IgE (Ανοσοσφαιρίνη Ε): Εξέταση αίματος, φυσιολογικές τιμές και ερμηνεία

1Τι είναι η ανοσοσφαιρίνη Ε (IgE)

Η ανοσοσφαιρίνη Ε (IgE) είναι κατηγορία αντισωμάτων του ανοσοποιητικού συστήματος. Συμμετέχει στις αντιδράσεις άμεσης υπερευαισθησίας, αλλά και στην ανοσολογική απόκριση έναντι ορισμένων παρασίτων. Σε αντίθεση με άλλες ανοσοσφαιρίνες, η IgE κυκλοφορεί φυσιολογικά στο αίμα σε σχετικά μικρές συγκεντρώσεις.

Όταν ειδικά αντισώματα IgE έχουν προσδεθεί στην επιφάνεια μαστοκυττάρων ή βασεοφίλων και συναντήσουν το αντίστοιχο αλλεργιογόνο, μπορεί να ενεργοποιηθεί η απελευθέρωση ισταμίνης και άλλων μεσολαβητών. Έτσι εμφανίζονται, σε ευαίσθητα άτομα, κνησμός, κνίδωση, ρινικά ή αναπνευστικά συμπτώματα και άλλες εκδηλώσεις.

Στην εργαστηριακή πράξη διακρίνουμε την ολική IgE, που μετρά το άθροισμα των IgE αντισωμάτων, και τις ειδικές IgE, που στοχεύουν συγκεκριμένα αλλεργιογόνα. Αυτές οι μετρήσεις δίνουν διαφορετική πληροφορία και δεν υποκαθιστούν η μία την άλλη.

2Πότε ζητείται η εξέταση ολικής IgE

Η ολική IgE δεν συνιστάται ως γενική εξέταση ανίχνευσης αλλεργιών σε όλους. Ο αλλεργιολογικός έλεγχος ξεκινά από το ιστορικό και τα συγκεκριμένα συμπτώματα· στη συνέχεια επιλέγονται οι κατάλληλες στοχευμένες εξετάσεις. Η ολική IgE μπορεί να προσθέσει πληροφορία σε ορισμένα κλινικά ερωτήματα, χωρίς να αρκεί για διάγνωση.^[1],[2]

• Επιλεγμένες αλλεργικές παθήσεις: συμπληρωματική εκτίμηση σε ειδικό αλλεργιολογικό ή πνευμονολογικό έλεγχο.
• Σοβαρό άσθμα: η ολική IgE μπορεί να χρειαστεί για την εκτίμηση καταλληλότητας και δοσολογίας συγκεκριμένων βιολογικών θεραπειών, με βάση τις εκάστοτε εγκεκριμένες ενδείξεις.
• Υποψία αλλεργικής βρογχοπνευμονικής ασπεργίλλωσης: αξιολογείται μαζί με ειδικές IgE, απεικόνιση και λοιπά κριτήρια.
• Ορισμένες παρασιτικές ή ανοσολογικές καταστάσεις: μόνο εφόσον το ιστορικό και τα ευρήματα υποστηρίζουν τη διερεύνηση.

Για αλλεργική ρινίτιδα, άσθμα, κνίδωση, τροφική ή φαρμακευτική αλλεργία, η ολική IgE από μόνη της ούτε επιβεβαιώνει ούτε αποκλείει την αντίστοιχη διάγνωση.

3Πώς γίνεται η εξέταση και τι προετοιμασία χρειάζεται

Η εξέταση πραγματοποιείται με απλή αιμοληψία και μέτρηση της ολικής IgE στον ορό. Το αποτέλεσμα εκφράζεται συνήθως σε IU/mL ή ισοδύναμα σε kU/L. Η ακριβής μέθοδος και τα όρια αναφοράς αναγράφονται στο αποτέλεσμα του εργαστηρίου.

• Νηστεία: κατά κανόνα δεν απαιτείται ειδικά για την ολική IgE.
• Φάρμακα: ενημερώστε για την αγωγή σας, ιδιαίτερα αν λαμβάνετε βιολογική ή ανοσοτροποποιητική θεραπεία. Μη διακόπτετε φάρμακα χωρίς ιατρική οδηγία.
• Συνοδές εξετάσεις: ακολουθήστε ξεχωριστά τυχόν οδηγίες προετοιμασίας για άλλες μετρήσεις που γίνονται την ίδια ημέρα.
• Παρακολούθηση: όταν γίνονται συγκρίσεις, είναι προτιμότερο να χρησιμοποιούνται η ίδια μέθοδος και αντίστοιχες συνθήκες.

Ο χρόνος έκδοσης εξαρτάται από τη μέθοδο και την οργάνωση του εκάστοτε εργαστηρίου. Η ολική IgE δεν είναι εξέταση που διαγιγνώσκει μία οξεία αλλεργική αντίδραση τη στιγμή που συμβαίνει.

4Φυσιολογικές τιμές IgE ανά ηλικία

Η ολική IgE μεταβάλλεται φυσιολογικά με την ηλικία. Ο παρακάτω πίνακας παρουσιάζει τα όρια αναφοράς του εργαστηρίου μας για άνδρες και γυναίκες. Τα όρια αυτά αφορούν την ολική IgE και δεν χρησιμοποιούνται για την ερμηνεία ειδικών IgE έναντι μεμονωμένων αλλεργιογόνων.

5Αυξημένη ολική IgE: τι μπορεί να σημαίνει

Μια αυξημένη ολική IgE είναι μη ειδικό εργαστηριακό εύρημα. Παρατηρείται σε ατοπικές παθήσεις, όπως ατοπική δερματίτιδα, σε ορισμένες παρασιτικές λοιμώξεις, σε ειδικές φλεγμονώδεις ή ανοσολογικές καταστάσεις και σπανιότερα σε άλλες νόσους. Δεν τεκμηριώνει από μόνη της αλλεργία σε τροφή, φάρμακο ή εισπνεόμενο αλλεργιογόνο.^[1],[4]

• Ατοπική δερματίτιδα: ιδιαίτερα σε ορισμένες σοβαρές μορφές μπορεί να υπάρχουν πολύ υψηλές τιμές.
• Αλλεργική ρινίτιδα και άσθμα: μια αύξηση μπορεί να συνυπάρχει, αλλά δεν είναι διαγνωστική ούτε υπολογίζει τη βαρύτητα.
• Παρασιτικές λοιμώξεις: ανάλογα με την έκθεση, το είδος του παρασίτου και τα συνοδά ευρήματα.
• Αλλεργική βρογχοπνευμονική ασπεργίλλωση: ειδική κατάσταση στην οποία η ολική IgE συμμετέχει σε συγκεκριμένο διαγνωστικό και παρακολουθητικό πλαίσιο.
• Σπανιότερες καταστάσεις: επιλεγμένα ανοσολογικά σύνδρομα ή άλλες φλεγμονώδεις διαταραχές.

Δεν υπάρχουν γενικώς έγκυρα αριθμητικά διαστήματα τύπου «100–300 = ήπια αλλεργία» ή «πάνω από 1.000 = σοβαρή αλλεργία». Η αριθμητική τιμή πρέπει να ερμηνεύεται με βάση ηλικία, μέθοδο, ιστορικό και το συγκεκριμένο νόσημα.

6Φυσιολογική ή χαμηλή IgE: αποκλείεται η αλλεργία;

Όχι. Ένα άτομο μπορεί να έχει τεκμηριωμένη αλλεργία σε συγκεκριμένο αλλεργιογόνο ακόμη και όταν η συνολική IgE είναι εντός των ορίων αναφοράς. Η ολική IgE αθροίζει διαφορετικές ειδικότητες αντισωμάτων, επομένως δεν μπορεί να αποκλείσει μια αντίδραση προς ένα συγκεκριμένο ερέθισμα.

Αν υπάρχουν επαναλαμβανόμενα συμπτώματα ύστερα από συγκεκριμένη έκθεση, η διερεύνηση βασίζεται στο ιστορικό και, όπου ενδείκνυται, σε ειδικές IgE ή δερματικές δοκιμασίες. Επίσης, δεν προκαλούνται όλες οι αλλεργικού τύπου αντιδράσεις από τον ίδιο ανοσολογικό μηχανισμό.

7IgE και ηωσινόφιλα: πώς συνδέονται

Τα ηωσινόφιλα είναι λευκά αιμοσφαίρια που μπορεί να αυξηθούν σε ορισμένα αλλεργικά νοσήματα, σε παρασιτικές λοιμώξεις και σε άλλες αιτίες ηωσινοφιλίας. Η IgE και τα ηωσινόφιλα μπορούν να είναι αυξημένα ταυτόχρονα, αλλά αυτό δεν είναι απαραίτητο.

Η συσχέτιση γίνεται με τον απόλυτο αριθμό ηωσινοφίλων, τα συμπτώματα και τυχόν άλλες εξετάσεις. Δεν χρησιμοποιούμε τον συνδυασμό αυτών των δύο δεικτών ως αυτόνομο τεστ διάγνωσης.

8IgE στην αλλεργική ρινίτιδα, στο άσθμα και στην ατοπική δερματίτιδα

Η IgE συμμετέχει σε πολλές αλλεργικές παθήσεις του αναπνευστικού και του δέρματος. Στην αλλεργική ρινίτιδα είναι σημαντικό να αναγνωρίζεται η σχέση συμπτωμάτων με εποχές, γύρη, ακάρεα ή ζώα. Στο άσθμα, η διάγνωση απαιτεί συνδυασμό ιστορικού και λειτουργικού ελέγχου της αναπνοής.

• Αλλεργική ρινίτιδα: φτέρνισμα, καταρροή, ρινικός κνησμός, συμφόρηση.
• Αλλεργικό άσθμα: συριγμός, βήχας, δύσπνοια ή βάρος στο στήθος με σχετικούς εκλυτικούς παράγοντες.
• Ατοπική δερματίτιδα: κνησμός, ξηρότητα και χρόνια υποτροπιάζουσα φλεγμονή του δέρματος.

Πολλοί ασθενείς έχουν αυξημένη ολική IgE, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι η τιμή της αποτελεί δείκτη δραστηριότητας όλων των παραπάνω νοσημάτων. Στο άσθμα μπορεί να μετρηθεί και για συγκεκριμένες θεραπευτικές αποφάσεις υπό ειδικό ιατρό.

9IgE και τροφικές αλλεργίες

Στις IgE-εξαρτώμενες τροφικές αλλεργίες, τα συμπτώματα συνήθως εμφανίζονται μέσα σε λεπτά έως περίπου δύο ώρες μετά την κατανάλωση του υπεύθυνου τροφίμου. Μπορεί να παρουσιαστούν κνησμός στόματος, κνίδωση, αγγειοοίδημα, έμετος, βήχας ή σοβαρή συστηματική αντίδραση.

Η διαγνωστική προσέγγιση ξεκινά από λεπτομερές ιστορικό και συνεχίζεται, όταν χρειάζεται, με στοχευμένες ειδικές IgE ή δερματικές δοκιμασίες. Τα αποτελέσματα αυτά δείχνουν ευαισθητοποίηση και δεν ταυτίζονται πάντοτε με πραγματική κλινική αλλεργία. Σε αμφίβολες περιπτώσεις ο αλλεργιολόγος μπορεί να προχωρήσει σε ελεγχόμενη δοκιμασία πρόκλησης, σε κατάλληλο περιβάλλον.^[3],[5]

• Η ολική IgE δεν είναι αξιόπιστο τεστ για να προσδιοριστεί η τροφή που ευθύνεται.
• Μια θετική ειδική IgE χωρίς συμβατό ιστορικό δεν αρκεί αυτομάτως για διάγνωση.
• Δεν αποκλείουμε πολλά τρόφιμα προληπτικά λόγω αυξημένης ολικής IgE.
• Η επιλογή ειδικών εξετάσεων πρέπει να περιορίζεται στα ύποπτα τρόφιμα και κλινικά ερωτήματα.

10IgE και παρασιτικές λοιμώξεις

Ορισμένες παρασιτικές λοιμώξεις, ιδιαίτερα από ελμίνθες, μπορεί να αυξήσουν την ολική IgE και να συνοδεύονται από ηωσινοφιλία. Το εύρημα από μόνο του δεν υποδεικνύει ποιο παράσιτο υπάρχει και δεν αρκεί για διάγνωση.

Η περαιτέρω διερεύνηση εξαρτάται από ταξιδιωτικό ιστορικό, τόπο διαμονής, εκθέσεις, συμπτώματα και είδος πιθανού παθογόνου. Ανάλογα με την περίπτωση, ο ιατρός μπορεί να ζητήσει ειδικές ορολογικές εξετάσεις, εξέταση κοπράνων ή άλλες στοχευμένες εξετάσεις.

11IgE, χρόνιος κνησμός, εξανθήματα και κόπωση

Ο χρόνιος κνησμός και τα επαναλαμβανόμενα εξανθήματα έχουν πολλές πιθανές αιτίες, αλλεργικές και μη αλλεργικές. Αντίστοιχα, η χρόνια κόπωση είναι μη ειδικό σύμπτωμα και δεν αποτελεί από μόνη της ένδειξη εξέτασης ολικής IgE.

Όταν υπάρχει έντονο ατοπικό ιστορικό ή ύποπτη έκθεση, ο ιατρός μπορεί να επιλέξει αλλεργιολογικό έλεγχο. Σε άλλες περιπτώσεις προέχει η διερεύνηση δερματολογικών, αιματολογικών, θυρεοειδικών, ηπατικών ή νεφρικών αιτίων, ανάλογα με τα συνοδά συμπτώματα.

• Σε χρόνια κνίδωση, η διάγνωση συνήθως στηρίζεται κυρίως στο ιστορικό και την κλινική εικόνα.
• Αύξηση της ολικής IgE δεν αποδεικνύει ότι η κόπωση έχει αλλεργική αιτιολογία.
• Οι ειδικές IgE βοηθούν μόνο όταν υπάρχει σαφές ύποπτο αλλεργιογόνο.

12Ολική και ειδική IgE: ποια είναι η διαφορά;

Η ολική IgE εκφράζει τη συνολική συγκέντρωση αυτής της κατηγορίας αντισωμάτων, ενώ η ειδική IgE μετρά ευαισθητοποίηση απέναντι σε ένα συγκεκριμένο αλλεργιογόνο ή συστατικό του. Καμία από τις δύο μετρήσεις δεν αρκεί από μόνη της για να εκτιμηθεί με βεβαιότητα η σοβαρότητα μιας αλλεργικής αντίδρασης.^[3],[4]

Είναι δυνατόν να υπάρχει φυσιολογική ολική IgE με θετικές ειδικές IgE, αλλά και υψηλή ολική IgE χωρίς σαφή συσχέτιση με κάποιο συγκεκριμένο αλλεργιογόνο.

13Πότε χρειάζονται ειδικές IgE ή εξέταση ALEX;

Οι ειδικές IgE επιλέγονται όταν ένα ιστορικό υποδεικνύει συγκεκριμένη τροφή, εισπνεόμενο αλλεργιογόνο, δηλητήριο υμενόπτερου ή άλλο αίτιο άμεσης αντίδρασης. Αν οι εκθέσεις είναι πολλές ή χρειάζεται πιο λεπτομερής διερεύνηση, ο ειδικός μπορεί να εξετάσει και μοριακές μεθόδους ανίχνευσης συστατικών αλλεργιογόνων.

Εξετάσεις πολλαπλών αλλεργιογόνων όπως το ALEX μπορούν να δώσουν επιπλέον πληροφορίες σε κατάλληλα επιλεγμένα περιστατικά. Ωστόσο, ο μεγάλος αριθμός εξεταζόμενων αλλεργιογόνων αυξάνει την πιθανότητα άσχετων θετικών ευρημάτων και δεν πρέπει να οδηγεί σε περιορισμούς χωρίς κλινική συσχέτιση.^[3],[5]

• Στοχευμένη διερεύνηση μετά από σαφώς περιγραφόμενη αλλεργική αντίδραση.
• Ειδικές περιπτώσεις πολλαπλής ευαισθητοποίησης με σύνθετο ιστορικό.
• Ανάγκη διαφοροποίησης πραγματικής ευαισθητοποίησης από πιθανή διασταυρούμενη αντίδραση.
• Έλεγχος που αποφασίζεται βάσει αλλεργιολογικής αξιολόγησης, όχι τυχαία ανίχνευση πολλών αλλεργιογόνων.

14IgE και φαρμακευτικές αλλεργίες

Μερικές άμεσες φαρμακευτικές αντιδράσεις είναι IgE-εξαρτώμενες, ενώ άλλες οφείλονται σε διαφορετικούς ανοσολογικούς ή μηχανισμούς. Οι εκδηλώσεις μπορεί να περιλαμβάνουν κνίδωση, αγγειοοίδημα, βρογχόσπασμο ή αναφυλαξία.

Η ολική IgE δεν διαγιγνώσκει φαρμακευτική αλλεργία. Οι διαθέσιμες ειδικές IgE έχουν εφαρμογή μόνο για ορισμένα φάρμακα και περιορισμούς ευαισθησίας. Συχνά απαιτείται λεπτομερές χρονικό της αντίδρασης, αξιολόγηση από αλλεργιολόγο και, όταν ενδείκνυται, εξειδικευμένος έλεγχος.

• Οι πενικιλίνες και ορισμένα άλλα φάρμακα μπορεί να προκαλέσουν άμεσες ανοσολογικές αντιδράσεις.
• Πολλές αντιδράσεις σε μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη δεν είναι IgE-εξαρτώμενες.
• Η εμφάνιση συμπτωμάτων και ο χρόνος από τη λήψη του φαρμάκου είναι κρίσιμα στοιχεία.
• Μετά από ύποπτη αναφυλαξία, σε κατάλληλο χρονικό παράθυρο ο ιατρός μπορεί να ζητήσει μέτρηση τρυπτάσης, όχι ολική IgE ως οξεία δοκιμασία.

15IgE σε παιδιά

Η ολική IgE μεταβάλλεται με την ηλικία και οι παιδιατρικές τιμές πρέπει να συγκρίνονται με κατάλληλα ηλικιακά όρια. Αλλεργίες και ατοπικές παθήσεις μπορούν να εκδηλωθούν από τη βρεφική ηλικία, αλλά καμία μεμονωμένη τιμή ολικής IgE δεν θέτει διάγνωση.

• Στα βρέφη, το ιστορικό τροφικών αντιδράσεων αξιολογείται προσεκτικά για άμεσες και μη άμεσες εκδηλώσεις.
• Στην ατοπική δερματίτιδα, η ολική IgE μπορεί να είναι πολύ αυξημένη χωρίς αυτό να τεκμηριώνει πολλαπλές τροφικές αλλεργίες.
• Σε παιδιά με αναπνευστικά συμπτώματα εξετάζονται η κλινική εικόνα και, κατά περίπτωση, οι ειδικές IgE.
• Οι αποκλεισμοί τροφών χρειάζονται τεκμηρίωση, για να αποφεύγονται διατροφικά ελλείμματα.

Η ερμηνεία των ειδικών IgE γίνεται πάντα μαζί με το ιστορικό. Μια θετική εργαστηριακή δοκιμασία σε παιδί που καταναλώνει την αντίστοιχη τροφή χωρίς συμπτώματα δεν οδηγεί αυτομάτως σε αλλαγή της διατροφής.

16IgE στην εγκυμοσύνη

Κατά την κύηση είναι δυνατόν να εκδηλωθούν ή να μεταβληθούν προϋπάρχουσες αλλεργικές παθήσεις. Η ολική IgE δεν αποτελεί εξέταση ρουτίνας της εγκυμοσύνης και τυχόν μέτρησή της αξιολογείται με βάση το συγκεκριμένο κλινικό ερώτημα.

Οι αιματολογικές εξετάσεις ειδικής IgE δεν εκθέτουν την έγκυο στο αλλεργιογόνο, σε αντίθεση με τις δοκιμασίες πρόκλησης, οι οποίες απαιτούν ειδική εκτίμηση κινδύνου. Για δύσπνοια, σημαντική αλλεργική αντίδραση, επίμονο κνησμό ή νέες εκδηλώσεις απαιτείται ιατρική αξιολόγηση, καθώς υπάρχουν και μη αλλεργικά αίτια.

17Τα συχνότερα λάθη στην ερμηνεία

Τα περισσότερα λάθη προκύπτουν όταν η ολική IgE αντιμετωπίζεται σαν αυτόνομη απάντηση στο ερώτημα «έχω αλλεργία;». Οι παρακάτω διακρίσεις έχουν μεγαλύτερη πρακτική αξία από έναν αυθαίρετο αριθμητικό διαχωρισμό.

• Υψηλή ολική IgE ≠ βεβαιωμένη αλλεργία. Έχει πολλές πιθανές αιτίες.
• Φυσιολογική ολική IgE ≠ αποκλεισμός αλλεργίας. Μπορεί να υπάρχει ειδική ευαισθητοποίηση.
• Θετική ειδική IgE ≠ πάντα κλινική αλλεργία. Χρειάζεται συμβατό ιστορικό.
• Μεγαλύτερη IgE ≠ αναγκαστικά σοβαρότερη αντίδραση. Δεν προβλέπει με ακρίβεια την αναφυλαξία.
• Πολυάριθμες θετικές ειδικές IgE ≠ ανάγκη πολλών αποκλεισμών. Η διάγνωση πρέπει να είναι κλινικά τεκμηριωμένη.
• Επανάληψη χωρίς ένδειξη ≠ καλύτερη παρακολούθηση. Έχει νόημα όταν υπηρετεί συγκεκριμένη κλινική απόφαση.

18Συχνές ερωτήσεις για την IgE

Οι παρακάτω απαντήσεις αφορούν γενικές απορίες για την ολική IgE και τον σωστό εργαστηριακό έλεγχο.

Περισσότερες πληροφορίες για τις μεθόδους και την ερμηνεία παρέχονται στη βιβλιογραφία που ακολουθεί.^[3],[4]

19Σχετικές εξετάσεις και βιβλιογραφία

Για αναλυτικότερη κατανόηση των εργαστηριακών αποτελεσμάτων και ενημέρωση σχετικά με τις διαθέσιμες εξετάσεις, μπορείτε να ανατρέξετε στους παρακάτω συνδέσμους: