Xalatan Κολλύριο: Γλαύκωμα, Ενδοφθάλμια Πίεση, Χρήση και Παρενέργειες

1Τι είναι το Xalatan;

Το Xalatan είναι οφθαλμικό διάλυμα για τη μείωση της πίεσης στο εσωτερικό του ματιού. Είναι ένα από τα φάρμακα που χρησιμοποιούνται μακροχρόνια στην αντιμετώπιση του γλαυκώματος ανοικτής γωνίας και της οφθαλμικής υπερτονίας.

Δεν είναι αντιβιοτικό, αντιφλεγμονώδες ή απλό κολλύριο για κόκκινα μάτια. Πρόκειται για αντιγλαυκωματικό φάρμακο και η έναρξη, η συνέχιση και οι αλλαγές της θεραπείας πρέπει να γίνονται υπό οφθαλμολογική παρακολούθηση.

2Ποια δραστική ουσία περιέχει;

Η δραστική ουσία του Xalatan είναι η λατανοπρόστη (latanoprost). Το διάλυμα περιέχει 50 μικρογραμμάρια λατανοπρόστης ανά mL, δηλαδή συγκέντρωση 0,005%.

Η λατανοπρόστη ανήκει στα ανάλογα προσταγλανδίνης F2α και ειδικότερα στα αντιγλαυκωματικά φάρμακα που αυξάνουν την αποχέτευση του υδατοειδούς υγρού από το μάτι.

Το Xalatan περιέχει επίσης χλωριούχο βενζαλκώνιο ως συντηρητικό, γεγονός που έχει σημασία ιδιαίτερα για όσους φορούν φακούς επαφής ή έχουν ξηροφθαλμία ή ευαίσθητη επιφάνεια του κερατοειδούς.

3Γλαύκωμα και ενδοφθάλμια πίεση

Στο εσωτερικό του ματιού παράγεται συνεχώς ένα διαυγές υγρό, το υδατοειδές υγρό. Όταν η ισορροπία ανάμεσα στην παραγωγή και την αποχέτευσή του διαταράσσεται, μπορεί να αυξηθεί η ενδοφθάλμια πίεση.

Η αυξημένη πίεση αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου για βλάβη του οπτικού νεύρου. Στο γλαύκωμα, η βλάβη αυτή μπορεί να εξελίσσεται χωρίς εμφανή συμπτώματα για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Οφθαλμική υπερτονία σημαίνει ότι η ενδοφθάλμια πίεση είναι αυξημένη χωρίς να έχουν απαραίτητα εμφανιστεί οι χαρακτηριστικές βλάβες του γλαυκώματος. Δεν έχουν όμως όλοι οι άνθρωποι το ίδιο «ασφαλές» επίπεδο πίεσης. Ο οφθαλμίατρος καθορίζει εξατομικευμένη πίεση-στόχο λαμβάνοντας υπόψη το οπτικό νεύρο, το οπτικό πεδίο, το πάχος του κερατοειδούς και άλλους παράγοντες.

4Πώς δρα η λατανοπρόστη;

Η λατανοπρόστη μειώνει την ενδοφθάλμια πίεση κυρίως επειδή αυξάνει την εκροή του υδατοειδούς υγρού από το μάτι, ιδιαίτερα μέσω της ραγοειδοσκληρικής οδού.

Με απλά λόγια, δεν «στεγνώνει» το μάτι και δεν αφαιρεί μηχανικά υγρό. Βελτιώνει την αποχέτευση του υγρού που φυσιολογικά παράγεται μέσα στο μάτι, με αποτέλεσμα να μειώνεται σταδιακά η πίεση.

Η δράση διαρκεί αρκετά ώστε το φάρμακο να χορηγείται συνήθως μία φορά το 24ωρο.

5Πότε χρησιμοποιείται;

Οι κύριες ενδείξεις είναι:

• γλαύκωμα ανοικτής γωνίας,
• οφθαλμική υπερτονία,
• αυξημένη ενδοφθάλμια πίεση σε ορισμένους παιδιατρικούς ασθενείς με παιδιατρικό γλαύκωμα.

Το Xalatan δεν αποτελεί θεραπεία που πρέπει να ξεκινά κάποιος μόνος του επειδή μία μέτρηση πίεσης βρέθηκε αυξημένη.

Επίσης δεν πρέπει να θεωρείται «κολλύριο πρώτων βοηθειών» για ένα οξύ επεισόδιο γλαυκώματος κλειστής γωνίας. Έντονος ξαφνικός πόνος στο μάτι, κόκκινο μάτι, θόλωση όρασης, φωτοστέφανα γύρω από τα φώτα, πονοκέφαλος, ναυτία ή έμετος απαιτούν άμεση οφθαλμολογική εκτίμηση.

6Δοσολογία του Xalatan

Η συνιστώμενη δοσολογία στους ενήλικες, συμπεριλαμβανομένων των ηλικιωμένων, είναι συνήθως:

Το βέλτιστο αποτέλεσμα επιτυγχάνεται όταν η λατανοπρόστη χορηγείται το βράδυ.

Δεν πρέπει να χρησιμοποιείται περισσότερο από μία φορά την ημέρα. Η συχνότερη χορήγηση δεν προσφέρει μεγαλύτερη μείωση της πίεσης και έχει παρατηρηθεί ότι μπορεί να μειώσει την αντιγλαυκωματική αποτελεσματικότητα.

Η ακριβής θεραπευτική αγωγή καθορίζεται από τον οφθαλμίατρο και δεν πρέπει να αλλάζει με βάση μόνο μία μεμονωμένη μέτρηση ενδοφθάλμιας πίεσης.

7Πώς βάζουμε σωστά τις σταγόνες;

1. Πλύνετε καλά τα χέρια.
2. Αφαιρέστε τους φακούς επαφής, εάν χρησιμοποιείτε.
3. Γείρετε το κεφάλι προς τα πίσω.
4. Τραβήξτε απαλά το κάτω βλέφαρο ώστε να σχηματιστεί ένας μικρός θύλακος.
5. Ρίξτε μία σταγόνα χωρίς το στόμιο του φιαλιδίου να ακουμπήσει το μάτι, τα βλέφαρα ή τα δάχτυλα.
6. Κλείστε απαλά το μάτι.
7. Πιέστε με το δάχτυλο την εσωτερική γωνία του ματιού, δίπλα στη μύτη, για περίπου ένα λεπτό. Η τεχνική αυτή μειώνει την αποχέτευση του φαρμάκου προς τη μύτη και τη συστηματική απορρόφησή του.
8. Κλείστε καλά το φιαλίδιο.

Μην ακουμπάτε το στόμιο του φιαλιδίου σε επιφάνειες. Η επιμόλυνση ενός πολυδόσιου οφθαλμικού φιαλιδίου μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο οφθαλμικής λοίμωξης.

8Πότε αρχίζει να δρα;

Η μείωση της ενδοφθάλμιας πίεσης αρχίζει περίπου 3–4 ώρες μετά τη χορήγηση. Η μέγιστη επίδραση εμφανίζεται συνήθως περίπου 8–12 ώρες μετά τη σταγόνα και η δράση διατηρείται για τουλάχιστον 24 ώρες.

Ο ασθενής συνήθως δεν αισθάνεται ότι μειώθηκε η πίεση. Αυτός είναι ένας από τους λόγους που η αποτελεσματικότητα της θεραπείας δεν μπορεί να κριθεί από το αν «νιώθει καλύτερα» το μάτι.

Η αξιολόγηση γίνεται με μέτρηση της ενδοφθάλμιας πίεσης και, ανάλογα με την περίπτωση, με εξέταση του οπτικού νεύρου, οπτικά πεδία και οπτική τομογραφία συνοχής.

9Τι γίνεται αν ξεχάσω μία δόση;

Εάν παραλειφθεί μία δόση, η θεραπεία συνήθως συνεχίζεται με την επόμενη προγραμματισμένη δόση.

Δεν χρησιμοποιούμε διπλή δόση για να αναπληρώσουμε αυτή που ξεχάστηκε.

Επειδή το γλαύκωμα συχνά δεν προκαλεί συμπτώματα, η καθημερινή συνέπεια στη θεραπεία έχει ιδιαίτερη σημασία. Επαναλαμβανόμενες παραλείψεις πρέπει να συζητηθούν με τον οφθαλμίατρο ώστε να βρεθεί πρακτικός τρόπος βελτίωσης της συμμόρφωσης.

10Xalatan και φακοί επαφής

Οι φακοί επαφής πρέπει να αφαιρούνται πριν από την ενστάλαξη του Xalatan.

Το φάρμακο περιέχει χλωριούχο βενζαλκώνιο, το οποίο μπορεί να απορροφηθεί από τους μαλακούς φακούς επαφής και μπορεί επίσης να ερεθίσει την οφθαλμική επιφάνεια.

Οι φακοί μπορούν συνήθως να επανατοποθετηθούν 15 λεπτά μετά τη χρήση του κολλυρίου.

Άτομα με σημαντική ξηροφθαλμία ή προβλήματα του κερατοειδούς πρέπει να το συζητούν με τον οφθαλμίατρό τους, ιδιαίτερα όταν απαιτείται μακροχρόνια θεραπεία.

11Xalatan μαζί με άλλα κολλύρια

Σε αρκετούς ασθενείς απαιτούνται περισσότερα από ένα αντιγλαυκωματικά φάρμακα για να επιτευχθεί η επιθυμητή ενδοφθάλμια πίεση.

Όταν χρησιμοποιούνται διαφορετικά οφθαλμικά φάρμακα, πρέπει συνήθως να μεσολαβούν τουλάχιστον 5 λεπτά ανάμεσα στα διαφορετικά κολλύρια.

Δεν συνιστάται ο συνδυασμός δύο ή περισσότερων αναλόγων προσταγλανδίνης χωρίς συγκεκριμένη ιατρική οδηγία. Έχουν αναφερθεί περιπτώσεις παράδοξης αύξησης της ενδοφθάλμιας πίεσης όταν συγχορηγούνται τέτοια φάρμακα.

Ενημερώστε τον οφθαλμίατρο για όλα τα κολλύρια που χρησιμοποιείτε, ακόμη και εάν πρόκειται για τεχνητά δάκρυα ή φάρμακα που έχουν συνταγογραφηθεί από άλλον ιατρό.

12Συχνές παρενέργειες

Οι περισσότερες ανεπιθύμητες ενέργειες της λατανοπρόστης αφορούν το μάτι και την περιοχή γύρω από αυτό.

Μπορεί να εμφανιστούν:

• ερυθρότητα του ματιού,
• αίσθημα καύσου ή τσιμπήματος,
• κνησμός,
• αίσθημα ξένου σώματος ή «άμμου» στο μάτι,
• αλλαγές στις βλεφαρίδες,
• σταδιακή αύξηση της καφέ χρωστικής της ίριδας,
• επιφανειακές αλλοιώσεις του κερατοειδούς,
• βλεφαρίτιδα,
• πόνος στο μάτι ή φωτοφοβία,
• παροδική θόλωση της όρασης.

Ήπιος παροδικός ερεθισμός αμέσως μετά τη σταγόνα μπορεί να εμφανιστεί. Επίμονος ή έντονος πόνος όμως δεν πρέπει να θεωρείται αναμενόμενος χωρίς αξιολόγηση.

13Αλλαγή στο χρώμα των ματιών

Μία από τις χαρακτηριστικότερες ανεπιθύμητες ενέργειες της λατανοπρόστης είναι η σταδιακή αύξηση της καφέ χρωστικής στην ίριδα.

Η αλλαγή παρατηρείται συχνότερα σε μάτια με μικτό χρώμα, όπως:

• μπλε-καφέ,
• γκρι-καφέ,
• πράσινο-καφέ,
• κίτρινο-καφέ.

Συνήθως αρχίζει σταδιακά και μπορεί να μην γίνει αντιληπτή για μήνες. Όταν η θεραπεία γίνεται μόνο στο ένα μάτι, μπορεί να δημιουργηθεί διαφορά χρώματος μεταξύ των δύο ματιών.

Η εμφάνιση αλλαγής χρώματος δεν σημαίνει από μόνη της ότι πρέπει να διακοπεί το φάρμακο. Η απόφαση λαμβάνεται από τον θεράποντα οφθαλμίατρο.

14Βλεφαρίδες και βλέφαρα

Η λατανοπρόστη μπορεί να προκαλέσει σταδιακές αλλαγές στις βλεφαρίδες και στις λεπτές τρίχες γύρω από το μάτι.

Οι βλεφαρίδες μπορεί να γίνουν:

• μακρύτερες,
• παχύτερες,
• περισσότερες,
• πιο σκούρες,
• να αναπτύσσονται προς διαφορετική κατεύθυνση.

Σε αντίθεση με τη μεταβολή της ίριδας, οι αλλαγές των βλεφαρίδων είναι συνήθως αναστρέψιμες μετά τη διακοπή του φαρμάκου.

Μπορεί επίσης να παρουσιαστούν μεταβολές στη χρώση του δέρματος γύρω από το μάτι ή, σπανιότερα, αλλαγές στην περιοχή των βλεφάρων και εμβάθυνση της αύλακας του άνω βλεφάρου.

15Σπανιότερες και σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες

Σπανιότερα έχουν αναφερθεί καταστάσεις που χρειάζονται ιατρική αξιολόγηση, όπως:

• κερατίτιδα ή βλάβη του κερατοειδούς,
• ραγοειδίτιδα ή ιρίτιδα,
• οίδημα ωχράς κηλίδας, συμπεριλαμβανομένου κυστοειδούς οιδήματος,
• οίδημα του κερατοειδούς,
• επανενεργοποίηση ερπητικής κερατίτιδας,
• έντονη φωτοφοβία,
• σημαντική επιδείνωση της όρασης.

Έχουν επίσης αναφερθεί εκτός του οφθαλμού συμπτώματα όπως κεφαλαλγία, ζάλη, δύσπνοια, άσθμα ή επιδείνωση άσθματος, αίσθημα παλμών, ναυτία, μυαλγίες και αρθραλγίες, αλλά είναι πολύ λιγότερο χαρακτηριστικά από τις τοπικές οφθαλμικές ανεπιθύμητες ενέργειες.

16Ποιοι χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή;

Πριν από την έναρξη της θεραπείας είναι σημαντικό ο οφθαλμίατρος να γνωρίζει εάν υπάρχει:

• ιστορικό ραγοειδίτιδας ή ιρίτιδας,
• ιστορικό ερπητικής κερατίτιδας,
• αφακία ή συγκεκριμένες καταστάσεις μετά από επέμβαση καταρράκτη,
• αυξημένος κίνδυνος για οίδημα της ωχράς κηλίδας,
• διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια ή απόφραξη φλέβας αμφιβληστροειδούς,
• πρόσφατη ή προγραμματισμένη επέμβαση καταρράκτη,
• σοβαρή ξηροφθαλμία ή πάθηση του κερατοειδούς,
• άσθμα.

Η λατανοπρόστη πρέπει να αποφεύγεται σε ενεργό ερπητική κερατίτιδα και απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή όταν υπάρχει σχετικό ιστορικό.

Υπάρχει περιορισμένη εμπειρία σε ορισμένους άλλους τύπους γλαυκώματος, όπως φλεγμονώδες, νεοαγγειακό ή γλαύκωμα κλειστής γωνίας. Η θεραπεία σε αυτές τις καταστάσεις εξατομικεύεται από οφθαλμίατρο.

17Εγκυμοσύνη και θηλασμός

Σύμφωνα με τις πληροφορίες προϊόντος, η ασφάλεια της λατανοπρόστης κατά την εγκυμοσύνη δεν έχει τεκμηριωθεί επαρκώς και το Xalatan δεν πρέπει να χρησιμοποιείται κατά την εγκυμοσύνη χωρίς εξειδικευμένη ιατρική αξιολόγηση και επιλογή της κατάλληλης θεραπείας.

Η λατανοπρόστη και οι μεταβολίτες της μπορεί να περάσουν στο μητρικό γάλα. Η επίσημη πληροφορία προϊόντος αναφέρει ότι δεν πρέπει να χρησιμοποιείται κατά τον θηλασμό ή ότι πρέπει να διακοπεί ο θηλασμός, ανάλογα με την κλινική απόφαση.

Γυναίκα που λαμβάνει αντιγλαυκωματική αγωγή και σχεδιάζει εγκυμοσύνη ή διαπιστώσει ότι είναι έγκυος πρέπει να επικοινωνήσει με τον οφθαλμίατρο και τον θεράποντα ιατρό της και να μην διακόψει αυθαίρετα την αγωγή.

18Xalatan στα παιδιά

Η λατανοπρόστη μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε παιδιατρικούς ασθενείς με αυξημένη ενδοφθάλμια πίεση ή παιδιατρικό γλαύκωμα και η εγκεκριμένη δοσολογία είναι αντίστοιχη με των ενηλίκων.

Ωστόσο, τα δεδομένα είναι πολύ περιορισμένα σε παιδιά μικρότερα του ενός έτους και δεν υπάρχουν δεδομένα για πρόωρα νεογνά ηλικίας κύησης μικρότερης των 36 εβδομάδων.

Στα παιδιά κάτω των 3 ετών με πρωτοπαθές συγγενές γλαύκωμα, η χειρουργική αντιμετώπιση παραμένει συνήθως θεραπεία πρώτης γραμμής.

Κάθε παιδί με γλαύκωμα ή αυξημένη ενδοφθάλμια πίεση πρέπει να παρακολουθείται από παιδο-οφθαλμίατρο ή εξειδικευμένο οφθαλμίατρο.

19Οδήγηση και θολή όραση

Αμέσως μετά τη χρήση του Xalatan μπορεί να εμφανιστεί παροδική θόλωση της όρασης.

Μέχρι να αποκατασταθεί πλήρως η όραση, ο ασθενής δεν πρέπει να οδηγήσει, να χειριστεί μηχανήματα ή να εκτελέσει δραστηριότητες που απαιτούν καθαρή όραση.

Εάν η θολή όραση επιμένει, εμφανίζεται ξαφνική μείωση της όρασης ή συνοδεύεται από πόνο, φωτοφοβία ή έντονη ερυθρότητα, απαιτείται οφθαλμολογική αξιολόγηση.

20Φύλαξη του Xalatan

Οι ακριβείς συνθήκες φύλαξης πρέπει πάντα να ελέγχονται στο φύλλο οδηγιών της συγκεκριμένης συσκευασίας που έχει χορηγηθεί στην Ελλάδα, επειδή οι εγκεκριμένες οδηγίες και οι συσκευασίες μπορεί να μεταβάλλονται.

Στην τρέχουσα ευρωπαϊκή πληροφορία προϊόντος αναφέρεται φύλαξη σε θερμοκρασία όχι πάνω από 25°C, προστασία από το φως και χρήση του περιεχομένου μέσα σε 4 εβδομάδες μετά το πρώτο άνοιγμα.

Το στόμιο του φιαλιδίου πρέπει να παραμένει καθαρό και το φιαλίδιο καλά κλεισμένο. Μην χρησιμοποιείτε κολλύριο που έχει αλλοιωμένη εμφάνιση ή έχει παραμείνει ανοικτό περισσότερο από τον χρόνο που προβλέπει το φύλλο οδηγιών.

21Παρακολούθηση της θεραπείας

Η επιτυχία της θεραπείας με Xalatan δεν αξιολογείται από συμπτώματα ή εξετάσεις αίματος. Χρειάζεται τακτικός οφθαλμολογικός έλεγχος.

Ανάλογα με την περίπτωση, η παρακολούθηση μπορεί να περιλαμβάνει:

• μέτρηση ενδοφθάλμιας πίεσης,
• εξέταση του οπτικού νεύρου,
• οπτικά πεδία,
• οπτική τομογραφία συνοχής (OCT),
• εκτίμηση του κερατοειδούς και της οφθαλμικής επιφάνειας,
• έλεγχο για μεταβολές της ίριδας ή άλλες ανεπιθύμητες ενέργειες.

Η ενδοφθάλμια πίεση παρουσιάζει φυσιολογικές διακυμάνσεις μέσα στην ημέρα. Για τον λόγο αυτό μία μεμονωμένη μέτρηση δεν αρκεί πάντοτε για να αξιολογηθεί αν η θεραπεία είναι επαρκής.

Το γλαύκωμα είναι συνήθως χρόνια νόσος. Ακόμη και όταν η πίεση έχει μειωθεί, η θεραπεία δεν πρέπει να διακόπτεται χωρίς οδηγία του οφθαλμιάτρου.

22Πότε χρειάζεται άμεσα οφθαλμίατρος;

Ζητήστε άμεσα ιατρική αξιολόγηση εάν εμφανιστούν:

• ξαφνική ή σημαντική μείωση της όρασης,
• έντονος ή αυξανόμενος πόνος στο μάτι,
• έντονη φωτοφοβία,
• σοβαρή ερυθρότητα ή οίδημα,
• νέα παραμόρφωση της κεντρικής όρασης,
• σημαντική έκκριση από το μάτι,
• τραυματισμός ή πιθανή επιμόλυνση του σταγονόμετρου,
• έντονη δύσπνοια ή σημαντική επιδείνωση άσθματος,
• συμπτώματα σοβαρής αλλεργικής αντίδρασης.

Βιβλιογραφία και πηγές

1. Xalatan 50 micrograms/mL Eye Drops – Summary of Product Characteristics (SmPC), electronic Medicines Compendium.
2. Xalatan – Patient Information Leaflet, electronic Medicines Compendium.
3. XALATAN (latanoprost ophthalmic solution) – Prescribing Information, Pfizer.
4. European Medicines Agency – Xalatan.
5. European Commission – Union Register of Medicinal Products: Xalatan / latanoprost.
6. Γαληνός – Xalatan: δραστική ουσία, μορφή και στοιχεία κυκλοφορίας στην Ελλάδα.