Utrogestan: Χρήσεις στην Εγκυμοσύνη, IVF και Εμμηνόπαυση – Λήψη και Παρενέργειες
Το Utrogestan περιέχει μικρονισμένη προγεστερόνη. Χρησιμοποιείται σε διαφορετικά κλινικά πλαίσια, όπως ορμονική θεραπεία εμμηνόπαυσης, IVF, ωχρινική υποστήριξη και επιλεγμένες περιπτώσεις κύησης. Αυτές οι χρήσεις δεν έχουν κοινή οδό, κοινή δόση ή κοινή διάρκεια.
Η από του στόματος λήψη μπορεί να προκαλέσει υπνηλία και ζάλη, ενώ η κολπική χορήγηση έχει διαφορετικό προφίλ ανεπιθύμητων ενεργειών. Ο ασθενής δεν πρέπει να αλλάζει μόνος του οδό, δόση, ώρα ή διάρκεια, ιδιαίτερα σε IVF, εγκυμοσύνη ή HRT.
- Στην HRT χρησιμοποιείται κυρίως για προστασία του ενδομητρίου όταν χορηγούνται οιστρογόνα σε γυναίκα με μήτρα.
- Στην IVF η κολπική οδός και τα πολλαπλά ημερήσια σχήματα είναι συχνά, αλλά εξαρτώνται από το πρωτόκολλο της μονάδας.
- Η αιμορραγία μετά την εμμηνόπαυση δεν πρέπει να αποδίδεται αυτόματα στο φάρμακο.
- Η από του στόματος λήψη γίνεται συνήθως πριν τον ύπνο και όχι μαζί με φαγητό, σύμφωνα με το εγκεκριμένο φύλλο οδηγιών.
- Η διακοπή ή αλλαγή οδού χωρίς ιατρική οδηγία μπορεί να καταστήσει ανεπαρκή την ενδομητρική ή ωχρινική υποστήριξη.
1
Τι είναι το Utrogestan
Το Utrogestan είναι συνταγογραφούμενο φάρμακο μικρονισμένης προγεστερόνης. Η μικρονισμένη μορφή έχει σχεδιαστεί ώστε η ορμόνη να απορροφάται καλύτερα σε σχέση με τη μη επεξεργασμένη προγεστερόνη.
Υπάρχουν διαφορετικές περιεκτικότητες και διαφορετικά εγκεκριμένα προϊόντα για από του στόματος ή κολπική χρήση. Η ονομασία «Utrogestan» δεν σημαίνει ότι κάθε κάψουλα μπορεί να χρησιμοποιηθεί με οποιονδήποτε τρόπο. Πρέπει να ελέγχεται το συγκεκριμένο προϊόν, η περιεκτικότητα και το φύλλο οδηγιών.
Η προγεστερόνη του Utrogestan είναι χημικά ίδια με την ενδογενή ανθρώπινη προγεστερόνη. Αυτό συχνά περιγράφεται ως «μικρονισμένη» ή «βιοϊσοδύναμη» προγεστερόνη, αλλά οι όροι αυτοί δεν σημαίνουν ότι το φάρμακο είναι χωρίς ανεπιθύμητες ενέργειες ή ότι μπορεί να χρησιμοποιείται χωρίς ιατρική παρακολούθηση. Παραμένει ορμονικό φάρμακο με συγκεκριμένες ενδείξεις, αντενδείξεις και δοσολογικά σχήματα.
Η περιεκτικότητα της κάψουλας έχει μεγάλη σημασία. Κάψουλες 100 mg, 200 mg ή άλλης περιεκτικότητας δεν είναι απλώς διαφορετικές συσκευασίες του ίδιου σχήματος. Η συνολική ημερήσια δόση και η συχνότητα χορήγησης εξαρτώνται από το συγκεκριμένο προϊόν και τον λόγο για τον οποίο συνταγογραφείται.
2
Προγεστερόνη και ρόλος στον κύκλο και το ενδομήτριο
Η προγεστερόνη παράγεται φυσιολογικά μετά την ωορρηξία και μετατρέπει το ενδομήτριο σε κατάσταση κατάλληλη για εμφύτευση. Αν δεν υπάρξει κύηση, η πτώση της συμβάλλει στην έναρξη της περιόδου.
Στην HRT αντισταθμίζει τη διεγερτική επίδραση των οιστρογόνων στο ενδομήτριο. Στην IVF χρησιμοποιείται για ωχρινική υποστήριξη, επειδή η φυσιολογική παραγωγή μπορεί να μην επαρκεί μετά τη διέγερση ή την ωοληψία.
Η δράση της προγεστερόνης δεν περιορίζεται στο ενδομήτριο. Επηρεάζει επίσης τον τράχηλο, τον μαστό, το κεντρικό νευρικό σύστημα και τη θερμοκρασία του σώματος. Αυτές οι δράσεις εξηγούν γιατί ορισμένες γυναίκες αναφέρουν υπνηλία, ηρεμία, μεταβολές διάθεσης, ευαισθησία μαστών ή αίσθημα φουσκώματος.
Στην πρώιμη κύηση η προγεστερόνη υποστηρίζει το ενδομήτριο και περιορίζει τη δραστηριότητα της μήτρας. Ωστόσο, η χορήγηση εξωγενούς προγεστερόνης δεν μπορεί να διορθώσει όλες τις αιτίες αποβολής ή αιμορραγίας, επειδή πολλές σχετίζονται με χρωμοσωμικές ανωμαλίες, ανατομικά προβλήματα ή άλλους παράγοντες.
3
Οι βασικές χρήσεις δεν έχουν κοινό δοσολογικό σχήμα
Η ίδια δραστική ουσία χρησιμοποιείται για τελείως διαφορετικούς στόχους. Στην εμμηνόπαυση ο στόχος είναι η προστασία του ενδομητρίου. Στην IVF είναι η υποστήριξη της ωχρινικής φάσης και της πρώιμης κύησης. Στις διαταραχές κύκλου μπορεί να χρησιμοποιείται σε συγκεκριμένες ημέρες, ενώ στην κύηση η ένδειξη εξαρτάται από το ιστορικό και το μαιευτικό πρωτόκολλο.
4
Από του στόματος και κολπική χορήγηση
| Χαρακτηριστικό | Από το στόμα | Κολπικά |
|---|---|---|
| Συχνή χρήση | HRT | IVF/ART και ορισμένες μαιευτικές ενδείξεις |
| Κύρια ανεπιθύμητη ενέργεια | Υπνηλία, ζάλη, κόπωση | Έκκριση, τοπικός ερεθισμός |
| Αλλαγή οδού | Μόνο με ιατρική οδηγία, επειδή η απορρόφηση και η ένδειξη διαφέρουν. | |
Η από του στόματος και η κολπική οδός οδηγούν σε διαφορετική κατανομή του φαρμάκου. Από το στόμα η προγεστερόνη περνά πρώτα από το ήπαρ, όπου σχηματίζονται μεταβολίτες που σχετίζονται με υπνηλία. Με την κολπική οδό επιτυγχάνονται υψηλές συγκεντρώσεις στην περιοχή της μήτρας με μικρότερη συστηματική έκθεση σε ορισμένες περιπτώσεις.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η κολπική οδός είναι πάντοτε «ισχυρότερη» ή ασφαλέστερη. Η καταλληλότητά της εξαρτάται από το αν το προϊόν είναι εγκεκριμένο για κολπική χρήση, από την ένδειξη και από το πρωτόκολλο που ακολουθείται.
5
Από του στόματος λήψη: υπνηλία, ζάλη και οδήγηση
Η από του στόματος προγεστερόνη μεταβολίζεται στο ήπαρ και παράγει μεταβολίτες με κατασταλτική δράση στο κεντρικό νευρικό σύστημα. Για αυτό μπορεί να προκαλέσει υπνηλία, ζάλη, αίσθημα αστάθειας ή κόπωση.
Συνήθως λαμβάνεται πριν τον ύπνο. Αν εμφανιστεί υπνηλία ή ζάλη, δεν πρέπει να οδηγείτε, να χειρίζεστε μηχανήματα ή να κάνετε εργασία που απαιτεί πλήρη εγρήγορση. Το αλκοόλ μπορεί να επιδεινώσει την καταστολή.
Η εγκεκριμένη από του στόματος μορφή συνήθως δεν λαμβάνεται μαζί με τροφή, επειδή το φαγητό μπορεί να αυξήσει τη βιοδιαθεσιμότητα και την υπνηλία.
Η υπνηλία μπορεί να εμφανιστεί ακόμη και μετά τις πρώτες δόσεις και σε ορισμένες γυναίκες είναι έντονη. Μπορεί να συνοδεύεται από θολή σκέψη, αστάθεια ή δυσκολία συγκέντρωσης. Για τον λόγο αυτό, η πρώτη από του στόματος δόση είναι προτιμότερο να λαμβάνεται σε στιγμή που δεν απαιτείται οδήγηση ή εργασία υψηλής ευθύνης.
Αν η υπνηλία παραμένει σημαντική, ο γιατρός μπορεί να επανεξετάσει την ώρα λήψης, τη δόση, το συνολικό σχήμα HRT ή την οδό χορήγησης. Η λύση δεν είναι η αυθαίρετη διαίρεση της κάψουλας ή η αλλαγή σε κολπική χρήση.
6
Κολπική χορήγηση: τι να περιμένετε
Η κολπική κάψουλα τοποθετείται βαθιά στον κόλπο σύμφωνα με το συγκεκριμένο πρωτόκολλο. Είναι συχνό να εμφανίζεται λιπαρή ή λευκωπή έκκριση καθώς διαλύεται το περίβλημα. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η δόση δεν απορροφήθηκε.
Μπορεί να παρουσιαστεί τοπικό κάψιμο, κνησμός ή ερεθισμός. Αν είναι έντονα ή συνοδεύονται από οσμή, πόνο ή παθολογική έκκριση, χρειάζεται έλεγχος για λοίμωξη ή άλλη αιτία.
Η κολπική οδός δεν πρέπει να επιλέγεται αυθαίρετα για να αποφευχθεί η υπνηλία, ιδιαίτερα όταν το προϊόν ή η ένδειξη αφορά από του στόματος HRT.
Μετά την κολπική τοποθέτηση, η κάψουλα δεν χρειάζεται να παραμείνει ορατή ή άθικτη. Η διάλυσή της και η μεταγενέστερη έξοδος μέρους του περιεχομένου είναι αναμενόμενες. Συνήθως μπορεί να χρησιμοποιηθεί λεπτή σερβιέτα, χωρίς κολπικές πλύσεις ή ταμπόν, εκτός αν έχει δοθεί διαφορετική οδηγία.
Σε πρωτόκολλα πολλαπλών ημερήσιων δόσεων είναι χρήσιμο να τηρούνται όσο γίνεται σταθερά χρονικά διαστήματα. Η ακριβής ώρα έχει μεγαλύτερη σημασία στην IVF από ό,τι σε άλλες χρήσεις, επειδή συνδέεται με τον συγχρονισμό του ενδομητρίου.
7
Utrogestan στην ορμονική θεραπεία εμμηνόπαυσης
Στην εμμηνόπαυση το Utrogestan χρησιμοποιείται μαζί με οιστρογόνο σε γυναίκες που έχουν μήτρα. Δεν είναι συνήθως το κύριο φάρμακο για εξάψεις ή νυχτερινές εφιδρώσεις· ο βασικός του ρόλος είναι να προστατεύει το ενδομήτριο από τη συνεχή επίδραση του οιστρογόνου.
Η επιλογή σχήματος εξαρτάται από το αν η γυναίκα βρίσκεται σε περιεμμηνόπαυση ή έχει εγκατεστημένη εμμηνόπαυση, από το είδος και τη δόση οιστρογόνου και από την ανοχή της.
Δείτε και: Εμμηνόπαυση: συμπτώματα, εξετάσεις και θεραπεία.
Η επιλογή μικρονισμένης προγεστερόνης στην HRT γίνεται επειδή προσφέρει ενδομητρική προστασία και έχει διαφορετικό προφίλ από ορισμένα συνθετικά προγεσταγόνα. Παρ’ όλα αυτά, η ασφάλεια του συνολικού σχήματος εξαρτάται από το οιστρογόνο, την οδό χορήγησης, τη δόση, την ηλικία, τον χρόνο από την εμμηνόπαυση και το ατομικό ιστορικό.
Η λήψη Utrogestan από μόνη της δεν αποτελεί πλήρες σχήμα θεραπείας για εξάψεις ή ουρογεννητικά συμπτώματα. Συνήθως λειτουργεί ως το προγεσταγονικό μέρος ενός συνδυασμένου σχήματος με οιστρογόνο.
8
Προστασία του ενδομητρίου μαζί με οιστρογόνα
Το οιστρογόνο διεγείρει την ανάπτυξη του ενδομητρίου. Σε γυναίκα με μήτρα, η μη επαρκής προσθήκη προγεσταγόνου μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο υπερπλασίας και καρκίνου του ενδομητρίου.
Για αυτό η συμμόρφωση με τον αριθμό ημερών και τη δόση προγεστερόνης είναι ουσιώδης. Η αυθαίρετη μείωση επειδή προκαλεί υπνηλία ή η παράλειψη αρκετών ημερών μπορεί να καταστήσει ανεπαρκή την προστασία.
Αν η γυναίκα δεν έχει μήτρα, συνήθως δεν απαιτείται προγεσταγόνο για ενδομητρική προστασία, εκτός αν υπάρχει ειδικός λόγος που θα κρίνει ο γιατρός.
Η ενδομητρική προστασία εξαρτάται τόσο από την ημερήσια δόση όσο και από τον συνολικό αριθμό ημερών χορήγησης μέσα στον κύκλο. Αν παραλείπονται επανειλημμένα δόσεις, το οιστρογόνο μπορεί να συνεχίζει να διεγείρει το ενδομήτριο χωρίς επαρκή αντίρροπη δράση.
Γυναίκες που χρησιμοποιούν υψηλότερες δόσεις οιστρογόνου ή έχουν παράγοντες κινδύνου για υπερπλασία ενδομητρίου μπορεί να χρειάζονται διαφορετικό σχήμα. Η προσαρμογή γίνεται από γυναικολόγο και όχι με βάση μόνο το αν εμφανίζεται ή όχι αιμορραγία.
9
Κυκλικό και συνεχές σχήμα HRT
Στο κυκλικό ή διαδοχικό σχήμα η προγεστερόνη λαμβάνεται για συγκεκριμένες ημέρες κάθε κύκλου και συχνά ακολουθεί αιμορραγία απόσυρσης. Χρησιμοποιείται συχνότερα όταν υπάρχει ακόμη περίοδος ή στα πρώτα χρόνια της εμμηνόπαυσης.
Στο συνεχές συνδυασμένο σχήμα λαμβάνεται καθημερινά μαζί με οιστρογόνο, με στόχο να μην υπάρχει τακτική αιμορραγία μετά την περίοδο προσαρμογής. Το ποιο σχήμα είναι κατάλληλο εξαρτάται από ηλικία, χρόνο από την τελευταία περίοδο και ατομικούς παράγοντες.
10
Αιμορραγία μετά την εμμηνόπαυση και HRT
Spotting ή ακανόνιστη αιμορραγία μπορεί να εμφανιστεί κατά τους πρώτους μήνες έναρξης ή αλλαγής HRT. Ωστόσο, κάθε αιμορραγία μετά την εμμηνόπαυση πρέπει να αξιολογείται με βάση τη διάρκειά της, το πότε ξεκίνησε σε σχέση με το σχήμα και τους παράγοντες κινδύνου.
Βαριά αιμορραγία, αιμορραγία που επιμένει μετά την περίοδο προσαρμογής, εμφανίζεται μετά από μήνες αμηνόρροιας ή αρχίζει μετά από μακρό διάστημα σταθερού σχήματος απαιτεί γυναικολογικό έλεγχο. Δεν αρκεί να αυξηθεί ή να διακοπεί το Utrogestan χωρίς διάγνωση.
Η αξιολόγηση της αιμορραγίας περιλαμβάνει τον χρόνο έναρξης, τη διάρκεια, την ποσότητα, τη σχέση με το κυκλικό σχήμα και το αν υπήρξε πρόσφατη αλλαγή δόσης. Ακόμη και μικρή αιμορραγία μπορεί να χρειάζεται έλεγχο όταν εμφανίζεται μετά από μεγάλο διάστημα χωρίς αίμα.
Η προγεστερόνη μπορεί να μεταβάλει το πρότυπο αιμορραγίας, αλλά δεν πρέπει να θεωρείται αυτόματα η αιτία. Πολύποδες, υπερπλασία, ατροφία, ινομυώματα ή σπανιότερα κακοήθεια πρέπει να αποκλειστούν όταν υπάρχουν ενδείξεις.
11
Utrogestan σε IVF και υποβοηθούμενη αναπαραγωγή
Στην IVF η προγεστερόνη υποστηρίζει το ενδομήτριο μετά την ωοληψία και την εμβρυομεταφορά. Η κολπική οδός χρησιμοποιείται συχνά, αλλά υπάρχουν διαφορετικές περιεκτικότητες και πρωτόκολλα.
Η ώρα έναρξης, ο αριθμός δόσεων και η διάρκεια συνδέονται με το είδος κύκλου, το στάδιο του εμβρύου, τη μεταφορά νωπού ή κατεψυγμένου εμβρύου και τη συνολική ορμονική υποστήριξη.
Η ασθενής πρέπει να ακολουθεί το πρωτόκολλο της μονάδας IVF και όχι γενικές οδηγίες από το διαδίκτυο.
Σε κύκλο IVF η προγεστερόνη μπορεί να ξεκινήσει την ημέρα της ωοληψίας, μετά την ωοληψία ή σε άλλη χρονική στιγμή ανάλογα με το πρωτόκολλο. Στους κύκλους κατεψυγμένης εμβρυομεταφοράς ο συγχρονισμός της έναρξης με την ηλικία του εμβρύου είναι κρίσιμος.
Οι μονάδες υποβοηθούμενης αναπαραγωγής μπορεί να χρησιμοποιούν κολπικές κάψουλες, γέλη, ενέσιμη προγεστερόνη ή συνδυασμούς. Τα σχήματα δεν είναι εναλλάξιμα χωρίς ειδική οδηγία.
12
Ωχρινική υποστήριξη και διάρκεια μετά την εμβρυομεταφορά
Μετά από θετικό τεστ κύησης, η προγεστερόνη μπορεί να συνεχιστεί για συγκεκριμένο διάστημα, ανάλογα με το πρωτόκολλο και τον τύπο κύκλου. Η διακοπή γίνεται μόνο όταν το επιβεβαιώσει η μονάδα υποβοηθούμενης αναπαραγωγής.
Η καθυστέρηση μίας δόσης ή η έξοδος μέρους της κάψουλας δεν σημαίνει αυτόματα αποτυχία της θεραπείας. Η σωστή ενέργεια είναι επικοινωνία με τη μονάδα, όχι διπλασιασμός χωρίς οδηγία.
Η συνέχιση μέχρι συγκεκριμένη εβδομάδα κύησης βασίζεται στο πότε αναλαμβάνει επαρκώς ο πλακούντας την παραγωγή προγεστερόνης και στο είδος του κύκλου. Σε φυσικό κύκλο, κύκλο δωρεάς ωαρίων ή τεχνητό κύκλο η διάρκεια μπορεί να είναι διαφορετική.
Η ασθενής δεν πρέπει να συμπεραίνει από ένα μόνο αποτέλεσμα προγεστερόνης αίματος ότι η αγωγή είναι ανεπαρκής. Η κολπική χορήγηση μπορεί να δημιουργεί υψηλή τοπική συγκέντρωση χωρίς ανάλογη αύξηση της τιμής στο αίμα.
13
Utrogestan στην εγκυμοσύνη
Η προγεστερόνη στην εγκυμοσύνη χορηγείται μόνο σε καθορισμένες ενδείξεις. Η χρήση μετά από IVF, η πρόληψη πρόωρου τοκετού σε γυναίκες με βραχύ τράχηλο ή ιστορικό και η αντιμετώπιση αιμορραγίας πρώτου τριμήνου με προηγούμενες αποβολές είναι διαφορετικά κλινικά σενάρια.
Η αιμορραγία, ο μονόπλευρος πόνος, η λιποθυμική τάση ή ο έντονος κοιλιακός πόνος στην κύηση απαιτούν άμεση μαιευτική αξιολόγηση. Το Utrogestan δεν αποκλείει εξωμήτριο κύηση και δεν αντικαθιστά υπερηχογράφημα ή β-hCG όταν ενδείκνυνται.
Η χρήση στην εγκυμοσύνη δεν είναι γενική «ενίσχυση της κύησης». Πρέπει να υπάρχει συγκεκριμένο μαιευτικό ερώτημα και να έχει αποκλειστεί η ανάγκη άμεσης διερεύνησης. Η προγεστερόνη δεν θεραπεύει εξωμήτριο κύηση, αποκόλληση, λοίμωξη ή άλλες αιτίες αιμορραγίας.
Σε κάθε αιμορραγία πρώτου τριμήνου αξιολογούνται η κλινική κατάσταση, η ομάδα αίματος όπου απαιτείται, η β-hCG και το υπερηχογράφημα. Η έναρξη ή συνέχιση Utrogestan δεν πρέπει να καθυστερεί αυτή τη διαδικασία.
14
Απειλούμενη αποβολή και πρόληψη πρόωρου τοκετού
Σε ορισμένες γυναίκες με αιμορραγία στο πρώτο τρίμηνο και ιστορικό προηγούμενων αποβολών μπορεί να χρησιμοποιηθεί κολπική προγεστερόνη με συγκεκριμένο σχήμα. Αυτό δεν σημαίνει ότι προγεστερόνη χρειάζεται σε κάθε αιμορραγία ή σε κάθε προηγούμενη αποβολή.
Για πρόληψη πρόωρου τοκετού μπορεί να χρησιμοποιηθεί κολπική προγεστερόνη σε επιλεγμένες κυήσεις, όπως σε βραχύ τράχηλο ή σχετικό ιστορικό. Η δόση και η διάρκεια είναι διαφορετικές από τα πρωτόκολλα IVF.
Η ένδειξη σε απειλούμενη αποβολή αφορά επιλεγμένο πληθυσμό και συγκεκριμένη κολπική δόση. Δεν υπάρχει τεκμηρίωση ότι η προληπτική λήψη χωρίς αιμορραγία ή χωρίς σχετικό ιστορικό ωφελεί όλες τις εγκύους.
Στην πρόληψη πρόωρου τοκετού, η απόφαση μπορεί να βασίζεται στο μήκος του τραχήλου με διακολπικό υπερηχογράφημα και στο μαιευτικό ιστορικό. Η θεραπεία συνοδεύεται από παρακολούθηση και δεν αντικαθιστά την αξιολόγηση για συσπάσεις, ρήξη υμένων ή λοίμωξη.
15
Διαταραχές κύκλου και ανεπάρκεια προγεστερόνης
Η προγεστερόνη μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε ορισμένες διαταραχές κύκλου, αμηνόρροια ή ανωορρηκτικούς κύκλους, αλλά πρώτα πρέπει να αποκλειστούν εγκυμοσύνη, θυρεοειδοπάθεια, υπερπρολακτιναιμία, σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών και οργανικά αίτια.
Η μέτρηση προγεστερόνης αίματος έχει νόημα μόνο όταν γίνεται στη σωστή χρονική στιγμή σε σχέση με την ωορρηξία. Μία τυχαία τιμή δεν καθορίζει από μόνη της θεραπεία.
Σχετικός οδηγός: Προγεστερόνη: εξέταση, κύκλος, εγκυμοσύνη και εμμηνόπαυση.
Σε ανωορρηκτικούς κύκλους η χορήγηση μπορεί να προκαλέσει αιμορραγία απόσυρσης μετά τη διακοπή. Αυτό δεν αποδεικνύει ότι αποκαταστάθηκε η ωορρηξία ή ότι αντιμετωπίστηκε η αιτία της αμηνόρροιας.
Η χρονική στιγμή είναι σημαντική. Αν η προγεστερόνη δοθεί πριν από την αναμενόμενη ωορρηξία, μπορεί να επηρεάσει τον κύκλο. Για αυτό τα σχήματα «από την 14η έως την 25η ημέρα» δεν ταιριάζουν σε όλες, ιδιαίτερα όταν οι κύκλοι είναι μακροί ή ακανόνιστοι.
16
Δοσολογία: γιατί δεν υπάρχει ένα ενιαίο σχήμα
Τα επίσημα σχήματα διαφέρουν ανά προϊόν και χώρα. Στην από του στόματος HRT χρησιμοποιούνται κυκλικά ή συνεχόμενα σχήματα. Στην κολπική IVF μπορεί να υπάρχουν πολλαπλές ημερήσιες δόσεις, ενώ στην πρόληψη πρόωρου τοκετού ή σε επιλεγμένες περιπτώσεις κύησης χρησιμοποιούνται άλλα σχήματα.
Για αυτό ένα άρθρο δεν πρέπει να δίνει έναν γενικό πίνακα «100–200 mg για όλες». Η σωστή δόση προκύπτει από την ένδειξη, την περιεκτικότητα, την οδό και το εγκεκριμένο πρωτόκολλο.
- η ένδειξη: HRT, IVF, κύηση ή διαταραχή κύκλου,
- η οδός και η περιεκτικότητα της κάψουλας,
- η παράλληλη δόση οιστρογόνου ή άλλο πρωτόκολλο,
- η ηλικία, η ύπαρξη μήτρας και το ιστορικό αιμορραγίας,
- η ανοχή, η υπνηλία και οι τοπικές ανεπιθύμητες ενέργειες.
Οι αριθμητικές δόσεις πρέπει να προέρχονται από τη συνταγή και το φύλλο οδηγιών του συγκεκριμένου προϊόντος. Η περιγραφή ενδεικτικών σχημάτων στο διαδίκτυο δεν αποτελεί οδηγία για προσωπική χρήση.
17
Ξεχασμένη δόση, διακοπή και αλλαγή οδού
Αν ξεχαστεί δόση, ακολουθήστε το φύλλο οδηγιών ή επικοινωνήστε με γιατρό/φαρμακοποιό. Μην παίρνετε διπλή δόση χωρίς οδηγία.
Στην IVF και την κύηση, η απότομη διακοπή ή η αλλαγή ώρας και οδού πρέπει να συζητείται με τη μονάδα ή τον μαιευτήρα. Στην HRT, η διακοπή προγεστερόνης ενώ συνεχίζεται το οιστρογόνο μπορεί να αφήσει το ενδομήτριο χωρίς επαρκή προστασία.
18
Συχνές παρενέργειες
- υπνηλία, ζάλη, κόπωση ή αίσθημα αστάθειας, κυρίως από το στόμα,
- κεφαλαλγία, ναυτία ή κοιλιακή ενόχληση,
- ευαισθησία μαστών, κατακράτηση υγρών ή φούσκωμα,
- μεταβολές διάθεσης σε ορισμένες γυναίκες,
- spotting ή αλλαγή του προτύπου αιμορραγίας,
- κολπική έκκριση ή τοπικός ερεθισμός με κολπική χρήση.
Η συχνότητα εξαρτάται από την οδό, τη δόση και το συνολικό ορμονικό σχήμα.
Οι παρενέργειες μπορεί να είναι εντονότερες στην αρχή και να μειωθούν καθώς ο οργανισμός προσαρμόζεται. Αν όμως επηρεάζουν την καθημερινότητα, τη βάδιση, την εργασία ή την ασφαλή οδήγηση, χρειάζεται επανεκτίμηση.
Η αύξηση βάρους που αποδίδεται στο Utrogestan είναι συχνά κατακράτηση υγρών ή φούσκωμα και όχι απαραίτητα αύξηση λιπώδους ιστού. Επίμονη ή σημαντική μεταβολή βάρους χρειάζεται ευρύτερη αξιολόγηση.
19
Πότε χρειάζεται άμεση ιατρική βοήθεια
Ζητήστε άμεσα βοήθεια για δύσπνοια, πόνο στο στήθος, οίδημα ή πόνο στο ένα πόδι, σοβαρή αλλεργική αντίδραση, λιποθυμία, νευρολογικά συμπτώματα, ίκτερο ή πολύ έντονη αιμορραγία.
Στην εγκυμοσύνη, έντονος πόνος, μεγάλη αιμορραγία, πόνος στον ώμο, λιποθυμία ή πυρετός απαιτούν άμεση μαιευτική εκτίμηση.
20
Αντενδείξεις, προφυλάξεις και αλληλεπιδράσεις
Το Utrogestan δεν είναι κατάλληλο για όλες. Απαιτείται αξιολόγηση σε ανεξήγητη κολπική αιμορραγία, σοβαρή ηπατική νόσο, γνωστό ή ύποπτο ορμονοεξαρτώμενο καρκίνο, ιστορικό θρομβοεμβολής ή αλλεργία στα συστατικά του προϊόντος.
Ορισμένες κάψουλες περιέχουν έλαιο ή λεκιθίνη που μπορεί να σχετίζονται με αλλεργιογόνα. Ελέγχετε το συγκεκριμένο φύλλο οδηγιών.
Αντιεπιληπτικά, ριφαμπικίνη, ορισμένα αντιμυκητιασικά, φυτικά σκευάσματα και άλλα φάρμακα μπορεί να επηρεάσουν τον μεταβολισμό. Αναφέρετε όλα τα φάρμακα και συμπληρώματα.
Η παρουσία ιστορικού ημικρανίας, υπέρτασης, διαβήτη, κατάθλιψης, επιληψίας ή νεφρικής νόσου δεν σημαίνει πάντα απόλυτη αντένδειξη, αλλά απαιτεί εξατομίκευση και παρακολούθηση. Στην HRT αξιολογείται το συνολικό σχήμα και όχι μόνο η προγεστερόνη.
Τα συμπτώματα σοβαρής ηπατικής δυσλειτουργίας, όπως ίκτερος, σκουρόχρωμα ούρα ή έντονος κνησμός, χρειάζονται άμεση επικοινωνία με γιατρό.
21
Εξετάσεις και παρακολούθηση
Η παρακολούθηση εξαρτάται από την ένδειξη. Στην HRT αξιολογούνται αιμορραγίες, συμπτώματα, αρτηριακή πίεση και προληπτικός έλεγχος. Υπερηχογράφημα ή βιοψία ενδομητρίου δεν γίνονται σε κάθε επίσκεψη, αλλά όταν υπάρχει ένδειξη.
Στην IVF και κύηση μπορεί να απαιτούνται β-hCG και υπερηχογράφημα. Η προγεστερόνη αίματος δεν είναι πάντα απαραίτητη και η ερμηνεία της εξαρτάται από το πρωτόκολλο.
Στις διαταραχές κύκλου μπορεί να ζητηθούν TSH, προλακτίνη, FSH/LH, οιστραδιόλη ή άλλες εξετάσεις ανάλογα με την εικόνα.
Σε γυναίκες που λαμβάνουν HRT, η μέτρηση προγεστερόνης αίματος δεν χρησιμοποιείται συνήθως για να αποδειχθεί ότι το ενδομήτριο προστατεύεται. Η προστασία αξιολογείται από το σωστό σχήμα, τη συμμόρφωση και την κλινική εικόνα.
Στην IVF, η ανάγκη μέτρησης προγεστερόνης εξαρτάται από το πρωτόκολλο της μονάδας. Οι τιμές πρέπει να ερμηνεύονται σε σχέση με την οδό χορήγησης και τον χρόνο της τελευταίας δόσης.
Η πρακτική παρακολούθηση περιλαμβάνει επίσης την καταγραφή της ώρας λήψης, της εμφάνισης υπνηλίας, του προτύπου αιμορραγίας και τυχόν παραλείψεων. Αυτές οι πληροφορίες βοηθούν τον γιατρό να ξεχωρίσει αν ένα πρόβλημα σχετίζεται με την οδό χορήγησης, με τη συνολική ορμονική αγωγή ή με διαφορετική γυναικολογική αιτία.
Σε κάθε αλλαγή εμπορικού σκευάσματος πρέπει να ελέγχονται ξανά η περιεκτικότητα, η εγκεκριμένη οδός και οι οδηγίες φύλαξης. Δύο προϊόντα προγεστερόνης μπορεί να έχουν διαφορετική φαρμακοτεχνική μορφή και να μην αντικαθίστανται απλώς κάψουλα προς κάψουλα.
Η καλή συμμόρφωση είναι ιδιαίτερα σημαντική όταν το Utrogestan αποτελεί μέρος HRT με οιστρογόνο ή πρωτοκόλλου υποβοηθούμενης αναπαραγωγής. Η επαναλαμβανόμενη παράλειψη δεν διορθώνεται με περιστασιακές διπλές δόσεις και πρέπει να συζητείται εγκαίρως με τον θεράποντα ιατρό.
22
Συχνές ερωτήσεις και πρακτικό πλάνο
Είναι το ίδιο από το στόμα και κολπικά;
Γιατί με νυστάζει;
Μπορώ να πάρω την κάψουλα κολπικά για να αποφύγω τη ζάλη;
Χρειάζεται κάθε γυναίκα σε HRT Utrogestan;
Είναι φυσιολογική η αιμορραγία στην HRT;
Μπορώ να το διακόψω μετά από θετικό τεστ IVF;
Η κολπική έκκριση σημαίνει ότι δεν απορροφήθηκε;
Τι κάνω αν ξεχάσω δόση;
Σχετικοί εσωτερικοί οδηγοί
Ορμονικός και αιματολογικός έλεγχος
Οι εξετάσεις επιλέγονται ανάλογα με την ένδειξη: κύκλος, υπογονιμότητα, IVF, εγκυμοσύνη ή παρακολούθηση ορμονικής θεραπείας. Δεν αλλάζουμε τη θεραπεία μόνο με βάση μία μεμονωμένη τιμή προγεστερόνης.
Επιστημονικές πηγές
- Utrogestan 100 mg Capsules – Summary of Product Characteristics
https://www.medicines.org.uk/emc/product/352/smpc - Utrogestan Vaginal 200 mg Capsules – Summary of Product Characteristics
https://www.medicines.org.uk/emc/product/3244/smpc - Utrogestan Vaginal 300 mg Capsules – Summary of Product Characteristics
https://www.medicines.org.uk/emc/product/15913/smpc - NICE – Menopause: identification and management
https://www.nice.org.uk/guidance/ng23/chapter/recommendations - NHS – Utrogestan: use, dosing and side effects
https://www.nhs.uk/medicines/hormone-replacement-therapy-hrt/utrogestan-micronised-progesterone/
Επιστημονική επιμέλεια
Δρ. Παντελής Αναγνωστόπουλος
Ιατρός Μικροβιολόγος – Βιοπαθολόγος