Ομάδα Αίματος (ABO): Εξέταση, Συμβατότητα Α, Β, ΑΒ, Ο & Αποτελέσματα
• Τελευταία ενημέρωση:
Περιεχόμενα άρθρου
1Τι είναι το σύστημα ομάδων αίματος ABO;
Το σύστημα ABO είναι ένα από τα σημαντικότερα συστήματα ομάδων αίματος. Καθορίζεται κυρίως από την παρουσία ή την απουσία των αντιγόνων Α και Β στην επιφάνεια των ερυθρών αιμοσφαιρίων. Από τον συνδυασμό τους προκύπτουν οι ομάδες Α, Β, ΑΒ και Ο.[1]
Η ομάδα αίματος είναι κατά κανόνα κληρονομικό χαρακτηριστικό. Δεν αποτελεί δείκτη που αυξάνεται ή μειώνεται, ούτε δείχνει από μόνη της αν κάποιος έχει αναιμία, λοίμωξη ή άλλη νόσο. Η κύρια κλινική της σημασία αφορά την ανοσοαιματολογική συμβατότητα.
2Αντιγόνα και αντισώματα στις τέσσερις ομάδες
Στο πλάσμα υπάρχουν συνήθως αντισώματα έναντι των αντιγόνων ABO που δεν φέρουν τα ερυθρά αιμοσφαίρια του ατόμου. Αυτό εξηγεί γιατί η μετάγγιση ασύμβατων ερυθρών μπορεί να προκαλέσει σοβαρή αιμολυτική αντίδραση.[1][3]
| Ομάδα | Αντιγόνα στα ερυθρά | Αναμενόμενα αντισώματα στο πλάσμα |
|---|---|---|
| Α | Α | anti-B |
| Β | Β | anti-A |
| ΑΒ | Α και Β | Δεν αναμένονται anti-A ή anti-B |
| Ο | Δεν υπάρχουν Α ή Β | anti-A και anti-B |
Ο πίνακας περιγράφει τη συνήθη εικόνα στους μεγαλύτερους ασθενείς. Στα βρέφη τα αντισώματα ABO δεν έχουν ακόμη αναπτυχθεί πλήρως, ενώ σπανιότερες υποομάδες ή ειδικές καταστάσεις ενδέχεται να διαφοροποιούν τα εργαστηριακά ευρήματα.[3][6]
3Πότε ζητείται η εξέταση;
Ο προσδιορισμός ABO ζητείται όταν είναι σημαντικό να υπάρχει αξιόπιστη, καταγεγραμμένη ομάδα αίματος:
- Πριν από μετάγγιση ερυθρών αιμοσφαιρίων ή όταν υπάρχει πιθανότητα ανάγκης για μετάγγιση.
- Πριν από ορισμένες χειρουργικές επεμβάσεις, ανάλογα με τον εκτιμώμενο κίνδυνο αιμορραγίας και τα πρωτόκολλα του νοσοκομείου.
- Στον προγεννητικό έλεγχο, συνήθως μαζί με RhD και έλεγχο μη αναμενόμενων ερυθροκυτταρικών αντισωμάτων.
- Κατά την αιμοδοσία και τον έλεγχο αιμοδοτών.
- Όταν χρειάζεται επίσημη εργαστηριακή τεκμηρίωση για τον ιατρικό φάκελο ή υπάρχει αμφισβήτηση παλαιού αποτελέσματος.
Δεν είναι εξέταση προσυμπτωματικού ελέγχου για κάποια νόσο. Όποιος ήδη γνωρίζει την ομάδα του δεν χρειάζεται τακτική επανάληψη χωρίς συγκεκριμένη κλινική αιτία.[2][3]
4Δείγμα, προετοιμασία και χρόνος αποτελέσματος
- Δείγμα: φλεβικό αίμα. Το εργαστήριο ορίζει το κατάλληλο σωληνάριο· συχνά χρησιμοποιείται δείγμα με EDTA.
- Νηστεία: δεν απαιτείται για την ομάδα αίματος. Αν συνδυάζεται με άλλες εξετάσεις, ακολουθούνται οι οδηγίες εκείνων των εξετάσεων.
- Φάρμακα: δεν χρειάζεται διακοπή φαρμάκων μόνο για τον προσδιορισμό ABO.
- Χρόνος: ο απλός προσδιορισμός μπορεί να ολοκληρωθεί την ίδια ημέρα, αλλά η διαθεσιμότητα εξαρτάται από τη λειτουργία του εργαστηρίου και τυχόν πρόσθετους ελέγχους.
- Παλαιότερα αποτελέσματα: είναι χρήσιμα ως πληροφορία, δεν υποκαθιστούν πάντα νέα ταυτοποιημένη αιμοληψία πριν από μετάγγιση.
Σημαντικό για την ασφάλεια
5Πώς προσδιορίζεται η ομάδα αίματος στο εργαστήριο;
Σε έναν ολοκληρωμένο ορολογικό προσδιορισμό ABO αξιολογούνται δύο συμπληρωματικά σκέλη:
- Πρόσθιος προσδιορισμός (forward grouping): τα ερυθρά του εξεταζομένου έρχονται σε επαφή με αντιδραστήρια anti-A και anti-B, ώστε να φανεί ποια αντιγόνα εκφράζονται.
- Ανάστροφος προσδιορισμός (reverse grouping): ο ορός ή το πλάσμα του εξεταζομένου ελέγχεται με γνωστά ερυθρά ομάδων Α και Β, ώστε να εντοπιστούν τα αναμενόμενα αντισώματα.
Η αντίδραση βασίζεται συνήθως στην αιμοσυγκόλληση. Χρησιμοποιούνται μέθοδοι όπως σωληνάρια ή στήλες γέλης, ανάλογα με τον εργαστηριακό εξοπλισμό. Τα δύο σκέλη οφείλουν να συμφωνούν, εκτός από ειδικές περιπτώσεις, όπως στα πολύ μικρά βρέφη όπου ο ανάστροφος προσδιορισμός δεν αξιολογείται με τον ίδιο τρόπο.[3][5]
Γιατί είναι απαραίτητη η επιβεβαίωση;
6Πώς διαβάζεται το αποτέλεσμα;
Στο αποτέλεσμα μπορεί να αναγράφεται μόνο η ομάδα Α, Β, ΑΒ ή Ο, ή να δίνεται μαζί με τον παράγοντα RhD, όπως A+, B− ή O+. Το γράμμα αναφέρεται στο σύστημα ABO, ενώ το σύμβολο + ή − δηλώνει την ορολογική παρουσία ή απουσία του αντιγόνου D, όπως προσδιορίστηκε με τη μέθοδο του εργαστηρίου.[1][2]
Παραδείγματα: Α+ = ομάδα Α, RhD θετικό. Ο− = ομάδα Ο, RhD αρνητικό. Το «θετικό» δεν είναι καλύτερο από το «αρνητικό» και δεν περιγράφει την κατάσταση υγείας.
Δεν υπάρχουν φυσιολογικές ή παθολογικές τιμές
7Ποια ομάδα μπορεί να δώσει ή να λάβει αίμα;
Η συμβατότητα εξαρτάται από το συστατικό αίματος που μεταγγίζεται. Οι κανόνες για τα συμπυκνωμένα ερυθρά διαφέρουν από εκείνους για το πλάσμα. Ο παρακάτω πίνακας αφορά μόνο τη συμβατότητα ABO και δεν αρκεί για κλινική επιλογή μονάδας.[4]
| Ομάδα λήπτη | Συμβατά ερυθρά από ομάδες | Συμβατό πλάσμα από ομάδες |
|---|---|---|
| Ο | Ο | Ο, Α, Β, ΑΒ |
| Α | Α, Ο | Α, ΑΒ |
| Β | Β, Ο | Β, ΑΒ |
| ΑΒ | ΑΒ, Α, Β, Ο | ΑΒ |
Παράδειγμα: ένα άτομο ομάδας Α μπορεί, ως προς το ABO, να λάβει ερυθρά από ομάδα Α ή Ο. Για το πλάσμα, όμως, μπορεί να λάβει από Α ή ΑΒ. Η επιλογή σε πραγματική μετάγγιση γίνεται αποκλειστικά από την υπηρεσία αιμοδοσίας, με συνυπολογισμό RhD, άλλων αντιγόνων και των απαραίτητων ελέγχων.[4]
«Καθολικός δότης» και «καθολικός λήπτης»
8Η ομάδα αίματος δεν αρκεί για ασφαλή μετάγγιση
Ο προσδιορισμός ABO είναι απαραίτητος, αλλά δεν αρκεί μόνος του πριν από μια προγραμματισμένη μετάγγιση. Ο προμεταγγισιακός έλεγχος περιλαμβάνει, σύμφωνα με τις ενδείξεις και τις διαδικασίες της αιμοδοσίας, επιβεβαίωση ABO/RhD, έλεγχο μη αναμενόμενων ερυθροκυτταρικών αντισωμάτων και κατάλληλο έλεγχο συμβατότητας (διασταύρωση).[3][7]
Η έμμεση Coombs ελέγχει αντισώματα έναντι άλλων ερυθροκυτταρικών αντιγόνων και δεν είναι το ίδιο με τον ανάστροφο προσδιορισμό ABO. Αν εντοπιστεί κλινικά σημαντικό αντίσωμα, μπορεί να χρειαστούν ειδικά επιλεγμένες μονάδες ερυθρών.[3][7]
Γι’ αυτό δεν λαμβάνονται αποφάσεις μετάγγισης με βάση προσωπική κάρτα ομάδας αίματος, παλαιό έγγραφο ή διαδικτυακό πίνακα συμβατότητας.
9ABO και παράγοντας Rhesus (RhD): ποια η διαφορά;
Το ABO δείχνει ποια από τα αντιγόνα Α και Β υπάρχουν στα ερυθρά. Ο Rhesus (RhD) αφορά ένα διαφορετικό αντιγόνο, το D. Επομένως, οι τέσσερις βασικές ομάδες ABO εμφανίζονται στην καθημερινή αναφορά ως οκτώ συνηθισμένοι συνδυασμοί: Α+, Α−, Β+, Β−, ΑΒ+, ΑΒ−, Ο+ και Ο−.[1]
Ο RhD έχει ιδιαίτερη σημασία στην εγκυμοσύνη και στις μεταγγίσεις. Η ειδική συζήτηση για Rh αρνητικό, ασυμβατότητα Rhesus, anti-D και παραλλαγές D ανήκει στον ξεχωριστό οδηγό.
Αναλυτικός οδηγός Rhesus
10Ομάδα αίματος στην εγκυμοσύνη και στα νεογνά
Στην αρχή της κύησης ο έλεγχος περιλαμβάνει συνήθως ABO, RhD και έλεγχο μη αναμενόμενων ερυθροκυτταρικών αντισωμάτων (έμμεση Coombs). Οι εξετάσεις αυτές έχουν συμπληρωματικό ρόλο και δεν αντικαθιστά η μία την άλλη.[7][8]
Η ασυμβατότητα ABO μεταξύ μητέρας και νεογνού μπορεί ορισμένες φορές να συνδεθεί με αιμόλυση και νεογνικό ίκτερο, συχνότερα όταν η μητέρα είναι ομάδας Ο και το παιδί Α ή Β. Ωστόσο, η ασυμβατότητα ομάδων από μόνη της δεν σημαίνει ότι το νεογνό θα παρουσιάσει νόσο.[8]
Όταν υπάρχει υποψία αιμολυτικού ικτέρου, η κλινική ομάδα μπορεί να αξιολογήσει, αναλόγως περίπτωσης, ομάδα αίματος μητέρας και νεογνού, άμεση Coombs (DAT), χολερυθρίνη και άλλα ευρήματα. Δεν απαιτείται καθολικά άμεση Coombs σε κάθε νεογνό ομάδας Ο μητέρας· η απόφαση εξαρτάται από το πρωτόκολλο και τη συνολική εκτίμηση.[8]
Η προφύλαξη με anti-D ανοσοσφαιρίνη αφορά την πρόληψη ευαισθητοποίησης στον RhD και όχι την ασυμβατότητα ABO. Η αναλυτική εξήγηση θα περιλαμβάνεται στον οδηγό Rhesus.
11Πότε χρειάζεται επανάληψη ή επιπλέον έλεγχος;
Η ίδια η ομάδα ABO είναι γενικά σταθερή. Νέος προσδιορισμός όμως μπορεί να ζητηθεί για λόγους ασφάλειας, όταν απαιτείται νέα ταυτοποιημένη αιμοληψία, δεν υπάρχει επιβεβαιωμένο παλαιό αποτέλεσμα ή παρατηρείται ασυμφωνία στον εργαστηριακό έλεγχο.[3]
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται σε:
- Πρόσφατη μετάγγιση: ενδέχεται να παρατηρούνται ερυθρά διαφορετικών πληθυσμών και μικτές αντιδράσεις.
- Μεταμόσχευση αιμοποιητικών αρχέγονων κυττάρων: η αιματολογική ομάδα μπορεί να μεταβληθεί κατά την εγκατάσταση της αιμοποίησης από τον δότη.
- Νεογνά: ο ανάστροφος προσδιορισμός δεν είναι εξίσου αξιόπιστος λόγω ανώριμης παραγωγής αντισωμάτων.
- Ασυνήθεις υποομάδες όπως Α2, άλλες ασθενείς εκφράσεις των αντιγόνων ή εργαστηριακές ασυμφωνίες, όπου απαιτείται εξειδικευμένη διερεύνηση.
Σε αμφίβολο αποτέλεσμα, η ασφαλής πρακτική είναι η διερεύνηση πριν από την τελική καταγραφή — όχι η αυθαίρετη επιλογή ομάδας μόνο από μία αντίδραση.[5][6]
12Κληρονομικότητα και συνηθισμένοι μύθοι
Η ομάδα αίματος κληρονομείται από τους γονείς μέσω των γονιδίων του συστήματος ABO. Η κληρονομικότητα εξηγεί γιατί τα παιδιά μπορεί να έχουν διαφορετική ομάδα αίματος από τη μητέρα ή τον πατέρα, χωρίς αυτό να αποτελεί από μόνο του ασυνήθιστο εύρημα.[1]
Ο προσδιορισμός ABO δεν αποτελεί έγκυρη εξέταση πατρότητας και δεν μπορεί να υποκαταστήσει τη γενετική ταυτοποίηση. Επίσης, δεν υπάρχουν αξιόπιστες επιστημονικές αποδείξεις ότι η ομάδα ABO καθορίζει τον χαρακτήρα ή ότι χρειάζεται ειδική «δίαιτα ομάδας αίματος».
13Συχνές ερωτήσεις
Χρειάζεται να είμαι νηστικός για την ομάδα αίματος;
Η ομάδα αίματος Α ή Β είναι πιο υγιής από την Ο;
Η Ο αρνητική μπορεί να δώσει αίμα σε όλους;
Γιατί ζητούν ξανά την ομάδα αίματος πριν από χειρουργείο;
Η έμμεση Coombs είναι το ίδιο με την ομάδα αίματος;
Μπορεί να αλλάξει η ομάδα αίματος;
14Τι να θυμάστε
Τα βασικά σημεία
Σχετικά θέματα: Κατάλογος Εργαστηριακών Εξετάσεων · Παράγοντας Rhesus (RhD).
Βιβλιογραφία & επιστημονικές πηγές
- NHS — Blood groupsΣύστημα ABO, αντιγόνα, αντισώματα και RhD.
- MedlinePlus Medical Encyclopedia — Blood typingΔιαδικασία αιμοληψίας, προσδιορισμός και προετοιμασία.
- Canadian Blood Services — Pre-transfusion testingΟρθός προσδιορισμός ABO, έμμεση Coombs και διασταύρωση.
- Canadian Blood Services — Blood administrationΣυμβατότητα ερυθρών αιμοσφαιρίων και πλάσματος.
- HRSA/OPTN — Guidance for Addressing Blood Type DeterminationΑσυμφωνίες προσδιορισμού, μεταγγίσεις και μεταμόσχευση αρχέγονων κυττάρων.
- Canadian Blood Services — Serological best practicesΥποομάδες ABO και ασυνήθεις ορολογικές αντιδράσεις.
- MedlinePlus — Red Blood Cell Antibody ScreenΈλεγχος μη αναμενόμενων ερυθροκυτταρικών αντισωμάτων στην κύηση και πριν από μετάγγιση.
- American Academy of Pediatrics (2022) — Management of HyperbilirubinemiaΟμάδα αίματος μητέρας/νεογνού, άμεση Coombs και ίκτερος.

