Glucophage (Μετφορμίνη): δράση, δοσολογία, παρενέργειες & τι να προσέχετε

1

Τι είναι το Glucophage και πώς δρα

Το Glucophage είναι η μετφορμίνη, ένα από τα βασικότερα φάρμακα για τον σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2. Χρησιμοποιείται κυρίως για να μειώνει το σάκχαρο στο αίμα, βελτιώνοντας τον τρόπο με τον οποίο ο οργανισμός ανταποκρίνεται στην ινσουλίνη, χωρίς συνήθως να προκαλεί υπογλυκαιμία όταν λαμβάνεται μόνο του.

Η μετφορμίνη ανήκει στις διγουανίδες και θεωρείται θεραπεία πρώτης γραμμής σε πολλούς ασθενείς με διαβήτη τύπου 2, ιδιαίτερα όταν συνυπάρχουν υπέρβαρο, ινσουλινοαντίσταση ή μεταβολικό σύνδρομο. Η μακρόχρονη εμπειρία χρήσης της και το καλό προφίλ ασφάλειας την έχουν καταστήσει ένα από τα πιο συχνά συνταγογραφούμενα αντιδιαβητικά φάρμακα παγκοσμίως.

Πώς δρα το Glucophage; Η δράση του βασίζεται κυρίως σε τρεις μηχανισμούς:

• Μειώνει την παραγωγή γλυκόζης από το ήπαρ
• Βελτιώνει την ευαισθησία των ιστών στην ινσουλίνη, ιδιαίτερα στους μυς
• Μειώνει σε μικρό βαθμό την απορρόφηση γλυκόζης από το έντερο

Με απλά λόγια, βοηθά τον οργανισμό να χρησιμοποιεί καλύτερα την ήδη διαθέσιμη ινσουλίνη και να αποφεύγει την υπερβολική παραγωγή γλυκόζης, ιδιαίτερα τις ώρες νηστείας. Αυτός είναι και ο λόγος που η μετφορμίνη αποτελεί συχνά τη βάση της θεραπείας στον διαβήτη τύπου 2.

Εκτός από τη ρύθμιση του σακχάρου, η μετφορμίνη μπορεί να προσφέρει και άλλες μεταβολικές ωφέλειες σε ορισμένους ασθενείς. Συχνά συνδέεται με:

• μικρή μείωση ή σταθεροποίηση του σωματικού βάρους
• βελτίωση της αντίστασης στην ινσουλίνη
• καλύτερο συνολικό μεταβολικό προφίλ
• ενδεχόμενη έμμεση βοήθεια σε ασθενείς με λιπώδες ήπαρ, στο πλαίσιο συνολικής μεταβολικής βελτίωσης

Αυτό δεν σημαίνει ότι το Glucophage αντικαθιστά τη σωστή διατροφή ή την άσκηση. Αντίθετα, λειτουργεί καλύτερα όταν συνδυάζεται με υγιεινή διατροφή, απώλεια βάρους όπου χρειάζεται και τακτική φυσική δραστηριότητα.

2

Κλινικές ενδείξεις χρήσης

Η κύρια ένδειξη του Glucophage είναι ο
σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2,
ιδιαίτερα όταν η αλλαγή τρόπου ζωής — δηλαδή η διατροφή, η απώλεια βάρους και η άσκηση — δεν επαρκούν για ικανοποιητική ρύθμιση του σακχάρου.

Στην καθημερινή κλινική πράξη, η μετφορμίνη μπορεί να χρησιμοποιηθεί είτε ως μονοθεραπεία είτε σε συνδυασμό με άλλα αντιδιαβητικά φάρμακα.
Συχνά αποτελεί τη βάση πάνω στην οποία προστίθενται νεότερες θεραπείες όταν απαιτείται καλύτερη γλυκαιμική ρύθμιση.

• Σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2
• Προδιαβήτης σε επιλεγμένες περιπτώσεις υψηλού κινδύνου
• Αντίσταση στην ινσουλίνη ή μεταβολικό σύνδρομο
• Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών (PCOS) ως off-label χρήση
• Συνδυαστική θεραπεία με GLP-1 αγωνιστές, SGLT2 αναστολείς, DPP-4 αναστολείς ή ινσουλίνη

Στους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2, η μετφορμίνη χρησιμοποιείται συχνά ως πρώτη φαρμακευτική παρέμβαση μετά τις αλλαγές στον τρόπο ζωής.
Αν η γλυκαιμική ρύθμιση παραμένει ανεπαρκής, μπορεί να συνδυαστεί με άλλα φάρμακα που δρουν με διαφορετικούς μηχανισμούς.

Σε ορισμένους ασθενείς υψηλού καρδιομεταβολικού κινδύνου, η μετφορμίνη παραμένει βασικό μέρος της θεραπείας ακόμη και όταν προστεθούν νεότερες κατηγορίες φαρμάκων, λόγω του καλού προφίλ ασφάλειας και της μακρόχρονης εμπειρίας χρήσης.

3

Μορφές και δοσολογία

Το Glucophage κυκλοφορεί σε συμβατικές μορφές άμεσης αποδέσμευσης και σε μορφές παρατεταμένης αποδέσμευσης (XR).
Οι διαφορετικές μορφές επιτρέπουν μεγαλύτερη ευελιξία στη θεραπεία, καθώς η επιλογή εξαρτάται από την ανοχή του ασθενούς, τη γλυκαιμική ρύθμιση και την καθημερινή συμμόρφωση στη λήψη του φαρμάκου.

Η θεραπεία ξεκινά συνήθως με χαμηλή δόση ώστε να μειωθούν οι γαστρεντερικές ανεπιθύμητες ενέργειες.
Στη συνέχεια η δόση αυξάνεται σταδιακά (τιτλοποίηση) ανάλογα με:

• τη γλυκαιμική ρύθμιση
• την ανοχή του ασθενούς
• τη νεφρική λειτουργία
• τις συνοδές παθήσεις

Στην πράξη, η έναρξη γίνεται συχνά με 500 mg μία φορά ημερησίως ή 500 mg δύο φορές ημερησίως.
Η δόση αυξάνεται κάθε 1–2 εβδομάδες μέχρι να επιτευχθεί επαρκής γλυκαιμικός έλεγχος.

Στους περισσότερους ασθενείς το αποτελεσματικό θεραπευτικό εύρος βρίσκεται γύρω στα
1500–2000 mg ημερησίως. Ωστόσο, η τελική δόση εξατομικεύεται με βάση τη νεφρική λειτουργία, την ηλικία και τις συννοσηρότητες.

4

Πώς να το παίρνετε σε σχέση με τα γεύματα

Η μετφορμίνη καλό είναι να λαμβάνεται μαζί με το φαγητό ή αμέσως μετά από ένα γεύμα.
Η πρακτική αυτή μειώνει σημαντικά τις συχνότερες ανεπιθύμητες ενέργειες όπως:

• ναυτία
• διάρροια
• φούσκωμα
• κοιλιακό άλγος

Τα συμπτώματα αυτά είναι συχνότερα κατά τις πρώτες εβδομάδες θεραπείας και συνήθως μειώνονται καθώς ο οργανισμός προσαρμόζεται στο φάρμακο.

• Μην το λαμβάνετε με άδειο στομάχι εάν σας προκαλεί γαστρεντερική δυσφορία.
• Η λήψη την ίδια ώρα κάθε ημέρα βοηθά στη σωστή συμμόρφωση.
• Η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ πρέπει να αποφεύγεται.

5

Απαραίτητες εργαστηριακές εξετάσεις

Ποιες εξετάσεις χρειάζονται όταν παίρνετε μετφορμίνη; Η παρακολούθηση με εργαστηριακές εξετάσεις είναι σημαντικό μέρος της θεραπείας με Glucophage, ώστε να ελέγχεται τόσο η αποτελεσματικότητα της αγωγής όσο και η ασφάλεια της μακροχρόνιας χρήσης.

Οι εξετάσεις βοηθούν τον γιατρό να αξιολογήσει τη ρύθμιση του σακχάρου, τη λειτουργία των νεφρών και πιθανές διατροφικές ελλείψεις που μπορεί να εμφανιστούν μετά από χρόνια θεραπείας.

Ο έλεγχος της νεφρικής λειτουργίας είναι ιδιαίτερα σημαντικός, γιατί η μετφορμίνη αποβάλλεται κυρίως από τους νεφρούς. Αν η νεφρική λειτουργία μειωθεί σημαντικά, μπορεί να χρειαστεί προσαρμογή της δόσης ή διακοπή του φαρμάκου.

Η γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη (HbA1c) δείχνει τη συνολική ρύθμιση του σακχάρου και αποτελεί μία από τις βασικές εξετάσεις για την παρακολούθηση του διαβήτη τύπου 2.

6

Προειδοποιητικά σημεία

Πότε πρέπει να μιλήσετε με γιατρό ενώ παίρνετε Glucophage; Επικοινωνήστε με γιατρό όταν εμφανίζετε έντονη αφυδάτωση, επίμονη διάρροια ή εμετούς, υψηλό πυρετό, σημαντική επιδείνωση της νεφρικής λειτουργίας ή όταν πρόκειται να κάνετε εξέταση με ιωδιούχο σκιαγραφικό. Σε τέτοιες καταστάσεις μπορεί να χρειαστεί προσωρινή διακοπή της μετφορμίνης μέχρι να σταθεροποιηθεί η κλινική εικόνα.

Η μετφορμίνη είναι γενικά ασφαλές φάρμακο και οι περισσότεροι ασθενείς τη λαμβάνουν για πολλά χρόνια χωρίς σοβαρά προβλήματα. Παρ’ όλα αυτά, υπάρχουν ορισμένες καταστάσεις που χρειάζονται μεγαλύτερη προσοχή, κυρίως όταν επηρεάζονται η ενυδάτωση, η νεφρική λειτουργία ή η συνολική μεταβολική ισορροπία του οργανισμού.

Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό σε ασθενείς μεγαλύτερης ηλικίας, σε άτομα με χρόνια νεφρική νόσο ή όταν μεσολαβεί μια οξεία κατάσταση, όπως σοβαρή λοίμωξη, γαστρεντερίτιδα, αφυδάτωση ή νοσηλεία. Σε αυτές τις περιπτώσεις, ο γιατρός μπορεί να συστήσει προσωρινή παύση της αγωγής και επανεκτίμηση με εργαστηριακό έλεγχο.

Ποια είναι τα βασικά προειδοποιητικά σημεία με τη μετφορμίνη;

• Έντονη ή επίμονη διάρροια, ναυτία, εμετοί ή αδυναμία που δεν υποχωρούν
• Αφυδάτωση, οξεία λοίμωξη ή πυρετός με μειωμένη πρόσληψη υγρών
• Νέα ή σημαντική πτώση του eGFR ή επιδείνωση της νεφρικής λειτουργίας
• Πριν από χειρουργική επέμβαση ή εξέταση με ιωδιούχο σκιαγραφικό
• Συμπτώματα σοβαρής μεταβολικής διαταραχής, όπως έντονη εξάντληση, ταχύπνοια, υπνηλία ή σύγχυση

Η αναγνώριση αυτών των σημείων βοηθά στην πρόληψη επιπλοκών και επιτρέπει έγκαιρη ιατρική παρέμβαση. Σε αρκετές περιπτώσεις δεν χρειάζεται οριστική διακοπή του φαρμάκου, αλλά μόνο σωστή καθοδήγηση για λίγες ημέρες, μέχρι να αποκατασταθεί η ενυδάτωση ή να επιβεβαιωθεί ότι η νεφρική λειτουργία παραμένει σταθερή.

7

Παρενέργειες

Οι συχνότερες παρενέργειες του Glucophage είναι γαστρεντερικές και περιλαμβάνουν κυρίως ναυτία, διάρροια, φούσκωμα, κοιλιακή δυσφορία και μερικές φορές μεταλλική γεύση στο στόμα. Εμφανίζονται πιο συχνά στην αρχή της θεραπείας ή μετά από αύξηση της δόσης και συνήθως βελτιώνονται όσο ο οργανισμός προσαρμόζεται στη μετφορμίνη.

Η μετφορμίνη θεωρείται γενικά καλά ανεκτό φάρμακο, αλλά οι γαστρεντερικές ενοχλήσεις είναι ο πιο συχνός λόγος που ένας ασθενής δυσκολεύεται να συνεχίσει τη θεραπεία. Για αυτό, στην πράξη η αγωγή αρχίζει συχνά με χαμηλή δόση και αυξάνεται σταδιακά, ενώ η λήψη μαζί με το φαγητό βοηθά σημαντικά στην καλύτερη ανοχή.

Ποιες παρενέργειες κάνει πιο συχνά η μετφορμίνη;

• Ναυτία
• Διάρροια
• Κοιλιακό άλγος ή φούσκωμα
• Μετεωρισμός
• Μεταλλική γεύση στο στόμα

Στις περισσότερες περιπτώσεις τα συμπτώματα είναι ήπια και παροδικά. Αν όμως είναι έντονα, επιμένουν ή δυσκολεύουν σημαντικά την καθημερινότητα, ο γιατρός μπορεί να προτείνει πιο αργή τιτλοποίηση, αλλαγή δοσολογικού σχήματος ή μετάβαση σε μορφή παρατεταμένης αποδέσμευσης (XR), που σε αρκετούς ασθενείς είναι πιο εύκολα ανεκτή.

Σε μακροχρόνια χρήση, η μετφορμίνη μπορεί να σχετίζεται με χαμηλά επίπεδα βιταμίνης Β12. Αυτό δεν είναι οξύ σύμπτωμα που εμφανίζεται τις πρώτες ημέρες, αλλά μία πιο αργή επιπλοκή που μπορεί να συνδέεται με κόπωση, αδυναμία, μουδιάσματα ή νευρολογικά συμπτώματα. Για αυτό σε αρκετούς ασθενείς συνιστάται περιοδικός εργαστηριακός έλεγχος της βιταμίνης Β12.

Η γαλακτική οξέωση είναι μια πολύ σπάνια αλλά σοβαρή επιπλοκή της μετφορμίνης. Παρατηρείται κυρίως όταν συνυπάρχουν σημαντικοί επιβαρυντικοί παράγοντες, όπως σοβαρή νεφρική δυσλειτουργία, βαριά λοίμωξη, υποξία, shock ή έντονη αφυδάτωση. Δεν αποτελεί συχνή παρενέργεια της καθημερινής χρήσης σε ασθενείς που παρακολουθούνται σωστά.

8

Αντενδείξεις και προφυλάξεις

Η μετφορμίνη δεν πρέπει να λαμβάνεται ή χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή όταν υπάρχει σοβαρή νεφρική δυσλειτουργία, διαβητική κετοξέωση, σοβαρή υποξία, βαριά λοίμωξη, shock, σοβαρή αφυδάτωση ή όταν πρόκειται να γίνει εξέταση με ιωδιούχο σκιαγραφικό. Οι περισσότερες από αυτές τις καταστάσεις αυξάνουν τον κίνδυνο συσσώρευσης του φαρμάκου και σπάνιας αλλά σοβαρής μεταβολικής επιπλοκής.

Παρότι το Glucophage αποτελεί θεραπεία πρώτης γραμμής στον σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, δεν είναι κατάλληλο για όλους τους ασθενείς σε όλες τις φάσεις της νόσου. Η ασφαλής χρήση του βασίζεται κυρίως στη σωστή αξιολόγηση της νεφρικής λειτουργίας, της γενικής κατάστασης του ασθενούς και των οξέων προβλημάτων υγείας που μπορεί να εμφανιστούν στην πορεία.

Πότε αντενδείκνυται ή χρειάζεται προσοχή η μετφορμίνη;

• Σοβαρή νεφρική ανεπάρκεια ή σημαντική πτώση του eGFR
• Διαβητική κετοξέωση ή άλλη οξεία απορρύθμιση του διαβήτη
• Καταστάσεις με σοβαρή υποξία, όπως βαριά καρδιοαναπνευστική ανεπάρκεια
• Βαριά λοίμωξη, shock ή σοβαρή οξεία νόσος
• Σοβαρή αφυδάτωση, παρατεταμένοι εμετοί ή έντονη διάρροια
• Προσωρινή διακοπή πριν ή γύρω από εξετάσεις με ιωδιούχο σκιαγραφικό, ανάλογα με την κλινική κατάσταση και τη νεφρική λειτουργία

Ο βασικός λόγος για αυτές τις προφυλάξεις είναι ότι η μετφορμίνη αποβάλλεται κυρίως από τους νεφρούς. Όταν η νεφρική λειτουργία επιδεινώνεται, αυξάνεται ο κίνδυνος συσσώρευσης του φαρμάκου. Για αυτό οι γιατροί συνήθως ελέγχουν κρεατινίνη και eGFR πριν από την έναρξη της θεραπείας και περιοδικά κατά τη διάρκειά της.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται επίσης όταν ο ασθενής νοσήσει οξέως, δεν μπορεί να πιει υγρά, έχει υψηλό πυρετό, χρειάζεται νοσηλεία ή πρόκειται να υποβληθεί σε επέμβαση. Σε αυτές τις περιπτώσεις μπορεί να χρειαστεί προσωρινή παύση της μετφορμίνης μέχρι να σταθεροποιηθεί η κλινική εικόνα.

9

Διατροφή και τρόπος ζωής

Η μετφορμίνη βοηθά περισσότερο όταν συνδυάζεται με σωστή διατροφή και άσκηση. Μπορεί να βελτιώσει το σάκχαρο στο αίμα, αλλά δεν υποκαθιστά έναν υγιεινό τρόπο ζωής. Η καλύτερη ρύθμιση του διαβήτη τύπου 2 συνήθως επιτυγχάνεται όταν το Glucophage συνδυάζεται με ισορροπημένη διατροφή, έλεγχο του σωματικού βάρους και τακτική φυσική δραστηριότητα.

Η μεσογειακή διατροφή θεωρείται από τα καταλληλότερα διατροφικά πρότυπα για άτομα με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, επειδή βοηθά στη ρύθμιση του σακχάρου, στη μείωση της ινσουλινοαντίστασης, στον έλεγχο του βάρους και στη μείωση του καρδιαγγειακού κινδύνου.

Τι να τρώτε και πώς να ζείτε όταν παίρνετε μετφορμίνη; Στόχος είναι να προτιμάτε τροφές και συνήθειες που προκαλούν πιο ήπια άνοδο του σακχάρου, βελτιώνουν την ευαισθησία στην ινσουλίνη και βοηθούν τη συνολική δράση της θεραπείας.

Τι να προτιμάτε

• Όσπρια, λαδερά και προϊόντα ολικής άλεσης
• Λαχανικά πλούσια σε φυτικές ίνες και σαλάτες
• Ελαιόλαδο, ξηρούς καρπούς και άλλα υγιεινά λιπαρά
• Ψάρια, άπαχο κρέας και άλλες καλές πηγές πρωτεΐνης

Τι να περιορίζετε

• Ζαχαρούχα αναψυκτικά, χυμούς με ζάχαρη και επεξεργασμένα γλυκά
• Μεγάλες ποσότητες λευκού ψωμιού, σφολιατοειδών και επεξεργασμένων υδατανθράκων
• Υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ
• Τηγανητά, fast food και trans λιπαρά

Η τακτική άσκηση είναι επίσης σημαντικό μέρος της θεραπείας. Ακόμη και το γρήγορο περπάτημα 30 λεπτών τις περισσότερες ημέρες της εβδομάδας μπορεί να βοηθήσει στη βελτίωση της ευαισθησίας στην ινσουλίνη, στη μείωση του σωματικού βάρους και στη συνολική καλύτερη ρύθμιση του διαβήτη.

Η σωστή διατροφή και ο τρόπος ζωής δεν λειτουργούν ανταγωνιστικά με τη μετφορμίνη. Αντίθετα, λειτουργούν συμπληρωματικά. Για αυτό, ακόμη και όταν το φάρμακο έχει καλό αποτέλεσμα, η προσοχή στις καθημερινές συνήθειες παραμένει ουσιαστικό μέρος της θεραπείας.

10

Βιταμίνη Β12, βιταμίνη D και φολικό οξύ

Η βασική βιταμίνη που μπορεί να επηρεαστεί από τη μετφορμίνη είναι η βιταμίνη Β12. Η μακροχρόνια χρήση του Glucophage μπορεί να μειώσει την απορρόφησή της από το έντερο, ιδιαίτερα όταν η θεραπεία διαρκεί για χρόνια ή όταν χρησιμοποιούνται υψηλότερες δόσεις. Για αυτό, σε αρκετούς ασθενείς συνιστάται περιοδικός έλεγχος της βιταμίνης Β12.

Η πτώση της βιταμίνης Β12 δεν εμφανίζεται σε όλους, αλλά είναι μία από τις πιο γνωστές μακροχρόνιες επιδράσεις της μετφορμίνης. Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος όταν ο ασθενής λαμβάνει το φάρμακο για πολλά χρόνια, όταν η ημερήσια δόση είναι υψηλή ή όταν συνυπάρχουν άλλοι παράγοντες που μειώνουν τα επίπεδα Β12.

Ποια συμπτώματα μπορεί να προκαλέσει η χαμηλή βιταμίνη Β12;

• Κόπωση ή αδυναμία
• Μουδιάσματα ή μυρμηκιάσματα στα άκρα
• Νευρολογικά συμπτώματα ή διαταραχές αισθητικότητας
• Μακροκυτταρική αναιμία

Αυτό έχει πρακτική σημασία, γιατί ορισμένα συμπτώματα έλλειψης Β12 μπορεί εύκολα να αποδοθούν λανθασμένα σε άλλες αιτίες, όπως κόπωση, ηλικία ή διαβητική νευροπάθεια. Για αυτό, όταν ένας ασθενής που λαμβάνει μετφορμίνη παρουσιάζει αδυναμία, μουδιάσματα ή ανεξήγητη αναιμία, ο εργαστηριακός έλεγχος είναι συχνά χρήσιμος.

Η βιταμίνη D και το φολικό οξύ δεν επηρεάζονται άμεσα από τη μετφορμίνη με τον ίδιο τρόπο που επηρεάζεται η Β12. Παρ’ όλα αυτά, συχνά ελέγχονται σε ασθενείς με μεταβολικό σύνδρομο, παχυσαρκία, ινσουλινοαντίσταση ή σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, επειδή αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης μεταβολικής αξιολόγησης.

11

Εγκυμοσύνη και γαλουχία

Η χρήση μετφορμίνης στην εγκυμοσύνη δεν αξιολογείται πλέον με το παλαιότερο σύστημα letter categories (FDA A-B-C-D-X).
Σήμερα η προσέγγιση είναι περισσότερο εξατομικευμένη και βασίζεται στην κλινική κατάσταση της εγκύου, στο είδος του διαβήτη και στο συνολικό θεραπευτικό πλάνο.

Σε ορισμένες περιπτώσεις η μετφορμίνη χρησιμοποιείται:

• Σε γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών (PCOS)
• Σε εγκύους με σακχαρώδη διαβήτη κύησης
• Σε γυναίκες με προϋπάρχοντα σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2

Η τελική απόφαση λαμβάνεται από ενδοκρινολόγο ή διαβητολόγο σε συνεργασία με μαιευτήρα, λαμβάνοντας υπόψη τη γλυκαιμική ρύθμιση, το ιστορικό της εγκύου και τους πιθανούς κινδύνους.

Στη γαλουχία, μικρές ποσότητες μετφορμίνης περνούν στο μητρικό γάλα. Οι διαθέσιμες μελέτες δείχνουν ότι οι συγκεντρώσεις στο βρέφος είναι πολύ χαμηλές και γενικά θεωρείται συμβατή με τον θηλασμό σε υγιή τελειόμηνα νεογνά.

Ωστόσο, απαιτείται προσεκτική αξιολόγηση όταν:

• Το νεογνό είναι πρόωρο
• Υπάρχει νεφρική δυσλειτουργία στο βρέφος
• Η μητέρα λαμβάνει υψηλές δόσεις φαρμάκου

12

Glucophage: Παχαίνει ή αδυνατίζει;

Η μετφορμίνη συνήθως δεν προκαλεί αύξηση βάρους. Αντίθετα, σε αρκετούς ασθενείς μπορεί να οδηγήσει σε μικρή μείωση του σωματικού βάρους, ιδιαίτερα όταν υπάρχει
ινσουλινοαντίσταση, προδιαβήτης ή σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2.

Σε αντίθεση με ορισμένα άλλα αντιδιαβητικά φάρμακα (όπως η ινσουλίνη ή ορισμένες σουλφονυλουρίες) που μπορεί να σχετίζονται με αύξηση βάρους, η μετφορμίνη θεωρείται μεταβολικά «ουδέτερη». Για τον λόγο αυτό αποτελεί συχνά την πρώτη θεραπευτική επιλογή στον διαβήτη τύπου 2 σύμφωνα με διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες.

Η πιθανή απώλεια βάρους σχετίζεται με διάφορους μηχανισμούς:

• Μείωση της παραγωγής γλυκόζης από το ήπαρ
• Βελτίωση της ευαισθησίας των ιστών στην ινσουλίνη
• Μικρή μείωση της όρεξης σε ορισμένους ασθενείς
• Καλύτερη ρύθμιση των επιπέδων σακχάρου στο αίμα

Στην πράξη το αποτέλεσμα στο βάρος διαφέρει σημαντικά από άτομο σε άτομο.

• Σε ορισμένους ασθενείς δεν υπάρχει ουσιαστική αλλαγή στο βάρος
• Σε άλλους μπορεί να υπάρξει απώλεια περίπου 2–4 κιλών σε διάστημα αρκετών μηνών
• Το αποτέλεσμα είναι μεγαλύτερο όταν συνδυάζεται με υγιεινή διατροφή και τακτική άσκηση

Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι η μετφορμίνη δεν αποτελεί φάρμακο αδυνατίσματος. Ο βασικός στόχος της θεραπείας είναι η ρύθμιση του σακχάρου και η βελτίωση του συνολικού μεταβολικού προφίλ.

Glucophage και λιπώδες ήπαρ

Η μετφορμίνη συχνά χρησιμοποιείται σε ασθενείς που έχουν λιπώδες ήπαρ, κυρίως επειδή η πάθηση αυτή σχετίζεται στενά με την
ινσουλινοαντίσταση, τον διαβήτη τύπου 2 και το μεταβολικό σύνδρομο.

Η δράση της μετφορμίνης στη μείωση της παραγωγής γλυκόζης από το ήπαρ και στη βελτίωση της ευαισθησίας στην ινσουλίνη μπορεί να βοηθήσει στη βελτίωση του συνολικού μεταβολικού προφίλ των ασθενών με μη αλκοολική λιπώδη νόσο του ήπατος (NAFLD).

Σε ορισμένες μελέτες έχει παρατηρηθεί βελτίωση σε παραμέτρους όπως:

• Η αντίσταση στην ινσουλίνη
• Τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα
• Τα επίπεδα τρανσαμινασών (ALT / AST)
• Το συνολικό μεταβολικό προφίλ

Ωστόσο, οι περισσότερες κατευθυντήριες οδηγίες τονίζουν ότι η μετφορμίνη δεν αποτελεί ειδική θεραπεία για το λιπώδες ήπαρ. Η βασική αντιμετώπιση παραμένει:

• Η απώλεια σωματικού βάρους
• Η υγιεινή διατροφή
• Η τακτική σωματική δραστηριότητα
• Η σωστή ρύθμιση του σακχάρου

13

Αλληλεπιδράσεις και σκιαγραφικά

Η μετφορμίνη (Glucophage) έχει σχετικά λίγες σημαντικές φαρμακευτικές αλληλεπιδράσεις σε σύγκριση με άλλα αντιδιαβητικά φάρμακα. Παρ’ όλα αυτά, ορισμένα φάρμακα ή καταστάσεις μπορεί να επηρεάσουν τη νεφρική λειτουργία ή τον γλυκαιμικό έλεγχο και απαιτούν προσοχή.

Ο γιατρός πρέπει πάντα να γνωρίζει όλα τα φάρμακα που λαμβάνει ο ασθενής, συμπεριλαμβανομένων μη συνταγογραφούμενων σκευασμάτων και συμπληρωμάτων διατροφής.

Σημαντικές αλληλεπιδράσεις

Μετφορμίνη και εξετάσεις με σκιαγραφικό

Σε ορισμένες ακτινολογικές εξετάσεις που χρησιμοποιούν ιωδιούχο σκιαγραφικό, όπως η αξονική τομογραφία, μπορεί να χρειαστεί προσωρινή διακοπή της μετφορμίνης.

Ο λόγος είναι ότι το σκιαγραφικό μπορεί σε σπάνιες περιπτώσεις να επηρεάσει προσωρινά τη νεφρική λειτουργία, γεγονός που αυξάνει θεωρητικά τον κίνδυνο συσσώρευσης της μετφορμίνης.

• Σε ορισμένους ασθενείς γίνεται διακοπή πριν ή την ημέρα της εξέτασης
• Συνιστάται επανέλεγχος eGFR μετά από περίπου 48 ώρες
• Η αγωγή επανεκκινείται μόνο όταν επιβεβαιωθεί ότι η νεφρική λειτουργία είναι φυσιολογική

Ο ακτινολόγος ή ο θεράπων ιατρός θα σας ενημερώσει αν χρειάζεται να διακόψετε προσωρινά το φάρμακο πριν από την εξέταση.

14
Χρήσιμες πρακτικές συμβουλές

Η σωστή χρήση της μετφορμίνης (Glucophage) βοηθά στη σταθερή ρύθμιση του σακχάρου και μειώνει τον κίνδυνο ανεπιθύμητων ενεργειών. Μερικές απλές καθημερινές πρακτικές μπορούν να κάνουν τη θεραπεία πιο αποτελεσματική και πιο εύκολη στην καθημερινότητα.

• Λαμβάνετε το φάρμακο μαζί με το γεύμα. Η λήψη της μετφορμίνης κατά τη διάρκεια ή αμέσως μετά το φαγητό μειώνει τις γαστρεντερικές ενοχλήσεις όπως ναυτία, φούσκωμα ή διάρροια.
• Λαμβάνετε το φάρμακο την ίδια ώρα κάθε ημέρα. Η σταθερή ώρα λήψης βοηθά στη σωστή συμμόρφωση και στη σταθερότερη ρύθμιση του σακχάρου.
• Μην διπλασιάζετε τη δόση αν ξεχάσετε ένα χάπι. Αν παραλείψετε μία δόση, πάρτε την επόμενη κανονικά σύμφωνα με το πρόγραμμα που σας έχει δοθεί.
• Ελέγχετε περιοδικά τη νεφρική λειτουργία. Η μετφορμίνη αποβάλλεται από τους νεφρούς, επομένως είναι σημαντικός ο τακτικός έλεγχος του eGFR, ιδιαίτερα σε μεγαλύτερες ηλικίες.
• Σε μακροχρόνια χρήση να ελέγχετε τη βιταμίνη Β12. Η μακροχρόνια θεραπεία με μετφορμίνη μπορεί σε ορισμένους ασθενείς να μειώσει τα επίπεδα της βιταμίνης Β12.
• Ενημερώνετε τον ιατρό πριν από εξετάσεις με σκιαγραφικό. Σε εξετάσεις όπως αξονική τομογραφία μπορεί να χρειαστεί προσωρινή διακοπή της αγωγής.
• Αποφύγετε την υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ. Η μεγάλη κατανάλωση αλκοόλ μπορεί να επηρεάσει τον μεταβολισμό και να αυξήσει τον κίνδυνο μεταβολικών διαταραχών.
• Η συστηματική άσκηση βελτιώνει την ευαισθησία στην ινσουλίνη. Ακόμη και 30 λεπτά περπάτημα την ημέρα μπορούν να συμβάλουν σημαντικά στη ρύθμιση του σακχάρου.
• Η σωστή διατροφή παραμένει βασικός παράγοντας. Η μετφορμίνη λειτουργεί καλύτερα όταν συνδυάζεται με ισορροπημένη διατροφή και έλεγχο του σωματικού βάρους.

15

Συχνές ερωτήσεις

16

Τι να θυμάστε

17

Κλείστε Ραντεβού & Βιβλιογραφία

Ερμηνεία αποτελεσμάτων από ιατρό στο εργαστήριό μας. Μπορείτε να προγραμματίσετε εξέταση ή να δείτε τον πλήρη κατάλογο διαθέσιμων εξετάσεων.