Φωσφομυκίνη (Fosfomycin) – Χρήσεις, Δοσολογία, Παρενέργειες & Οδηγίες για Ασθενείς
October 22, 2025 by Παντελής Αναγνωστόπουλος
💊 Φωσφομυκίνη (Fosfomycin) – Φιλικός Οδηγός για Ασθενείς
📑 Περιεχόμενα
- 1️⃣ Τι είναι και πώς δρα
- 2️⃣ Πότε χρησιμοποιείται
- 3️⃣ Πώς λαμβάνεται σωστά (κοκκία 3 g από το στόμα)
- 4️⃣ Δοσολογίες με παραδείγματα
- 5️⃣ Ποιοι δεν πρέπει να τη λάβουν ή θέλουν προσοχή
- 6️⃣ Αλληλεπιδράσεις
- 7️⃣ Συχνές ανεπιθύμητες ενέργειες
- 8️⃣ Εγκυμοσύνη, θηλασμός και ηλικιωμένοι
- 9️⃣ Χρειάζεται ουροκαλλιέργεια;
- 🔟 Tips σωστής χρήσης
- 1️⃣1️⃣ Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
- 1️⃣2️⃣ Βιβλιογραφία & Πηγές
1) Τι είναι και πώς δρα
💊 Η φωσφομυκίνη είναι ένα αντιβιοτικό που ανήκει σε ξεχωριστή κατηγορία από τα συνήθη (όπως πενικιλίνες ή κινολόνες) και δρα πολύ νωρίς στη σύνθεση του κυτταρικού τοιχώματος των βακτηρίων.
Εμποδίζει το ένζυμο enolpyruvyl transferase, σταματώντας τη δημιουργία του πεπτιδογλυκανικού πλέγματος που είναι απαραίτητο για την επιβίωση του μικροβίου.
Εμποδίζει το ένζυμο enolpyruvyl transferase, σταματώντας τη δημιουργία του πεπτιδογλυκανικού πλέγματος που είναι απαραίτητο για την επιβίωση του μικροβίου.
Μετά από μία μόνο δόση 3 g από το στόμα (φωσφομυκίνη τρομεταμόλη), το φάρμακο απορροφάται γρήγορα και φτάνει σε υψηλές συγκεντρώσεις στα ούρα για 2–3 ημέρες, καταστρέφοντας τα μικρόβια που προκαλούν απλή κυστίτιδα.
Η δράση της είναι βακτηριοκτόνος (σκοτώνει το μικρόβιο) και όχι απλώς βακτηριοστατική. Δεν παρουσιάζει διασταυρούμενη αντοχή με άλλες ομάδες αντιβιοτικών, γι’ αυτό συχνά χρησιμοποιείται όταν υπάρχουν ανθεκτικά στελέχη E. coli ή Klebsiella.
Η φωσφομυκίνη κυκλοφορεί σε δύο κύριες μορφές:
- Από του στόματος (φακελάκι 3 g) – για απλή ουρολοίμωξη.
- Ενδοφλέβια (Fosfomycin disodium) – για βαριές λοιμώξεις σε νοσοκομείο, πάντα υπό ιατρική παρακολούθηση.
Πηγή: FDA Monurol label, EMA CHMP 2024, Medscape Drug Reference.
2) Πότε χρησιμοποιείται
🎯 Στόχος: γρήγορη ανακούφιση από συμπτώματα απλής κυστίτιδας και εκρίζωση του παθογόνου στα ούρα.
- Οξεία, μη επιπλεγμένη κυστίτιδα σε γυναίκες: θεραπεία 1ης γραμμής με εφάπαξ φακελάκι 3 g από το στόμα.
- Υποτροπιάζουσες ουρολοιμώξεις: μπορεί να χρησιμοποιηθεί κατόπιν ιατρικής κρίσης, συνήθως αφού ληφθεί ουροκαλλιέργεια.
- Άνδρες, έγκυες, ηλικιωμένοι: χρήση μετά από αξιολόγηση. Σε κύηση προτιμάται όταν ενδείκνυται και πάντα με ιατρική καθοδήγηση.
- Πυελονεφρίτιδα ή επιπλεγμένη UTI: δεν ενδείκνυται ως μονοθεραπεία από το στόμα.
- Ενδοφλέβια φωσφομυκίνη: για σοβαρές νοσοκομειακές λοιμώξεις, συνδυαστικά, μόνο από ειδικούς.
⚠️ Σημαντικό: πυρετός, ρίγος, πόνος στα πλάγια ή επιμονή συμπτωμάτων >72 ώρες απαιτούν ιατρική επανεκτίμηση και πιθανή ουροκαλλιέργεια.
3) Πώς λαμβάνεται σωστά (κοκκία 3 g από το στόμα)
💧 Η σωστή λήψη είναι καθοριστική για την επιτυχία της θεραπείας και την αποφυγή υποτροπής.
- Αδειάστε 1 φακελάκι (3 g φωσφομυκίνης τρομεταμόλης) σε μισό ποτήρι νερό.
- Ανακατέψτε καλά έως ότου διαλυθούν πλήρως τα κοκκία.
- Πιείτε το διάλυμα αμέσως, μία φορά μόνο.
- Προτιμήστε λήψη πριν τον ύπνο, αφού έχετε ουρήσει, ώστε να διατηρηθεί το φάρμακο στα ούρα περισσότερη ώρα.
- Μπορεί να ληφθεί με ή χωρίς τροφή. Το φαγητό καθυστερεί λίγο την απορρόφηση αλλά δεν μειώνει την αποτελεσματικότητα.
- Μην διαλύετε εκ των προτέρων το φακελάκι – το διάλυμα πρέπει να πίνεται αμέσως.
🚫 Μην επαναλαμβάνετε τη δόση χωρίς οδηγία γιατρού. Η λήψη δεύτερου φακέλου χωρίς ένδειξη δεν αυξάνει την αποτελεσματικότητα και μπορεί να προκαλέσει παρενέργειες.
Πηγή: Οδηγίες χρήσης Monurol (Fosfomycin 3 g), Medscape Drug Monograph.
4) Δοσολογίες με παραδείγματα
📊 Οι δόσεις της φωσφομυκίνης εξαρτώνται από τη μορφή (από του στόματος ή ενδοφλέβια) και το είδος της λοίμωξης.
↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα.
| Κατάσταση | Δόση | Σχόλια |
|---|---|---|
| Μη επιπλεγμένη κυστίτιδα (γυναίκες) | 3 g από το στόμα, μία μόνο φορά | Εφάπαξ δόση. Επιτυγχάνει υψηλές συγκεντρώσεις στα ούρα για 2–3 ημέρες. |
| Υποτροπιάζουσες ουρολοιμώξεις (off-label) | 3 g κάθε 48–72 ώρες × 3 δόσεις | Μόνο με ιατρική καθοδήγηση και θετική ουροκαλλιέργεια. |
| Προφύλαξη πριν από βιοψία προστάτη | 3 g το προηγούμενο βράδυ + 3 g 3 ώρες μετά | Χρησιμοποιείται σε ορισμένα ευρωπαϊκά πρωτόκολλα. |
| Πυελονεφρίτιδα ή επιπλεγμένη λοίμωξη | 🚫 Όχι ως μονοθεραπεία | Απαιτούνται άλλα αντιβιοτικά ή ενδοφλέβια μορφή. |
| Ενδοφλέβια φωσφομυκίνη (νοσοκομειακή χρήση) | 8–12 g/ημέρα σε 3–4 δόσεις (σε συνδυασμό) | Χρησιμοποιείται για σοβαρές λοιμώξεις, πάντα υπό παρακολούθηση. |
Πηγές: SPC Monuril 3 g, IDSA UTI Guidelines 2024, EMA CHMP 2024, Medscape Drug Reference.
5) Ποιοι δεν πρέπει να τη λάβουν ή χρειάζονται προσοχή
⚠️ Η φωσφομυκίνη είναι γενικά ασφαλής, αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις απαιτείται προσοχή ή αποφυγή.
- Αλλεργία ή υπερευαισθησία στη φωσφομυκίνη ή σε κάποιο έκδοχο του φαρμάκου.
- Σοβαρή νεφρική ανεπάρκεια (GFR <10 mL/min) – το φάρμακο δεν αποβάλλεται σωστά και μπορεί να συσσωρευθεί.
- Πυελονεφρίτιδα, εμπύρετη ουρολοίμωξη ή βαριά συμπτώματα – χρειάζονται άλλη αντιβίωση και πιθανώς ενδοφλέβια αγωγή.
- Παιδιά κάτω των 12 ετών – χρήση μόνο υπό ιατρική επίβλεψη.
- Ηπατική νόσος – δεν απαιτείται συνήθως προσαρμογή δόσης, αλλά χρειάζεται παρακολούθηση.
- Ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη – το φακελάκι περιέχει μικρή ποσότητα σακχάρων, ενημερώστε τον γιατρό σας.
💡 Συμβουλή: αν υπάρχει αμφιβολία για τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων, είναι προτιμότερο να προηγηθεί ουροκαλλιέργεια και ιατρική εκτίμηση πριν τη λήψη του φαρμάκου.
Πηγή: Monurol SPC (EMA), IDSA UTI Guidelines 2024, Medscape Fosfomycin Safety Data.
6) Αλληλεπιδράσεις με άλλα φάρμακα
🔬 Η φωσφομυκίνη έχει λίγες αλληλεπιδράσεις, αλλά ορισμένες μπορεί να μειώσουν την αποτελεσματικότητά της.
- 💊 Μετοκλοπραμίδη – μειώνει τη συγκέντρωση της φωσφομυκίνης στα ούρα έως και 25–30%.
➤ Αποφύγετε τη συγχορήγηση. Αν είναι απαραίτητη, αφήστε διάστημα τουλάχιστον 2 ωρών. - 💊 Αντιόξινα ή φάρμακα με ασβέστιο/μαγνήσιο – ενδέχεται να ελαττώσουν την απορρόφηση.
➤ Προτείνεται να λαμβάνονται σε διαφορετική χρονική στιγμή. - 💊 Σιμετιδίνη – δεν επηρεάζει σημαντικά τη φαρμακοκινητική.
- 💊 Αλκοόλ – δεν υπάρχει ειδική αντένδειξη, αλλά συνιστάται αποφυγή κατά τη διάρκεια της λήψης για καλύτερη ενυδάτωση και δράση.
💡 Πρακτικό tip: κρατήστε διάστημα 2–3 ωρών μεταξύ φωσφομυκίνης και άλλων φαρμάκων που λαμβάνονται από το στόμα.
Πηγές: Monurol FDA Label, EMA CHMP Report, Medscape Drug Interactions Database.
7) Συχνές ανεπιθύμητες ενέργειες
⚠️ Οι περισσότερες ανεπιθύμητες ενέργειες είναι ήπιες και παροδικές. Αν επιμένουν ή είναι σοβαρές, ενημερώστε τον γιατρό σας.
- 💨 Διάρροια – η πιο συχνή παρενέργεια (5–10%). Συνήθως ήπια και αυτοπεριοριζόμενη.
- 🤢 Ναυτία ή δυσπεψία – αντιμετωπίζονται με λήψη του φαρμάκου μετά το φαγητό.
- 🧠 Κεφαλαλγία, ζάλη – παροδικά, χωρίς ανάγκη διακοπής.
- 🤧 Δερματικά εξανθήματα ή κνησμός – σπάνια, πιθανή αλλεργική αντίδραση. Αν εμφανιστούν, διακόψτε το φάρμακο και ενημερώστε τον γιατρό.
- 💩 Ψευδομεμβρανώδης κολίτιδα – εξαιρετικά σπάνια αλλά σοβαρή επιπλοκή, όπως και με άλλα αντιβιοτικά (Clostridioides difficile).
✅ Συμβουλή: διατηρήστε επαρκή ενυδάτωση και αποφύγετε ταυτόχρονη λήψη αντιόξινων ή καθαρτικών την ίδια ώρα.
Πηγές: FDA Monurol Label, EMA Product Information, Medscape Adverse Reactions Data.
8) Εγκυμοσύνη, Θηλασμός και Ηλικιωμένοι
👶 Η φωσφομυκίνη μπορεί να χρησιμοποιηθεί με ασφάλεια στην κύηση και σε ηλικιωμένους, όταν υπάρχει ένδειξη και ιατρική καθοδήγηση.
➡️ Εγκυμοσύνη
- Χρησιμοποιείται συχνά για ασυμπτωματική βακτηριουρία ή ήπια κυστίτιδα στην κύηση.
- Οι ευρωπαϊκές οδηγίες (EAU, 2024) τη θεωρούν ασφαλή επιλογή σε εφάπαξ δόση 3 g, ειδικά στο 2ο και 3ο τρίμηνο.
- Δεν υπάρχουν ενδείξεις τερατογένεσης ή εμβρυϊκής τοξικότητας.
➡️ Θηλασμός
- Διέρχεται σε μικρές ποσότητες στο μητρικό γάλα.
- Η λήψη εφάπαξ δόσης θεωρείται χαμηλού κινδύνου για το βρέφος.
- Αν απαιτείται επαναληπτική αγωγή, συστήνεται συμβουλή παιδιάτρου.
➡️ Ηλικιωμένοι
- Δεν χρειάζεται συνήθως προσαρμογή δόσης.
- Σε νεφρική δυσλειτουργία, απαιτείται έλεγχος κρεατινίνης και ενδεχομένως ιατρική αναπροσαρμογή.
💡 Πρακτικό: για ασυμπτωματική βακτηριουρία στην εγκυμοσύνη, η φωσφομυκίνη αποτελεί εγκεκριμένη και συχνά προτιμώμενη επιλογή, με υψηλό προφίλ ασφάλειας.
Πηγές: EAU Guidelines 2024, EMA CHMP Summary, FDA Pregnancy Category B, Medscape Fosfomycin Monograph.
9) Χρειάζεται ουροκαλλιέργεια;
🧫 Η ουροκαλλιέργεια δεν είναι πάντα απαραίτητη πριν τη λήψη φωσφομυκίνης, αλλά υπάρχουν περιπτώσεις όπου είναι χρήσιμη ή αναγκαία.
- Σε τυπική, μη επιπλεγμένη κυστίτιδα σε γυναίκα χωρίς πυρετό, η θεραπεία μπορεί να ξεκινήσει χωρίς καλλιέργεια.
- Αν όμως τα συμπτώματα επιμείνουν μετά από 48–72 ώρες ή επανεμφανιστούν σύντομα, πρέπει να γίνει ουροκαλλιέργεια για έλεγχο αντοχής των μικροβίων.
- Σε άνδρες, εγκύους, παιδιά ή ασθενείς με χρόνια νοσήματα, η ουροκαλλιέργεια συνιστάται πριν από οποιαδήποτε αγωγή.
- Η καλλιέργεια βοηθά στην επιλογή του κατάλληλου αντιβιοτικού και στην αποφυγή υποτροπών.
💡 Συμβουλή από το εργαστήριο: συλλέξτε δείγμα ούρων πρωινό, μέσης ροής, σε αποστειρωμένο δοχείο και φέρτε το στο εργαστήριο μέσα σε 2 ώρες ή διατηρήστε το στο ψυγείο μέχρι τότε.
Πηγές: IDSA UTI Guidelines 2024, EAU 2024, Ελληνική Εταιρεία Χημειοθεραπείας.
10) Tips σωστής χρήσης
✅ Μικρές κινήσεις που αυξάνουν την αποτελεσματικότητα της φωσφομυκίνης και μειώνουν τον κίνδυνο υποτροπής.
- 💧 Πιείτε άφθονα νερά μετά τη λήψη (1,5–2 λίτρα/ημέρα) εκτός αν ο γιατρός σας έχει δώσει άλλη οδηγία.
- 🕐 Πάρτε το φακελάκι το βράδυ πριν τον ύπνο, μετά από ούρηση – βοηθά στη μέγιστη παραμονή του φαρμάκου στην κύστη.
- 🚫 Μην πάρετε δεύτερη δόση χωρίς οδηγία γιατρού, ακόμη κι αν παραμείνουν ελαφρά συμπτώματα.
- 🧴 Αποφύγετε αντιόξινα και μετοκλοπραμίδη κοντά στη λήψη – μειώνουν την απορρόφηση.
- 🧘♀️ Αποφύγετε στενά ρούχα και καθυστέρηση ούρησης για να μειώσετε την κατακράτηση μικροβίων.
- 🍋 Προτιμήστε ελαφριά διατροφή και τρόφιμα με βιταμίνη C (π.χ. πορτοκάλια, ακτινίδια) για ευνοϊκό pH ούρων.
💡 Αν υποτροπιάζουν οι ουρολοιμώξεις, ζητήστε ιατρική εκτίμηση για προληπτικό έλεγχο (ουροκαλλιέργεια, υπέρηχο, σάκχαρο, TSH, εμμηνόπαυση, ορμονικές αλλαγές).
Πηγές: IDSA/EAU UTI Guidelines 2024, NHS Antimicrobial Stewardship, Ελληνική Εταιρεία Μικροβιολογίας.
11) Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
❓ Οι πιο συχνές απορίες των ασθενών για τη φωσφομυκίνη με σύντομες, σαφείς απαντήσεις.
⏱️ Πόσο γρήγορα δρα η φωσφομυκίνη;
Συνήθως τα συμπτώματα (τσούξιμο, συχνουρία) βελτιώνονται μέσα σε 24–48 ώρες. Αν δεν υπάρξει βελτίωση σε 72 ώρες, απαιτείται επανεκτίμηση και πιθανή ουροκαλλιέργεια.
💊 Μπορώ να πάρω δεύτερο φακελάκι αν δεν νιώσω καλά;
Όχι χωρίς οδηγία γιατρού. Μερικές φορές η ενόχληση συνεχίζεται για 1–2 ημέρες ενώ το φάρμακο συνεχίζει να δρα. Αν τα συμπτώματα επιμείνουν, χρειάζεται καλλιέργεια.
🥛 Πρέπει να πάρω τη φωσφομυκίνη με φαγητό;
Όχι απαραίτητα. Μπορεί να ληφθεί με ή χωρίς τροφή. Το φαγητό καθυστερεί ελαφρά την απορρόφηση, χωρίς να μειώνει την αποτελεσματικότητα.
🚻 Μπορώ να τη χρησιμοποιήσω για πυελονεφρίτιδα;
Όχι. Η φωσφομυκίνη από το στόμα ενδείκνυται μόνο για απλή κυστίτιδα. Για πυελονεφρίτιδα χρειάζονται διαφορετικά ή ενδοφλέβια αντιβιοτικά.
🧴 Υπάρχουν τροφές ή φάρμακα που μειώνουν τη δράση της;
Ναι, η μετοκλοπραμίδη και ορισμένα αντιόξινα μειώνουν την απορρόφηση. Κρατήστε χρονικό διάστημα τουλάχιστον 2 ωρών μεταξύ τους.
👶 Είναι ασφαλής στην εγκυμοσύνη;
Ναι, είναι αποδεκτή επιλογή για ήπιες λοιμώξεις της κύησης, ειδικά στο 2ο και 3ο τρίμηνο. Πάντα με σύσταση του γυναικολόγου.
🧬 Μπορεί να προκαλέσει αντοχή των μικροβίων;
Η αντοχή είναι σπάνια, αλλά μπορεί να εμφανιστεί σε επαναλαμβανόμενη ή λανθασμένη χρήση. Γι’ αυτό πρέπει να χορηγείται μόνο όπου ενδείκνυται.
📦 Πώς πρέπει να αποθηκεύω τα φακελάκια;
Φυλάξτε σε θερμοκρασία δωματίου (κάτω από 25°C), σε ξηρό μέρος μακριά από υγρασία και παιδιά.
Κλείστε εύκολα εξέταση ούρων/ουροκαλλιέργεια ή δείτε τον πλήρη κατάλογο:
📞 +30-22310-66841 • Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30
12) Βιβλιογραφία & Πηγές
📚 Επιστημονικές και ελληνικές πηγές που τεκμηριώνουν τις πληροφορίες για τη φωσφομυκίνη, τις ενδείξεις και τη σωστή χρήση της.
- U.S. Food and Drug Administration (FDA).
Monurol (fosfomycin tromethamine) – Prescribing Information.
Διαθέσιμο στο:
accessdata.fda.gov - European Medicines Agency (EMA).
Fosfomycin-containing medicinal products – CHMP referral report (2024).
ema.europa.eu - Infectious Diseases Society of America (IDSA).
2024 Clinical Practice Guideline for the Treatment of Urinary Tract Infections.
idsociety.org - European Association of Urology (EAU).
Guidelines on Urological Infections 2024.
uroweb.org - Medscape Drug Reference.
Fosfomycin (Monurol) – Dosing, Indications, Interactions, Adverse Effects.
medscape.com - Ελληνική Εταιρεία Χημειοθεραπείας (ΕΕΧ).
Οδηγίες για τη θεραπεία ουρολοιμώξεων στην Ελλάδα (2023).
eemh.gr - Εθνικός Οργανισμός Φαρμάκων (ΕΟΦ).
Περίληψη Χαρακτηριστικών Προϊόντος – Monurol 3 g (φωσφομυκίνη τρομεταμόλη).
eof.gr - NHS UK.
Fosfomycin – Information for Patients and Healthcare Professionals.
nhs.uk - PubMed Central (PMC).
Fosfomycin revisited: mechanisms, spectrum and clinical use.
ncbi.nlm.nih.gov
Όλες οι πηγές ελέγχθηκαν για ενημέρωση έως Οκτώβριο 2025.
