SHBG: Εξέταση Αίματος, Φυσιολογικές Τιμές & Ερμηνεία

Συντάκτης & Ιατρική επιμέλεια: — Ιατρός Βιοπαθολόγος
Δημοσίευση: Τελευταία ενημέρωση:
ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΤΙΜΗ ΕΞΕΤΑΣΗΣ SHBG
15–20 €
Ενδεικτικό κόστος μεμονωμένης μέτρησης. Η τελική χρέωση και το κόστος τυχόν συνοδών εξετάσεων επιβεβαιώνονται από το εργαστήριο.
Με λίγα λόγια: Η SHBG είναι πρωτεΐνη που παράγεται κυρίως στο ήπαρ και δεσμεύει τις ορμόνες του φύλου, ιδιαίτερα την τεστοστερόνη. Η μέτρησή της βοηθά στην ερμηνεία της ολικής και ελεύθερης τεστοστερόνης, στον έλεγχο υπερανδρογονισμού στις γυναίκες και, υπό προϋποθέσεις, στη διερεύνηση υπογοναδισμού στους άνδρες. Υψηλή ή χαμηλή SHBG δεν αποτελεί διάγνωση από μόνη της. Για τη μεμονωμένη εξέταση συνήθως δεν χρειάζεται νηστεία.[1][2][5]
Περιεχόμενα άρθρου

1Τι είναι η SHBG;

Σύντομη απάντηση: Η SHBG είναι πρωτεΐνη του αίματος που δεσμεύει κυρίως την τεστοστερόνη και την οιστραδιόλη, ρυθμίζοντας πόση ορμόνη είναι διαθέσιμη για βιολογική δράση στους ιστούς.

Η SHBG σημαίνει Sex Hormone Binding Globulin, δηλαδή σφαιρίνη που δεσμεύει τις ορμόνες του φύλου. Παράγεται κυρίως στο ήπαρ και κυκλοφορεί στο αίμα, όπου προσδένεται με μεγάλη συγγένεια σε στεροειδείς ορμόνες όπως η τεστοστερόνη, η διυδροτεστοστερόνη και η οιστραδιόλη. Η βασική της λειτουργία είναι να μεταφέρει τις ορμόνες στο αίμα και να ρυθμίζει το ποσοστό που παραμένει ελεύθερο.

Αυτό έχει μεγάλη κλινική σημασία, γιατί η ολική τεστοστερόνη δεν δείχνει πάντα πόση τεστοστερόνη είναι πραγματικά διαθέσιμη. Ένα μεγάλο μέρος της τεστοστερόνης είναι δεσμευμένο στη SHBG και θεωρείται βιολογικά λιγότερο διαθέσιμο. Ένα άλλο μέρος είναι δεσμευμένο χαλαρά στην αλβουμίνη, ενώ ένα μικρό ποσοστό κυκλοφορεί ελεύθερο. Το ελεύθερο και το χαλαρά δεσμευμένο κλάσμα είναι εκείνα που έχουν μεγαλύτερη βιολογική σημασία.

Με απλά λόγια, η SHBG δεν είναι ορμόνη και δεν προκαλεί από μόνη της συμπτώματα. Λειτουργεί όμως σαν «ρυθμιστής διαθεσιμότητας». Όταν η SHBG είναι υψηλή, μπορεί να δεσμεύει μεγαλύτερο ποσοστό τεστοστερόνης και να μειώνει τη διαθέσιμη ποσότητα. Όταν είναι χαμηλή, μπορεί να αυξάνει το ποσοστό της ελεύθερης τεστοστερόνης, αλλά συχνά αυτό συνδέεται με μεταβολικές διαταραχές όπως ινσουλινοαντίσταση και παχυσαρκία.[1][2]

Τι να θυμάστε: Δεν έχει νόημα να αξιολογείται η SHBG απομονωμένα. Η πραγματική αξία της φαίνεται όταν συνδυάζεται με ολική τεστοστερόνη, ελεύθερη ή υπολογιζόμενη τεστοστερόνη, FAI, συμπτώματα και συνοδές εξετάσεις.

2Ποιος είναι ο ρόλος της στις ορμόνες;

Σύντομη απάντηση: Η SHBG καθορίζει πόσο από την τεστοστερόνη και τα οιστρογόνα παραμένει δεσμευμένο και πόσο είναι διαθέσιμο να δράσει στους ιστούς.

Οι ορμόνες του φύλου δεν κυκλοφορούν όλες με τον ίδιο τρόπο στο αίμα. Ένα μέρος τους είναι δεσμευμένο στη SHBG, ένα μέρος στην αλβουμίνη και ένα μικρό μέρος είναι ελεύθερο. Η διαφορά αυτή έχει σημασία, γιατί η ελεύθερη και η βιοδιαθέσιμη τεστοστερόνη μπορεί να είναι χαμηλή ή υψηλή ακόμη και όταν η ολική τεστοστερόνη φαίνεται εντός ορίων.

Η SHBG δεσμεύει την τεστοστερόνη με ισχυρό τρόπο. Όσο αυξάνεται η SHBG, τόσο μεγαλύτερο ποσοστό της τεστοστερόνης παραμένει δεσμευμένο. Αυτό μπορεί να δημιουργήσει εικόνα χαμηλής διαθέσιμης τεστοστερόνης, ιδίως σε άνδρες με συμπτώματα υπογοναδισμού ή σε γυναίκες όπου χρειάζεται ακριβής αξιολόγηση υπερανδρογοναιμίας. Αντίθετα, όταν η SHBG είναι χαμηλή, ο δείκτης ελεύθερων ανδρογόνων (FAI) μπορεί να αυξηθεί, κάτι που έχει σημασία σε PCOS, ακμή, υπερτρίχωση και διαταραχές κύκλου.

Στην πράξη, δύο άνθρωποι με ίδια ολική τεστοστερόνη μπορεί να έχουν εντελώς διαφορετική βιολογική εικόνα. Ο ένας μπορεί να έχει υψηλή SHBG και χαμηλή ελεύθερη τεστοστερόνη, ενώ ο άλλος χαμηλή SHBG και αυξημένη διαθέσιμη τεστοστερόνη. Αυτός είναι ο λόγος που η SHBG συχνά εξηγεί γιατί τα συμπτώματα δεν «ταιριάζουν» με την απλή ολική τιμή.[1][5]

Συχνό κλινικό λάθος: Να αξιολογείται μόνο η ολική τεστοστερόνη χωρίς SHBG. Έτσι μπορεί να χαθεί είτε λειτουργική ανεπάρκεια τεστοστερόνης είτε υπερανδρογονική εικόνα.

3Πότε ζητείται η εξέταση;

Σύντομη απάντηση: Η SHBG ζητείται όταν υπάρχει υποψία ότι η διαθέσιμη τεστοστερόνη ή η ανδρογονική δράση δεν αντιστοιχεί στην απλή ολική τεστοστερόνη.

Η εξέταση SHBG δεν είναι απαραίτητη σε κάθε ορμονικό έλεγχο, αλλά είναι ιδιαίτερα χρήσιμη όταν υπάρχει ασυμφωνία ανάμεσα στα συμπτώματα και στις βασικές ορμονικές τιμές. Για παράδειγμα, ένας άνδρας μπορεί να έχει φυσιολογική ολική τεστοστερόνη αλλά συμπτώματα χαμηλής διαθέσιμης τεστοστερόνης, όπως μειωμένη σεξουαλική επιθυμία, κόπωση ή απώλεια μυϊκής μάζας. Αν η SHBG είναι υψηλή, η ελεύθερη τεστοστερόνη μπορεί να είναι χαμηλότερη από όσο δείχνει η ολική τιμή.

Στις γυναίκες, η SHBG ζητείται συχνά σε διερεύνηση υπερανδρογοναιμίας. Συμπτώματα όπως ακμή, υπερτρίχωση, λιπαρότητα δέρματος, αραίωση μαλλιών ανδρογενετικού τύπου και ακανόνιστος κύκλος μπορεί να σχετίζονται με αυξημένη βιοδιαθέσιμη τεστοστερόνη. Σε αυτές τις περιπτώσεις, ο υπολογισμός του δείκτης ελεύθερων ανδρογόνων (FAI) με βάση την ολική τεστοστερόνη και την SHBG μπορεί να είναι πιο χρήσιμος από την απλή ολική τιμή.

Η SHBG μπορεί επίσης να ζητηθεί σε υπογονιμότητα, PCOS, υποψία υπογοναδισμού, παχυσαρκία, ινσουλινοαντίσταση, διαταραχές θυρεοειδούς, ηπατικές διαταραχές και πριν ή κατά τη διάρκεια ορμονικών θεραπειών. Εντάσσεται συχνά σε ευρύτερο ορμονικό έλεγχο μαζί με τεστοστερόνη, LH, FSH, οιστραδιόλη, προλακτίνη, TSH και μεταβολικούς δείκτες.[2][3]

Πότε έχει μεγαλύτερη αξία: όταν η ολική τεστοστερόνη φαίνεται «φυσιολογική», αλλά ο ασθενής έχει συμπτώματα που δείχνουν χαμηλή ή αυξημένη ανδρογονική δράση.

4Φυσιολογικές τιμές SHBG

Η SHBG μετριέται κυρίως σε nmol/L. Δεν υπάρχει ένα μοναδικό «φυσιολογικό» εύρος που ισχύει για κάθε εργαστήριο: τα όρια εξαρτώνται από τη μέθοδο, την ηλικία, το φύλο και την ορμονική κατάσταση. Γι’ αυτό χρησιμοποιούμε πρώτα τα όρια που αναγράφονται στο συγκεκριμένο αποτέλεσμα.[2][6]

Ως ενδεικτικό παράδειγμα, ένα βρετανικό νοσοκομειακό εργαστήριο δημοσιεύει τα ακόλουθα διαστήματα. Δεν είναι κατ’ ανάγκη τα διαστήματα του δικού σας εργαστηρίου:

ΦύλοΚάτω των 50 ετώνΆνω των 50 ετών
Άνδρες15–64 nmol/L14–78 nmol/L
Γυναίκες19–145 nmol/L14–136 nmol/L

Οι τιμές αυτές είναι δημοσιευμένα παραδείγματα συγκεκριμένης μεθόδου, όχι διαγνωστικά όρια για υπερανδρογονισμό ή υπογοναδισμό. Σε γυναίκες που λαμβάνουν αντισυλληπτικά ή είναι έγκυες, η SHBG μπορεί να αυξηθεί σημαντικά και η σύγκριση με απλό πληθυσμιακό εύρος χρειάζεται προσοχή.[2][3]

Παράδειγμα: SHBG 80 nmol/L μπορεί να έχει διαφορετική σημασία σε άνδρα με συμπτώματα χαμηλής τεστοστερόνης, σε γυναίκα που λαμβάνει αντισυλληπτικό και σε έγκυο. Δεν αξιολογείται χωρίς κλινικό πλαίσιο.

5Υψηλή SHBG: τι σημαίνει;

Σύντομη απάντηση: Υψηλή SHBG μπορεί να μειώσει τη διαθέσιμη τεστοστερόνη, ακόμη και όταν η ολική τεστοστερόνη βρίσκεται μέσα στα όρια.

Όταν η SHBG είναι αυξημένη, μεγαλύτερο ποσοστό της τεστοστερόνης δεσμεύεται ισχυρά. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε χαμηλότερη ελεύθερη ή βιοδιαθέσιμη τεστοστερόνη. Στους άνδρες, αυτό μπορεί να σχετίζεται με συμπτώματα όπως μειωμένη σεξουαλική επιθυμία, κόπωση, χαμηλή ενέργεια, δυσκολία στην αύξηση μυϊκής μάζας, διαταραχές διάθεσης ή στυτική δυσλειτουργία. Στις γυναίκες, υψηλή SHBG μπορεί να μειώνει την ανδρογονική δράση και συχνά παρατηρείται με χρήση οιστρογονικών αντισυλληπτικών.

Συχνές αιτίες αυξημένης SHBG είναι ο υπερθυρεοειδισμός, η ηπατική νόσος, η αυξημένη οιστρογονική επίδραση, τα συνδυασμένα αντισυλληπτικά, η χαμηλή πρόσληψη θερμίδων, το χαμηλό σωματικό βάρος και η μεγαλύτερη ηλικία. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να σχετίζεται και με φαρμακευτική αγωγή ή με καταστάσεις που μεταβάλλουν την ηπατική σύνθεση πρωτεϊνών.

Η υψηλή SHBG δεν αντιμετωπίζεται ως ανεξάρτητη «νόσος». Χρειάζεται να αναζητηθεί η αιτία. Αν συνυπάρχουν συμπτώματα χαμηλής τεστοστερόνης, πρέπει να αξιολογηθεί η ελεύθερη ή υπολογιζόμενη τεστοστερόνη. Αν υπάρχει υποψία θυρεοειδοπάθειας, χρειάζεται TSH, FT4 και ενδεχομένως FT3. Αν υπάρχει υποψία ηπατικής συμμετοχής, χρήσιμα είναι AST, ALT, γ-GT, ALP, χολερυθρίνη και συνολική κλινική εκτίμηση.[1][4]

Τι να θυμάστε: Υψηλή SHBG μπορεί να «κρύβει» χαμηλή διαθέσιμη τεστοστερόνη. Γι’ αυτό δεν αρκεί πάντα η ολική τεστοστερόνη.

6Χαμηλή SHBG: τι σημαίνει;

Η χαμηλή SHBG συχνά συναντάται σε παχυσαρκία, διαβήτη τύπου 2, ινσουλινοαντίσταση, υποθυρεοειδισμό και σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών. Μπορεί επίσης να επηρεάζεται από ανδρογόνα, ορισμένα προγεσταγόνα, γλυκοκορτικοειδή ή νεφρωσικό σύνδρομο. Η χαμηλή τιμή δεν αποδεικνύει από μόνη της οποιαδήποτε από αυτές τις καταστάσεις.[1][5]

Όταν η SHBG μειώνεται, μεταβάλλεται η κατανομή της ολικής τεστοστερόνης μεταξύ δεσμευμένου και ελεύθερου κλάσματος. Αυτό δεν σημαίνει ότι η απόλυτη συγκέντρωση της ελεύθερης τεστοστερόνης είναι πάντα αυξημένη. Ιδιαίτερα στους άνδρες με παχυσαρκία, η ολική τεστοστερόνη μπορεί να είναι χαμηλή εξαιτίας μειωμένης SHBG, χωρίς ανάλογη μείωση της υπολογιζόμενης ελεύθερης τεστοστερόνης.

Στις γυναίκες, χαμηλή SHBG μπορεί να συνδέεται με αυξημένο δείκτη ελεύθερων ανδρογόνων και συμπτώματα, όπως ακμή, υπερτρίχωση ή διαταραχές κύκλου. Όμως ο δείκτης γίνεται λιγότερο αξιόπιστος όταν η SHBG είναι πολύ χαμηλή, ιδίως κάτω από 30 nmol/L.[4]

Κλινική σημασία: Η χαμηλή SHBG είναι ένδειξη που μπορεί να κατευθύνει τη διερεύνηση, όχι αυτόνομη εξέταση διάγνωσης ινσουλινοαντίστασης ή πολυκυστικών ωοθηκών.

7SHBG, τεστοστερόνη και δείκτης ελεύθερων ανδρογόνων

Η ολική τεστοστερόνη περιλαμβάνει το τμήμα που κυκλοφορεί δεσμευμένο στη SHBG, το τμήμα που συνδέεται με την αλβουμίνη και το μικρό ελεύθερο κλάσμα. Επειδή η SHBG επηρεάζει αυτή την κατανομή, η μέτρησή της είναι χρήσιμη όταν η ολική τεστοστερόνη δεν συμβαδίζει με τα συμπτώματα.[5]

Δείκτης ελεύθερων ανδρογόνων (FAI): χρησιμοποιείται κυρίως στη διερεύνηση γυναικείου υπερανδρογονισμού. Υπολογίζεται από τον τύπο:

FAI = [Ολική τεστοστερόνη (nmol/L) ÷ SHBG (nmol/L)] × 100

Είναι κρίσιμο και οι δύο τιμές να έχουν τις ίδιες μονάδες πριν γίνει ο υπολογισμός. Για παράδειγμα, ολική τεστοστερόνη 1,0 nmol/L και SHBG 50 nmol/L δίνουν FAI 2. Η τιμή του δείκτη δεν αποτελεί αυτούσια μέτρηση της ελεύθερης τεστοστερόνης.[3]

Περιορισμοί: σε SHBG κάτω από 30 nmol/L, ο FAI μπορεί να υπερεκτιμά την περίσσεια ανδρογόνων. Στην περίπτωση αυτή ο υπολογισμός ελεύθερης τεστοστερόνης με κατάλληλη εξίσωση ή η μέτρηση με μέθοδο ισορροπίας είναι συχνά καταλληλότερος τρόπος αξιολόγησης. Επιπλέον, ο δείκτης FAI δεν ενδείκνυται για την εκτίμηση τεστοστερόνης στους άνδρες.[4][2]

Στους άνδρες με οριακή ολική τεστοστερόνη ή με παράγοντες που μεταβάλλουν την SHBG, προτιμάται υπολογιζόμενη ελεύθερη τεστοστερόνη με ολική τεστοστερόνη, SHBG και αλβουμίνη, ή ειδική αξιόπιστη εργαστηριακή μέθοδος. Οι απλές άμεσες ανοσολογικές μετρήσεις ελεύθερης τεστοστερόνης μπορεί να είναι αναξιόπιστες.[5]

8SHBG στις γυναίκες και στο σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών

Στις γυναίκες, η SHBG χρησιμεύει περισσότερο στη διερεύνηση υπερανδρογονισμού: υπερτρίχωση, ακμή, ανδρογενετική αραίωση τριχών και διαταραχές εμμήνου ρύσεως. Στο σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών (PCOS), η χαμηλή SHBG μπορεί να συνδυάζεται με αυξημένη διαθέσιμη τεστοστερόνη. Η διάγνωση όμως δεν βασίζεται στη SHBG μόνη της.[3]

Στον βιοχημικό έλεγχο χρησιμοποιούνται ολική και, όταν χρειάζεται, ελεύθερη ή υπολογιζόμενη τεστοστερόνη. Εάν δεν τεκμηριώνεται υπερανδρογονισμός, ο ιατρός μπορεί να συνεκτιμήσει ανδροστενδιόνη ή DHEA-S, με γνώση των περιορισμών τους. Η διεθνής οδηγία προτιμά ακριβείς μεθόδους φασματομετρίας μάζας για τη μέτρηση χαμηλών συγκεντρώσεων τεστοστερόνης στις γυναίκες.[3]

Τα συνδυασμένα αντισυλληπτικά συνήθως αυξάνουν την SHBG και μειώνουν την παραγωγή ανδρογόνων. Γι’ αυτό η αξιολόγηση βιοχημικού υπερανδρογονισμού όσο λαμβάνεται τέτοια αγωγή μπορεί να είναι δύσκολη. Αν είναι απολύτως απαραίτητος ο έλεγχος, οι οδηγίες προβλέπουν ενδεχόμενη διακοπή για τουλάχιστον τρεις μήνες με ιατρική απόφαση και εναλλακτική αντισύλληψη — ποτέ αυθαίρετη διακοπή.[3]

Η έντονα αυξανόμενη τριχοφυΐα ή άλλα ταχέως εξελισσόμενα σημεία περίσσειας ανδρογόνων απαιτούν αξιολόγηση και για άλλες αιτίες πέρα από το PCOS. Η SHBG είναι συμπληρωματικό στοιχείο και δεν αποκλείει σοβαρότερη αιτία αν οι συνοδές τιμές ή η κλινική εικόνα είναι ασυνήθιστες.

9SHBG στους άνδρες και υπογοναδισμός

Στους άνδρες, η SHBG είναι ιδιαίτερα χρήσιμη όταν υπάρχουν συμπτώματα συμβατά με υπογοναδισμό αλλά η ολική τεστοστερόνη είναι οριακή ή δεν εξηγεί την εικόνα. Για παράδειγμα, αυξημένη SHBG μπορεί να συνυπάρχει με σχετικά φυσιολογική ολική αλλά μειωμένη ελεύθερη τεστοστερόνη, ενώ χαμηλή SHBG σε παχυσαρκία μπορεί να μειώνει την ολική χωρίς αντίστοιχη μείωση του ελεύθερου κλάσματος.[5]

Η διάγνωση υπογοναδισμού προϋποθέτει συμπτώματα και επανειλημμένα χαμηλή τεστοστερόνη. Οι κατευθυντήριες οδηγίες συστήνουν δύο ξεχωριστές πρωινές μετρήσεις ολικής τεστοστερόνης, κατά προτίμηση νηστείας. Όταν η SHBG είναι παθολογικά υψηλή/χαμηλή ή η ολική τεστοστερόνη βρίσκεται κοντά στο κατώτερο όριο, εκτιμάται και η ελεύθερη τεστοστερόνη με αξιόπιστη μέθοδο ή υπολογισμό.[5]

Ανάλογα με τα ευρήματα, οι LH και FSH βοηθούν στον διαχωρισμό πρωτοπαθούς από δευτεροπαθή υπογοναδισμό. Η προλακτίνη ή άλλες εξετάσεις προστίθενται μόνο εφόσον υποδεικνύονται από την κλινική εικόνα. Η SHBG από μόνη της δεν θέτει διάγνωση και δεν αποτελεί ένδειξη χορήγησης τεστοστερόνης.

Σημαντικό: Ο δείκτης FAI που χρησιμοποιείται συχνά στον έλεγχο γυναικών δεν είναι κατάλληλος για τους άνδρες. Για εκείνους αξιολογείται η ελεύθερη τεστοστερόνη, όταν υπάρχει ένδειξη.[2]

10Θυρεοειδής, ήπαρ και φάρμακα

Σύντομη απάντηση: Η SHBG παράγεται κυρίως στο ήπαρ και επηρεάζεται έντονα από τον θυρεοειδή, τα οιστρογόνα, το βάρος και ορισμένα φάρμακα.

Ο θυρεοειδής έχει σημαντική επίδραση στην SHBG. Στον υπερθυρεοειδισμό, η SHBG συχνά αυξάνεται, ενώ στον υποθυρεοειδισμό μπορεί να μειωθεί. Αυτό σημαίνει ότι μια ανεξήγητη αλλαγή στην SHBG μπορεί να είναι ένδειξη ότι πρέπει να ελεγχθεί η θυρεοειδική λειτουργία με TSH, FT4 και κατά περίπτωση FT3 ή αντισώματα θυρεοειδούς.

Το ήπαρ είναι επίσης κεντρικό, επειδή εκεί παράγεται μεγάλο μέρος της SHBG. Ηπατικές νόσοι, λιπώδης διήθηση, φλεγμονή, αλκοόλ, φάρμακα ή μεταβολικές διαταραχές μπορούν να επηρεάσουν την παραγωγή της. Για αυτό μια παθολογική SHBG ανάλογα με τα συμπτώματα και το ιστορικό μπορεί να αξιολογηθεί μαζί με ηπατικούς ή μεταβολικούς δείκτες.

Τα φάρμακα και οι ορμονικές θεραπείες έχουν επίσης σημασία. Οιστρογόνα και συνδυασμένα αντισυλληπτικά μπορούν να αυξήσουν την SHBG. Ανδρογόνα, αναβολικά στεροειδή ή ορισμένες μεταβολικές καταστάσεις μπορεί να τη μειώσουν. Επίσης, η απότομη απώλεια βάρους, οι διατροφικές διαταραχές, η σοβαρή νόσος και ορισμένες χρόνιες καταστάσεις μπορούν να επηρεάσουν την τιμή.[1][2]

Πριν την εξέταση: ενημερώστε για αντισυλληπτικά, ορμονική αγωγή, αναβολικά, φάρμακα θυρεοειδούς, γνωστή ηπατική νόσο, πρόσφατη απώλεια βάρους ή έντονη αλλαγή διατροφής.

11SHBG, μεταβολισμός και γλυκαιμικός έλεγχος

Χαμηλότερες συγκεντρώσεις SHBG παρατηρούνται συχνότερα σε άτομα με παχυσαρκία, ινσουλινοαντίσταση, μεταβολικό σύνδρομο και διαβήτη τύπου 2. Η συσχέτιση είναι χρήσιμη, αλλά δεν ισοδυναμεί με απόδειξη ινσουλινοαντίστασης ούτε σημαίνει ότι κάθε άτομο με χαμηλή SHBG θα αναπτύξει διαβήτη.[1]

Σε γυναίκες με PCOS, η αξιολόγηση του μεταβολικού κινδύνου περιλαμβάνει συνήθως γλυκαιμικό έλεγχο, αρτηριακή πίεση και λιπίδια. Οι διεθνείς οδηγίες του 2023 χαρακτηρίζουν την καμπύλη σακχάρου 75 g ως την ακριβέστερη εξέταση για την εκτίμηση γλυκαιμικής κατάστασης στην PCOS, ανεξάρτητα από τον δείκτη μάζας σώματος. Όταν δεν μπορεί να γίνει, χρησιμοποιούνται κατά περίπτωση γλυκόζη νηστείας ή HbA1c με περιορισμούς.[3]

Παρά το ότι η ινσουλινοαντίσταση έχει κεντρικό ρόλο στο PCOS, οι συνήθεις μετρήσεις ινσουλίνης νηστείας και HOMA-IR δεν συνιστώνται ως εξετάσεις ρουτίνας για τη διάγνωσή του ή για τυποποιημένη παρακολούθηση. Μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε ειδικά κλινικά ή ερευνητικά πλαίσια, εφόσον υπάρχει συγκεκριμένο ερώτημα.[3]

Σε άλλες περιπτώσεις χαμηλής SHBG ο γιατρός επιλέγει μεταβολικές εξετάσεις ανάλογα με το ιστορικό: γλυκόζη, HbA1c, λιπίδια και, όταν υπάρχει ένδειξη, ηπατική βιοχημεία. Δεν χρειάζεται ένα εκτεταμένο «πακέτο» εξετάσεων για κάθε μεμονωμένα χαμηλή τιμή.

12Προετοιμασία, αιμοληψία και προαναλυτικοί παράγοντες

Η εξέταση SHBG γίνεται με απλή αιμοληψία, συνήθως σε δείγμα ορού. Για τη μέτρηση SHBG δεν απαιτείται συνήθως νηστεία ούτε συγκεκριμένη ημέρα του κύκλου ως γενικός κανόνας. Εάν όμως συνυπάρχουν άλλες εξετάσεις, η προετοιμασία καθορίζεται από τον συνολικό έλεγχο.[1][2]

Όταν ο έλεγχος αφορά πιθανό ανδρικό υπογοναδισμό και περιλαμβάνει ολική τεστοστερόνη, είναι σημαντικό να τηρηθούν οι οδηγίες για πρωινή λήψη, συνήθως σε νηστεία, και, όταν χρειάζεται, δεύτερη επιβεβαιωτική μέτρηση. Η χρονική οδηγία αφορά κυρίως την τεστοστερόνη, όχι τη SHBG μεμονωμένα.[5]

Πριν από την αιμοληψία αναφέρετε ορμονική αγωγή, αντισυλληπτικά, ανδρογόνα, γλυκοκορτικοειδή, θεραπεία θυρεοειδούς και συμπληρώματα βιοτίνης. Η βιοτίνη σε υψηλές δόσεις ενδέχεται να παρεμβαίνει σε ορισμένες ανοσοχημικές μεθόδους· η ακριβής οδηγία αποχής εξαρτάται από τη μέθοδο του εργαστηρίου. Μη διακόπτετε φάρμακα χωρίς ιατρική σύσταση.[2]

Σε διαγνωστικά σύνθετες περιπτώσεις βοηθά η καταγραφή ημερομηνίας, ώρας λήψης, φαρμάκων, πρόσφατης οξείας νόσου και, στις γυναίκες, της κατάστασης αντισύλληψης ή εγκυμοσύνης.

13Πώς ερμηνεύονται σωστά τα αποτελέσματα;

Η SHBG δεν είναι αυτόνομη διάγνωση. Η ερμηνεία ξεκινά από το κλινικό ερώτημα: διερεύνηση υπερανδρογονισμού στη γυναίκα, υπογοναδισμού στον άνδρα ή αξιολόγηση ορμονικών μεταβολών λόγω νόσου/φαρμάκων. Το ίδιο αποτέλεσμα μπορεί να έχει διαφορετική σημασία ανάλογα με το φύλο, την ηλικία, τη μέθοδο και τη συγκέντρωση τεστοστερόνης.[1][5]

ΕύρημαΠιθανή εξήγησηΤι βοηθά στην εκτίμηση
Υψηλή SHBGΟιστρογόνα, υπερθυρεοειδισμός, ορισμένες ηπατικές καταστάσειςΙστορικό αγωγής, τεστοστερόνη, κατά περίπτωση TSH και ηπατικός έλεγχος
Χαμηλή SHBGΠαχυσαρκία, μεταβολικές διαταραχές, ανδρογόνα, υποθυρεοειδισμόςΙστορικό, τεστοστερόνη, γλυκόζη/HbA1c όπου ενδείκνυται
SHBG εντός ορίων αλλά συμπτώματαΤο εύρος δεν αποκλείει ενδοκρινική διαταραχήΚατάλληλος ορμονικός έλεγχος ανά φύλο και συμπτώματα

Για τις γυναίκες: αξιολογούνται ολική και ελεύθερη ή υπολογιζόμενη τεστοστερόνη. Εάν χρησιμοποιείται ο δείκτης FAI, ελέγχεται αν η SHBG είναι κάτω από 30 nmol/L και αν οι μετρήσεις τεστοστερόνης είναι αξιόπιστες.[4]

Για τους άνδρες: η διάγνωση απαιτεί συμπτώματα, δύο κατάλληλες πρωινές μετρήσεις τεστοστερόνης και εκτίμηση ελεύθερου κλάσματος μόνο όταν χρειάζεται. Η SHBG δεν υποκαθιστά αυτά τα βήματα.[5]

14Τι κάνουμε όταν η SHBG είναι εκτός ορίων;

Σύντομη απάντηση: Δεν διορθώνουμε τη SHBG άμεσα με αυθαίρετη αγωγή· αναζητούμε την αιτία και ερμηνεύουμε το αποτέλεσμα μαζί με το πλήρες ορμονικό και μεταβολικό προφίλ.

Αν η SHBG είναι εκτός ορίων, το πρώτο βήμα δεν είναι η λήψη συμπληρωμάτων ή ορμονών. Το πρώτο βήμα είναι η επιβεβαίωση ότι η εξέταση έγινε σε κατάλληλο πλαίσιο και ότι υπάρχουν οι απαραίτητες συνοδές τιμές. Χωρίς ολική τεστοστερόνη, χωρίς ελεύθερη ή υπολογιζόμενη τεστοστερόνη και χωρίς συμπτώματα, μια μεμονωμένη SHBG έχει περιορισμένη πρακτική αξία.

Αν η SHBG είναι υψηλή, ο γιατρός μπορεί να ελέγξει θυρεοειδή, ήπαρ, οιστρογονική αγωγή, χαμηλό βάρος, ηλικία και φάρμακα. Αν είναι χαμηλή, μπορεί να ελεγχθεί ινσουλινοαντίσταση, σάκχαρο, λιπίδια, παχυσαρκία, PCOS και λιπώδες ήπαρ. Σε ορισμένες περιπτώσεις χρειάζεται επανάληψη, ειδικά αν η τιμή δεν ταιριάζει με την κλινική εικόνα ή αν υπήρχε πρόσφατη νόσος.

Η αντιμετώπιση εξαρτάται από την αιτία. Σε χαμηλή SHBG λόγω μεταβολικού συνδρόμου, η βελτίωση βάρους, διατροφής, άσκησης, ύπνου και ινσουλινοευαισθησίας μπορεί να βελτιώσει συνολικά το ορμονικό προφίλ. Σε υψηλή SHBG λόγω θυρεοειδικής διαταραχής, η σωστή αντιμετώπιση του θυρεοειδούς μπορεί να ομαλοποιήσει την τιμή. Σε φαρμακευτικές επιδράσεις, η απόφαση λαμβάνεται μόνο από τον γιατρό που παρακολουθεί τον ασθενή.[1][5]

Σημαντικό: Μην ξεκινάτε τεστοστερόνη, αντιοιστρογόνα, συμπληρώματα ή αναβολικά με βάση μία τιμή SHBG. Η λάθος αυτοθεραπεία μπορεί να μπερδέψει περισσότερο το ορμονικό προφίλ.

15Συχνές ερωτήσεις

Μπορεί η SHBG να προκαλέσει συμπτώματα μόνη της;
Όχι άμεσα· τα συμπτώματα σχετίζονται κυρίως με το πόση τεστοστερόνη ή οιστραδιόλη είναι διαθέσιμη στους ιστούς.
Χρειάζεται νηστεία για την εξέταση SHBG;
Συνήθως όχι, αλλά αν γίνεται μαζί με γλυκόζη, ινσουλίνη ή λιπίδια μπορεί να ζητηθεί πρωινή νηστεία.
Γιατί να μετρήσω SHBG αν έχω ήδη τεστοστερόνη;
Επειδή η ολική τεστοστερόνη δεν δείχνει πάντα πόση ορμόνη είναι πραγματικά διαθέσιμη για δράση στους ιστούς.
Τι σημαίνει υψηλή SHBG σε άνδρα;
Μπορεί να μειώνει τη διαθέσιμη τεστοστερόνη, ειδικά αν υπάρχουν συμπτώματα χαμηλής τεστοστερόνης παρά φυσιολογική ολική τιμή.
Τι σημαίνει χαμηλή SHBG σε γυναίκα;
Μπορεί να αυξάνει τον δείκτη ελεύθερων ανδρογόνων, ο οποίος χρειάζεται προσοχή σε πολύ χαμηλή SHBG και να σχετίζεται με PCOS, υπερτρίχωση, ακμή ή ινσουλινοαντίσταση.
Τα αντισυλληπτικά επηρεάζουν την SHBG;
Ναι, τα συνδυασμένα αντισυλληπτικά συχνά αυξάνουν την SHBG και μειώνουν τη διαθέσιμη τεστοστερόνη.
Η χαμηλή SHBG σημαίνει πάντα PCOS;
Όχι· μπορεί να σχετίζεται με PCOS, αλλά και με παχυσαρκία, ινσουλινοαντίσταση, λιπώδες ήπαρ ή άλλες μεταβολικές καταστάσεις.
Μπορεί να αλλάξει η SHBG με απώλεια βάρους;
Ναι, όταν η χαμηλή SHBG σχετίζεται με ινσουλινοαντίσταση ή παχυσαρκία, η βελτίωση του μεταβολικού προφίλ μπορεί να επηρεάσει θετικά την τιμή.
Πρέπει να επαναλάβω την εξέταση;
Μπορεί να χρειαστεί επανάληψη αν το αποτέλεσμα δεν ταιριάζει με την κλινική εικόνα ή αν λείπουν οι απαραίτητες συνοδές εξετάσεις.
Μπορώ να μειώσω ή να αυξήσω την SHBG με συμπλήρωμα;
Δεν πρέπει να γίνεται αυτοθεραπεία· η σωστή προσέγγιση είναι να βρεθεί η αιτία της μεταβολής και να αντιμετωπιστεί ιατρικά.
Ο δείκτης FAI χρησιμοποιείται στους άνδρες;
Όχι. Στους άνδρες, όταν χρειάζεται, προτιμάται η αξιολόγηση της ελεύθερης τεστοστερόνης με κατάλληλη μέθοδο ή υπολογισμό.
Μπορεί να είναι ανακριβής ο δείκτης FAI;
Ναι. Όταν η SHBG είναι κάτω από 30 nmol/L, ο δείκτης μπορεί να υπερεκτιμά τα ελεύθερα ανδρογόνα.
Πόσο κοστίζει η εξέταση SHBG;
Η ενδεικτική τιμή μεμονωμένης εξέτασης είναι 15–20 €. Οι συνοδές ορμονικές εξετάσεις χρεώνονται ξεχωριστά, εφόσον απαιτούνται.

16Τι να θυμάστε

Η SHBG δεν είναι ορμόνη ούτε ανεξάρτητη διάγνωση. Η μέτρησή της βοηθά κυρίως να κατανοήσουμε πώς η δεσμευτική πρωτεΐνη επηρεάζει την ερμηνεία της τεστοστερόνης. Υψηλές και χαμηλές τιμές μπορεί να οφείλονται σε ορμονικές, μεταβολικές ή φαρμακευτικές επιδράσεις.

Στις γυναίκες με πιθανό υπερανδρογονισμό, η SHBG μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την εκτίμηση του ελεύθερου κλάσματος, με προσοχή σε πολύ χαμηλές τιμές. Στους άνδρες με πιθανό υπογοναδισμό, η σωστή πρωινή επανάληψη τεστοστερόνης και, όταν χρειάζεται, η υπολογιζόμενη ελεύθερη τεστοστερόνη είναι σημαντικότερες από έναν απλό δείκτη FAI.[3][4][5]

Το βασικό μήνυμα: SHBG, ολική τεστοστερόνη και κλινική εικόνα πρέπει να αξιολογούνται μαζί. Οι εξετάσεις επιλέγονται με βάση συγκεκριμένο διαγνωστικό ερώτημα, όχι ως υποχρεωτικό γενικό «πακέτο».

Σχετικά θέματα: Ορμονικές Εξετάσεις · Ορμονικός Έλεγχος Γυναικών.

Βιβλιογραφία & επιστημονικές πηγές
  1. MedlinePlus – SHBG Blood Test
    Προετοιμασία, σημασία της SHBG, επιδράσεις φαρμάκων και συσχετίσεις υψηλών/χαμηλών τιμών.
  2. Gloucestershire Hospitals NHS – Sex Hormone Binding Globulin
    Ενδεικτικά όρια αναφοράς κατά φύλο και ηλικία, αιμοληψία και περιορισμοί του δείκτη ελεύθερων ανδρογόνων στους άνδρες.
  3. 2023 International Evidence-based Guideline for PCOS – ASRM
    Σύγχρονες οδηγίες για τα ανδρογόνα, την αντισύλληψη, τις μεθόδους μέτρησης και τον μεταβολικό έλεγχο στο σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών.
  4. Society for Endocrinology (2025) – Evaluation of Androgen Excess in Women
    Περιορισμοί του δείκτη ελεύθερων ανδρογόνων όταν SHBG <30 nmol/L και προτιμώμενη αξιολόγηση ελεύθερης τεστοστερόνης.
  5. Endocrine Society – Testosterone Therapy in Men with Hypogonadism (2018)
    Δύο πρωινές μετρήσεις ολικής τεστοστερόνης, εκτίμηση ελεύθερης τεστοστερόνης όταν μεταβάλλεται η SHBG, διερεύνηση υπογοναδισμού.
  6. Mayo Clinic Laboratories – SHBG, Serum
    Παράδειγμα διαφορετικών ορίων αναφοράς ανά μέθοδο, ηλικία και φύλο.
Οι πληροφορίες είναι ενημερωτικές και δεν υποκαθιστούν τη διάγνωση ή την ιατρική αξιολόγηση. Τα όρια αναφοράς, η ένδειξη των εξετάσεων και η απόφαση για θεραπεία καθορίζονται από τον θεράποντα ιατρό και το εργαστήριο.
Μικροβιολογικό Λαμία
Επισκόπηση απορρήτου

Η ιστοσελίδα χρησιμοποιεί cookies για τη σωστή λειτουργία της και, εφόσον δώσετε συγκατάθεση, για την ανάλυση επισκεψιμότητας. Μπορείτε να αλλάξετε τις επιλογές σας οποιαδήποτε στιγμή από τις ρυθμίσεις cookies.