Δοκιμασία Διέγερσης Κορτιζόλης (ACTH / Synacthen): Πότε γίνεται και πώς ερμηνεύεται
Σε 1 λεπτό
- Η δοκιμασία ACTH αξιολογεί αν τα επινεφρίδια μπορούν να παράγουν επαρκή κορτιζόλη μετά από ορμονική διέγερση.
- Ζητείται όταν υπάρχει υποψία επινεφριδιακής ανεπάρκειας ή δυσλειτουργίας του άξονα υπόφυσης–επινεφριδίων.
- Το φυσιολογικό όριο κορύφωσης εξαρτάται από τη μέθοδο μέτρησης (παλαιότερα ≥18 μg/dL, με νεότερα assays συχνά ~14–15 μg/dL).
Η δοκιμασία διέγερσης κορτιζόλης αποτελεί εξειδικευμένο δυναμικό έλεγχο του άξονα υποθαλάμου–υπόφυσης–επινεφριδίων και συμπληρώνει τον βασικό οδηγό μας για την Κορτιζόλη (Ορμόνη του Στρες): Τιμές, Συμπτώματα & Ρύθμιση.
Στο παρόν άρθρο αναλύουμε πότε ζητείται η εξέταση, πώς εκτελείται και πώς ερμηνεύονται κλινικά τα αποτελέσματά της.
1
Τι είναι η δοκιμασία ACTH
Η δοκιμασία διέγερσης κορτιζόλης με ACTH είναι δυναμική ενδοκρινολογική εξέταση που αξιολογεί τη λειτουργική ικανότητα των επινεφριδίων να παράγουν κορτιζόλη μετά από χορήγηση συνθετικής ACTH (Synacthen / cosyntropin).
Χρησιμοποιείται για την επιβεβαίωση ή τον αποκλεισμό επινεφριδιακής ανεπάρκειας, ιδίως όταν η απλή πρωινή μέτρηση κορτιζόλης βρίσκεται σε οριακές τιμές και δεν επαρκεί για ασφαλή διάγνωση.
Τι μετράει στην πράξη
2
Πότε ζητείται
Η δοκιμασία διέγερσης κορτιζόλης ζητείται όταν υπάρχει κλινική υποψία επινεφριδιακής ανεπάρκειας ή όταν η πρωινή κορτιζόλη βρίσκεται σε οριακές τιμές και απαιτείται δυναμικός έλεγχος του άξονα υπόφυσης–επινεφριδίων.
Συμπτώματα που μπορεί να οδηγήσουν σε έλεγχο είναι ανεξήγητη κόπωση, υπόταση, υπονατριαιμία, απώλεια βάρους ή υπογλυκαιμικά επεισόδια, ιδιαίτερα όταν δεν υπάρχει άλλη σαφής αιτία.
- Έλεγχος πρωτοπαθούς επινεφριδιακής ανεπάρκειας (νόσος Addison).
- Έλεγχος δευτεροπαθούς ή τριτοπαθούς ανεπάρκειας (διαταραχές υπόφυσης ή υποθαλάμου), ιδίως μετά από χειρουργείο υπόφυσης ή παρατεταμένη κορτικοθεραπεία.
- Διερεύνηση όταν τα συμπτώματα δεν εξηγούνται από άλλες αιτίες και οι στατικές μετρήσεις κορτιζόλης δεν επαρκούν για ασφαλές συμπέρασμα.
3
Προετοιμασία πριν την εξέταση
Η εξέταση πραγματοποιείται συνήθως τις πρωινές ώρες, όταν η φυσιολογική έκκριση κορτιζόλης είναι υψηλότερη. Η σωστή προετοιμασία είναι καθοριστική, καθώς ορισμένα φάρμακα και καταστάσεις μπορούν να επηρεάσουν την απάντηση.
- Ενημερώστε τον ιατρό και το εργαστήριο για όλα τα φάρμακα που λαμβάνετε, ιδίως κορτικοστεροειδή (από το στόμα, εισπνεόμενα ή τοπικά) και οιστρογόνα.
- Σε θεραπεία με υδροκορτιζόνη ή πρεδνιζολόνη, ο θεράπων ιατρός καθορίζει αν απαιτείται προσωρινή διακοπή ή τροποποίηση πριν τη δοκιμασία.
- Σε οξεία λοίμωξη, πυρετό ή έντονο στρες, μπορεί να χρειαστεί αναβολή ή ειδική ιατρική αξιολόγηση.
Σημείωση για τα αντισυλληπτικά
4
Πώς γίνεται (βήματα & χρόνοι)
Η δοκιμασία διέγερσης κορτιζόλης πραγματοποιείται με χορήγηση συνθετικής ACTH και διαδοχικές μετρήσεις κορτιζόλης σε συγκεκριμένα χρονικά σημεία.
Το συνηθέστερο πρωτόκολλο είναι η “standard” δοκιμασία με 250 μg ACTH. Λαμβάνεται αρχικό δείγμα (0′) και στη συνέχεια δείγματα συνήθως στα 30′ και/ή 60′, ώστε να αξιολογηθεί η μέγιστη απάντηση των επινεφριδίων.
