Μεταφρίνες (Metanephrines) – Εξέταση Αίματος & Ούρων για Φαιοχρωμοκύττωμα | Μικροβιολογικό
🧪 Μεταφρίνες (Metanephrines) – Φιλικός Οδηγός για Ασθενείς
- 1️⃣ Τι είναι οι μεταφρίνες;
- 2️⃣ Είδη εξέτασης: αίματος vs ούρων
- 3️⃣ Πότε ζητείται η εξέταση;
- 4️⃣ Προετοιμασία πριν την εξέταση
- 5️⃣ Διαδικασία λήψης δείγματος
- 6️⃣ Παράγοντες που επηρεάζουν τα αποτελέσματα
- 7️⃣ Ερμηνεία αποτελεσμάτων
- 8️⃣ Σύγκριση με άλλους δείκτες & απλοποιημένος αλγόριθμος
- 9️⃣ Συχνά λάθη & πώς να τα αποφύγετε
- 🔟 FAQ – Συχνές Ερωτήσεις
- 1️⃣1️⃣ Σε 30″ – Τι να θυμάστε
- 1️⃣2️⃣ Βιβλιογραφία & Πηγές
1) Τι είναι οι μεταφρίνες;
Οι μεταφρίνες είναι μεταβολίτες των κατεχολαμινών. Η μετανιφρίνη προκύπτει από την αδρεναλίνη και η νορμετανιφρίνη από τη νοραδρεναλίνη μέσω της COMT. Παράγονται συνεχώς στους ιστούς, ιδιαίτερα σε όγκους χρωμαφίνης και παραγαγγλιώματα (PPGL), γι’ αυτό αποτελούν ευαίσθητους βιοδείκτες.
Γρήγορα σημεία
- Δείγμα: αίμα (ελεύθερες μεταφρίνες) ή ούρα 24ώρου (κλασματικές).
- Στόχος: ανίχνευση/παρακολούθηση φαιοχρωμοκυττώματος/παραγαγγλιώματος.
- Πλεονέκτημα: υψηλή ευαισθησία, ειδικά με ύπτια ανάπαυση πριν την αιμοληψία.
Γιατί είναι σημαντικές;
- Οι PPGL εκκρίνουν κατεχολαμίνες. Οι μεταφρίνες αντανακλούν τη σταθερή ενζυμική τους αποδόμηση.
- Μικρές αυξήσεις μπορεί να οφείλονται σε στάση σώματος, τροφές, φάρμακα ή στρες.
- Αυξήσεις ≥3× του ανώτερου φυσιολογικού είναι ύποπτες για PPGL και απαιτούν επιβεβαίωση.
Τύποι εξέτασης
- Ελεύθερες μεταφρίνες πλάσματος: ύπτια ανάπαυση 20–30′ πριν τη λήψη.
- Κλασματικές μεταφρίνες ούρων 24ώρου: απαιτείται σωστή συλλογή και πιθανό συντηρητικό.
2) Είδη εξέτασης: αίματος και ούρων 24ώρου
Οι μεταφρίνες μπορούν να μετρηθούν είτε στο αίμα είτε στα ούρα 24ώρου. Και οι δύο μέθοδοι είναι αξιόπιστες όταν τηρούνται οι σωστές προϋποθέσεις προετοιμασίας.
Α) Ελεύθερες μεταφρίνες πλάσματος
- Η μέτρηση γίνεται στο πλάσμα μετά από 20–30 λεπτά ύπτιας ανάπαυσης.
- Προσφέρει τη μεγαλύτερη ευαισθησία για διάγνωση φαιοχρωμοκυττώματος/παραγαγγλιώματος.
- Χρησιμοποιείται ιδιαίτερα σε ασθενείς με υψηλή υποψία ή γενετικά σύνδρομα (MEN2, VHL, NF1).
Β) Κλασματικές μεταφρίνες ούρων 24ώρου
- Αντικατοπτρίζουν τη μέση ημερήσια παραγωγή κατεχολαμινών και μεταβολιτών.
- Χρήσιμη επιλογή όταν η λήψη αίματος υπό ύπτια συνθήκη δεν είναι εφικτή.
- Απαραίτητη η σωστή συλλογή και η χρήση κατάλληλου συντηρητικού (όπως οξύ).
Πλεονεκτήματα & περιορισμοί
Σύγκριση μεθόδων:
- Αίμα – ευκολία, αλλά ευαίσθητο σε προαναλυτικούς παράγοντες (στάση, στρες).
- Ούρα – σταθερότερο δείγμα, απαιτεί πειθαρχία στη συλλογή 24ώρου.
Ο ιατρός σας θα επιλέξει τον κατάλληλο τύπο με βάση τα συμπτώματα, τη δυνατότητα σωστής προετοιμασίας και το ιστορικό σας.
3) Πότε ζητείται η εξέταση;
Η μέτρηση μεταφρινών ενδείκνυται όταν υπάρχει υποψία υπερέκκρισης κατεχολαμινών ή ύπαρξη όγκου των επινεφριδίων. Ο γιατρός μπορεί να τη ζητήσει σε αρκετά κλινικά σενάρια.
- ⚡ Παροξυσμική υπέρταση με επεισόδια πονοκεφάλου, εφίδρωσης και ταχυκαρδίας.
- 🧠 Επινεφριδική μάζα που ανακαλύπτεται τυχαία σε αξονική ή μαγνητική τομογραφία (incidentaloma).
- 🧬 Οικογενειακό ιστορικό ή σύνδρομα κινδύνου (MEN2, VHL, NF1, SDHB/SDHD μεταλλάξεις).
- 💊 Ανθεκτική υπέρταση που δεν ανταποκρίνεται σε φάρμακα ή έχει απότομες διακυμάνσεις.
- 🔁 Παρακολούθηση μετά από χειρουργική αφαίρεση φαιοχρωμοκυττώματος ή παραγαγγλιώματος.
Αν υπάρχει θετικό οικογενειακό ιστορικό, συνιστάται περιοδικός προληπτικός έλεγχος.
4) Προετοιμασία πριν την εξέταση
Η σωστή προετοιμασία είναι κρίσιμη για να αποφευχθούν ψευδώς θετικά αποτελέσματα. Οι μεταφρίνες επηρεάζονται έντονα από τη στάση του σώματος, τη διατροφή, το στρες και τη φαρμακευτική αγωγή.
📋 Οδηγίες 24–48 ώρες πριν την εξέταση
- Αποφύγετε καφέ, τσάι, κακάο, σοκολάτα, μπανάνα, βανίλια.
- Αποφύγετε αλκοόλ, νικοτίνη και έντονη άσκηση.
- Περιορίστε στρες, συναισθηματική ένταση και αϋπνία.
- Ρωτήστε τον ιατρό σας για πιθανή προσωρινή διακοπή φαρμάκων που επηρεάζουν τα επίπεδα.
💊 Φάρμακα που μπορεί να επηρεάσουν
- Αντικαταθλιπτικά (τρικυκλικά, SNRIs, MAOIs)
- Λεβοντόπα και παράγωγά της
- Λαβεταλόλη και συμπαθητικομιμητικά
- Καφεΐνη και ενεργειακά ποτά
⚠️ Οποιαδήποτε αλλαγή φαρμακευτικής αγωγής γίνεται μόνο με ιατρική καθοδήγηση.
🩸 Για ελεύθερες μεταφρίνες πλάσματος
- Η λήψη πρέπει να γίνει πρωινές ώρες, σε ήσυχο χώρο.
- Ξαπλώστε ύπτια για 20–30 λεπτά πριν την αιμοληψία.
- Αποφύγετε ομιλία, κινητικότητα και άγχος.
🚰 Για ούρα 24ώρου
- Απορρίψτε τα πρώτα πρωινά ούρα και καταγράψτε την ώρα έναρξης.
- Συλλέξτε όλα τα ούρα για τις επόμενες 24 ώρες, συμπεριλαμβανομένων των πρωινών της επόμενης μέρας στην ίδια ώρα.
- Φυλάξτε το δείγμα στο ψυγείο και χρησιμοποιήστε το ειδικό δοχείο με συντηρητικό αν ζητηθεί από το εργαστήριο.
5) Διαδικασία λήψης δείγματος
Η αξιοπιστία των αποτελεσμάτων εξαρτάται από τη σωστή λήψη και διαχείριση του δείγματος. Παρακάτω περιγράφονται οι διαδικασίες για αίμα και ούρα.
🩸 Ελεύθερες μεταφρίνες πλάσματος
- Ο εξεταζόμενος παραμένει σε ύπτια θέση για 20–30 λεπτά σε ήρεμο περιβάλλον.
- Η αιμοληψία γίνεται από φλέβα του άνω άκρου χωρίς σημαντική κίνηση.
- Το δείγμα μεταφέρεται άμεσα και φυλάσσεται σύμφωνα με το πρωτόκολλο (ψύξη ή κατάψυξη ανάλογα με τη μέθοδο).
💧 Κλασματικές μεταφρίνες ούρων 24ώρου
- Απορρίψτε τα πρώτα πρωινά ούρα της πρώτης ημέρας και σημειώστε την ώρα έναρξης.
- Συλλέξτε όλα τα ούρα για 24 ώρες σε ειδικό δοχείο που μπορεί να περιέχει οξύ (π.χ. HCl 6N).
- Διατηρείτε το δοχείο σε ψυγείο καθ’ όλη τη διάρκεια της συλλογής.
- Την επόμενη ημέρα, προσθέστε και τα πρώτα πρωινά ούρα της ίδιας ώρας λήξης.
- Ανακατέψτε απαλά, μετρήστε τον συνολικό όγκο και αποστείλετε δείγμα στο εργαστήριο.
6) Παράγοντες που επηρεάζουν τα αποτελέσματα
Πολλοί παράγοντες μπορούν να μεταβάλουν τις συγκεντρώσεις μεταφρινών στο αίμα ή στα ούρα. Η γνώση και αποφυγή τους μειώνει σημαντικά τα ψευδώς θετικά αποτελέσματα.
| Κατηγορία | Παράδειγμα | Επίδραση |
|---|---|---|
| Φάρμακα | Τρικυκλικά, SNRIs, MAOIs, λεβοντόπα, λαβεταλόλη, συμπαθητικομιμητικά, καφεΐνη | Αυξημένες μεταφρίνες – ψευδώς θετικά |
| Τροφές/ποτά | Καφές, τσάι, σοκολάτα, μπανάνα, βανίλια, αλκοόλ | Αύξηση κατεχολαμινών |
| Φυσιολογικοί παράγοντες | Στρες, φόβος, πόνος, άσκηση, εγκυμοσύνη | Παροδικές αυξήσεις |
| Προαναλυτικά σφάλματα | Όρθια στάση, ανεπαρκής ανάπαυση, ελλιπής συλλογή ούρων | Αύξηση νορμετανιφρίνης ή αναξιόπιστο δείγμα |
7) Ερμηνεία αποτελεσμάτων
Η αξιολόγηση των μεταφρινών πρέπει πάντα να γίνεται από ιατρό με εμπειρία σε ενδοκρινολογικές εξετάσεις, λαμβάνοντας υπόψη τα κλινικά δεδομένα και τους προαναλυτικούς παράγοντες.
📊 Γενικές αρχές ερμηνείας
- Φυσιολογικές τιμές: Εξαρτώνται από τη μέθοδο και το εργαστήριο. Συνήθως δίνονται ξεχωριστά για μετανιφρίνη και νορμετανιφρίνη.
- Ελαφρές αυξήσεις (<3× του ανώτερου φυσιολογικού): μπορεί να οφείλονται σε στάση, στρες ή φάρμακα. Συνιστάται επανέλεγχος.
- Σημαντικές αυξήσεις (≥3× του ανώτερου φυσιολογικού): υποδηλώνουν ισχυρή πιθανότητα φαιοχρωμοκυττώματος ή παραγαγγλιώματος.
- Μετά από χειρουργική αφαίρεση: η φυσιολογικοποίηση επιβεβαιώνει επιτυχή θεραπεία. Η επαναύξηση υποδηλώνει υποτροπή.
📈 Παράδειγμα ερμηνείας
| Δείκτης | Εύρος αναφοράς | Σχόλιο |
|---|---|---|
| Μετανιφρίνη (πλάσμα) | 0–0.50 nmol/L | Αύξηση >1.5–2× μπορεί να απαιτεί περαιτέρω διερεύνηση. |
| Νορμετανιφρίνη (πλάσμα) | 0–0.90 nmol/L | Αύξηση >3× → ισχυρή ένδειξη PPGL. |
| Μεταφρίνες ούρων 24ώρου | Με βάση τον όγκο 24ώρου και το βάρος | Αξιολογούνται σε σχέση με το σύνολο των κατεχολαμινών. |
Αν τα αποτελέσματα είναι αμφίβολα, μπορεί να γίνει δοκιμασία καταστολής με κλονιδίνη ή επαναληπτική εξέταση μετά από αποφυγή παραγόντων που επηρεάζουν.
8) Σύγκριση με άλλους δείκτες & απλοποιημένος αλγόριθμος
Οι μεταφρίνες υπερτερούν σε ευαισθησία για PPGL. Άλλοι δείκτες χρησιμοποιούνται συμπληρωματικά ή σε ειδικά σενάρια.
| Δείκτης | Πλεονεκτήματα | Περιορισμοί | Ενδεικτική χρήση |
|---|---|---|---|
| Ελεύθερες μεταφρίνες πλάσματος | Υψηλότερη ευαισθησία | Απαιτεί 20–30′ ύπτια ανάπαυση | Υψηλή υποψία ή γενετικά σύνδρομα |
| Κλασματικές μεταφρίνες ούρων 24ώρου | Αντανακλά 24ωρη παραγωγή | Εξαρτάται από σωστή συλλογή | Όταν η ύπτια λήψη αίματος δεν είναι εφικτή |
| Κατεχολαμίνες πλάσματος/ούρων | Χρήσιμες σε ειδικές περιπτώσεις | Μεγαλύτερη προαναλυτική μεταβλητότητα | Συμπληρωματικά με μεταφρίνες |
| Κλονιδίνη (δοκιμασία καταστολής) | Διαχωρίζει υπερέκκριση συμπαθητικού | Απαιτεί πρωτόκολλο και επίβλεψη | Οριακές αυξήσεις νορμετανιφρίνης |
Απλοποιημένος αλγόριθμος
- Κλινική υποψία PPGL ή επινεφριδικό εύρημα → επιλέξτε ελεύθερες μεταφρίνες πλάσματος ή ούρα 24ώρου.
- Τηρήστε προετοιμασία: αποφυγές, φάρμακα κατόπιν ιατρού, ύπτια ανάπαυση/σωστή συλλογή.
- Αποτέλεσμα:
- ≥3× ανώτερου φυσιολογικού → υψηλή πιθανότητα PPGL → απεικόνιση.
- Οριακή αύξηση → άρση παρεμβολών, επανέλεγχος ή εναλλακτική μέθοδος ± κλονιδίνη.
- Φυσιολογικές με χαμηλή υποψία → παρακολούθηση. Με υψηλή υποψία → επανάληψη ή άλλη μέθοδος.
- Μετά θεραπεία → περιοδικός έλεγχος μεταφρινών για υποτροπή.
Απλοποιημένος αλγόριθμος
- Κλινική υποψία ή επινεφριδική μάζα → επιλέξτε μεταφρίνες πλάσματος ή ούρων 24ώρου.
- Τηρείτε αυστηρά προετοιμασία/στάση/συλλογή.
- Αν ↑≥3× → υψηλή πιθανότητα PPGL → απεικόνιση.
- Αν οριακή ↑ → άρση παρεμβολών και επανέλεγχος/εναλλακτική μέθοδος ± δοκιμασία κλονιδίνης.
9) Συχνά λάθη & πώς να τα αποφύγετε
Η εξέταση μεταφρινών απαιτεί ακρίβεια στη λήψη και την προετοιμασία. Τα παρακάτω λάθη είναι τα πιο συχνά και μπορούν να οδηγήσουν σε ψευδώς αυξημένα ή λανθασμένα αποτελέσματα.
- ❌ Αιμοληψία σε καθιστή θέση ή χωρίς επαρκή ύπτια ανάπαυση.
- ☕ Κατανάλωση καφέ, κακάο ή ενεργειακών ποτών την προηγούμενη ημέρα.
- 🚬 Κάπνισμα ή χρήση νικοτίνης λίγες ώρες πριν τη δειγματοληψία.
- 💊 Λήψη φαρμάκων που αυξάνουν τις κατεχολαμίνες χωρίς ιατρική καθοδήγηση.
- 🧃 Λανθασμένη συλλογή ούρων 24ώρου (ξεχασμένα δείγματα, ελλιπής ψύξη).
- 🏃♂️ Έντονη άσκηση ή στρες λίγο πριν την εξέταση.
10) FAQ – Συχνές Ερωτήσεις
Πονάει η εξέταση;
Η αιμοληψία είναι απλή και ανώδυνη, όπως κάθε συνηθισμένη εξέταση αίματος. Η συλλογή ούρων 24ώρου δεν προκαλεί πόνο, αλλά απαιτεί σωστή οργάνωση.
Χρειάζεται να είμαι νηστικός/ή;
Όχι απαραίτητα. Συνιστάται όμως η λήψη να γίνεται το πρωί, σε ήρεμο περιβάλλον, χωρίς καφέ ή νικοτίνη.
Πρέπει να διακόψω τα φάρμακά μου;
Μόνο αν το συστήσει ο θεράπων ιατρός. Ορισμένα φάρμακα, όπως αντικαταθλιπτικά ή συμπαθητικομιμητικά, μπορεί να επηρεάσουν τα αποτελέσματα.
Πόσο διαρκεί η διαδικασία;
Η αιμοληψία διαρκεί λίγα λεπτά, αλλά απαιτεί 20–30 λεπτά ύπτια ανάπαυση πριν. Η συλλογή ούρων καλύπτει ολόκληρο 24ωρο.
Πότε θα έχω αποτελέσματα;
Συνήθως σε 2–3 εργάσιμες ημέρες, ανάλογα με τη μέθοδο του εργαστηρίου και τη φόρτο ανάλυσης.
Αν βρεθούν αυξημένες τιμές, σημαίνει σίγουρα όγκο;
Όχι απαραίτητα. Ψευδώς θετικά μπορούν να συμβούν από στρες, φάρμακα ή στάση σώματος. Ο ιατρός θα εκτιμήσει αν χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση ή απεικόνιση.
Μπορώ να κάνω την εξέταση στο Μικροβιολογικό Λαμία;
Ναι. Το εργαστήριο πραγματοποιεί τη μέτρηση μεταφρινών αίματος και ούρων 24ώρου με σύγχρονη μέθοδο LC-MS/MS, σύμφωνα με διεθνή πρωτόκολλα.
11) Σε 30″ – Τι να θυμάστε
- 🧪 Οι μεταφρίνες είναι οι πιο ευαίσθητοι δείκτες για φαιοχρωμοκύττωμα και παραγαγγλίωμα.
- 🩺 Η σωστή προετοιμασία (ύπτια στάση, αποφυγή καφέ, φαρμάκων, στρες) είναι απαραίτητη για αξιόπιστο αποτέλεσμα.
- 📈 Αυξήσεις >3× του ανώτερου φυσιολογικού απαιτούν περαιτέρω διερεύνηση με απεικόνιση.
- 🔁 Μετά τη θεραπεία, οι μεταφρίνες χρησιμοποιούνται για παρακολούθηση υποτροπής.
12) Βιβλιογραφία & Πηγές
- 1. Lenders JWM et al. Pheochromocytoma and Paraganglioma: An Endocrine Society Clinical Practice Guideline.
J Clin Endocrinol Metab. 2014;99(6):1915–1942. - 2. Eisenhofer G et al. Biochemical diagnosis of pheochromocytoma and paraganglioma: plasma and urine catecholamines and metabolites.
Endocr Connect. 2019;8(7):R144–R154. - 3. Peaston RT, Graham KS, Chambers E, van der Molen JC, Ball S.
Performance of plasma free metanephrines measured by LC-MS/MS in the diagnosis of pheochromocytoma.
Clin Chim Acta. 2005;356(1–2):78–87. - 4. Ελληνική Ενδοκρινολογική Εταιρεία. Κατευθυντήριες οδηγίες για τη διάγνωση φαιοχρωμοκυττώματος και παραγαγγλιώματος.
www.endo.gr - 5. ΕΟΠΥΥ – Διαγνωστικές εξετάσεις: Μεταφρίνες αίματος και ούρων 24ώρου.
www.eopyy.gov.gr
