθμός σε ορισμένες περιπτώσεις.
• Μυϊκές ενοχλήσεις, κράμπες ή αδυναμία.
• Διαταραχές περιόδου ή προβλήματα γονιμότητας.
• Δυσκολία συγκέντρωσης, βραδύτητα ή χαμηλή διάθεση.
• Βραχνάδα ή οίδημα σε πιο προχωρημένες περιπτώσεις.

Τα περισσότερα από αυτά τα συμπτώματα είναι μη ειδικά. Κόπωση, αύξηση βάρους, τριχόπτωση ή δυσκοιλιότητα μπορεί να έχουν πολλές άλλες αιτίες. Επομένως, ούτε τα συμπτώματα επιβεβαιώνουν από μόνα τους υποθυρεοειδισμό ούτε μία μικρή αύξηση της TSH εξηγεί υποχρεωτικά κάθε ενόχληση.

Η σωστή εκτίμηση βασίζεται στη συμφωνία μεταξύ συμπτωμάτων, TSH, FT4, ιστορικού και επαναληπτικών αποτελεσμάτων.

8Αρκεί μία αυξημένη μέτρηση;

Μία μόνο αυξημένη TSH δεν αρκεί πάντοτε για να αποδειχθεί μόνιμη θυρεοειδική δυσλειτουργία. Αυτό ισχύει κυρίως όταν η αύξηση είναι μικρή, η FT4 είναι φυσιολογική, δεν υπάρχουν έντονα συμπτώματα και δεν συντρέχει ειδική κατάσταση όπως εγκυμοσύνη.

Η TSH παρουσιάζει φυσιολογική βιολογική διακύμανση και μπορεί να μεταβληθεί μετά από οξεία ασθένεια, αλλαγές φαρμάκων, σημαντική μεταβολή βάρους ή ακανόνιστη λήψη λεβοθυροξίνης. Σε ήπιες περιπτώσεις συχνά χρειάζεται νέα μέτρηση TSH και FT4 έπειτα από κατάλληλο χρονικό διάστημα, το οποίο καθορίζεται από τον θεράποντα ιατρό.

Για συγκρίσιμα αποτελέσματα είναι χρήσιμο οι επαναληπτικές εξετάσεις να γίνονται, όσο είναι εφικτό, στο ίδιο εργαστήριο, σε παρόμοια ώρα και με σταθερό τρόπο λήψης της λεβοθυροξίνης.

9Ποιες εξετάσεις γίνονται στη συνέχεια

Η επιλογή των επόμενων εξετάσεων εξαρτάται από το αρχικό αποτέλεσμα και το κλινικό ερώτημα. Δεν χρειάζεται κάθε ασθενής τον ίδιο εκτεταμένο έλεγχο.

Η επανάληψη των anti-TPO σε τακτά διαστήματα δεν είναι συνήθως απαραίτητη για τη ρύθμιση της θεραπείας. Η παρακολούθηση της λειτουργίας βασίζεται κυρίως στην TSH και, όταν χρειάζεται, στην FT4.

10Αυξημένη TSH ενώ παίρνω Euthyrox

Σε άτομο που λαμβάνει ήδη λεβοθυροξίνη, η αυξημένη TSH μπορεί να σημαίνει ότι η συνολική ποσότητα θυρεοειδικής ορμόνης που φτάνει στον οργανισμό δεν επαρκεί. Πριν θεωρηθεί όμως ότι χρειάζεται απλώς μεγαλύτερη δόση, πρέπει να ελεγχθεί ο τρόπος λήψης.

• Παραλείπονται δόσεις ή λαμβάνονται σε διαφορετικές ώρες;
• Το χάπι λαμβάνεται μαζί με πρωινό, καφέ ή γάλα;
• Λαμβάνεται κοντά σε σίδηρο, ασβέστιο, μαγνήσιο ή αντιόξινα;
• Έγινε πρόσφατα αλλαγή σκευάσματος ή ρουτίνας;
• Υπάρχει σημαντική μεταβολή βάρους, εγκυμοσύνη ή νέο φάρμακο;
• Υπάρχει πιθανότητα κοιλιοκάκης, ατροφικής γαστρίτιδας ή άλλου προβλήματος απορρόφησης;
• Έγινε η εξέταση πολύ σύντομα μετά από αλλαγή δόσης;

Η δόση δεν πρέπει να αλλάζει αυθαίρετα με βάση ένα μόνο αποτέλεσμα. Η υπερβολική αύξηση μπορεί να οδηγήσει σε καταστολή της TSH, ταχυκαρδίες, τρόμο, επιδείνωση οστικού κινδύνου ή αρρυθμίες σε ευάλωτα άτομα.

Δείτε τον πλήρη οδηγό Euthyrox: σωστή λήψη, TSH και παρακολούθηση.

11Φάρμακα, συμπληρώματα και εργαστηριακές παρεμβολές

Ορισμένα φάρμακα μπορούν να προκαλέσουν πραγματική μεταβολή της λειτουργίας του θυρεοειδούς. Σε αυτά περιλαμβάνονται, ανάλογα με την περίπτωση, το λίθιο, η αμιωδαρόνη, ορισμένες ανοσοθεραπείες, ιντερφερόνες και άλλες εξειδικευμένες αγωγές.

Άλλα σκευάσματα δεν αλλάζουν απαραίτητα τον θυρεοειδή, αλλά επηρεάζουν την απορρόφηση της λεβοθυροξίνης. Σίδηρος, ασβέστιο, ορισμένα αντιόξινα και φάρμακα που μεταβάλλουν τη γαστρική οξύτητα μπορεί να χρειάζονται χρονική απόσταση ή διαφορετική διαχείριση σύμφωνα με την ιατρική οδηγία.

Η βιοτίνη σε υψηλές δόσεις μπορεί να επηρεάσει ορισμένες ανοσοχημικές μεθόδους και να δημιουργήσει παραπλανητικά αποτελέσματα. Για αυτό πρέπει να δηλώνεται στο εργαστήριο, χωρίς να διακόπτεται αυθαίρετα όταν έχει δοθεί για ιατρικό λόγο.

Πριν από την αιμοληψία δείτε και τις αναλυτικές οδηγίες στη σελίδα Προετοιμασία Εξετάσεων Αίματος.

12Αυξημένη TSH στην εγκυμοσύνη και πριν από σύλληψη

Η εγκυμοσύνη αποτελεί ειδική κατάσταση. Οι ανάγκες σε θυρεοειδική ορμόνη μεταβάλλονται, τα όρια αξιολόγησης δεν είναι πάντοτε ίδια με εκείνα του γενικού ενήλικου πληθυσμού και η ερμηνεία πρέπει να λαμβάνει υπόψη το στάδιο της κύησης, την FT4, τα αντισώματα και το προηγούμενο ιστορικό.

Γυναίκα που γνωρίζει ότι έχει υποθυρεοειδισμό και λαμβάνει λεβοθυροξίνη πρέπει να επικοινωνήσει έγκαιρα με τον θεράποντα ιατρό όταν επιβεβαιωθεί εγκυμοσύνη. Οι ανάγκες σε λεβοθυροξίνη συχνά αυξάνονται και απαιτείται στενότερη εργαστηριακή παρακολούθηση.

Νέα αυξημένη TSH στην εγκυμοσύνη δεν πρέπει να ερμηνεύεται μόνο από ένα γενικό όριο του εργαστηρίου. Η εμφανής εικόνα με υψηλή TSH και χαμηλή FT4 χρειάζεται άμεση ιατρική αντιμετώπιση, ενώ στις ηπιότερες αυξήσεις η απόφαση εξαρτάται από το ύψος της TSH, την FT4, τα anti-TPO και το συνολικό μαιευτικό και ενδοκρινολογικό πλαίσιο.

Η ίδια προσοχή χρειάζεται και πριν από προγραμματισμένη σύλληψη, ιδιαίτερα σε γυναίκες με γνωστή Hashimoto, προηγούμενη θυρεοειδεκτομή, θεραπεία Graves, υπογονιμότητα ή επαναλαμβανόμενες αποβολές.

13Αυξημένη TSH σε ηλικιωμένους και παιδιά

Ηλικιωμένοι

Στις μεγαλύτερες ηλικίες η TSH μπορεί φυσιολογικά να βρίσκεται σε ελαφρώς υψηλότερα επίπεδα σε σχέση με νεότερους ενήλικες. Μία μικρή αύξηση δεν πρέπει να οδηγεί αυτόματα σε θεραπεία χωρίς να αξιολογηθούν η FT4, τα συμπτώματα, τα αντισώματα, η καρδιαγγειακή κατάσταση και η επιμονή του ευρήματος.

Η υπερθεραπεία έχει ιδιαίτερη σημασία σε ηλικιωμένους, επειδή η υπερβολικά χαμηλή TSH μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο αρρυθμιών και οστικής απώλειας. Η έναρξη και η προσαρμογή λεβοθυροξίνης γίνονται προσεκτικά και εξατομικευμένα.

Παιδιά και έφηβοι

Στα παιδιά χρησιμοποιούνται ηλικιακά όρια αναφοράς. Η αξιολόγηση επηρεάζεται από την ηλικία, την ανάπτυξη, την εφηβεία, τα συμπτώματα, την παρουσία βρογχοκήλης, τα αντισώματα και το ύψος της TSH.

Επειδή οι θυρεοειδικές ορμόνες συμμετέχουν στην ανάπτυξη και στη νευρολογική ωρίμανση, επίμονη ή σημαντική διαταραχή χρειάζεται παιδιατρική ή παιδοενδοκρινολογική εκτίμηση και δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται με τα ίδια ακριβώς κριτήρια που χρησιμοποιούνται στους ενήλικες.

14Πότε χρειάζεται θεραπεία

Η θεραπευτική απόφαση δεν βασίζεται μόνο σε έναν αριθμό TSH. Η λεβοθυροξίνη είναι η θεραπεία πρώτης επιλογής στον επιβεβαιωμένο πρωτοπαθή υποθυρεοειδισμό, αλλά η ανάγκη έναρξης, η αρχική δόση και ο στόχος παρακολούθησης διαφέρουν από ασθενή σε ασθενή.

Υψηλή TSH με χαμηλή FT4: συνήθως πρόκειται για εμφανή υποθυρεοειδισμό και υπάρχει σαφής ένδειξη ιατρικής αξιολόγησης για θεραπεία υποκατάστασης.

Υψηλή TSH με φυσιολογική FT4: η απόφαση είναι πιο εξατομικευμένη. Λαμβάνονται υπόψη αν η TSH παραμένει αυξημένη σε επανάληψη, αν βρίσκεται σημαντικά πάνω από το όριο, αν υπάρχουν συμπτώματα, θετικά anti-TPO, βρογχοκήλη, καρδιαγγειακοί παράγοντες, εγκυμοσύνη ή επιθυμία σύλληψης.

Σε ενήλικες με επίμονη TSH περίπου 10 mIU/L ή υψηλότερη, οι διεθνείς οδηγίες συνήθως δίνουν μεγαλύτερο βάρος στην έναρξη λεβοθυροξίνης. Κάτω από αυτό το επίπεδο η απόφαση είναι συχνότερα εξατομικευμένη και δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως αυτόματος κανόνας.

Σκευάσματα Τ3 ή φυσικά εκχυλίσματα θυρεοειδούς δεν αποτελούν συνήθη θεραπεία πρώτης γραμμής για τον πρωτοπαθή υποθυρεοειδισμό. Ειδικές θεραπευτικές επιλογές χρειάζονται ενδοκρινολογική εκτίμηση.

15Πότε χρειάζεται υπέρηχος ή άμεση αξιολόγηση

Ο υπέρηχος θυρεοειδούς δεν είναι υποχρεωτική εξέταση για κάθε αυξημένη TSH. Η TSH και η FT4 αξιολογούν τη λειτουργία, ενώ ο υπέρηχος αξιολογεί τη μορφολογία του αδένα.

Υπέρηχος μπορεί να χρειαστεί όταν υπάρχει:

• ψηλαφητή διόγκωση ή βρογχοκήλη,
• όζος ή ασυμμετρία,
• πίεση στον λαιμό ή δυσκολία στην κατάποση,
• πόνος στην περιοχή του θυρεοειδούς,
• ύποπτο εύρημα στην κλινική εξέταση,
• ανάγκη μορφολογικής αξιολόγησης πιθανής χρόνιας θυρεοειδίτιδας.

Πιο άμεση ιατρική εκτίμηση χρειάζεται όταν:

• η FT4 είναι χαμηλή,
• η TSH είναι πολύ αυξημένη ή αυξάνεται γρήγορα,
• υπάρχει εγκυμοσύνη ή προγραμματισμός κύησης,
• υπάρχει παιδική ηλικία ή καθυστέρηση ανάπτυξης,
• εμφανίζονται έντονη υπνηλία, σύγχυση, δύσπνοια, υποθερμία ή μεγάλη επιδείνωση της γενικής κατάστασης,
• υπάρχει ιστορικό θυρεοειδεκτομής και διακοπή θεραπείας.

Η μυξοιδηματική κρίση είναι εξαιρετικά σπάνια αλλά αποτελεί επείγουσα κατάσταση. Δεν αφορά τη συνηθισμένη ήπια αύξηση της TSH, αλλά σοβαρό, παραμελημένο υποθυρεοειδισμό με σημαντική κλινική επιβάρυνση.

16Συχνές ερωτήσεις

17Τι να θυμάστε, ραντεβού και βιβλιογραφία