Azilect – Ρασαγιλίνη: Χρήσεις, Δόση, Παρενέργειες, Αλληλεπιδράσεις και Εξετάσεις Παρακολούθησης

1
Τι είναι το Azilect

Το Azilect είναι εμπορική ονομασία της ρασαγιλίνης, ενός φαρμάκου που ανήκει στους εκλεκτικούς αναστολείς της μονοαμινοξειδάσης τύπου Β, γνωστούς ως αναστολείς MAO-B. Χρησιμοποιείται σε ενήλικες με ιδιοπαθή νόσο Parkinson και αποτελεί μία από τις φαρμακευτικές επιλογές που στοχεύουν στην ενίσχυση της ντοπαμινεργικής δραστηριότητας στον εγκέφαλο.

Στην Ευρώπη το Azilect διατίθεται ως δισκίο που περιέχει 1 mg ρασαγιλίνης. Η θεραπεία είναι από του στόματος και η χορήγηση γίνεται μία φορά την ημέρα. Το φάρμακο δεν περιέχει λεβοντόπα· μπορεί όμως να χρησιμοποιηθεί παράλληλα με αυτή όταν ο θεράπων νευρολόγος κρίνει ότι χρειάζεται συνδυασμός.

Η νόσος Parkinson είναι χρόνια νευροεκφυλιστική νόσος κατά την οποία μειώνεται σταδιακά η λειτουργία των νευρώνων που παράγουν ντοπαμίνη. Η μείωση της ντοπαμίνης σχετίζεται με χαρακτηριστικά κινητικά συμπτώματα όπως βραδυκινησία, δυσκαμψία, τρόμος και διαταραχές βάδισης, αλλά και με αρκετά μη κινητικά συμπτώματα. Η φαρμακευτική θεραπεία εξατομικεύεται ανάλογα με την ηλικία, τη βαρύτητα των συμπτωμάτων, τις κινητικές διακυμάνσεις, τις συνοδές παθήσεις και τα υπόλοιπα φάρμακα του ασθενούς.

2
Πώς δρα η ρασαγιλίνη

Η μονοαμινοξειδάση Β είναι ένζυμο που συμμετέχει στον μεταβολισμό της ντοπαμίνης στον εγκέφαλο. Η ρασαγιλίνη αναστέλλει εκλεκτικά το ένζυμο αυτό στις θεραπευτικές δόσεις. Με αυτόν τον μηχανισμό μειώνεται η αποδόμηση της ντοπαμίνης και ενισχύεται η διαθέσιμη ντοπαμινεργική δραστηριότητα.

Αυτός είναι και ο λόγος που το Azilect μπορεί να χρησιμοποιηθεί τόσο ως μονοθεραπεία όσο και μαζί με λεβοντόπα. Όταν προστίθεται στη λεβοντόπα, μπορεί να βοηθήσει ιδιαίτερα ασθενείς στους οποίους η επίδραση της λεβοντόπα μειώνεται πριν από την επόμενη δόση και εμφανίζονται περίοδοι μειωμένης κινητικότητας, γνωστές ως περίοδοι «OFF».

Η ρασαγιλίνη χαρακτηρίζεται ως μη αναστρέψιμος αναστολέας MAO-B. Αυτό εξηγεί γιατί η διάρκεια της φαρμακοδυναμικής της δράσης δεν αντιστοιχεί απλώς στον σχετικά μικρό χρόνο ημιζωής της στο αίμα. Για τον ασθενή το πρακτικό αποτέλεσμα είναι ότι το φάρμακο χορηγείται μία φορά την ημέρα και δεν πρέπει να αυξάνεται ή να επαναλαμβάνεται αυθαίρετα επειδή κάποιος θεωρεί ότι «έπαψε να δρα» μέσα στην ημέρα.

3
Σε ποιες περιπτώσεις χρησιμοποιείται

Το Azilect ενδείκνυται για τη θεραπεία ενηλίκων με ιδιοπαθή νόσο Parkinson. Η επιλογή του μπορεί να γίνει σε διαφορετικά στάδια της νόσου. Σε ορισμένους ασθενείς μπορεί να χρησιμοποιηθεί χωρίς λεβοντόπα, ενώ σε άλλους χορηγείται ως συμπληρωματική θεραπεία.

Ιδιαίτερη θέση έχει στους ασθενείς που λαμβάνουν λεβοντόπα και παρουσιάζουν διακυμάνσεις στο τέλος της δόσης. Ο ασθενής μπορεί να παρατηρεί ότι για ένα διάστημα μετά τη λεβοντόπα κινείται καλύτερα, αλλά πριν από την επόμενη δόση επιστρέφουν βραδυκινησία, δυσκαμψία, δυσκολία στη βάδιση ή άλλα συμπτώματα. Η προσθήκη ρασαγιλίνης μπορεί να μειώσει μέρος του ημερήσιου χρόνου OFF.

Το Azilect δεν αποτελεί θεραπεία ίασης της νόσου Parkinson και δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως φάρμακο που σταματά αποδεδειγμένα την εξέλιξή της. Ο βασικός θεραπευτικός στόχος είναι ο καλύτερος έλεγχος των συμπτωμάτων και της κινητικότητας. Η ανταπόκριση διαφέρει σημαντικά μεταξύ ασθενών και η αξιολόγηση γίνεται κλινικά από τον νευρολόγο.

4
Azilect μόνο του ή μαζί με λεβοντόπα

Η ρασαγιλίνη μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως μονοθεραπεία, δηλαδή χωρίς λεβοντόπα, ή ως συμπληρωματική θεραπεία σε ασθενείς που ήδη λαμβάνουν λεβοντόπα. Η επιλογή δεν βασίζεται μόνο στη διάγνωση αλλά στο στάδιο της νόσου, στη λειτουργικότητα του ασθενούς και στο είδος των συμπτωμάτων.

Όταν το Azilect προστίθεται σε λεβοντόπα, μπορεί να ενισχύσει τα ντοπαμινεργικά αποτελέσματα. Αυτό είναι θεραπευτικά επιθυμητό, αλλά μπορεί επίσης να ενισχύσει ορισμένες ανεπιθύμητες ενέργειες της λεβοντόπα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι δυσκινησίες, δηλαδή ακούσιες κινήσεις που μπορεί να γίνουν πιο έντονες μετά την προσθήκη ρασαγιλίνης.

Σε τέτοιες περιπτώσεις ο νευρολόγος μπορεί να αποφασίσει τροποποίηση της δόσης της λεβοντόπα. Ο ασθενής δεν πρέπει να μειώσει μόνος του ούτε τη λεβοντόπα ούτε το Azilect. Η εμφάνιση δυσκινησιών μετά την έναρξη του Azilect δεν σημαίνει απαραίτητα ότι το φάρμακο είναι ακατάλληλο· μπορεί να υποδηλώνει ότι χρειάζεται επαναρύθμιση του συνολικού ντοπαμινεργικού σχήματος.

5
Δόση και σωστός τρόπος λήψης

Σύμφωνα με τις ευρωπαϊκές πληροφορίες του προϊόντος, η συνιστώμενη δόση του Azilect είναι 1 mg ρασαγιλίνης μία φορά ημερησίως. Μπορεί να λαμβάνεται είτε ως μονοθεραπεία είτε μαζί με λεβοντόπα.

Το δισκίο μπορεί να ληφθεί με ή χωρίς τροφή. Δεν είναι απαραίτητο να συνδέεται με συγκεκριμένο γεύμα. Είναι όμως πρακτικό να λαμβάνεται περίπου την ίδια ώρα κάθε ημέρα, ώστε να περιορίζονται οι παραλείψεις και να υπάρχει σταθερή καθημερινή ρουτίνα.

Στους ηλικιωμένους δεν απαιτείται από μόνο του προσαρμογή της δόσης μόνο εξαιτίας της ηλικίας. Αντίθετα, η παρουσία ηπατικής δυσλειτουργίας χρειάζεται ιδιαίτερη αξιολόγηση πριν και κατά τη διάρκεια της θεραπείας.

Η δόση δεν πρέπει να αυξάνεται αυθαίρετα. Οι υψηλότερες δόσεις μπορούν να μειώσουν την εκλεκτικότητα έναντι της MAO-B και να αυξήσουν τον κίνδυνο σημαντικών αλληλεπιδράσεων και αύξησης της αρτηριακής πίεσης.

6
Τι γίνεται αν ξεχαστεί μία δόση

Η παράλειψη μίας δόσης δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται με λήψη διπλής δόσης. Ο γενικός κανόνας είναι ότι ο ασθενής συνεχίζει με την επόμενη προγραμματισμένη δόση σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού ή του φύλλου οδηγιών.

Η λήψη περισσότερης ρασαγιλίνης από τη συνιστώμενη μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο ανεπιθύμητων ενεργειών και να μεταβάλει τη λειτουργική εκλεκτικότητα της αναστολής MAO. Σε περίπτωση σημαντικής υπερδοσολογίας ή λάθους λήψης πρέπει να ζητούνται άμεσα εξατομικευμένες ιατρικές οδηγίες.

Επίσης, η θεραπεία δεν πρέπει να διακόπτεται χωρίς συνεννόηση επειδή ο ασθενής αισθάνεται καλύτερα ή επειδή δεν βλέπει άμεσα διαφορά. Οι αλλαγές στην αντιπαρκινσονική αγωγή πρέπει να γίνονται οργανωμένα, λαμβάνοντας υπόψη ολόκληρο το θεραπευτικό σχήμα.

7
Πότε αρχίζει να δρα και τι αποτέλεσμα αναμένεται

Η ρασαγιλίνη απορροφάται γρήγορα μετά τη λήψη, όμως η κλινική αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας δεν πρέπει να βασίζεται στο αν ο ασθενής αισθάνεται κάτι λίγες ώρες μετά το πρώτο δισκίο. Πρόκειται για καθημερινή θεραπεία της νόσου Parkinson και το όφελος αξιολογείται συνολικά.

Ο νευρολόγος ενδιαφέρεται για στοιχεία όπως η βραδυκινησία, η δυσκαμψία, η ικανότητα βάδισης, η διάρκεια των περιόδων OFF, οι δραστηριότητες καθημερινής ζωής και η παρουσία δυσκινησιών ή άλλων ανεπιθύμητων ενεργειών.

Σε ασθενείς με κινητικές διακυμάνσεις που λαμβάνουν λεβοντόπα, κλινικές μελέτες έδειξαν μείωση του ημερήσιου χρόνου OFF σε σύγκριση με εικονικό φάρμακο. Η πραγματική σημασία για κάθε ασθενή εξαρτάται από το αρχικό θεραπευτικό σχήμα και την ανταπόκριση.

Ένα ημερολόγιο όπου σημειώνονται ώρες δόσεων, περίοδοι ON και OFF, δυσκινησίες, επεισόδια ζάλης ή υπνηλίας μπορεί να βοηθήσει σημαντικά τον θεράποντα γιατρό στην επόμενη αξιολόγηση.

8
Συχνές παρενέργειες

Οι ανεπιθύμητες ενέργειες εξαρτώνται εν μέρει από το αν η ρασαγιλίνη χρησιμοποιείται μόνη της ή μαζί με λεβοντόπα. Σε μονοθεραπεία έχουν αναφερθεί μεταξύ άλλων πονοκέφαλος, ζάλη, καταθλιπτική συμπτωματολογία, μυοσκελετικά ενοχλήματα και ρινίτιδα.

Όταν συνδυάζεται με λεβοντόπα είναι ιδιαίτερα σημαντικές οι δυσκινησίες, η ορθοστατική υπόταση, οι πτώσεις, η ναυτία, ο έμετος, η κοιλιακή ενόχληση, η δυσκοιλιότητα και η ξηροστομία. Μπορεί επίσης να εμφανιστούν διαταραχές ισορροπίας, μη φυσιολογικά όνειρα ή ψευδαισθήσεις.

Η παρουσία μιας ανεπιθύμητης ενέργειας δεν σημαίνει αυτόματα ότι απαιτείται διακοπή του Azilect. Για παράδειγμα, όταν αυξηθούν οι δυσκινησίες μετά την προσθήκη της ρασαγιλίνης, μπορεί να χρειάζεται τροποποίηση της λεβοντόπα. Αντίθετα, συμπτώματα που υποδηλώνουν σοβαρή αλληλεπίδραση, σύνδρομο σεροτονίνης, έντονη υπόταση ή σημαντική αλλαγή επιπέδου συνείδησης απαιτούν άμεση ιατρική αξιολόγηση.

9
Ορθοστατική υπόταση, ζάλη και πτώσεις

Η νόσος Parkinson από μόνη της μπορεί να συνοδεύεται από δυσλειτουργία του αυτόνομου νευρικού συστήματος και ορθοστατική υπόταση. Επιπλέον, η ρασαγιλίνη, ιδιαίτερα όταν συνδυάζεται με λεβοντόπα και άλλα ντοπαμινεργικά φάρμακα, μπορεί να συνδεθεί με πτώση της αρτηριακής πίεσης.

Ορθοστατική υπόταση σημαίνει ότι η αρτηριακή πίεση μειώνεται σημαντικά όταν ο ασθενής σηκώνεται από ξαπλωμένη ή καθιστή θέση. Μπορεί να προκαλέσει ζάλη, θολή όραση, αστάθεια, αδυναμία ή ακόμα και λιποθυμία.

Η κατάσταση έχει ιδιαίτερη πρακτική σημασία σε ηλικιωμένους ασθενείς, επειδή μία πτώση μπορεί να οδηγήσει σε κάταγμα ή τραυματισμό. Εάν εμφανιστούν τέτοια συμπτώματα, έχει αξία η μέτρηση της πίεσης τόσο σε ύπτια ή καθιστή θέση όσο και μετά την έγερση.

Παράλληλα πρέπει να αξιολογούνται άλλες πιθανές αιτίες, όπως αφυδάτωση, αναιμία, λοίμωξη, αντιυπερτασικά φάρμακα ή διαταραχές ηλεκτρολυτών. Για αυτό σε συμπτωματικό ασθενή μπορεί να χρειάζεται και εργαστηριακός έλεγχος και όχι μόνο μέτρηση της πίεσης.

10
Δυσκινησίες, υπνηλία και ψευδαισθήσεις

Οι δυσκινησίες είναι ακούσιες κινήσεις που μπορεί να εμφανίζονται σε ασθενείς που λαμβάνουν λεβοντόπα. Επειδή η ρασαγιλίνη μπορεί να ενισχύσει το ντοπαμινεργικό αποτέλεσμα της λεβοντόπα, οι ήδη υπάρχουσες δυσκινησίες μπορεί να γίνουν εντονότερες μετά την προσθήκη του Azilect.

Επίσης έχουν αναφερθεί υπνηλία και επεισόδια αιφνίδιας έναρξης ύπνου. Ένας ασθενής μπορεί να αποκοιμηθεί κατά τη διάρκεια καθημερινής δραστηριότητας χωρίς να έχει προηγηθεί έντονη αίσθηση νύστας. Εφόσον εμφανιστεί κάτι τέτοιο, η οδήγηση και ο χειρισμός επικίνδυνων μηχανημάτων πρέπει να αποφεύγονται μέχρι να γίνει ιατρική αξιολόγηση.

Οι ψευδαισθήσεις και η σύγχυση είναι επίσης σημαντικά συμπτώματα, ιδιαίτερα σε μεγαλύτερες ηλικίες ή σε ασθενείς που λαμβάνουν πολλαπλά ντοπαμινεργικά φάρμακα. Νέα ή απότομα επιδεινούμενη σύγχυση δεν πρέπει να αποδίδεται αυτόματα στο Parkinson ή στο φάρμακο. Μπορεί να χρειάζεται αποκλεισμός λοίμωξης, αφυδάτωσης, υπονατριαιμίας, διαταραχής νεφρικής λειτουργίας ή άλλου οξέος προβλήματος.

11
Δέρμα και έλεγχος ύποπτων βλαβών

Οι επίσημες πληροφορίες του Azilect συστήνουν προσοχή σε νέες ή μεταβαλλόμενες δερματικές βλάβες. Έχουν υπάρξει δεδομένα που εξετάζουν τη σχέση μεταξύ νόσου Parkinson, θεραπείας με ρασαγιλίνη και μελανώματος, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι κάθε ασθενής που λαμβάνει Azilect θα αναπτύξει καρκίνο του δέρματος.

Η πρακτική οδηγία είναι απλούστερη: μία ελιά ή άλλη δερματική βλάβη που αλλάζει μέγεθος, σχήμα ή χρώμα, αιμορραγεί, παρουσιάζει ασυμμετρία ή είναι γενικά ύποπτη πρέπει να εξετάζεται από γιατρό και, όταν χρειάζεται, από δερματολόγο.

Ο έλεγχος αυτός είναι κλινικός και δερματολογικός. Δεν υπάρχει αιματολογική εξέταση που να αντικαθιστά την εξέταση του δέρματος ή τη δερματοσκόπηση.

12
Διαταραχές ελέγχου παρορμήσεων

Στις ντοπαμινεργικές θεραπείες έχουν περιγραφεί διαταραχές ελέγχου των παρορμήσεων. Τέτοια συμπτώματα έχουν αναφερθεί και με τη ρασαγιλίνη. Μπορούν να περιλαμβάνουν παθολογικό τζόγο, καταναγκαστικές αγορές, υπερσεξουαλικότητα, αυξημένη libido, καταναγκαστικές συμπεριφορές ή άλλες σημαντικές αλλαγές στη συμπεριφορά.

Πολλές φορές ο ίδιος ο ασθενής δεν αντιλαμβάνεται εύκολα ότι η συμπεριφορά του έχει αλλάξει. Για αυτό η παρατήρηση από σύζυγο, παιδιά ή φροντιστές μπορεί να έχει μεγάλη σημασία.

Εάν εμφανιστεί νέα συμπεριφορά που είναι ασυνήθιστη, προκαλεί οικονομικό, οικογενειακό ή κοινωνικό πρόβλημα ή φαίνεται να ξεκίνησε μετά από αλλαγή της φαρμακευτικής αγωγής, πρέπει να αναφέρεται στον νευρολόγο. Η αντιμετώπιση μπορεί να απαιτεί επανεκτίμηση ολόκληρου του ντοπαμινεργικού σχήματος.

13
Σύνδρομο σεροτονίνης

Μία από τις σοβαρότερες πιθανές αλληλεπιδράσεις των αναστολέων MAO είναι το σύνδρομο σεροτονίνης. Ο κίνδυνος αφορά κυρίως συνδυασμούς με φάρμακα που αυξάνουν τη σεροτονινεργική δραστηριότητα.

Συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν έντονη ανησυχία ή σύγχυση, πυρετό, εφίδρωση, ταχυκαρδία, μεταβολές της αρτηριακής πίεσης, τρόμο, μυϊκή δυσκαμψία, υπερρεφλεξία, ακούσιες μυϊκές συσπάσεις, διάρροια ή επιδείνωση του επιπέδου συνείδησης.

Οι επίσημες ευρωπαϊκές πληροφορίες αναφέρουν ότι η συγχορήγηση με φλουοξετίνη ή φλουβοξαμίνη πρέπει να αποφεύγεται, ενώ τα υπόλοιπα SSRI, SNRI και τρικυκλικά ή τετρακυκλικά αντικαταθλιπτικά απαιτούν προσεκτική ιατρική αξιολόγηση.

Ιδιαίτερη σημασία έχουν και τα απαιτούμενα χρονικά διαστήματα μεταξύ ορισμένων θεραπειών. Για παράδειγμα, λόγω του μεγάλου χρόνου παραμονής της φλουοξετίνης και του ενεργού μεταβολίτη της, χρειάζεται μεγάλο διάστημα μετά τη διακοπή της πριν από την έναρξη ρασαγιλίνης. Οι αλλαγές αυτές δεν πρέπει να γίνονται ποτέ χωρίς γιατρό.

14
Σημαντικές αλληλεπιδράσεις με άλλα φάρμακα

Πριν ξεκινήσει Azilect είναι σημαντικό ο γιατρός να γνωρίζει ολόκληρη τη φαρμακευτική αγωγή, συμπεριλαμβανομένων μη συνταγογραφούμενων φαρμάκων και φυτικών προϊόντων.

Άλλοι αναστολείς MAO: η συγχορήγηση αντενδείκνυται. Μεταξύ της διακοπής της ρασαγιλίνης και της έναρξης άλλου αναστολέα MAO πρέπει να μεσολαβεί το απαιτούμενο διάστημα που ορίζει η επίσημη πληροφορία του προϊόντος.

Πεθιδίνη: η συγχορήγηση αντενδείκνυται λόγω πιθανότητας σοβαρών αντιδράσεων.

Δεξτρομεθορφάνη: περιέχεται σε αρκετά αντιβηχικά σκευάσματα. Η συγχορήγηση με ρασαγιλίνη δεν συνιστάται. Αυτό είναι σημαντικό επειδή ο ασθενής μπορεί να αγοράσει ένα φάρμακο για βήχα χωρίς να το θεωρεί «σοβαρό φάρμακο».

Ψευδοεφεδρίνη και εφεδρίνη: υπάρχουν σε ορισμένα αποσυμφορητικά και φάρμακα για κρυολόγημα. Λόγω της συμπαθομιμητικής δράσης χρειάζεται αποφυγή ή ειδική ιατρική αξιολόγηση.

Αντικαταθλιπτικά: οι συνδυασμοί χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή εξαιτίας του κινδύνου σεροτονινεργικών αντιδράσεων.

Σιπροφλοξασίνη: αναστέλλει το CYP1A2, το κύριο ένζυμο που συμμετέχει στον μεταβολισμό της ρασαγιλίνης, και μπορεί να αυξήσει σημαντικά την έκθεση στη ρασαγιλίνη. Η παρουσία μιας αντιβίωσης στη θεραπεία επομένως πρέπει πάντα να γνωστοποιείται στον γιατρό που παρακολουθεί το Parkinson.

Βαλσαμόχορτο – St. John’s Wort: δεν πρέπει να θεωρείται ακίνδυνο επειδή είναι φυτικό προϊόν. Οι επίσημες πληροφορίες περιλαμβάνουν σημαντική προειδοποίηση για ταυτόχρονη χρήση με προϊόντα που έχουν δράση αναστολής MAO.

15
Azilect και ηπατική ή νεφρική λειτουργία

Η διάκριση μεταξύ ήπατος και νεφρών είναι ιδιαίτερα σημαντική για τη ρασαγιλίνη. Το φάρμακο υφίσταται σχεδόν πλήρη μεταβολισμό στο ήπαρ, με σημαντική συμμετοχή του ενζύμου CYP1A2.

Στην ήπια ηπατική δυσλειτουργία απαιτείται προσοχή κατά την έναρξη. Στη μέτρια ηπατική δυσλειτουργία η χρήση πρέπει να αποφεύγεται σύμφωνα με το ευρωπαϊκό SmPC, ενώ η σοβαρή ηπατική δυσλειτουργία αποτελεί αντένδειξη. Αν ένας ασθενής που είχε ήπια δυσλειτουργία εξελιχθεί σε μέτρια, η θεραπεία πρέπει να επανεκτιμηθεί και το Azilect να διακοπεί σύμφωνα με τις επίσημες οδηγίες.

Αντίθετα, για τη νεφρική δυσλειτουργία οι ευρωπαϊκές πληροφορίες αναφέρουν ότι δεν απαιτούνται ειδικές προφυλάξεις εξαιτίας της νεφρικής λειτουργίας. Αυτό δεν σημαίνει ότι η κρεατινίνη είναι άχρηστη στον ασθενή με Parkinson. Η νεφρική λειτουργία παραμένει σημαντική για τη συνολική υγεία, για άλλα φάρμακα και για τη διερεύνηση αφυδάτωσης ή οξέων συμπτωμάτων.

16
Ποιες εξετάσεις αίματος μπορεί να χρειάζονται

Δεν υπάρχει ένα υποχρεωτικό «πακέτο εξετάσεων Azilect» που να εφαρμόζεται σε όλους τους ασθενείς. Η παρακολούθηση είναι κυρίως κλινική. Ωστόσο, ορισμένες αιματολογικές και βιοχημικές εξετάσεις μπορεί να είναι χρήσιμες ανάλογα με το ιστορικό.

AST, ALT, γ-GT, ALP και χολερυθρίνη: μπορούν να βοηθήσουν στην αξιολόγηση της ηπατικής λειτουργίας, ιδιαίτερα πριν από θεραπεία σε άτομο με γνωστή ηπατοπάθεια ή όταν εμφανιστούν συμπτώματα που δημιουργούν υποψία ηπατικής διαταραχής.

Κρεατινίνη και eGFR: δεν απαιτούνται ειδικά για την προσαρμογή του ευρωπαϊκού Azilect σε έναν σταθερό ασθενή, αλλά συχνά αποτελούν μέρος του γενικού ελέγχου ενός ηλικιωμένου ή πολυφαρμακευόμενου ασθενούς.

Νάτριο, κάλιο και άλλοι ηλεκτρολύτες: μπορεί να είναι χρήσιμοι σε ζάλη, σύγχυση, πτώσεις, αφυδάτωση ή σε ασθενείς που παίρνουν διουρητικά και άλλα φάρμακα.

Γενική αίματος: δεν είναι εξέταση που χρειάζεται υποχρεωτικά σε σταθερά χρονικά διαστήματα μόνο επειδή κάποιος λαμβάνει Azilect. Ωστόσο, στις πληροφορίες ασφάλειας έχει αναφερθεί λευκοπενία και η γενική αίματος μπορεί να είναι χρήσιμη όταν υπάρχουν λοιμώξεις, ανεξήγητη αδυναμία ή άλλες κλινικές ενδείξεις.

Γλυκόζη, HbA1c και λιπιδαιμικό προφίλ: δεν αποτελούν ειδικές εξετάσεις παρακολούθησης της ρασαγιλίνης, αλλά μπορεί να εντάσσονται στον γενικό καρδιομεταβολικό έλεγχο του ασθενούς.

17
Πότε έχει νόημα εργαστηριακός έλεγχος

Η σωστή λογική δεν είναι «παίρνω Azilect, άρα κάθε τρεις μήνες κάνω συγκεκριμένες εξετάσεις». Ο εργαστηριακός έλεγχος πρέπει να απαντά σε πραγματικό κλινικό ερώτημα.

Έλεγχος ηπατικής λειτουργίας έχει ιδιαίτερη αξία όταν υπάρχει γνωστή λιπώδης νόσος ήπατος, χρόνια ηπατοπάθεια, ιστορικό αυξημένων τρανσαμινασών, σημαντική κατανάλωση αλκοόλ, πολλαπλή φαρμακευτική αγωγή ή νέα συμπτώματα όπως ίκτερος και σκουρόχρωμα ούρα.

Γενική αίματος, ηλεκτρολύτες, ουρία και κρεατινίνη μπορεί να είναι χρήσιμα σε έναν ηλικιωμένο ασθενή που εμφανίζει απότομα αδυναμία, σύγχυση, ζάλη ή πτώσεις. Τα ίδια συμπτώματα μπορεί να οφείλονται σε φάρμακα αλλά μπορεί επίσης να προέρχονται από λοίμωξη, αναιμία, υπονατριαιμία, αφυδάτωση ή νεφρική δυσλειτουργία.

Σε σταθερό ασθενή χωρίς συμπτώματα και χωρίς ηπατική νόσο, η συχνότητα των εξετάσεων καθορίζεται κυρίως από τον γενικό ιατρικό έλεγχο και τις υπόλοιπες παθήσεις και θεραπείες και όχι αποκλειστικά από το Azilect.

18
Αρτηριακή πίεση και παρακολούθηση

Η παρακολούθηση της αρτηριακής πίεσης είναι ένα από τα πρακτικότερα στοιχεία ασφάλειας στη θεραπεία. Η ρασαγιλίνη έχει συσχετιστεί τόσο με ορθοστατική υπόταση όσο και, σπανιότερα, με σημαντική αύξηση της πίεσης σε συγκεκριμένες συνθήκες ή αλληλεπιδράσεις.

Σε ασθενή που εμφανίζει ζάλη όταν σηκώνεται, είναι χρήσιμη η μέτρηση της πίεσης μετά από λίγα λεπτά ηρεμίας και επανάληψη μετά την έγερση. Η αξιολόγηση πρέπει να γίνεται με προσοχή, ιδιαίτερα εάν ο ασθενής παίρνει ταυτόχρονα αντιυπερτασικά, διουρητικά, λεβοντόπα ή άλλες θεραπείες που μπορούν να επηρεάσουν την πίεση.

Από την άλλη πλευρά, νέα έντονη υπέρταση, ιδιαίτερα αν συνοδεύεται από ισχυρό πονοκέφαλο, πόνο στο στήθος, δύσπνοια, νευρολογικά συμπτώματα ή διαταραχές όρασης, απαιτεί άμεση αξιολόγηση.

19
Διατροφή, τυραμίνη, αλκοόλ και κάπνισμα

Οι παλαιότεροι μη εκλεκτικοί αναστολείς MAO είναι γνωστοί για τις αυστηρές διατροφικές προφυλάξεις σχετικά με την τυραμίνη. Με τη ρασαγιλίνη στις εγκεκριμένες θεραπευτικές δόσεις η κατάσταση είναι διαφορετική.

Οι ευρωπαϊκές πληροφορίες αναφέρουν ότι η ρασαγιλίνη μπορεί να χρησιμοποιείται χωρίς γενικό περιορισμό της διατροφικής τυραμίνης στις συνιστώμενες δόσεις. Αυτό δεν σημαίνει ότι είναι λογικό να καταναλώνονται ακραίες ποσότητες πολύ πλούσιων σε τυραμίνη τροφίμων, ούτε ότι παύουν να ισχύουν οι προφυλάξεις έναντι φαρμακευτικών αλληλεπιδράσεων.

Το αλκοόλ μπορεί να επιδεινώσει υπνηλία, ζάλη και αστάθεια, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν και άλλα φάρμακα που καταστέλλουν το κεντρικό νευρικό σύστημα. Η κατανάλωσή του πρέπει να συζητείται εξατομικευμένα με τον γιατρό.

Το κάπνισμα έχει επίσης φαρμακολογικό ενδιαφέρον. Η επαγωγή του CYP1A2 στους καπνιστές μπορεί να μειώσει τα επίπεδα ρασαγιλίνης. Αν ένας σταθερός ασθενής διακόψει ή αρχίσει το κάπνισμα, είναι χρήσιμο να το αναφέρει στον γιατρό του, όπως θα έκανε και για κάθε άλλη ουσιαστική αλλαγή που μπορεί να επηρεάσει τον μεταβολισμό φαρμάκων.

20
Ηλικιωμένοι, εγκυμοσύνη και θηλασμός

Η νόσος Parkinson αφορά συχνά μεγαλύτερες ηλικίες και η ηλικία από μόνη της δεν απαιτεί αλλαγή της ευρωπαϊκής δόσης του Azilect. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι οι ηλικιωμένοι δεν χρειάζονται προσεκτικότερη παρακολούθηση.

Πολυφαρμακία, ορθοστατική υπόταση, πτώσεις, γνωσιακή διαταραχή, ηπατική νόσος και αλληλεπιδράσεις με άλλα φάρμακα είναι συχνότερα προβλήματα στη μεγαλύτερη ηλικία και πρέπει να αξιολογούνται συνολικά.

Για την εγκυμοσύνη δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα χρήσης σε γυναίκες και οι ευρωπαϊκές πληροφορίες συνιστούν, ως προληπτικό μέτρο, να αποφεύγεται η χρήση κατά την εγκυμοσύνη.

Για τον θηλασμό, δεν είναι γνωστό αν η ρασαγιλίνη απεκκρίνεται στο ανθρώπινο γάλα. Προκλινικά δεδομένα δείχνουν ότι μπορεί να αναστέλλει την έκκριση προλακτίνης και επομένως να επηρεάζει τη γαλουχία. Απαιτείται ιατρική εκτίμηση πριν από χρήση σε θηλάζουσα γυναίκα.

21
Πότε χρειάζεται άμεση επικοινωνία με γιατρό

Η άμεση αξιολόγηση είναι ιδιαίτερα σημαντική όταν μετά την έναρξη ή κατά τη διάρκεια της θεραπείας εμφανιστούν:

• υψηλός πυρετός μαζί με σύγχυση, έντονη διέγερση, τρόμο ή μυϊκή δυσκαμψία,
• λιποθυμία ή επαναλαμβανόμενες πτώσεις,
• σοβαρή ή ξαφνική αύξηση της αρτηριακής πίεσης,
• πόνος στο στήθος ή δύσπνοια,
• νέα σοβαρή σύγχυση ή έντονες ψευδαισθήσεις,
• ξαφνικά επεισόδια ύπνου κατά τη διάρκεια δραστηριοτήτων,
• σημαντική αλλαγή συμπεριφοράς ή απώλεια ελέγχου παρορμήσεων,
• σοβαρή αλλεργική αντίδραση,
• ίκτερος ή άλλα συμπτώματα που μπορεί να υποδηλώνουν ηπατική δυσλειτουργία,
• νέα ή σαφώς μεταβαλλόμενη ύποπτη δερματική βλάβη.

Η ξαφνική εμφάνιση συμπτωμάτων σε έναν ηλικιωμένο ασθενή με Parkinson δεν πρέπει να αποδίδεται αυτόματα στην ίδια τη νόσο. Μία ουρολοίμωξη, αναπνευστική λοίμωξη, διαταραχή ηλεκτρολυτών, αφυδάτωση, αναιμία ή νέα φαρμακευτική αλληλεπίδραση μπορεί να προκαλέσει σημαντική κλινική επιδείνωση.

22
Azilect και εξετάσεις: πρακτικό συμπέρασμα

Το Azilect είναι φάρμακο για το οποίο η σωστή παρακολούθηση βασίζεται κυρίως στην κλινική εικόνα, στις αλληλεπιδράσεις και στην ηπατική λειτουργία και όχι σε μία συγκεκριμένη εξέταση αίματος.

Πριν ή κατά τη θεραπεία, ο γιατρός πρέπει να γνωρίζει αν υπάρχει ηπατοπάθεια, ιστορικό ορθοστατικής υπότασης, ψυχιατρικά συμπτώματα, σημαντική υπνηλία ή πολυφαρμακία. Εξίσου σημαντικό είναι να ελέγχονται όλα τα συνταγογραφούμενα και μη συνταγογραφούμενα φάρμακα.

Εργαστηριακά, οι τρανσαμινάσες και ο ευρύτερος ηπατικός έλεγχος έχουν τη μεγαλύτερη άμεση σύνδεση με τη φαρμακοκινητική της ρασαγιλίνης όταν υπάρχει σχετική κλινική ένδειξη. Γενική αίματος, κρεατινίνη, eGFR και ηλεκτρολύτες αποκτούν ιδιαίτερη αξία όταν ο ασθενής εμφανίζει αδυναμία, πτώσεις, σύγχυση ή άλλα νέα συμπτώματα.

Η αρτηριακή πίεση πρέπει επίσης να αντιμετωπίζεται ως πραγματικό μέρος της παρακολούθησης. Η μέτρηση σε καθιστή ή ύπτια θέση και μετά την έγερση μπορεί να αποκαλύψει ορθοστατική υπόταση, ιδιαίτερα σε ασθενείς με ζάλη και πτώσεις.

Συχνές Ερωτήσεις για το Azilect

Βιβλιογραφία και επίσημες πηγές

1. European Medicines Agency – Azilect, EPAR.
2. Azilect 1 mg Tablets – Summary of Product Characteristics.
3. Azilect 1 mg Tablets – Patient Information Leaflet.
4. DailyMed – Rasagiline prescribing information.
5. NICE / British National Formulary – Rasagiline.
6. NICE / BNF – Parkinson’s disease treatment summary.

Ιατρική σημείωση: Το περιεχόμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την εξατομικευμένη οδηγία νευρολόγου. Η έναρξη, διακοπή ή αλλαγή δόσης του Azilect και των άλλων αντιπαρκινσονικών φαρμάκων πρέπει να γίνεται από τον θεράποντα ιατρό.