Ανοσοκαθήλωση Λευκωμάτων (IFE) – Τι είναι, γιατί γίνεται, αποτελέσματα & ερμηνεία
🧪 Ανοσοκαθήλωση Λευκωμάτων (ImmunoFixation, IFE) – Φιλικός Οδηγός για Ασθενείς
📑 Περιεχόμενα
- 1️⃣ Τι είναι η Ανοσοκαθήλωση;
- 2️⃣ Γιατί ζητείται;
- 3️⃣ Ποιο δείγμα χρειάζεται;
- 4️⃣ Πώς γίνεται στο εργαστήριο;
- 5️⃣ Πώς ερμηνεύονται τα αποτελέσματα;
- 6️⃣ IFE vs Ηλεκτροφόρηση Πρωτεϊνών (SPEP/UPEP)
- 7️⃣ Πότε επαναλαμβάνεται;
- 8️⃣ Περιορισμοί & Παράγοντες που επηρεάζουν
- 9️⃣ Παράδειγμα αναφοράς αποτελέσματος
- 🔟 Σχετικές εξετάσεις
- 1️⃣1️⃣ Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
- 1️⃣2️⃣ Κλείστε Εξέταση
- 1️⃣3️⃣ Βιβλιογραφία & Πηγές
1️⃣ Τι είναι η Ανοσοκαθήλωση (Immunofixation Electrophoresis);
Η Ανοσοκαθήλωση Λευκωμάτων (IFE) είναι μια εξειδικευμένη εργαστηριακή εξέταση που χρησιμοποιείται για την ανίχνευση και ταυτοποίηση μονοκλωνικών ανοσοσφαιρινών (παραπρωτεϊνών) στο αίμα ή στα ούρα. Οι πρωτεΐνες αυτές παράγονται από ανώμαλα πλασματοκύτταρα, συνήθως σε παθήσεις όπως το πολλαπλούν μυέλωμα ή η μονοκλωνική γαμμαπάθεια αδιευκρίνιστης σημασίας (MGUS).
Η εξέταση εφαρμόζεται τόσο στον ορό (αίμα) όσο και στα ούρα 24ώρου, ανάλογα με την κλινική υποψία. Ο στόχος είναι να προσδιοριστεί αν υπάρχει μονοκλωνικό αντίσωμα και ποιος είναι ο τύπος βαριάς (IgG, IgA, IgM) και ελαφράς αλυσίδας (κ ή λ).
2️⃣ Γιατί ζητείται η Ανοσοκαθήλωση;
Η εξέταση ανοσοκαθήλωσης ζητείται όταν υπάρχει υποψία ότι ο οργανισμός παράγει ανώμαλες ή μονοκλωνικές ανοσοσφαιρίνες. Αυτές μπορεί να υποδηλώνουν διαταραχή των πλασματοκυττάρων ή λεμφοκυττάρων. Ο γιατρός τη ζητά συνήθως μετά από ηλεκτροφόρηση πρωτεϊνών που έδειξε μια χαρακτηριστική “αιχμή Μ”.
Η ανοσοκαθήλωση βοηθά:
- 📈 Στη διάγνωση του πολλαπλού μυελώματος ή της μακροσφαιριναιμίας Waldenström
- 🔬 Στη διερεύνηση μονοκλωνικής γαμμαπάθειας (MGUS)
- 🩺 Στην παρακολούθηση ασθενών μετά από θεραπεία αιματολογικής κακοήθειας
- 💧 Στην ανίχνευση ελαφρών αλυσίδων (Bence-Jones) σε ούρα
- 🧩 Στην αξιολόγηση ανεξήγητης αναιμίας, υπερασβεστιαιμίας ή νεφρικής δυσλειτουργίας
3️⃣ Ποιο δείγμα χρειάζεται;
Η εξέταση ανοσοκαθήλωσης πραγματοποιείται συνήθως σε ορό αίματος ή σε ούρα 24ώρου, ανάλογα με το τι ερευνά ο ιατρός.
- 🩸 Ορός (αίμα): είναι το πιο συχνό δείγμα. Λαμβάνεται με απλή αιμοληψία από φλέβα του χεριού.
- 💧 Ούρα 24ώρου: χρησιμοποιούνται όταν υπάρχει υποψία παρουσίας ελαφρών αλυσίδων (Bence-Jones proteinuria).
Η συλλογή δείγματος είναι ανώδυνη και δεν απαιτεί ειδική προετοιμασία ή νηστεία, εκτός αν συνδυάζεται με άλλες εξετάσεις.
4️⃣ Πώς γίνεται η εξέταση στο εργαστήριο;
Η Ανοσοκαθήλωση (Immunofixation Electrophoresis – IFE) πραγματοποιείται σε δύο βασικά στάδια, συνδυάζοντας ηλεκτροφόρηση και ανοσολογική αντίδραση:
- Ηλεκτροφόρηση πρωτεϊνών: Οι πρωτεΐνες του δείγματος διαχωρίζονται πάνω σε ειδική γέλη σύμφωνα με το ηλεκτρικό τους φορτίο.
- Ανοσοκαθήλωση: Επικάλυψη κάθε διαδρομής με αντιορό ειδικό για IgG, IgA, IgM, και τις ελαφρές αλυσίδες κ και λ. Δημιουργούνται χαρακτηριστικές «ζώνες» όπου υπάρχει αντίδραση αντιγόνου-αντισώματος.
Στη συνέχεια, η γέλη χρωματίζεται και αναλύεται οπτικά ή με ειδικό αναλυτή. Οι λωρίδες αυτές υποδεικνύουν το είδος και την παρουσία παθολογικής ανοσοσφαιρίνης.
5️⃣ Πώς ερμηνεύονται τα αποτελέσματα;
Η ερμηνεία της ανοσοκαθήλωσης βασίζεται στην παρουσία ή απουσία χαρακτηριστικών «ζωνών» (bands) που αντιστοιχούν σε μονοκλωνικές ανοσοσφαιρίνες.
- ✅ Φυσιολογικό αποτέλεσμα: Δεν ανιχνεύεται μονοκλωνική ζώνη. Το πρότυπο είναι πολυκλωνικό, δηλαδή φυσιολογική ανοσολογική ποικιλία.
- ⚠️ Παθολογικό αποτέλεσμα: Εντοπίζεται μία καθαρή μονοκλωνική ζώνη (π.χ. IgGκ ή IgAλ), που σημαίνει υπερέκφραση μιας ανοσοσφαιρίνης από ανώμαλο κλώνο κυττάρων.
Το είδος της βαριάς (IgG, IgA, IgM) και ελαφράς (κ ή λ) αλυσίδας έχει διαγνωστική αξία:
| Τύπος Μονοκλωνικής Ζώνης | Πιθανή Κλινική Συσχέτιση |
|---|---|
| IgG-κ | Συχνότερος τύπος σε πολλαπλούν μυέλωμα |
| IgA-λ | Μπορεί να σχετίζεται με μυέλωμα ή MGUS |
| IgM-κ | Συχνό εύρημα σε μακροσφαιριναιμία Waldenström |
| Μόνο κ ή λ | Υποδηλώνει ελαφρές αλυσίδες Bence-Jones στα ούρα |
6️⃣ IFE vs Ηλεκτροφόρηση Πρωτεϊνών (SPEP/UPEP)
Η ανοσοκαθήλωση (IFE) και η ηλεκτροφόρηση πρωτεϊνών (SPEP ή UPEP) είναι συμπληρωματικές εξετάσεις που χρησιμοποιούνται για τη διάγνωση παραπρωτεϊναιμιών. Διαφέρουν όμως σε σκοπό και ευαισθησία.
↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα
| Χαρακτηριστικό | Ηλεκτροφόρηση Πρωτεϊνών (SPEP/UPEP) | Ανοσοκαθήλωση (IFE) |
|---|---|---|
| Σκοπός | Εντοπίζει ύποπτη αιχμή Μ ή παθολογική ζώνη | Ταυτοποιεί τον τύπο της ανοσοσφαιρίνης (IgG, IgA, IgM, κ, λ) |
| Ευαισθησία | Μέτρια | Υψηλή (ανιχνεύει πολύ μικρές ποσότητες) |
| Αποτέλεσμα | Γραφική απεικόνιση (φάσμα πρωτεϊνών) | Εμφάνιση ζωνών ανοσοκαθήλωσης |
| Κλινική χρήση | Αρχικός έλεγχος πρωτεϊνών ορού/ούρων | Επιβεβαίωση και χαρακτηρισμός παραπρωτεΐνης |
7️⃣ Πότε επαναλαμβάνεται η εξέταση;
Η επανάληψη της ανοσοκαθήλωσης εξαρτάται από την υποκείμενη πάθηση και το στάδιο παρακολούθησης του ασθενούς.
- 📆 Σε μονοκλωνική γαμμαπάθεια αδιευκρίνιστης σημασίας (MGUS), η εξέταση επαναλαμβάνεται κάθε 6–12 μήνες για έλεγχο μεταβολών.
- 🧪 Σε πολλαπλούν μυέλωμα, πραγματοποιείται συνήθως κάθε 3–6 μήνες ή όταν υπάρχουν ενδείξεις υποτροπής.
- 🏥 Μετά από θεραπεία ή μεταμόσχευση μυελού, η IFE συμβάλλει στην παρακολούθηση ύφεσης ή ανίχνευσης ελάχιστης υπολειπόμενης νόσου.
8️⃣ Περιορισμοί & Παράγοντες που επηρεάζουν
Παρά την υψηλή ευαισθησία της, η ανοσοκαθήλωση έχει ορισμένους περιορισμούς που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά την ερμηνεία των αποτελεσμάτων.
- 🔹 Μικρή συγκέντρωση παραπρωτεΐνης: Σε πολύ χαμηλά επίπεδα (<0,1 g/L), η μονοκλωνική ζώνη μπορεί να μην ανιχνευθεί.
- 🔹 Αιμολυμένα ή λιπαιμικά δείγματα: Ενδέχεται να αλλοιώσουν τη διαχωριστική εικόνα της ηλεκτροφόρησης.
- 🔹 Ασυνήθεις ή μη αντιδραστικοί τύποι ανοσοσφαιρινών: Ορισμένα μονοκλωνικά αντισώματα δεν αντιδρούν με τους διαθέσιμους αντιορούς.
- 🔹 Φάρμακα ή ανοσοθεραπεία: Ενδέχεται να προκαλέσουν ψευδώς θετικές ή αρνητικές ζώνες.
9️⃣ Παράδειγμα Αναφοράς Αποτελέσματος
Η τελική αναφορά της ανοσοκαθήλωσης συνήθως περιλαμβάνει περιγραφή του τύπου ανοσοσφαιρίνης και της ελαφράς αλυσίδας που ανιχνεύθηκε. Παρακάτω δίνεται ένα ενδεικτικό παράδειγμα:
Εξέταση: Ανοσοκαθήλωση Λευκωμάτων Ορού (IFE) Αποτέλεσμα: Παρουσία μονοκλωνικής ζώνης IgG-κ Ερμηνεία: Ευρήματα συμβατά με μονοκλωνική γαμμαπάθεια. Σχόλιο: Συνιστάται περαιτέρω διερεύνηση (ελεύθερες ελαφρές αλυσίδες, ηλεκτροφόρηση πρωτεϊνών ούρων, ανοσοσφαιρίνες IgG/IgA/IgM).
Σε φυσιολογικό δείγμα, η αναφορά συνήθως αναγράφει:
Ανοσοκαθήλωση Ορού: Δεν ανιχνεύεται μονοκλωνική ζώνη. Πολυκλωνικό πρότυπο ανοσοσφαιρινών.
🔟 Σχετικές Εξετάσεις
Η ανοσοκαθήλωση συνήθως συνοδεύεται ή συμπληρώνεται από άλλες εξετάσεις για την πληρέστερη διερεύνηση παραπρωτεϊναιμιών και νοσημάτων των πλασματοκυττάρων.
- 🧪 Ηλεκτροφόρηση Πρωτεϊνών Ορού (SPEP): Ανίχνευση και ποσοτικοποίηση παθολογικής αιχμής.
- 💧 Ηλεκτροφόρηση Πρωτεϊνών Ούρων (UPEP): Ανίχνευση πρωτεϊνών Bence-Jones στα ούρα.
- 🧫 Ελεύθερες Ελαφρές Αλυσίδες Κ και Λ Ορού: Υπολογισμός λόγου κ/λ για αξιολόγηση υπολειπόμενης νόσου.
- 🧍♂️ Ποσοτικός προσδιορισμός IgG, IgA, IgM: Έλεγχος υπερπαραγωγής ή έλλειψης ανοσοσφαιρινών.
- 🧬 Μυελόγραμμα ή βιοψία μυελού οστών: Επιβεβαίωση διάγνωσης μυελώματος ή λεμφοϋπερπλαστικής νόσου.
1️⃣1️⃣ Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
❓ Τι ανιχνεύει ακριβώς η ανοσοκαθήλωση;
Ανιχνεύει και προσδιορίζει τον τύπο μονοκλωνικών ανοσοσφαιρινών (IgG, IgA, IgM) και τις ελαφρές τους αλυσίδες (κ ή λ). Έτσι επιβεβαιώνει αν η αύξηση πρωτεΐνης στο αίμα οφείλεται σε παθολογική ή φυσιολογική ανοσολογική αντίδραση.
❓ Είναι επώδυνη η εξέταση;
Όχι. Στον ορό απαιτείται απλή αιμοληψία, ενώ στα ούρα μόνο συλλογή δείγματος 24ώρου. Δεν υπάρχει καμία ενόχληση ή ανάγκη αναισθησίας.
❓ Χρειάζεται νηστεία ή ειδική προετοιμασία;
Όχι, εκτός αν ο γιατρός έχει ζητήσει ταυτόχρονα άλλες εξετάσεις που απαιτούν νηστεία (π.χ. σάκχαρο, λιπίδια).
❓ Αν βρεθεί μονοκλωνική ζώνη σημαίνει σίγουρα καρκίνο;
Όχι πάντα. Σε πολλές περιπτώσεις πρόκειται για καλοήθη μονοκλωνική γαμμαπάθεια (MGUS), η οποία δεν απαιτεί θεραπεία αλλά τακτική παρακολούθηση. Ο γιατρός σας θα αξιολογήσει τη σημασία του ευρήματος.
❓ Πόσο συχνά πρέπει να ελέγχομαι;
Ανάλογα με το αποτέλεσμα και τη διάγνωση. Σε MGUS ο έλεγχος γίνεται ανά 6–12 μήνες, ενώ σε μυέλωμα ή άλλες παθολογίες κάθε 3–6 μήνες.
❓ Ποια είναι η διαφορά της ανοσοκαθήλωσης από την ηλεκτροφόρηση;
Η ηλεκτροφόρηση εντοπίζει αν υπάρχει παθολογική ζώνη, ενώ η ανοσοκαθήλωση προσδιορίζει ποια ακριβώς ανοσοσφαιρίνη ευθύνεται. Είναι δηλαδή πιο ειδική εξέταση.
❓ Τι σημαίνει “πολυκλωνικό πρότυπο” στο αποτέλεσμα;
Σημαίνει ότι παράγονται πολλές φυσιολογικές ανοσοσφαιρίνες διαφορετικής προέλευσης — όχι μία παθολογική. Το αποτέλεσμα θεωρείται φυσιολογικό.
❓ Μπορεί να επηρεάσουν τα φάρμακα το αποτέλεσμα;
Ναι. Ιδιαίτερα ανοσοσφαιρινικά σκευάσματα, ανοσοθεραπείες ή μονοκλωνικά αντισώματα μπορεί να προκαλέσουν ψευδώς θετικά αποτελέσματα.
❓ Πού μπορώ να κάνω την εξέταση;
Η ανοσοκαθήλωση πραγματοποιείται σε πιστοποιημένα μικροβιολογικά εργαστήρια που διαθέτουν εξοπλισμό για ηλεκτροφόρηση και ανοσολογικές τεχνικές.
1️⃣2️⃣ Κλείστε Εξέταση
1️⃣3️⃣ Βιβλιογραφία & Πηγές
- 1. Rajkumar SV, Dimopoulos MA, Palumbo A, et al.
Multiple Myeloma: Diagnosis and Treatment.
Mayo Clinic Proceedings, 2022
. - 2. Clinical and Laboratory Standards Institute (CLSI).
Immunofixation Electrophoresis; Approved Guideline (IFE01-A). Wayne, PA: CLSI; 2021. - 3. Dispenzieri A, Kyle RA.
Immunoglobulin light chain amyloidosis and monoclonal gammopathies.
New England Journal of Medicine, 2020
. - 4. Ελληνική Αιματολογική Εταιρεία – Κατευθυντήριες οδηγίες για το πολλαπλούν μυέλωμα.
www.eae.gr - 5. Εθνικός Οργανισμός Δημόσιας Υγείας (ΕΟΔΥ) – Πληροφορίες για αιματολογικά νοσήματα.
eody.gov.gr - 6. Εθνικός Οργανισμός Παροχής Υπηρεσιών Υγείας (ΕΟΠΥΥ) – Εξετάσεις και κωδικοί παραπληρωμών.
www.eopyy.gov.gr - 7. Πανεπιστήμιο Πατρών – Εργαστήριο Αιματολογίας & Ανοσολογίας: Εκπαιδευτικό υλικό για την ανοσοκαθήλωση λευκωμάτων.
upatras.gr
