Cosopt Κολλύριο: Δορζολαμίδη + Τιμολόλη, Γλαύκωμα και Παρενέργειες

1
Τι είναι το Cosopt;

Το Cosopt είναι οφθαλμικό φάρμακο για τη μείωση της αυξημένης ενδοφθάλμιας πίεσης. Ανήκει στα αντιγλαυκωματικά κολλύρια και συνδυάζει δύο διαφορετικές δραστικές ουσίες σε μία συσκευασία.

Δεν είναι αντιβιοτικό, κορτιζονούχο ή απλό κολλύριο για ερεθισμό των ματιών. Πρόκειται για συνταγογραφούμενη μακροχρόνια θεραπεία που χρησιμοποιείται κατόπιν αξιολόγησης από οφθαλμίατρο.

2
Τι περιέχει;

Κάθε ml του κλασικού Cosopt περιέχει:

• Δορζολαμίδη 20 mg/ml, ως υδροχλωρική δορζολαμίδη.
• Τιμολόλη 5 mg/ml, ως μηλεϊνική τιμολόλη.

Η δορζολαμίδη είναι αναστολέας της καρβονικής ανυδράσης, ενώ η τιμολόλη είναι μη εκλεκτικός β-αδρενεργικός αναστολέας. Ο συνδυασμός προσφέρει μεγαλύτερη μείωση της ενδοφθάλμιας πίεσης σε σχέση με κάθε δραστική ουσία όταν χρησιμοποιείται μόνη της σε κατάλληλους ασθενείς.

3
Σε τι χρησιμοποιείται;

Η εγκεκριμένη ένδειξη αφορά τη θεραπεία της αυξημένης ενδοφθάλμιας πίεσης σε ασθενείς με:

• γλαύκωμα ανοικτής γωνίας,
• ψευδοαποφολιδωτικό γλαύκωμα,

όταν η θεραπεία μόνο με τοπικό β-αναστολέα δεν επιτυγχάνει επαρκή έλεγχο της πίεσης.

Η επιλογή της αγωγής εξαρτάται από την ενδοφθάλμια πίεση, την κατάσταση του οπτικού νεύρου, τα οπτικά πεδία, άλλες οφθαλμολογικές παθήσεις και το συνολικό ιατρικό ιστορικό του ασθενούς.

4
Πώς δρα;

Και οι δύο δραστικές ουσίες μειώνουν την παραγωγή του υδατοειδούς υγρού, του υγρού που κυκλοφορεί στο πρόσθιο τμήμα του ματιού.

Η δορζολαμίδη αναστέλλει την καρβονική ανυδράση ΙΙ στις ακτινωτές προβολές του οφθαλμού. Με αυτόν τον τρόπο μειώνεται η παραγωγή διττανθρακικών και τελικά η έκκριση υδατοειδούς υγρού.

Η τιμολόλη αποκλείει τους β-αδρενεργικούς υποδοχείς και επίσης μειώνει κυρίως τον σχηματισμό υδατοειδούς υγρού.

5
Cosopt και ενδοφθάλμια πίεση

Η αυξημένη ενδοφθάλμια πίεση αποτελεί σημαντικό τροποποιήσιμο παράγοντα κινδύνου για την εξέλιξη της γλαυκωματικής βλάβης. Η μείωσή της έχει στόχο να περιορίσει τον κίνδυνο περαιτέρω βλάβης του οπτικού νεύρου και απώλειας οπτικού πεδίου.

Δεν υπάρχει όμως μία συγκεκριμένη «φυσιολογική πίεση» που να αποτελεί ασφαλή θεραπευτικό στόχο για όλους. Ο οφθαλμίατρος καθορίζει εξατομικευμένη πίεση-στόχο με βάση τη βαρύτητα και την εξέλιξη της νόσου.

6
Ποια είναι η δοσολογία;

Σύμφωνα με την Περίληψη Χαρακτηριστικών του Προϊόντος, η συνήθης δοσολογία είναι:

Η ακριβής αγωγή που έχει δώσει ο οφθαλμίατρος υπερισχύει οποιασδήποτε γενικής πληροφορίας. Δεν πρέπει να αυξάνεται ο αριθμός των σταγόνων επειδή η πίεση ήταν υψηλή σε μία μέτρηση.

7
Πώς μπαίνουν σωστά οι σταγόνες;

1. Πλένετε καλά τα χέρια σας.
2. Γέρνετε ελαφρά το κεφάλι προς τα πίσω.
3. Τραβάτε απαλά το κάτω βλέφαρο προς τα κάτω.
4. Τοποθετείτε μία σταγόνα χωρίς να ακουμπά το άκρο του φιαλιδίου στο μάτι, στο βλέφαρο ή στα δάκτυλα.
5. Κλείνετε το μάτι.
6. Πιέζετε απαλά με το δάκτυλο την εσωτερική γωνία του ματιού, κοντά στη μύτη, για περίπου 2 λεπτά.

Η απόφραξη του ρινοδακρυϊκού πόρου ή το κλείσιμο των βλεφάρων για περίπου δύο λεπτά μπορεί να μειώσει τη συστηματική απορρόφηση της τιμολόλης και επομένως τον κίνδυνο συστηματικών ανεπιθύμητων ενεργειών.

8
Τι γίνεται αν χρησιμοποιώ άλλο κολλύριο;

Όταν χρησιμοποιούνται περισσότερα από ένα τοπικά οφθαλμικά φάρμακα, η ΠΧΠ του Cosopt συστήνει να μεσολαβούν τουλάχιστον 10 λεπτά μεταξύ του Cosopt και του άλλου κολλυρίου.

Αν χρησιμοποιείται και οφθαλμική αλοιφή, ακολουθούνται οι συγκεκριμένες οδηγίες του οφθαλμιάτρου για τη σειρά εφαρμογής.

9
Τι γίνεται αν ξεχάσω μία δόση;

Εάν παραλειφθεί μία δόση, γενικά χρησιμοποιείται όταν το θυμηθεί ο ασθενής. Αν όμως πλησιάζει η ώρα της επόμενης προγραμματισμένης δόσης, συνεχίζεται το κανονικό πρόγραμμα.

Δεν χρησιμοποιείται διπλή δόση για να αναπληρωθεί μία ξεχασμένη εφαρμογή.

10
Ποιες είναι οι συχνότερες παρενέργειες;

Οι ανεπιθύμητες ενέργειες μπορεί να προέρχονται είτε από τη δορζολαμίδη είτε από την τιμολόλη.

Μεταξύ των ανεπιθύμητων ενεργειών που έχουν αναφερθεί περιλαμβάνονται:

• κάψιμο ή τσούξιμο μετά την εφαρμογή,
• κοκκίνισμα του ματιού,
• δακρύρροια,
• κνησμός,
• παροδική θολή όραση,
• ερεθισμός ή φλεγμονή των βλεφάρων,
• ξηροφθαλμία,
• πονοκέφαλος,
• ναυτία,
• ασυνήθιστη ή πικρή γεύση στο στόμα.

Το κάψιμο/τσούξιμο και η διαταραχή της γεύσης συγκαταλέγονται στις συχνά αναφερόμενες επιδράσεις του συνδυασμού.

11
Μπορεί να προκαλέσει καρδιακές παρενέργειες;

Ναι. Παρότι η τιμολόλη χορηγείται ως κολλύριο, ένα μέρος της μπορεί να περάσει στη συστηματική κυκλοφορία.

Με τα οφθαλμικά β-ανασταλτικά έχουν αναφερθεί μεταξύ άλλων:

• βραδυκαρδία,
• υπόταση,
• διαταραχές αγωγιμότητας της καρδιάς,
• αρρυθμία,
• επιδείνωση καρδιακής ανεπάρκειας σε ευπαθείς ασθενείς.

Γι’ αυτό ο οφθαλμίατρος πρέπει να γνωρίζει αν ο ασθενής έχει ιστορικό καρδιοπάθειας ή ήδη λαμβάνει β-αναστολέα από το στόμα.

12
Cosopt και άσθμα ή ΧΑΠ

Η τιμολόλη είναι μη εκλεκτικός β-αναστολέας και μπορεί να προκαλέσει βρογχόσπασμο.

Το Cosopt αντενδείκνυται σε ασθενείς με:

• βρογχικό άσθμα ή ιστορικό βρογχικού άσθματος,
• σοβαρή χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια.

Σε ήπια ή μέτρια ΧΑΠ απαιτείται επίσης ιδιαίτερη αξιολόγηση του οφέλους σε σχέση με τον κίνδυνο.

13
Πότε δεν πρέπει να χρησιμοποιείται;

Στις βασικές αντενδείξεις του Cosopt περιλαμβάνονται:

• βρογχικό άσθμα ή ιστορικό άσθματος,
• σοβαρή ΧΑΠ,
• φλεβοκομβική βραδυκαρδία,
• σύνδρομο νοσούντος φλεβοκόμβου,
• φλεβοκομβοκολπικός αποκλεισμός,
• κολποκοιλιακός αποκλεισμός 2ου ή 3ου βαθμού χωρίς βηματοδότη,
• έκδηλη καρδιακή ανεπάρκεια,
• καρδιογενής καταπληξία,
• σοβαρή νεφρική ανεπάρκεια με κάθαρση κρεατινίνης <30 ml/min,
• υπερχλωραιμική οξέωση,
• υπερευαισθησία στις δραστικές ουσίες ή στα έκδοχα.

14
Διαβήτης, θυρεοειδής και άλλες προφυλάξεις

Οι β-αναστολείς μπορούν να καλύψουν ορισμένα συμπτώματα υπογλυκαιμίας, όπως την ταχυκαρδία. Χρειάζεται επομένως προσοχή σε ασθενείς με ασταθή διαβήτη ή τάση για υπογλυκαιμίες.

Μπορούν επίσης να καλύψουν ορισμένα συμπτώματα υπερθυρεοειδισμού.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται επίσης σε άτομα με:

• στεφανιαία νόσο ή υπόταση,
• διαταραχές περιφερικής κυκλοφορίας ή σύνδρομο Raynaud,
• μυασθένεια,
• προηγούμενους νεφρικούς λίθους,
• παθήσεις του κερατοειδούς ή σοβαρή ξηροφθαλμία,
• ηπατική δυσλειτουργία.

15
Αλληλεπιδράσεις με άλλα φάρμακα

Ο γιατρός πρέπει να γνωρίζει ολόκληρη τη φαρμακευτική αγωγή του ασθενούς. Ιδιαίτερη σημασία έχουν φάρμακα που μπορούν να ενισχύσουν τη δράση του β-αναστολέα και να προκαλέσουν βραδυκαρδία ή υπόταση.

Μεταξύ αυτών μπορεί να περιλαμβάνονται:

• β-αναστολείς από το στόμα,
• ορισμένοι αναστολείς διαύλων ασβεστίου,
• αντιαρρυθμικά, όπως η αμιοδαρόνη,
• δακτυλίτιδα,
• ορισμένα φάρμακα που επηρεάζουν το CYP2D6, όπως φλουοξετίνη και παροξετίνη,
• αναστολείς ΜΑΟ.

Η ταυτόχρονη χρήση δύο τοπικών β-αναστολέων δεν συνιστάται, ενώ επίσης δεν συνιστάται ο συνδυασμός δορζολαμίδης με από του στόματος αναστολέα της καρβονικής ανυδράσης χωρίς ειδική ιατρική αξιολόγηση.

16
Cosopt και φακοί επαφής

Το κλασικό Cosopt περιέχει χλωριούχο βενζαλκόνιο ως συντηρητικό.

Οι φακοί επαφής πρέπει να αφαιρούνται πριν από την εφαρμογή και να επανατοποθετούνται τουλάχιστον 15 λεπτά αργότερα.

Το χλωριούχο βενζαλκόνιο μπορεί επίσης να προκαλέσει ερεθισμό ή συμπτώματα ξηροφθαλμίας και χρειάζεται προσοχή σε ασθενείς με ευαίσθητο ή ήδη επηρεασμένο κερατοειδή.

17
Cosopt χωρίς συντηρητικό

Στην Ελλάδα καταγράφονται επίσης μορφές Cosopt PF χωρίς συντηρητικό, με τον ίδιο συνδυασμό δορζολαμίδης 20 mg/ml και τιμολόλης 5 mg/ml.

Η ύπαρξη διαφορετικών συσκευασιών έχει σημασία κυρίως για ασθενείς στους οποίους ο οφθαλμίατρος επιθυμεί να περιορίσει την έκθεση σε συντηρητικά, για παράδειγμα σε συγκεκριμένες περιπτώσεις χρόνιας θεραπείας ή προβλημάτων της οφθαλμικής επιφάνειας.

Οι διαφορετικές μορφές δεν πρέπει να ανταλλάσσονται αυθαίρετα χωρίς οδηγία του θεράποντος οφθαλμιάτρου.

18
Εγκυμοσύνη και θηλασμός

Η Περίληψη Χαρακτηριστικών του Προϊόντος αναφέρει ότι το Cosopt δεν πρέπει να χρησιμοποιείται κατά την εγκυμοσύνη.

Εάν μια γυναίκα που χρησιμοποιεί το κολλύριο είναι έγκυος, σχεδιάζει εγκυμοσύνη ή ανακαλύψει ότι είναι έγκυος, πρέπει να ενημερώσει τον οφθαλμίατρο και τον θεράποντα ιατρό της.

Για τον θηλασμό, η ΠΧΠ αναφέρει ότι εφόσον απαιτείται θεραπεία με Cosopt, ο θηλασμός δεν συνιστάται. Η απόφαση πρέπει να λαμβάνεται εξατομικευμένα από τον γιατρό.

19
Πότε χρειάζεται άμεση επικοινωνία με γιατρό;

Χρειάζεται άμεση ιατρική αξιολόγηση εάν κατά τη διάρκεια της θεραπείας εμφανιστούν συμπτώματα όπως:

• έντονη δύσπνοια ή συριγμός,
• πολύ αργός καρδιακός ρυθμός, λιποθυμία ή έντονη ζάλη,
• οίδημα προσώπου, χειλιών ή γλώσσας,
• σοβαρό ή εκτεταμένο δερματικό εξάνθημα,
• έντονος οφθαλμικός πόνος,
• αιφνίδια ή σημαντική επιδείνωση της όρασης.

Το οξύ γλαύκωμα κλειστής γωνίας είναι οφθαλμολογικό επείγον και δεν αντιμετωπίζεται απλώς με την εφαρμογή Cosopt στο σπίτι.

20
Τι πρέπει να παρακολουθεί ο ασθενής;

Το γλαύκωμα μπορεί να εξελίσσεται χωρίς εμφανή συμπτώματα. Το γεγονός ότι ο ασθενής «βλέπει καλά» δεν σημαίνει ότι μπορεί να διακόψει το κολλύριο.

Η παρακολούθηση συνήθως βασίζεται σε συνδυασμό:

• μέτρησης ενδοφθάλμιας πίεσης,
• ελέγχου του οπτικού νεύρου,
• οπτικών πεδίων,
• απεικόνισης, όπως OCT, όταν ενδείκνυται,
• αξιολόγησης της ανοχής και της σωστής χρήσης της θεραπείας.

Η καλή συμμόρφωση έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή πρόκειται συνήθως για μακροχρόνια θεραπεία.

21
Συχνές ερωτήσεις

22
Βιβλιογραφία

1. COSOPT 20 mg/ml + 5 mg/ml eye drops – Summary of Product Characteristics (SmPC).
2. COSOPT – Patient Information Leaflet.
3. Γαληνός – COSOPT: δραστικές ουσίες, μορφές και κυκλοφορία στην Ελλάδα.
4. NICE Guideline NG81 – Glaucoma: diagnosis and management.