Στρεπτόκοκκος Ομάδας Β (GBS) στην Κύηση: Καλλιέργεια, Αποτελέσματα & Πρόληψη
Περιεχόμενα του οδηγού
- Τι είναι ο στρεπτόκοκκος ομάδας Β (GBS)
- Γιατί έχει σημασία στην εγκυμοσύνη
- Ποια είναι η κατάλληλη εβδομάδα ελέγχου
- Πώς γίνεται σωστά η κολπική–ορθική λήψη
- Προετοιμασία πριν από την καλλιέργεια
- Πώς γίνεται η καλλιέργεια στο μικροβιολογικό εργαστήριο
- Τι μπορεί να μειώσει την αξιοπιστία της καλλιέργειας
- Καλλιέργεια ή μοριακή εξέταση PCR;
- Θετικό και αρνητικό αποτέλεσμα: ερμηνεία
- GBS στην ουροκαλλιέργεια κατά την κύηση
- Πότε χρειάζεται αντιβίωση κατά τον τοκετό
- Ποια αντιβιοτικά χρησιμοποιούνται και ποιος είναι ο χρόνος
- Αλλεργία στην πενικιλίνη: ρόλος του αντιβιογράμματος
- Φυσιολογικός τοκετός, ρήξη υμένων και καισαρική
- Άγνωστο ή παλαιό αποτέλεσμα όταν αρχίσει ο τοκετός
- Πρόωρος τοκετός και πρόωρη ρήξη υμένων
- Τι σημαίνει το αποτέλεσμα για το νεογνό
- GBS σε μη εγκύους, άνδρες και ηλικιωμένους
- Πότε χρειάζεται διαφορετικός μικροβιολογικός έλεγχος
- Συχνά εργαστηριακά και κλινικά λάθη
- Πρακτικές οδηγίες μετά το αποτέλεσμα
- Συχνές ερωτήσεις για την καλλιέργεια GBS
- Τι να θυμάστε
- Βιβλιογραφία
Τι είναι ο στρεπτόκοκκος ομάδας Β (GBS)
Ο στρεπτόκοκκος ομάδας Β (GBS, Streptococcus agalactiae) είναι βακτήριο που μπορεί να υπάρχει στο έντερο και να αποικίζει τον κόλπο ή το ορθό χωρίς να προκαλεί συμπτώματα. Η παρουσία του λέγεται αποικισμός ή φορεία και διαφέρει από την ενεργό λοίμωξη. Δεν είναι ο στρεπτόκοκκος ομάδας Α, που συχνά προκαλεί φαρυγγίτιδα.
Η φορεία μπορεί να είναι διαλείπουσα: μια γυναίκα μπορεί να είναι θετική σε μία περίοδο και αρνητική σε άλλη. Δεν αποτελεί ένδειξη κακής υγιεινής ή σεξουαλικώς μεταδιδόμενης λοίμωξης. Ο σύντροφος δεν χρειάζεται προληπτική θεραπεία μόνο λόγω θετικού αποτελέσματος.
Γιατί έχει σημασία στην εγκυμοσύνη
Κατά τον τοκετό ή μετά τη ρήξη των υμένων, ο GBS μπορεί να μεταδοθεί από τη μητέρα στο νεογνό. Τα περισσότερα μωρά που εκτίθενται δεν εμφανίζουν νόσο. Ωστόσο, σε μικρό ποσοστό μπορεί να προκληθεί λοίμωξη πρώιμης έναρξης, όπως σηψαιμία, πνευμονία ή μηνιγγίτιδα.
Σύμφωνα με στοιχεία που συνοψίζει το ACOG, περίπου οι μισές αποικισμένες γυναίκες μπορούν να μεταδώσουν τον μικροοργανισμό στο νεογνό και, χωρίς προφύλαξη, περίπου 1–2% των νεογνών που αποικίζονται εκδηλώνει πρώιμη νόσο. Πρόκειται για πληθυσμιακές εκτιμήσεις, όχι για ατομική πρόβλεψη κινδύνου.[1]
Η εξέταση έχει συγκεκριμένο στόχο: να βοηθήσει τον μαιευτήρα να αποφασίσει ποια έγκυος θα λάβει ενδοφλέβια αντιβιοτική προφύλαξη κατά τον τοκετό. Η πρακτική αυτή μειώνει τον κίνδυνο πρώιμης νεογνικής νόσου.[3][7]
Ποια είναι η κατάλληλη εβδομάδα ελέγχου
Οι κατευθυντήριες οδηγίες του αμερικανικού ACOG συστήνουν λήψη από 36 εβδομάδες και 0 ημέρες έως 37 εβδομάδες και 6 ημέρες κύησης. Ο χρονισμός αυτός επιλέγεται επειδή η φορεία μεταβάλλεται και το αποτέλεσμα είναι περισσότερο αντιπροσωπευτικό όταν η εξέταση γίνεται σχετικά κοντά στον τοκετό.[1][2]
Το αρνητικό αποτέλεσμα θεωρείται γενικά χρήσιμο για περίπου πέντε εβδομάδες. Εάν ο τοκετός καθυστερήσει και περάσει αυτό το διάστημα, ο μαιευτήρας μπορεί να ζητήσει επανάληψη ή να ακολουθήσει πρωτόκολλο άγνωστου αποτελέσματος.
Πώς γίνεται σωστά η κολπική–ορθική λήψη
Ο κατάλληλος προγεννητικός έλεγχος απαιτεί δείγμα από το κατώτερο τμήμα του κόλπου και από το ορθό. Για το ορθικό δείγμα ο στυλεός περνά απαλά μέσα από τον πρωκτικό σφιγκτήρα. Η απλή επαφή με το δέρμα γύρω από τον πρωκτό δεν ισοδυναμεί με τη συνιστώμενη ορθική λήψη.
Μπορεί να χρησιμοποιηθεί ένας στυλεός διαδοχικά για τα δύο σημεία ή δύο κατάλληλοι στυλεοί, ανάλογα με το εργαστηριακό πρωτόκολλο. Δεν απαιτείται κολποδιαστολέας ούτε τραχηλικό επίχρισμα. Η λήψη είναι συνήθως σύντομη και καλά ανεκτή. Υπό κατάλληλες οδηγίες, σε ορισμένα προγράμματα γίνεται και αυτολήψη.[1][5]
| Στάδιο | Τι είναι σωστό | Σημασία |
|---|---|---|
| Κόλπος | Κατώτερο τμήμα, κοντά στην είσοδο | Καταγραφή γεννητικής φορείας |
| Ορθό | Στυλεός που περνά από τον πρωκτικό σφιγκτήρα | Αυξάνει ουσιαστικά την ανίχνευση |
| Μεταφορά | Κατάλληλο μέσο, π.χ. Amies ή Stuart, και έγκαιρη επεξεργασία | Μειώνει τα ψευδώς αρνητικά |
| Παραπεμπτικό | Ρητή αναγραφή «Καλλιέργεια GBS κύησης» | Επιτρέπει το σωστό πρωτόκολλο |
Προετοιμασία πριν από την καλλιέργεια
Η εξέταση δεν χρειάζεται νηστεία ούτε αιμοληψία. Είναι σημαντικό να γνωρίζει το εργαστήριο ότι η λήψη αφορά προγεννητικό έλεγχο GBS και σε ποια εβδομάδα κύησης βρίσκεται η γυναίκα.
- Αναφέρετε αν λαμβάνετε ή λάβατε πρόσφατα αντιβιοτικά, γιατί μπορεί να επηρεάζουν την ανίχνευση.
- Ενημερώστε για κολπικές κρέμες, αντισηπτικά ή άλλες τοπικές αγωγές. Ακολουθήστε τις ειδικές οδηγίες του εργαστηρίου και μην αλλάζετε συνταγογραφημένη αγωγή αυθαίρετα.
- Δηλώστε με ακρίβεια ενδεχόμενη σοβαρή αλλεργία στην πενικιλίνη, για να προγραμματιστεί, όπου απαιτείται, έλεγχος ευαισθησίας του GBS.
- Δεν χρειάζεται έντονος καθαρισμός ή κολπική πλύση ακριβώς πριν από τη λήψη.
Αν έχει προηγηθεί αγωγή ή ιδιαίτερη μαιευτική κατάσταση, ο γιατρός και το εργαστήριο θα αποφασίσουν εάν η ημερομηνία και η μέθοδος λήψης χρειάζονται προσαρμογή.
Πώς γίνεται η καλλιέργεια στο μικροβιολογικό εργαστήριο
Το δείγμα παραλαμβάνεται σε κατάλληλο υλικό μεταφοράς και υποβάλλεται στο πρωτόκολλο ανίχνευσης του GBS. Η χρήση εκλεκτικού ζωμού εμπλουτισμού πριν από τη σπορά σε στερεό θρεπτικό υλικό ενισχύει την ευαισθησία, ιδίως όταν ο μικροοργανισμός βρίσκεται σε μικρή ποσότητα ανάμεσα στη φυσιολογική χλωρίδα.
Μετά τον εμπλουτισμό γίνεται ανακαλλιέργεια και ταυτοποίηση του ύποπτου μικροοργανισμού με κατάλληλη μέθοδο. Το τελικό αποτέλεσμα μπορεί να χρειαστεί συνήθως 1–3 ημέρες, ανάλογα με τις διαδικασίες του συγκεκριμένου εργαστηρίου. Ένα απλό αρνητικό αποτέλεσμα από μη εμπλουτισμένη κολπική καλλιέργεια δεν είναι απαραίτητα ισοδύναμο με τον ειδικό προγεννητικό έλεγχο.[1][5]
Τι μπορεί να μειώσει την αξιοπιστία της καλλιέργειας
Ένα αρνητικό αποτέλεσμα δεν έχει την ίδια διαγνωστική βαρύτητα σε κάθε περίπτωση. Η ηλικία του δείγματος, ο κατάλληλος ανατομικός τόπος λήψης, η επιλογή μέσου μεταφοράς, το εργαστηριακό πρωτόκολλο εμπλουτισμού και η πρόσφατη αντιβιοτική αγωγή μπορούν να επηρεάσουν την πιθανότητα ανίχνευσης.
Οι κατάλληλοι στυλεοί διατηρούν τη βιωσιμότητα του μικροοργανισμού, αλλά η παρατεταμένη καθυστέρηση, ιδίως σε αυξημένες θερμοκρασίες, μπορεί να μειώσει την ανάκτησή του. Το δείγμα πρέπει να διακινείται σύμφωνα με τις οδηγίες του εργαστηρίου. Η ακατάλληλη λήψη μόνο από τον κόλπο είναι ιδιαίτερα σημαντική αιτία μειωμένης ευαισθησίας.[1][5]
Εάν η καλλιέργεια έγινε αρκετά νωρίτερα από το συνιστώμενο διάστημα ή απέχει πλέον περισσότερο από πέντε εβδομάδες από τον αναμενόμενο τοκετό, χρειάζεται συζήτηση για την πρακτική αξία της και ενδεχόμενη επανάληψη. Ένα προηγούμενο θετικό αποτέλεσμα δεν πρέπει να αποκρύπτεται επειδή ακολούθησε αρνητική καλλιέργεια.
Καλλιέργεια ή μοριακή εξέταση PCR;
Η καλλιέργεια μετά από εμπλουτισμό είναι καθιερωμένη επιλογή για τον προγραμματισμένο προγεννητικό έλεγχο, επειδή επιτρέπει απομόνωση μικροοργανισμού και, όταν απαιτείται, αντιβιόγραμμα. Οι μοριακές μέθοδοι που ανιχνεύουν το γενετικό υλικό του GBS μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν, ανάλογα με το εγκεκριμένο πρωτόκολλο.
| Παράμετρος | Καλλιέργεια | Μοριακή μέθοδος |
|---|---|---|
| Κλινικός στόχος | Προγεννητικός έλεγχος με απομόνωση GBS | Προγεννητικός έλεγχος ή ταχύς έλεγχος κατά τον τοκετό |
| Χρόνος | Συνήθως 1–3 ημέρες | Μπορεί να είναι ταχύτερη χωρίς εμπλουτισμό |
| Αντιβιόγραμμα | Εφικτό όταν υπάρχει απομονωμένο στέλεχος | Συνήθως απαιτείται επιπλέον καλλιέργεια |
| Περιορισμός | Απαιτεί βιώσιμο μικροοργανισμό και σωστή λήψη | Αποτελεσματικότητα ανάλογη με το πρωτόκολλο και τη δειγματοληψία |
Η ταχεία μοριακή δοκιμασία κατά τον τοκετό μπορεί να είναι χρήσιμη όταν δεν υπάρχει πρόσφατο αποτέλεσμα. Ένα αρνητικό μοριακό αποτέλεσμα δεν παρακάμπτει τις ενδείξεις προφύλαξης, εφόσον υπάρχουν μαιευτικοί παράγοντες κινδύνου.[1]
Θετικό και αρνητικό αποτέλεσμα: ερμηνεία
Αρνητικό: ο GBS δεν ανιχνεύτηκε με τη μέθοδο και στο δείγμα που εξετάστηκαν. Δεν αποκλείει ισόβια ή μελλοντική φορεία, επειδή ο αποικισμός μεταβάλλεται.
Θετικό: ανιχνεύτηκε GBS, συνήθως ως φορεία. Το αποτέλεσμα καταγράφεται στον φάκελο της εγκύου και λαμβάνεται υπόψη στον σχεδιασμό ενδοτοκειακής προφύλαξης. Από μόνο του δεν αποδεικνύει ότι ο GBS προκαλεί τρέχουσα κολπική λοίμωξη.
Το αποτέλεσμα πρέπει να δοθεί στον μαιευτήρα πριν από τον τοκετό. Αν ο τοκετός ξεκινήσει νωρίτερα, ενημερώνεται άμεσα το μαιευτήριο για τυχόν διαθέσιμες προηγούμενες καλλιέργειες.
GBS στην ουροκαλλιέργεια κατά την κύηση
Η ανεύρεση GBS στα ούρα της εγκύου δεν είναι ισοδύναμη με ένα θετικό κολπικό επίχρισμα ως προς τη θεραπεία πριν από τον τοκετό. Πρέπει να διακρίνουμε την ουρολοίμωξη από την ασυμπτωματική βακτηριουρία.
| Εύρημα | Προγεννητική θεραπεία | Προφύλαξη στον τοκετό |
|---|---|---|
| Συμπτωματική ουρολοίμωξη από GBS | Ναι, με κατάλληλη αγωγή βάσει κλινικής εκτίμησης και καλλιέργειας | Ναι |
| Ασυμπτωματική βακτηριουρία ≥100.000 CFU/mL | Ναι, συνήθως απαιτείται θεραπεία | Ναι |
| Ασυμπτωματικό εύρημα GBS κάτω από 100.000 CFU/mL | Δεν απαιτεί κατ’ ανάγκη θεραπεία πριν τον τοκετό | Ναι, ανεξαρτήτως του χαμηλού αριθμού αποικιών |
Κατά το ACOG, GBS βακτηριουρία οποιουδήποτε αριθμού στην τρέχουσα εγκυμοσύνη αποτελεί ένδειξη ενδοτοκειακής προφύλαξης, ακόμη και αν μεταγενέστερο κολπικό–ορθικό επίχρισμα είναι αρνητικό. Για την ασυμπτωματική βακτηριουρία το όριο θεραπείας πριν από τον τοκετό είναι συνήθως ≥10⁵ CFU/mL.[1][4]
Πότε χρειάζεται αντιβίωση κατά τον τοκετό
Η ενδοτοκειακή προφύλαξη στοχεύει στην πρόληψη της πρώιμης νεογνικής λοίμωξης. Κατά τις οδηγίες ACOG, ενδείκνυται σε θετική καλλιέργεια κοντά στον τοκετό, σε GBS βακτηριουρία στην τρέχουσα εγκυμοσύνη ή σε ιστορικό προηγούμενου νεογνού με διηθητική νόσο από GBS.[1]
- Θετικό κολπικό–ορθικό επίχρισμα στην παρούσα κύηση, με εξαίρεση ειδικές συνθήκες προγραμματισμένης καισαρικής.
- GBS σε ουροκαλλιέργεια οποτεδήποτε στην παρούσα κύηση, ακόμη και όταν η βακτηριουρία έχει θεραπευτεί.
- Προηγούμενο νεογνό με νόσο από GBS.
- Άγνωστο αποτέλεσμα κατά τον τοκετό μαζί με προωρότητα, ρήξη υμένων ≥18 ώρες ή μητρικό πυρετό ≥38 °C.
Όταν υπάρχει υποψία ενδοαμνιακής λοίμωξης, χρειάζεται θεραπευτικό αντιβιοτικό σχήμα ευρύτερης κάλυψης και όχι απλή μεμονωμένη προφύλαξη για GBS.
Ποια αντιβιοτικά χρησιμοποιούνται και ποιος είναι ο χρόνος
Προτιμάται η ενδοφλέβια πενικιλίνη, με αποδεκτή εναλλακτική την αμπικιλλίνη. Η αγωγή χορηγείται στο μαιευτήριο. Δεν υποκαθίσταται από προληπτικά αντιβιοτικά από το στόμα εβδομάδες πριν από τον τοκετό, επειδή ο μικροοργανισμός μπορεί να επανεμφανιστεί.[1][7]
Επιδιώκεται αντιβιοτική έκθεση τουλάχιστον τεσσάρων ωρών πριν από τη γέννηση. Ακόμη και μικρότερη διάρκεια μπορεί να προσφέρει όφελος, όμως δεν πρέπει να καθυστερήσει μια αναγκαία μαιευτική παρέμβαση μόνο για να συμπληρωθεί το τετράωρο.[1]
Αλλεργία στην πενικιλίνη: ρόλος του αντιβιογράμματος
Σε ιστορικό αλλεργίας, η σωστή επιλογή εξαρτάται από τη βαρύτητα της αντίδρασης. Όταν ο κίνδυνος σοβαρής αλλεργικής αντίδρασης είναι χαμηλός, συχνά χρησιμοποιείται κεφαζολίνη. Όταν είναι υψηλός, η κλινδαμυκίνη μπορεί να χρησιμοποιηθεί μόνο αν το απομονωμένο στέλεχος έχει τεκμηριωμένη ευαισθησία. Διαφορετικά επιλέγεται βανκομυκίνη σύμφωνα με το μαιευτικό πρωτόκολλο.[1]
Το παραπεμπτικό πρέπει να αναγράφει τον υψηλό κίνδυνο αλλεργίας στην πενικιλίνη, ώστε το εργαστήριο να ελέγξει την ευαισθησία στην κλινδαμυκίνη. Ο έλεγχος περιλαμβάνει, όπου ενδείκνυται, διερεύνηση επαγώγιμης αντοχής με δοκιμασία D. Η ερυθρομυκίνη δεν αποτελεί πλέον συνιστώμενη επιλογή ενδοτοκειακής προφύλαξης.[1]
| Ιστορικό | Συνήθης προσέγγιση |
|---|---|
| Καμία αλλεργία | Πενικιλίνη ή αμπικιλλίνη |
| Χαμηλός κίνδυνος σοβαρής αλλεργίας | Κεφαζολίνη |
| Υψηλός κίνδυνος αναφυλαξίας και ευαίσθητο στέλεχος | Κλινδαμυκίνη, με κατάλληλη επιβεβαίωση |
| Υψηλός κίνδυνος και αντοχή/άγνωστη ευαισθησία | Βανκομυκίνη, σύμφωνα με το πρωτόκολλο |
Φυσιολογικός τοκετός, ρήξη υμένων και καισαρική
Η θετική καλλιέργεια GBS δεν είναι από μόνη της ένδειξη καισαρικής. Σε κολπικό τοκετό οργανώνεται η κατάλληλη προφύλαξη όταν υπάρχει ένδειξη. Η απόφαση συνεκτιμά την έναρξη ωδίνων, τη ρήξη υμένων, τη διάρκεια από τη ρήξη και τη συνολική μαιευτική εικόνα.
Σε προγραμματισμένη καισαρική πριν αρχίσει ο τοκετός και με άθικτες μεμβράνες, δεν χρειάζεται ειδική προφύλαξη έναντι GBS ακόμη και αν η καλλιέργεια είναι θετική. Αυτό δεν καταργεί την καθιερωμένη χειρουργική προφυλακτική αντιβίωση που χορηγείται για την ίδια την επέμβαση.[1]
Αν αρχίσουν ωδίνες ή σπάσουν τα νερά πριν από την προγραμματισμένη καισαρική, η αντιμετώπιση επανεκτιμάται. Δεν πρέπει να καθυστερήσει η χειρουργική επέμβαση αποκλειστικά για τη συμπλήρωση τεσσάρων ωρών αντιβιοτικής αγωγής.
Άγνωστο ή παλαιό αποτέλεσμα όταν αρχίσει ο τοκετός
Όταν δεν υπάρχει αποτέλεσμα ή έχουν περάσει πάνω από πέντε εβδομάδες, το μαιευτήριο λαμβάνει υπόψη ειδικούς παράγοντες κινδύνου. Σε τελειόμηνη κύηση με άγνωστο αποτέλεσμα, ο πυρετός ≥38 °C ή η ρήξη υμένων ≥18 ώρες αποτελούν σημαντικές ενδείξεις προφύλαξης. Αν ο τοκετός είναι πρόωρος, η διαχείριση ακολουθεί ειδικό αλγόριθμο.[1]
Ιστορικό θετικού GBS σε προηγούμενη εγκυμοσύνη δεν αποδεικνύει ότι η γυναίκα είναι θετική στην τωρινή. Όταν όμως η τρέχουσα κατάσταση είναι άγνωστη κατά τον τοκετό, η προηγούμενη φορεία μπορεί να ληφθεί υπόψη στην απόφαση για προφύλαξη.[1]
Όπου είναι διαθέσιμη, ταχεία μοριακή ανίχνευση μπορεί να βοηθήσει. Η απόφαση δεν βασίζεται αποκλειστικά σε αυτή όταν υπάρχουν κλινικοί παράγοντες που απαιτούν άμεση κάλυψη.
Πρόωρος τοκετός και πρόωρη ρήξη υμένων
Οι πρόωρες ωδίνες και η πρόωρη ρήξη υμένων είναι ειδικά μαιευτικά σενάρια, επειδή μπορεί να προκύψουν πριν από τις προγραμματισμένες εβδομάδες καλλιέργειας. Τότε η απόφαση δεν μπορεί να βασιστεί μόνο στη συνηθισμένη υπενθύμιση «κάντε τον έλεγχο στις 36–37 εβδομάδες».
Όταν η γυναίκα προσέρχεται με πιθανότητα πρόωρου τοκετού και άγνωστο GBS, η μαιευτική ομάδα μπορεί να συλλέξει δείγμα και να αρχίσει προφύλαξη ανάλογα με τον αλγόριθμο κινδύνου. Εάν οι ωδίνες σταματήσουν και δεν υπάρξει τοκετός, η συνέχιση ή διακοπή της ενδοτοκειακής αγωγής επανεκτιμάται. Σε πρόωρη ρήξη υμένων η αντιμετώπιση περιλαμβάνει επιπλέον ειδικούς χειρισμούς και πιθανή άλλη αντιβιοτική στρατηγική.[1]
Η θερμοκρασία της μητέρας, η διάρκεια ρήξης υμένων, η ηλικία κύησης και η υποψία ενδοαμνιακής λοίμωξης είναι ουσιώδεις πληροφορίες. Το θετικό GBS παραμένει σημαντικό, αλλά δεν υποκαθιστά τη συνολική μαιευτική εκτίμηση. Οι οδηγίες διαφέρουν ανάλογα με το συγκεκριμένο σενάριο και το μαιευτήριο.
Τι σημαίνει το αποτέλεσμα για το νεογνό
Η πρώιμη νόσος από GBS εμφανίζεται μέσα στις πρώτες 6 ημέρες ζωής, συνήθως πολύ νωρίς μετά τη γέννηση. Η όψιμη νόσος εμφανίζεται από την 7η έως περίπου την 89η ημέρα. Η ενδοτοκειακή προφύλαξη μειώνει τον κίνδυνο της πρώιμης μορφής, αλλά δεν αποτελεί αξιόπιστη πρόληψη της όψιμης.[3]
Σημεία που χρειάζονται άμεση παιδιατρική αξιολόγηση περιλαμβάνουν δυσκολία στην αναπνοή, πυρετό ή χαμηλή θερμοκρασία, ασυνήθιστη υπνηλία, κακή σίτιση, υποτονία ή αλλαγή του χρώματος του δέρματος. Αυτά τα συμπτώματα έχουν πολλές πιθανές αιτίες και δεν πρέπει να αποδίδονται αυτομάτως στον GBS.
Δεν χρειάζεται κάθε ασυμπτωματικό νεογνό μητέρας με θετικό GBS αυτόματα αντιβιοτικά ή πλήρης εργαστηριακός έλεγχος. Η νεογνολογική διαχείριση βασίζεται στους παράγοντες κινδύνου, την επάρκεια της προφύλαξης και την κλινική εξέταση του μωρού.
GBS σε μη εγκύους, άνδρες και ηλικιωμένους
Στους μη εγκύους, η θετική κολπική καλλιέργεια συχνά σημαίνει απλή φορεία. Δεν εξηγεί αυτομάτως κνησμό, οσμή ή αυξημένες εκκρίσεις, οι οποίες μπορεί να σχετίζονται με άλλη κολπική διαταραχή. Η παρουσία του βακτηρίου πρέπει να συνεκτιμάται με τα συμπτώματα και την κλινική εξέταση.
Σε γυναίκες και άνδρες ο GBS μπορεί να προκαλέσει πραγματική ουρολοίμωξη ή άλλες λοιμώξεις. Ο κίνδυνος διηθητικής νόσου είναι μεγαλύτερος σε ηλικιωμένους και σε άτομα με διαβήτη ή σημαντικά υποκείμενα νοσήματα. Εκεί η θεραπεία καθορίζεται από το είδος της λοίμωξης και, όπου απαιτείται, το αντιβιόγραμμα.[3]
Πότε χρειάζεται διαφορετικός μικροβιολογικός έλεγχος
Η καλλιέργεια φορείας GBS δεν είναι εξέταση που διερευνά όλες τις αιτίες κολπίτιδας, ουρολοίμωξης ή νεογνικής σήψης. Σε έντονο κνησμό, παθολογικές εκκρίσεις ή οσμή, ο γυναικολογικός έλεγχος μπορεί να χρειαστεί αξιολόγηση για μυκητιασική λοίμωξη, βακτηριακή κολπίτιδα και άλλες αιτίες, αντί να αποδοθεί αυτόματα το πρόβλημα στον GBS.
Σε συμπτώματα ουρολοίμωξης ζητείται συνήθως ουροκαλλιέργεια με κατάλληλη συλλογή, ποσοτικό αποτέλεσμα και ενδεχομένως αντιβιόγραμμα, όχι καλλιέργεια κολπικής φορείας ως υποκατάστατο. Όταν υπάρχει κλινική υποψία νεογνικής ή συστηματικής λοίμωξης, η αξιολόγηση στηρίζεται σε παιδιατρική/νοσοκομειακή εκτίμηση και κατάλληλες καλλιέργειες από κλινικά δείγματα, όπως αίμα, ανάλογα με την ένδειξη.[3]
Συχνά εργαστηριακά και κλινικά λάθη
- Μόνο κολπικό επίχρισμα: μπορεί να χαθεί ο ορθικός αποικισμός.
- Περιπρωκτικό αντί ορθικού δείγματος: δεν είναι ισοδύναμη δειγματοληψία κατά τις οδηγίες.
- Ανεπαρκής ή ασαφής παραγγελία: το εργαστήριο μπορεί να εφαρμόσει γενική καλλιέργεια αντί ειδικού ελέγχου GBS.
- Μη αναγραφή αλλεργίας στην πενικιλίνη: μπορεί να χαθεί η ευκαιρία για έγκαιρο αντιβιόγραμμα κλινδαμυκίνης.
- Αντιβίωση για απλή φορεία πριν τον τοκετό: δεν αποτρέπει αξιόπιστα τον επαναποικισμό.
- Παράβλεψη GBS στην ουροκαλλιέργεια της κύησης: ακόμη και χαμηλό μικροβιακό φορτίο έχει σημασία για την προφύλαξη στον τοκετό.
- Υπερβολική βεβαιότητα από ένα αρνητικό τεστ: πρέπει να ελεγχθούν το χρονικό διάστημα, η δειγματοληψία και τυχόν ειδικές μαιευτικές καταστάσεις.
Η ορθή διαδικασία συνδυάζει σωστό δείγμα, κατάλληλη εργαστηριακή μέθοδο και καθαρή επικοινωνία με τη μαιευτική ομάδα. Η απλή παράθεση θετικού ή αρνητικού αποτελέσματος χωρίς κλινικό πλαίσιο μπορεί να οδηγήσει σε αχρείαστη ανησυχία ή λανθασμένες αποφάσεις.
Πρακτικές οδηγίες μετά το αποτέλεσμα
Αν η καλλιέργεια είναι θετική, κρατήστε το αποτέλεσμα μαζί με τα έγγραφα της εγκυμοσύνης και ενημερώστε τον μαιευτήρα. Δεν απαιτείται πανικός, απομόνωση, ειδική υγιεινή ούτε προληπτική θεραπεία του συντρόφου. Ο στόχος είναι η σωστή καταγραφή για το μαιευτήριο.
Αν η καλλιέργεια είναι αρνητική, φυλάξτε επίσης το αποτέλεσμα και τη ημερομηνία λήψης. Η ερμηνεία του μπορεί να αλλάξει αν ο τοκετός καθυστερήσει, εάν αρχίσει πρόωρα ή αν εντοπιστεί στο μεταξύ GBS στα ούρα.
Σε συμπτώματα ουρολοίμωξης, πυρετό ή σημεία πρόωρου τοκετού απαιτείται μαιευτική εκτίμηση ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα της προγεννητικής καλλιέργειας. Η εξέταση GBS δεν αντικαθιστά τον συνολικό προγεννητικό έλεγχο.
Συχνές ερωτήσεις για την καλλιέργεια GBS
Η θετική καλλιέργεια GBS σημαίνει ότι έχω κολπίτιδα;
Όχι απαραίτητα. Συνήθως δείχνει φορεία, ιδιαίτερα όταν δεν υπάρχουν συμπτώματα. Η κλινική λοίμωξη αξιολογείται χωριστά.
Πότε είναι καλύτερο να γίνει η εξέταση;
Σύμφωνα με το ACOG, από 36+0 έως 37+6 εβδομάδες. Ο μαιευτήρας σας ακολουθεί το πρόγραμμα ελέγχου του μαιευτηρίου.
Αρκεί ένα κολπικό δείγμα χωρίς ορθική λήψη;
Όχι για τον ειδικό έλεγχο φορείας GBS στην κύηση. Η λήψη από το κατώτερο τμήμα του κόλπου και το ορθό αυξάνει την αξιοπιστία.
Μπορώ να κάνω μόνη μου τη δειγματοληψία;
Σε ορισμένα προγράμματα ναι, όταν έχουν δοθεί σαφείς οδηγίες και κατάλληλος στυλεός/μέσο μεταφοράς.
Αν το GBS είναι θετικό χρειάζεται αντιβίωση τώρα;
Όχι για την απλή αποικίαση. Η ενδοφλέβια προφύλαξη δίνεται κατά τον τοκετό όπου ενδείκνυται. Η συμπτωματική ουρολοίμωξη αποτελεί διαφορετική περίπτωση.
Αν βρεθεί GBS στα ούρα με μικρό αριθμό αποικιών;
Στην εγκυμοσύνη ακόμη και χαμηλό μικροβιακό φορτίο αποτελεί ένδειξη προφύλαξης κατά τον τοκετό. Η ανάγκη προγεννητικής θεραπείας εξαρτάται από τα συμπτώματα και τον αριθμό αποικιών.
Χρειάζεται έλεγχος του συντρόφου;
Όχι λόγω της απλής φορείας. Ο GBS δεν αντιμετωπίζεται ως τυπικό σεξουαλικώς μεταδιδόμενο νόσημα.
Αν έχει προγραμματιστεί καισαρική;
Όταν γίνεται πριν από την έναρξη τοκετού και με άθικτες μεμβράνες δεν απαιτείται ειδική προφύλαξη για GBS. Η καθιερωμένη χειρουργική προφύλαξη παραμένει.
Επηρεάζει το θετικό GBS τον θηλασμό;
Όχι, η απλή μητρική φορεία δεν αποτελεί αντένδειξη για θηλασμό.
Πόσο διαρκεί η ισχύς της καλλιέργειας;
Για τον προγεννητικό έλεγχο, ένα αρνητικό αποτέλεσμα θεωρείται συνήθως αντιπροσωπευτικό για περίπου πέντε εβδομάδες.
Ποια είναι η ενδεικτική τιμή της καλλιέργειας;
Η ενδεικτική τιμή για την καλλιέργεια κολπικού–ορθικού επιχρίσματος GBS είναι 15–20 €. Η μοριακή εξέταση PCR τιμολογείται ξεχωριστά.
Τι να θυμάστε
Ο GBS είναι συχνό βακτήριο της φυσιολογικής χλωρίδας και ένα θετικό επίχρισμα δεν ταυτίζεται με λοίμωξη. Η μεγάλη του σημασία στην εγκυμοσύνη είναι η δυνατότητα πρόληψης της πρώιμης νόσου του νεογνού με κατάλληλη προφύλαξη στον τοκετό.
- Με βάση τις οδηγίες ACOG, ο προγεννητικός έλεγχος γίνεται στο διάστημα 36+0 έως 37+6 εβδομάδες.
- Το σωστό δείγμα είναι κολπικό και ορθικό, όχι μόνο περιπρωκτικό.
- Το GBS στα ούρα της τρέχουσας κύησης έχει σημασία ανεξάρτητα από το επόμενο κολπικό επίχρισμα.
- Η αλλεργία στην πενικιλίνη πρέπει να αναφέρεται πριν από την καλλιέργεια.
- Η θετική φορεία δεν αποκλείει τον φυσιολογικό τοκετό ούτε τον θηλασμό.
Για πληροφορίες σχετικά με τη διαθεσιμότητα των εργαστηριακών εξετάσεων, δείτε τον κατάλογο εξετάσεων. Η ερμηνεία της καλλιέργειας και η απόφαση για προφύλαξη στον τοκετό γίνονται από τον μαιευτήρα.
Βιβλιογραφία και πηγές
- ACOG. Prevention of Group B Streptococcal Early-Onset Disease in Newborns. Committee Opinion No. 797 (2020, με νεότερες επιμέρους ενημερώσεις). Πηγή
- CDC. Screening for Group B Strep Bacteria. Ενημέρωση 1 Μαΐου 2025. Πηγή
- CDC. Clinical Overview of Group B Strep Disease. Ενημέρωση 1 Μαΐου 2025. Πηγή
- ACOG. Urinary Tract Infections in Pregnant Individuals. Clinical Consensus (2023). Πηγή
- CDC. Prevention of Perinatal Group B Streptococcal Disease: Revised Guidelines (2010) – τεχνικές λεπτομέρειες δειγματοληψίας. Οι μαιευτικές συστάσεις έχουν επικαιροποιηθεί από το ACOG. Πηγή
- RCOG. Group B Streptococcus (GBS) in pregnancy and newborn babies. Πληροφορίες για τις διαφορετικές πολιτικές ελέγχου. Πηγή
- CDC. Preventing Group B Strep Disease in Newborns. Ενημέρωση 1 Μαΐου 2025. Πηγή
Αποποίηση ευθύνης
Το παρόν κείμενο έχει αποκλειστικά ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά εξατομικευμένη ιατρική εκτίμηση, μαιευτική παρακολούθηση, διάγνωση ή θεραπεία. Ο χρόνος ελέγχου, η ερμηνεία της καλλιέργειας και η επιλογή ενδοτοκειακής προφύλαξης καθορίζονται από τον θεράποντα μαιευτήρα. Σε συμπτώματα επείγουσας κατάστασης αναζητήστε άμεσα ιατρική βοήθεια.

