HIV: Εξέταση Αίματος, Παράθυρο Ανίχνευσης, Τεστ 4ης Γενιάς, HIV RNA και Ερμηνεία Αποτελεσμάτων

1Τι είναι ο HIV και τι σχέση έχει με το AIDS;

Ο HIV είναι ο ιός της ανθρώπινης ανοσοανεπάρκειας. Προσβάλλει κυρίως τα CD4 Τ-λεμφοκύτταρα, δηλαδή κύτταρα που έχουν κεντρικό ρόλο στην οργάνωση της ανοσολογικής απάντησης. Όταν η λοίμωξη παραμένει χωρίς διάγνωση και χωρίς θεραπεία, ο ιός μπορεί με την πάροδο του χρόνου να μειώσει τα CD4, να αποδυναμώσει την άμυνα του οργανισμού και να αυξήσει τον κίνδυνο για σοβαρές λοιμώξεις ή άλλες καταστάσεις που σχετίζονται με ανοσοκαταστολή.

Το AIDS δεν είναι διαφορετικός ιός. Είναι το προχωρημένο στάδιο της HIV λοίμωξης, όταν η ανοσολογική βλάβη είναι σημαντική ή όταν εμφανίζονται συγκεκριμένες ευκαιριακές λοιμώξεις και νοσήματα. Στη σύγχρονη ιατρική πράξη, όμως, η έγκαιρη διάγνωση και η σωστή αντιρετροϊκή θεραπεία έχουν αλλάξει ριζικά την πρόγνωση. Πολλοί άνθρωποι με HIV, όταν διαγνωστούν εγκαίρως και παρακολουθούνται σωστά, δεν φτάνουν ποτέ σε AIDS.

Αυτός είναι ο λόγος που η εξέταση αίματος για HIV δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται με φόβο ή στίγμα. Είναι ένα εργαστηριακό εργαλείο πρόληψης και έγκαιρης φροντίδας. Ένα έγκαιρο αποτέλεσμα δίνει τη δυνατότητα για γρήγορη ιατρική καθοδήγηση, προστασία των συντρόφων, σωστή οργάνωση της παρακολούθησης και, όταν χρειάζεται, έναρξη θεραπείας.

Στην πράξη, ο ασθενής χρειάζεται να γνωρίζει τρία πράγματα: ποια εξέταση έκανε, πότε την έκανε σε σχέση με την πιθανή έκθεση και πώς πρέπει να ερμηνευθεί το αποτέλεσμα. Δεν αρκεί η γενική φράση “έκανα ένα HIV test”, γιατί διαφορετικά τεστ έχουν διαφορετικό παράθυρο ανίχνευσης και διαφορετική χρησιμότητα.

2Πότε χρειάζεται εξέταση αίματος για HIV;

Εξέταση για HIV χρειάζεται κάθε φορά που υπάρχει πιθανή έκθεση, αλλά και προληπτικά σε άτομα που έχουν συνεχιζόμενο ή επαναλαμβανόμενο κίνδυνο. Η HIV λοίμωξη μπορεί για μεγάλο διάστημα να μην προκαλεί συμπτώματα ή να δίνει συμπτώματα τόσο γενικά ώστε να μη συνδέονται εύκολα με συγκεκριμένη λοίμωξη. Για αυτό ο έλεγχος δεν πρέπει να βασίζεται μόνο στο αν κάποιος “νιώθει καλά”.

Συνήθεις λόγοι για εξέταση είναι η σεξουαλική επαφή χωρίς προφυλακτικό, η ρήξη προφυλακτικού, η επαφή με σύντροφο άγνωστου HIV status, η κοινή χρήση συριγγών ή εξοπλισμού ένεσης, η επαγγελματική έκθεση σε αίμα, η διάγνωση άλλου σεξουαλικώς μεταδιδόμενου νοσήματος, καθώς και η έναρξη ή παρακολούθηση PrEP. Έλεγχος χρειάζεται επίσης όταν εμφανίζονται συμπτώματα συμβατά με οξεία HIV λοίμωξη μέσα στις εβδομάδες μετά από πιθανή έκθεση.

Ο HIV έλεγχος έχει θέση και στον γενικότερο έλεγχο σεξουαλικής υγείας. Στον σχετικό οδηγό για Σεξουαλικώς Μεταδιδόμενα Νοσήματα, ο HIV συνδυάζεται συχνά με έλεγχο για σύφιλη, ηπατίτιδα Β, ηπατίτιδα C και άλλες λοιμώξεις, ανάλογα με το ιστορικό και τις οδηγίες του γιατρού.

Στην εγκυμοσύνη, η εξέταση έχει ιδιαίτερη βαρύτητα. Η έγκαιρη διάγνωση επιτρέπει σωστή αντιρετροϊκή θεραπεία, παρακολούθηση του ιικού φορτίου και εξειδικευμένο μαιευτικό πλάνο. Για αυτό ο HIV περιλαμβάνεται συχνά στον ευρύτερο προγεννητικό έλεγχο, σύμφωνα πάντα με τις οδηγίες του γυναικολόγου.

3Πότε φαίνεται ο HIV στο αίμα; Το παράθυρο ανίχνευσης

Το παράθυρο ανίχνευσης ή window period είναι το διάστημα ανάμεσα στην πιθανή μόλυνση και στο χρονικό σημείο όπου μια εξέταση μπορεί να ανιχνεύσει αξιόπιστα τον HIV. Είναι από τα πιο σημαντικά σημεία στην ερμηνεία. Ένα αρνητικό αποτέλεσμα που έγινε πολύ νωρίς μπορεί να είναι καθησυχαστικό μόνο προσωρινά, αλλά να μην αποκλείει οριστικά τη λοίμωξη.

Δεν έχουν όλα τα HIV tests το ίδιο παράθυρο. Το HIV RNA / NAT ανιχνεύει το γενετικό υλικό του ιού και μπορεί να γίνει θετικό νωρίτερα από τις ορολογικές εξετάσεις. Το εργαστηριακό HIV Ag/Ab 4ης γενιάς από φλεβικό αίμα ανιχνεύει αντιγόνο p24 και αντισώματα και έχει μικρότερο παράθυρο από τα παλαιότερα τεστ που ανίχνευαν μόνο αντισώματα.

Στην καθημερινή ερμηνεία, το χρονικό σημείο της αιμοληψίας πρέπει να συνδέεται με την ακριβή ημερομηνία της πιθανής έκθεσης. Αν κάποιος ελεγχθεί λίγες ημέρες μετά από πιθανή έκθεση και το αποτέλεσμα είναι αρνητικό, αυτό συνήθως σημαίνει ότι δεν ανιχνεύθηκε HIV εκείνη τη στιγμή. Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι έχει ολοκληρωθεί η περίοδος ελέγχου.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν έχει προηγηθεί PEP ή όταν το άτομο λαμβάνει ή έλαβε πρόσφατα PrEP. Τα αντιρετροϊκά μπορεί να μεταβάλουν τη χρονική εμφάνιση εργαστηριακών δεικτών. Σε τέτοιες περιπτώσεις ο επανέλεγχος δεν πρέπει να σχεδιάζεται πρόχειρα, αλλά με ιατρική καθοδήγηση και με σωστό συνδυασμό εξετάσεων.

4Ποιες εξετάσεις χρησιμοποιούνται για HIV;

Οι εξετάσεις για HIV χωρίζονται πρακτικά σε τρεις ομάδες: εξετάσεις screening, επιβεβαιωτικές εξετάσεις και εξετάσεις παρακολούθησης. Αυτή η διάκριση είναι απαραίτητη, γιατί συχνά συγχέονται μεταξύ τους. Για παράδειγμα, τα CD4 δεν είναι εξέταση για να διαπιστωθεί αν κάποιος “κόλλησε”. Το ιικό φορτίο δεν είναι πάντα η πρώτη εξέταση για όλους. Και ένα αντιδραστικό screening test χρειάζεται σωστή επιβεβαίωση.

Η πιο συχνή εργαστηριακή εξέταση screening είναι το HIV 1/2 Ag/Ab 4ης γενιάς. Ανιχνεύει ταυτόχρονα το αντιγόνο p24, που εμφανίζεται σχετικά νωρίς, και τα αντισώματα έναντι HIV-1 και HIV-2, που εμφανίζονται αργότερα. Αυτός ο συνδυασμός δίνει καλύτερη πρώιμη ανίχνευση από τα παλαιότερα antibody-only tests.

Αν το screening test βγει αντιδραστικό, ακολουθεί συμπληρωματικός έλεγχος, συνήθως με εξέταση διαφοροποίησης HIV-1/HIV-2. Αν η διαφοροποίηση είναι αρνητική ή αμφίβολη ενώ το αρχικό screening ήταν αντιδραστικό, τότε χρησιμοποιείται HIV-1 NAT / RNA για να διερευνηθεί αν πρόκειται για οξεία λοίμωξη ή για ψευδώς θετικό αρχικό αποτέλεσμα.

Σημαντικό είναι επίσης ότι η εξέταση HIV από φλεβικό αίμα δεν απαιτεί νηστεία. Δεν χρειάζεται ειδική διατροφή την προηγούμενη ημέρα και δεν επηρεάζεται από το αν ο ασθενής έχει πιει νερό. Αυτό που έχει πολύ μεγαλύτερη σημασία είναι το σωστό ιστορικό: ημερομηνία πιθανής έκθεσης, είδος έκθεσης, χρήση προφυλακτικού, πιθανή λήψη PEP ή PrEP και ύπαρξη συμπτωμάτων.

5Σωστή διαγνωστική σειρά: από screening έως επιβεβαίωση

Η διάγνωση του HIV δεν πρέπει να βασίζεται σε μία αποσπασματική λέξη πάνω στο αποτέλεσμα, όπως “reactive”, “positive” ή “indeterminate”. Η σύγχρονη εργαστηριακή προσέγγιση είναι αλγοριθμική. Ξεκινά με ένα ευαίσθητο αρχικό τεστ και συνεχίζει με συμπληρωματικές εξετάσεις όταν χρειάζεται, ώστε να μειωθεί ο κίνδυνος λάθους και να ξεκαθαριστεί αν πρόκειται για HIV-1, HIV-2, οξεία λοίμωξη ή ψευδώς θετικό αποτέλεσμα.

Συνήθως το πρώτο βήμα είναι ένα εργαστηριακό HIV-1/2 Ag/Ab ανοσοδοκιμασία 4ης γενιάς. Αν το αποτέλεσμα είναι μη αντιδραστικό και έχει περάσει επαρκές χρονικό διάστημα από την τελευταία πιθανή έκθεση, συνήθως δεν χρειάζεται περαιτέρω έλεγχος για το συγκεκριμένο επεισόδιο. Αν όμως η έκθεση ήταν πολύ πρόσφατη ή υπάρχει ισχυρή υποψία οξείας λοίμωξης, μπορεί να χρειαστεί HIV RNA ή επανάληψη.

Αν το αρχικό τεστ είναι αντιδραστικό, το επόμενο βήμα είναι η διαφοροποίηση HIV-1/HIV-2. Αν η διαφοροποίηση επιβεβαιώσει HIV-1 ή HIV-2, τότε το αποτέλεσμα θεωρείται εργαστηριακά τεκμηριωμένο και ο ασθενής πρέπει να συνδεθεί άμεσα με εξειδικευμένη ιατρική φροντίδα. Αν η διαφοροποίηση είναι αρνητική ή αμφίβολη, τότε το HIV RNA / NAT βοηθά να ξεχωρίσει η οξεία λοίμωξη από το ψευδώς θετικό screening.

Σε παλαιότερα κείμενα μπορεί να αναφέρεται συχνά το Western Blot ως επιβεβαιωτική εξέταση. Σήμερα, σε πολλά σύγχρονα εργαστηριακά περιβάλλοντα, η ορολογία και η πρακτική έχουν μετακινηθεί προς τον αλγόριθμο με 4ης γενιάς ανοσοδοκιμασία, differentiation assay και NAT όπου χρειάζεται. Για τον ασθενή, αυτό σημαίνει ότι η απουσία της λέξης “Western Blot” δεν σημαίνει ότι δεν έγινε σωστή επιβεβαίωση.

6Τι σημαίνει αρνητικό αποτέλεσμα HIV;

Ένα αρνητικό αποτέλεσμα HIV σημαίνει ότι, με τη συγκεκριμένη εξέταση και τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή, δεν ανιχνεύθηκαν εργαστηριακά στοιχεία HIV λοίμωξης. Η φράση αυτή είναι σημαντική: το αποτέλεσμα ισχύει μέσα στο πλαίσιο του τεστ και του χρόνου που έγινε. Δεν έχει την ίδια βαρύτητα ένα αρνητικό αποτέλεσμα 5 ημέρες μετά από πιθανή έκθεση με ένα αρνητικό αποτέλεσμα μετά την ολοκλήρωση του αντίστοιχου παραθύρου ανίχνευσης.

Αν έχει περάσει το κατάλληλο διάστημα και δεν υπήρξαν νέες εκθέσεις, ένα αρνητικό εργαστηριακό τεστ 4ης γενιάς είναι ιδιαίτερα καθησυχαστικό. Αν όμως η εξέταση έγινε πολύ νωρίς, μπορεί να χρειαστεί επανέλεγχος. Αυτό δεν σημαίνει ότι το πρώτο τεστ “ήταν άχρηστο”. Σημαίνει ότι ήταν μια φωτογραφία της συγκεκριμένης χρονικής στιγμής και όχι απαραίτητα το τελικό συμπέρασμα.

Η ερμηνεία γίνεται πιο σύνθετη αν ο ασθενής έλαβε PEP μετά την έκθεση ή χρησιμοποιεί PrEP. Σε αυτές τις περιπτώσεις, επειδή τα αντιρετροϊκά μπορεί να επηρεάσουν την τυπική εργαστηριακή εξέλιξη, ο επανέλεγχος πρέπει να οργανώνεται με πιο προσεκτικό τρόπο. Δεν είναι σωστό να εφαρμόζεται μηχανικά το ίδιο χρονοδιάγραμμα σε όλους.

7Τι σημαίνει θετικό, αντιδραστικό ή αμφίβολο αποτέλεσμα;

Όταν ένα αρχικό HIV screening γράφει αντιδραστικό ή reactive, αυτό δεν πρέπει να διαβάζεται απομονωμένα ως τελική διάγνωση χωρίς επιβεβαίωση. Σημαίνει ότι το αρχικό τεστ ανίχνευσε σήμα που χρειάζεται συμπληρωματικό έλεγχο. Η επόμενη κίνηση είναι να ακολουθηθεί ο διαγνωστικός αλγόριθμος και όχι να γίνει αυθαίρετη ερμηνεία.

Σε πραγματική HIV λοίμωξη, το αντιδραστικό screening συνήθως επιβεβαιώνεται από το επόμενο στάδιο. Υπάρχουν όμως και ψευδώς θετικά αποτελέσματα, ιδιαίτερα σε πληθυσμούς χαμηλού επιπολασμού ή σε ειδικές καταστάσεις που μπορεί να επηρεάσουν την ειδικότητα. Αυτός είναι ο λόγος που ο εργαστηριακός έλεγχος δεν σταματά στο πρώτο αντιδραστικό αποτέλεσμα.

Το αμφίβολο, indeterminate ή μη καθοριστικό αποτέλεσμα θέλει ψύχραιμη προσέγγιση. Μπορεί να σημαίνει τεχνικό ή βιολογικό μη ειδικό εύρημα, αλλά μπορεί επίσης να εμφανιστεί σε πολύ πρώιμη φάση, όταν οι δείκτες δεν έχουν ακόμη εξελιχθεί πλήρως. Σε αυτή την περίπτωση ο χρόνος από την έκθεση έχει μεγάλη σημασία.

Για τον ασθενή, η σωστή ερώτηση δεν είναι “είμαι σίγουρα θετικός;” ή “μήπως είναι λάθος;” αλλά: ποιο ήταν το αρχικό τεστ, ποιο είναι το επιβεβαιωτικό βήμα, χρειάζεται HIV RNA και πότε πρέπει να επαναληφθεί ο έλεγχος;. Η απάντηση πρέπει να δοθεί από γιατρό ή εργαστήριο με πλήρη γνώση του ιστορικού.

8HIV RNA / NAT και ιικό φορτίο

Το HIV RNA είναι μοριακή εξέταση που ανιχνεύει το γενετικό υλικό του ιού στο αίμα. Όταν χρησιμοποιείται στη διαγνωστική διερεύνηση, αναφέρεται συχνά ως NAT. Όταν χρησιμοποιείται στην παρακολούθηση ατόμου με επιβεβαιωμένη HIV λοίμωξη, αναφέρεται συχνά ως ιικό φορτίο και εκφράζεται σε copies/mL.

Το HIV RNA δεν είναι απαραίτητα η πρώτη εξέταση για κάθε άτομο που θέλει έλεγχο. Στις περισσότερες περιπτώσεις, το εργαστηριακό Ag/Ab 4ης γενιάς είναι η κατάλληλη αρχική επιλογή. Το RNA αποκτά ιδιαίτερη αξία όταν η πιθανή έκθεση είναι πολύ πρόσφατη, όταν υπάρχουν συμπτώματα συμβατά με οξεία HIV λοίμωξη, όταν το αρχικό screening είναι αντιδραστικό αλλά η επιβεβαιωτική διαφοροποίηση δεν είναι ξεκάθαρη ή όταν έχει προηγηθεί PEP/PrEP.

Μετά από επιβεβαιωμένη διάγνωση, το ιικό φορτίο γίνεται ένας από τους βασικότερους δείκτες παρακολούθησης. Δείχνει πόσος ιός κυκλοφορεί στο αίμα και πόσο αποτελεσματικά λειτουργεί η αντιρετροϊκή θεραπεία. Ο στόχος της θεραπείας είναι να μειωθεί το ιικό φορτίο σε μη ανιχνεύσιμα επίπεδα και να παραμείνει εκεί.

Η πτώση του ιικού φορτίου έχει διπλή σημασία. Πρώτον, προστατεύει την υγεία του ασθενούς, γιατί περιορίζει τη συνεχή ιολογική δραστηριότητα. Δεύτερον, όταν το ιικό φορτίο παραμένει μη ανιχνεύσιμο με σταθερή θεραπεία, σχετίζεται με την αρχή U=U, δηλαδή Undetectable = Untransmittable, που σημαίνει ότι δεν υπάρχει σεξουαλική μετάδοση του HIV όταν πληρούνται οι προϋποθέσεις ιολογικής καταστολής.

Ο μοριακός έλεγχος γενικότερα εξηγείται και στον οδηγό για PCR και μοριακές εξετάσεις, όπου περιγράφεται η λογική της ανίχνευσης γενετικού υλικού ιών, μικροβίων και άλλων παθογόνων.

9CD4 λεμφοκύτταρα: τι δείχνουν;

Τα CD4 λεμφοκύτταρα είναι δείκτης της ανοσολογικής κατάστασης. Δεν είναι εξέταση screening για HIV και δεν απαντούν στο ερώτημα “έχω κολλήσει;”. Χρησιμοποιούνται μετά από επιβεβαιωμένη διάγνωση για να εκτιμηθεί πόσο έχει επηρεαστεί το ανοσοποιητικό σύστημα και πόσο στενή παρακολούθηση χρειάζεται.

Η τιμή των CD4 πρέπει να ερμηνεύεται μαζί με το ιικό φορτίο και το ιστορικό του ασθενούς. Ένα άτομο με υψηλό ιικό φορτίο και χαμηλά CD4 χρειάζεται άμεση και οργανωμένη ιατρική αντιμετώπιση. Ένα άτομο που λαμβάνει σταθερά θεραπεία και έχει μη ανιχνεύσιμο ιικό φορτίο μπορεί με τον χρόνο να παρουσιάσει βελτίωση ή σταθεροποίηση των CD4.

Δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ένα μεμονωμένο CD4 ως απόλυτη “ταμπέλα” για την πορεία του ασθενούς. Οι τιμές μπορεί να επηρεαστούν από λοιμώξεις, φλεγμονές, φάρμακα, εργαστηριακή διακύμανση και τη χρονική στιγμή της μέτρησης. Η τάση στον χρόνο έχει μεγαλύτερη αξία από μια μοναδική τιμή.

10Εξετάσεις μετά από επιβεβαιωμένη διάγνωση

Μετά από επιβεβαιωμένη HIV λοίμωξη, η φροντίδα δεν σταματά στη διάγνωση. Χρειάζεται οργανωμένος αρχικός εργαστηριακός έλεγχος, ώστε ο γιατρός να έχει πλήρη εικόνα πριν από την έναρξη ή την προσαρμογή της θεραπείας. Αυτός ο έλεγχος βοηθά στην επιλογή του κατάλληλου σχήματος, στην εκτίμηση του κινδύνου, στην ανίχνευση συνλοιμώξεων και στην ασφαλή παρακολούθηση.

Συνήθως περιλαμβάνονται HIV RNA / ιικό φορτίο, CD4, γενική αίματος, κρεατινίνη και eGFR, ηπατικά ένζυμα, γλυκόζη ή HbA1c, λιπίδια, γενική ούρων, έλεγχος ηπατίτιδας Β και C, σύφιλη και άλλος έλεγχος ΣΜΝ ανάλογα με το ιστορικό. Σε πολλές περιπτώσεις ζητείται και έλεγχος αντοχής του HIV στα αντιρετροϊκά, ώστε να επιλεγεί η κατάλληλη αγωγή.

Ο έλεγχος για ηπατίτιδα Β είναι ιδιαίτερα σημαντικός, επειδή η HBV συνλοίμωξη μπορεί να επηρεάσει την επιλογή θεραπείας και την παρακολούθηση του ήπατος. Χρήσιμος σχετικός οδηγός είναι το άρθρο HBsAg, anti-HBs και anti-HBc: πώς ερμηνεύονται οι εξετάσεις. Αντίστοιχα, για την ηπατίτιδα C μπορείτε να δείτε τον οδηγό HCV – Ηπατίτιδα C: εξέταση, συμπτώματα, μετάδοση και θεραπεία.

Η αξία του εργαστηρίου μετά τη διάγνωση είναι πρακτική και συνεχής. Δημιουργεί τη βασική εικόνα αναφοράς, βοηθά στη θεραπευτική απόφαση και επιτρέπει να παρακολουθείται η ασφάλεια και η αποτελεσματικότητα της αγωγής με αντικειμενικά δεδομένα.

11Συμπτώματα οξείας HIV λοίμωξης

Η οξεία HIV λοίμωξη μπορεί να εμφανιστεί λίγες εβδομάδες μετά τη μόλυνση και συχνά μοιάζει με κοινή ιογενή λοίμωξη, γρίπη ή λοιμώδη μονοπυρήνωση. Τα συμπτώματα δεν είναι ειδικά, γι’ αυτό δεν μπορούν από μόνα τους να επιβεβαιώσουν ή να αποκλείσουν HIV.

Πιθανά συμπτώματα είναι πυρετός, πονόλαιμος, εξάνθημα, λεμφαδενοπάθεια, κακουχία, μυαλγίες, νυχτερινοί ιδρώτες, πονοκέφαλος ή έντονη κόπωση. Μερικοί άνθρωποι έχουν πολλά συμπτώματα, άλλοι έχουν ελάχιστα και άλλοι κανένα. Η απουσία συμπτωμάτων δεν αποκλείει HIV λοίμωξη.

Η οξεία φάση έχει ιδιαίτερη σημασία, γιατί το ιικό φορτίο μπορεί να είναι υψηλό και η πιθανότητα μετάδοσης αυξημένη. Αν υπάρχει πρόσφατη πιθανή έκθεση και εμφανιστούν τέτοια συμπτώματα, η αξιολόγηση πρέπει να γίνει άμεσα. Σε αυτή τη φάση, ένα απλό πολύ πρώιμο αρνητικό τεστ μπορεί να μην αρκεί και μπορεί να χρειαστεί HIV RNA.

Ο έλεγχος πρέπει να βασίζεται στο ιστορικό και όχι στον φόβο ή στις αναζητήσεις στο διαδίκτυο. Η ημερομηνία της έκθεσης, το είδος της επαφής, η ύπαρξη προφυλακτικού, η πιθανή λήψη PEP/PrEP και τα συμπτώματα βοηθούν τον γιατρό να επιλέξει το σωστό τεστ και το σωστό timing επανάληψης.

12Πρόληψη, PEP, PrEP και U=U

Η πρόληψη του HIV είναι πολυεπίπεδη. Περιλαμβάνει σωστή χρήση προφυλακτικού, αποφυγή κοινής χρήσης συριγγών ή εξοπλισμού ένεσης, τακτικό εργαστηριακό έλεγχο, έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία, καθώς και ειδικές στρατηγικές όπως PEP και PrEP. Καμία μεμονωμένη πληροφορία δεν αντικαθιστά την εξατομικευμένη ιατρική εκτίμηση.

PEP σημαίνει μετα-εκθεσιακή προφύλαξη. Είναι αντιρετροϊκή αγωγή που μπορεί να δοθεί μετά από πιθανή έκθεση στον HIV, όταν υπάρχει ένδειξη. Πρέπει να ξεκινήσει όσο το δυνατόν νωρίτερα και όχι αργότερα από 72 ώρες μετά την έκθεση. Η PEP δεν είναι “τεστ” και δεν λαμβάνεται προληπτικά χωρίς αξιολόγηση. Συνδέεται όμως με συγκεκριμένο εργαστηριακό follow-up πριν και μετά την αγωγή.

PrEP σημαίνει προ-εκθεσιακή προφύλαξη. Αφορά άτομα χωρίς HIV που έχουν αυξημένο κίνδυνο έκθεσης και λαμβάνουν ειδική αγωγή για να μειώσουν σημαντικά τον κίνδυνο μόλυνσης. Πριν ξεκινήσει PrEP πρέπει να αποκλειστεί ενεργή HIV λοίμωξη, γιατί η λήψη PrEP σε αδιάγνωστη λοίμωξη μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα στη θεραπευτική διαχείριση.

Το U=U σημαίνει Undetectable = Untransmittable. Όταν ένα άτομο με HIV λαμβάνει σωστά αντιρετροϊκή θεραπεία και διατηρεί μη ανιχνεύσιμο ιικό φορτίο, δεν μεταδίδει σεξουαλικά τον HIV. Αυτό είναι ένα από τα σημαντικότερα μηνύματα της σύγχρονης HIV φροντίδας, γιατί μειώνει το στίγμα και δείχνει την αξία της έγκαιρης θεραπείας.

13HIV και εγκυμοσύνη

Ο έλεγχος HIV στην εγκυμοσύνη είναι ιδιαίτερα σημαντικός, γιατί η έγκαιρη διάγνωση και η σωστή αντιρετροϊκή θεραπεία μειώνουν καθοριστικά τον κίνδυνο μετάδοσης από τη μητέρα στο παιδί. Για αυτό ο HIV δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μια τυπική εξέταση “ρουτίνας” χωρίς σημασία. Είναι εξέταση πρόληψης με μεγάλη κλινική αξία.

Αν η HIV λοίμωξη διαγνωστεί εγκαίρως, οργανώνεται θεραπευτικό και μαιευτικό πλάνο. Παρακολουθείται το ιικό φορτίο, ελέγχεται η ανταπόκριση στη θεραπεία και σχεδιάζεται η φροντίδα του νεογνού. Ο στόχος είναι να επιτευχθεί ιολογική καταστολή της μητέρας και να μειωθεί όσο γίνεται ο κίνδυνος κάθετης μετάδοσης.

Η ερμηνεία στην εγκυμοσύνη πρέπει να γίνεται με ιδιαίτερη προσοχή. Αν υπάρχει πρόσφατη έκθεση ή ασαφές αποτέλεσμα, η επιλογή επόμενης εξέτασης και ο χρόνος επανάληψης πρέπει να καθοριστούν από γιατρό. Η εγκυμοσύνη δεν είναι πεδίο για αυτοσχέδιες αποφάσεις με βάση γενικές πληροφορίες.

Για συνολική εικόνα των εξετάσεων κύησης, χρήσιμος είναι ο οδηγός Προγεννητικός Έλεγχος στη Λαμία, όπου αναφέρονται βασικές κατηγορίες εξετάσεων αίματος, ούρων, λοιμώξεων, θυρεοειδούς και σακχάρου, πάντα σύμφωνα με τις οδηγίες του γυναικολόγου.

14Παρακολούθηση και ζωή με HIV σήμερα

Σήμερα ο HIV είναι στις περισσότερες περιπτώσεις μια χρόνια ρυθμιζόμενη κατάσταση, όταν υπάρχει έγκαιρη διάγνωση, πρόσβαση σε θεραπεία και σταθερή παρακολούθηση. Αυτό δεν σημαίνει ότι είναι ασήμαντος. Σημαίνει ότι η πορεία του έχει αλλάξει ριζικά σε σχέση με τις πρώτες δεκαετίες της επιδημίας.

Η παρακολούθηση βασίζεται κυρίως στο ιικό φορτίο, στα CD4 όπου χρειάζεται και σε περιοδικό αιματολογικό και βιοχημικό έλεγχο. Ο γιατρός παρακολουθεί όχι μόνο αν ο ιός καταστέλλεται, αλλά και αν η θεραπεία είναι ασφαλής για τα νεφρά, το ήπαρ, το μεταβολικό προφίλ και τη συνολική υγεία του ασθενούς.

Η σταθερή θεραπεία έχει αξία και για τη δημόσια υγεία. Όταν το ιικό φορτίο γίνεται και παραμένει μη ανιχνεύσιμο, μειώνεται δραστικά το άγχος για τη μετάδοση και ενισχύεται η ποιότητα ζωής. Ο ασθενής μπορεί να εργάζεται, να έχει σχέσεις, να σχεδιάζει οικογένεια και να ζει χωρίς τον φόβο που παλαιότερα συνόδευε τη διάγνωση.

Παράλληλα, χρειάζεται προσοχή στο ψυχολογικό σκέλος. Η διάγνωση μπορεί να προκαλέσει φόβο, ντροπή, απομόνωση ή έντονο άγχος. Η σωστή ενημέρωση, η υποστήριξη από εξειδικευμένους επαγγελματίες και η απομάκρυνση από στιγματιστικές αντιλήψεις είναι ουσιαστικά στοιχεία της φροντίδας.

15Συχνές ερωτήσεις

16Τι να θυμάστε

Το βασικό μήνυμα είναι ότι ο HIV έλεγχος χρειάζεται σωστή επιλογή εξέτασης, σωστό χρόνο και σωστή ερμηνεία. Η εξέταση δεν πρέπει να γίνεται ούτε με πανικό ούτε με καθυστέρηση. Όταν υπάρχει πιθανή έκθεση, η καλύτερη προσέγγιση είναι οργανωμένος εργαστηριακός έλεγχος και ιατρική καθοδήγηση.

17Κλείστε Ραντεβού και Βιβλιογραφία

Ενδεικτικές πηγές: