Σύντομη περίληψη:
Η καλλιέργεια ωτικού εκκρίματος είναι μικροβιολογική εξέταση που βοηθά να βρεθεί το ακριβές μικρόβιο ή ο μύκητας που προκαλεί εκροή από το αυτί, επίμονη ωτίτιδα ή υποτροπές.
Δεν χρειάζεται σε κάθε απλό πόνο στο αυτί, αλλά έχει ιδιαίτερη αξία όταν υπάρχει ωτόρροια, δυσοσμία, αποτυχία εμπειρικής θεραπείας, διάτρηση τυμπάνου, σωληνάκια αερισμού, διαβήτης ή ανοσοκαταστολή.
Το αποτέλεσμα συνοδεύεται συχνά από αντιβιόγραμμα ή αντιμυκητόγραμμα, ώστε ο ΩΡΛ να επιλέξει την πιο κατάλληλη και ασφαλή θεραπεία.
1 Τι είναι η καλλιέργεια ωτικού εκκρίματος
Η καλλιέργεια ωτικού εκκρίματος είναι μικροβιολογική εξέταση που γίνεται σε υγρό, πύον ή εκκρίσεις από το αυτί, με σκοπό να βρεθεί αν υπάρχει βακτηριακή ή μυκητιασική λοίμωξη και ποιος ακριβώς μικροοργανισμός την προκαλεί. Στην πράξη, η εξέταση αυτή δεν απαντά απλώς στο αν «υπάρχει μικρόβιο», αλλά βοηθά να διευκρινιστεί ποιο μικρόβιο είναι κλινικά σημαντικό, αν πρόκειται για απλό αποικισμό ή ενεργό λοίμωξη, και ποια θεραπεία έχει περισσότερες πιθανότητες να αποδώσει.
Το βασικό της πλεονέκτημα είναι ότι προσφέρει πιο στοχευμένη προσέγγιση από μια εμπειρική θεραπεία «στα τυφλά». Όταν υπάρχει ωτόρροια που δεν περνά, όταν προηγούμενες σταγόνες ή αντιβιοτικά δεν βοήθησαν, όταν ο ασθενής έχει συχνές υποτροπές ή όταν υπάρχουν ειδικοί παράγοντες κινδύνου, η καλλιέργεια μπορεί να δώσει πολύτιμες απαντήσεις. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία σε παιδιά με σωληνάκια αερισμού, σε άτομα με διάτρηση τυμπάνου, σε διαβητικούς, σε ηλικιωμένους και σε ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς.
Η εξέταση αφορά κυρίως περιπτώσεις όπου υπάρχει έκκριμα από τον έξω ακουστικό πόρο ή από το μέσο αυτί. Δεν είναι εξέταση που «βλέπει» ιούς, ούτε αντικαθιστά την ΩΡΛ εξέταση, την ωτοσκόπηση ή τον έλεγχο της ακοής. Αντίθετα, λειτουργεί συμπληρωματικά: ο ΩΡΛ βλέπει την κλινική εικόνα και το εργαστήριο βοηθά να τεκμηριωθεί ο μικροβιακός παράγοντας και η πιθανή ευαισθησία του.
Τι να κρατήσετε:
Η καλλιέργεια ωτικού εκκρίματος δεν είναι «μια απλή καλλιέργεια πύου». Είναι εξέταση που βοηθά να ξεχωρίσουμε αν η εκροή οφείλεται σε έξω ωτίτιδα, μέση ωτίτιδα με διάτρηση, λοίμωξη σε σωληνάκια, χρόνια πυώδη ωτίτιδα ή μυκητίαση.
2 Πότε ζητείται και πότε πραγματικά έχει αξία
Η καλλιέργεια ωτικού εκκρίματος δεν χρειάζεται σε κάθε απλό πόνο στο αυτί ούτε σε κάθε πρώτη ήπια ωτίτιδα. Έχει μεγαλύτερη αξία όταν υπάρχει ωτόρροια, δηλαδή εκροή υγρού, πύου ή δύσοσμου εκκρίματος από το αυτί, και ιδιαίτερα όταν η εικόνα παρατείνεται, υποτροπιάζει ή δεν ανταποκρίνεται στην αρχική αγωγή. Με άλλα λόγια, δεν είναι εξέταση ρουτίνας για κάθε περιστατικό, αλλά εξέταση που χρησιμοποιείται για να ξεκαθαρίσει δυσκολότερες ή πιο «επίμονες» καταστάσεις.
Ο γιατρός τη ζητά συχνότερα όταν υπάρχει έκκριμα για αρκετές ημέρες, όταν η εκροή έχει δυσάρεστη οσμή, όταν προηγούμενα αντιβιοτικά ή σταγόνες δεν βοήθησαν, όταν υπάρχει ιστορικό διάτρησης τυμπάνου ή σωληνακίων αερισμού, ή όταν υποψιάζεται μυκητιασική έξω ωτίτιδα. Σε τέτοιες περιπτώσεις, το να γνωρίζει κανείς αν εμπλέκεται Pseudomonas, Staphylococcus, μικτή χλωρίδα ή μύκητας αλλάζει ουσιαστικά την επιλογή θεραπείας.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η εξέταση όταν ο ασθενής έχει σακχαρώδη διαβήτη, ανοσοκαταστολή, ιστορικό χειρουργείου στο αυτί, χρόνια ωτίτιδα ή σοβαρό πόνο με επίμονη ωτόρροια. Σε αυτές τις περιπτώσεις, ο γιατρός θέλει συχνά να αποκλείσει πιο σοβαρές μορφές λοίμωξης και να αποφύγει λάθος θεραπευτικές κινήσεις που μπορεί να καθυστερήσουν την ίαση.
Πρακτικά, η εξέταση έχει μεγάλη αξία όταν η κλινική ερώτηση είναι μία από τις εξής: «Ποιο μικρόβιο ευθύνεται;», «Γιατί δεν περνάει η εκροή;», «Μήπως είναι μύκητας;», «Μήπως το μικρόβιο είναι ανθεκτικό;». Σε μια τέτοια συγκυρία, η καλλιέργεια βοηθά ώστε να μειωθούν οι άσκοπες επαναλήψεις αγωγών, η παρατεταμένη χρήση ακατάλληλων σταγόνων και ο κίνδυνος ανθεκτικότητας.
3 Ποια συμπτώματα οδηγούν στη συγκεκριμένη εξέταση
Το σύμπτωμα που οδηγεί συχνότερα στην καλλιέργεια είναι η ωτόρροια, δηλαδή η εκροή υγρού ή πύου από το αυτί. Η εκροή μπορεί να είναι διαυγής, κιτρινωπή, πυώδης, παχύρρευστη ή δύσοσμη. Άλλοτε είναι λίγη και επανέρχεται, άλλοτε είναι συνεχής. Σε αρκετούς ασθενείς συνοδεύεται από αίσθημα βουλώματος, δυσφορία ή μικρή μείωση ακοής. Σε άλλους, ιδιαίτερα σε λοίμωξη του έξω ακουστικού πόρου, προηγούνται ο κνησμός, ο πόνος και η ενόχληση όταν κάποιος αγγίζει το πτερύγιο ή πιέζει το τραγό.
Σημαντικά συμπτώματα είναι επίσης ο έντονος πόνος, το αίσθημα πληρότητας, η δυσοσμία, η αίσθηση ότι «τρέχει» το αυτί τη νύχτα, η δυσκολία στην ακοή, ο πυρετός ή η ευαισθησία πίσω από το αυτί. Σε μυκητιασικές λοιμώξεις, το προεξάρχον σύμπτωμα μπορεί να είναι περισσότερο ο επίμονος κνησμός και λιγότερο ο πόνος. Αντίθετα, σε βακτηριακή έξω ωτίτιδα ο πόνος συνήθως είναι πιο έντονος, ειδικά όταν κινείται το πτερύγιο.
Η εικόνα αποκτά ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον όταν τα συμπτώματα επανέρχονται μετά από κάθε αγωγή. Ένας ασθενής μπορεί να πει ότι «μου πέρασε για λίγο και μετά ξανάρχισε», ότι «κάθε φορά που βάζω σταγόνες καλυτερεύω και μετά ξανατρέχει», ή ότι «μετά το μπάνιο αρχίζει πάλι η εκροή». Αυτές οι περιγραφές συχνά δείχνουν πως χρειάζεται πιο ακριβής μικροβιολογικός έλεγχος.
Εάν συνυπάρχουν έντονος νυχτερινός πόνος, κακοσμία, οίδημα, επιμένουσα εκροή, ιστορικό διαβήτη ή προηγούμενο χειρουργείο, η καλλιέργεια αποκτά μεγαλύτερη βαρύτητα. Δεν αρκεί τότε μόνο να ειπωθεί ότι «υπάρχει ωτίτιδα». Χρειάζεται να ξεκαθαριστεί αν πρόκειται για κοινό παθογόνο, ανθεκτικό μικρόβιο ή ακόμη και πιο σοβαρή επιπλοκή.
4 Σε ποιες παθήσεις του αυτιού βοηθά περισσότερο
Η καλλιέργεια ωτικού εκκρίματος είναι ιδιαίτερα χρήσιμη σε παθήσεις όπου υπάρχει ενεργή εκροή και υποψία μικροβιακής συμμετοχής. Η πρώτη μεγάλη κατηγορία είναι η έξω ωτίτιδα, δηλαδή η λοίμωξη του έξω ακουστικού πόρου. Εδώ συνήθως εμφανίζονται πόνος, οίδημα, κνησμός και εκκρίσεις, ιδίως μετά από υγρασία, κολύμβηση ή μικροτραυματισμούς από μπατονέτες.
Η δεύτερη κατηγορία είναι η μέση ωτίτιδα με διάτρηση τυμπάνου, όπου το υγρό του μέσου ωτός βρίσκει διέξοδο προς τα έξω. Σε αυτές τις περιπτώσεις το δείγμα μπορεί να αντανακλά μικρόβια του μέσου ωτός και όχι μόνο του έξω πόρου. Η καλλιέργεια αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία αν η ωτόρροια επιμένει ή αν υπάρχει ιστορικό χρόνιας μέσης ωτίτιδας.
Τρίτη σημαντική κατηγορία είναι η ωτόρροια σε παιδιά ή ενήλικες με σωληνάκια αερισμού. Το αυτί μπορεί να τρέξει χωρίς ιδιαίτερο πόνο, αλλά η καλλιέργεια βοηθά όταν το επεισόδιο είναι παρατεταμένο, δύσοσμο ή υποτροπιάζει. Το ίδιο ισχύει σε ασθενείς με μετεγχειρητική εκροή μετά από τυμπανοπλαστική, μαστοειδεκτομή ή άλλες ΩΡΛ επεμβάσεις.
Υπάρχει επίσης η χρόνια πυώδης ωτίτιδα, στην οποία το αυτί μπορεί να παρουσιάζει επίμονη ή διαλείπουσα ωτόρροια για εβδομάδες ή και μήνες. Εκεί η καλλιέργεια δεν είναι απλώς βοηθητική αλλά συχνά αναγκαία, καθώς η μακροχρόνια πορεία αυξάνει την πιθανότητα μικτής χλωρίδας, ανθεκτικών στελεχών ή λανθασμένης προηγούμενης αγωγής.
Τέλος, η εξέταση βοηθά σε ύποπτη ωτομυκητίαση, ιδιαίτερα όταν ο ασθενής περιγράφει κνησμό, αίσθημα πληρότητας, υποτροπές μετά από πολλές αντιβιοτικές σταγόνες ή όταν ο ΩΡΛ βλέπει χαρακτηριστικά υλικά, μαύρα στίγματα ή λευκωπές μάζες στον πόρο.
5 Ποια μικρόβια και μύκητες μπορεί να ανιχνεύσει
Η καλλιέργεια ωτικού εκκρίματος μπορεί να αναδείξει διαφορετικούς μικροοργανισμούς ανάλογα με την κλινική κατάσταση. Στις λοιμώξεις του έξω ακουστικού πόρου συχνά απομονώνονται Pseudomonas aeruginosa και Staphylococcus aureus. Σε χρόνια ή πιο σύνθετα περιστατικά μπορεί να βρεθούν επίσης Proteus, Klebsiella, άλλοι Gram-αρνητικοί βάκιλοι, μικτή χλωρίδα ή, πιο σπάνια, ανθεκτικά στελέχη.
Όταν υπάρχει υποψία μυκητιασικής λοίμωξης, η καλλιέργεια και η άμεση μικροσκόπηση μπορεί να δείξουν συχνότερα Aspergillus ή Candida. Η ύπαρξη μύκητα είναι ιδιαίτερα πιθανή όταν ο ασθενής έχει λάβει επανειλημμένα αντιβιοτικές σταγόνες, όταν υπάρχει παρατεταμένη υγρασία στον πόρο ή όταν η ενόχληση είναι περισσότερο κνησμός παρά πόνος.
“`
Λάβετε σύντομες, ιατρικά επιμελημένες ενημερώσεις για εργαστηριακές εξετάσεις, σωστή προετοιμασία, φάρμακα, συχνές παρενέργειες και νέα άρθρα του Μικροβιολογικού Εργαστηρίου Λαμίας.
Η ενημέρωση είναι εκπαιδευτική και δεν υποκαθιστά την ιατρική αξιολόγηση, την οδηγία του θεράποντος ιατρού ή του φαρμακοποιού.