SARMs: Παρενέργειες και Εξετάσεις Αίματος – Είναι Πράγματι Ασφαλέστερα από τα Αναβολικά;

1Τι είναι τα SARMs;

Τα SARMs είναι μια ομάδα ουσιών που αλληλεπιδρούν με τον ανδρογονικό υποδοχέα, τον ίδιο βασικό κυτταρικό υποδοχέα μέσω του οποίου ασκούν πολλές από τις δράσεις τους η τεστοστερόνη και τα αναβολικά-ανδρογόνα στεροειδή.

Ο πλήρης διεθνής όρος είναι Selective Androgen Receptor Modulators, δηλαδή εκλεκτικοί τροποποιητές του υποδοχέα ανδρογόνων. Επειδή δεν έχει επικρατήσει διεθνώς κάποια επίσημη ελληνική συντομογραφία, στο παρόν άρθρο χρησιμοποιείται το καθιερωμένο «SARMs», πάντοτε με αυτή τη σημασία.

Η αρχική φαρμακολογική ιδέα ήταν ελκυστική: να δημιουργηθούν ουσίες που θα μπορούν να προσφέρουν ορισμένες από τις αναβολικές επιδράσεις των ανδρογόνων στους μύες και στα οστά, με μικρότερη επίδραση σε άλλους ιστούς. Για τον λόγο αυτό έχουν μελετηθεί πειραματικά για καταστάσεις που συνοδεύονται από απώλεια μυϊκής μάζας, λειτουργικό περιορισμό και άλλες παθολογικές καταστάσεις.

Η θεωρητική όμως «εκλεκτικότητα» δεν σημαίνει απόλυτη εκλεκτικότητα. Ο ανδρογονικός υποδοχέας βρίσκεται σε πολλά όργανα και η ενεργοποίησή του συνδέεται με πολύπλοκες ορμονικές και μεταβολικές επιδράσεις.

Τα SARMs που κυκλοφορούν στο διαδίκτυο για αύξηση μυϊκής μάζας ή βελτίωση αθλητικής απόδοσης δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται σαν συνηθισμένα συμπληρώματα διατροφής. Ο Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ (FDA) έχει προειδοποιήσει ειδικά για τη μη ιατρική χρήση τους και επισημαίνει ότι δεν πρόκειται για εγκεκριμένα φάρμακα για bodybuilding ή βελτίωση της αθλητικής απόδοσης.

2Πώς δρουν στον οργανισμό;

Για να κατανοήσουμε τις παρενέργειες, πρέπει πρώτα να κατανοήσουμε ότι τα SARMs δεν είναι ουσίες που δρουν αποκλειστικά στον μυ. Συνδέονται με τον ανδρογονικό υποδοχέα και μπορούν να επηρεάσουν τη γονιδιακή έκφραση και την πρωτεϊνοσύνθεση σε διαφορετικούς ιστούς.

Η δράση αυτή μπορεί να ευνοήσει την αύξηση της άλιπης μάζας σώματος. Σε ελεγχόμενη μελέτη του LGD-4033, για παράδειγμα, παρατηρήθηκε δοσοεξαρτώμενη αύξηση της άλιπης μάζας ακόμη και μέσα σε λίγες εβδομάδες.

Στην ίδια όμως κατεύθυνση εμφανίζονται και συστηματικές επιδράσεις. Η εξωγενής ενεργοποίηση του ανδρογονικού υποδοχέα μπορεί να μεταβάλει τα σήματα του υποθαλάμου και της υπόφυσης προς τους όρχεις. Έτσι μπορεί να μειωθεί η φυσιολογική παραγωγή τεστοστερόνης.

Παράλληλα μπορεί να επηρεαστεί ο μεταβολισμός των λιπιδίων, με χαρακτηριστικό εύρημα σε ορισμένες μελέτες τη μείωση της HDL χοληστερόλης, δηλαδή της λιποπρωτεΐνης υψηλής πυκνότητας.

Η λέξη «εκλεκτικός» επομένως πρέπει να διαβάζεται φαρμακολογικά και όχι ως συνώνυμο του «χωρίς συστηματικές παρενέργειες».

3SARMs και αναβολικά: ποια είναι η διαφορά;

Τα κλασικά αναβολικά-ανδρογόνα στεροειδή (ΑΑΣ) είναι στεροειδείς ουσίες που σχετίζονται δομικά και λειτουργικά με την τεστοστερόνη. Πολλά SARMs, αντίθετα, είναι μη στεροειδείς ενώσεις που σχεδιάστηκαν ώστε να ενεργοποιούν τον ανδρογονικό υποδοχέα με διαφορετικό προφίλ ανά ιστό.

Η βασική ομοιότητα είναι ότι και οι δύο κατηγορίες μπορούν να προκαλέσουν ανδρογονική αναβολική επίδραση και καταστολή του φυσιολογικού ορμονικού άξονα. Η βασική διαφορά είναι ότι τα SARMs αναπτύχθηκαν με στόχο μεγαλύτερη ιστική εκλεκτικότητα.

4Είναι πραγματικά ασφαλέστερα από τα αναβολικά;

Δεν μπορούμε να το υποστηρίξουμε ως γενικό συμπέρασμα.

Σε ορισμένες πρώιμες κλινικές μελέτες συγκεκριμένων SARMs και σε ελεγχόμενες δόσεις, το προφίλ ορισμένων παρενεργειών ήταν διαφορετικό από εκείνο που θα αναμενόταν με κλασικά ανδρογόνα. Αυτό όμως δεν απαντά στο ερώτημα αν ένα προϊόν που αγοράζεται από το διαδίκτυο και χρησιμοποιείται για bodybuilding είναι ασφαλέστερο από ένα ΑΑΣ.

Υπάρχουν τουλάχιστον τέσσερις λόγοι:

• Οι δόσεις της μη ιατρικής χρήσης μπορεί να διαφέρουν σημαντικά από τις δόσεις των κλινικών μελετών.
• Συχνά χρησιμοποιούνται πολλές ουσίες ταυτόχρονα. Έτσι είναι δύσκολο να γνωρίζουμε ποια ουσία προκάλεσε μια εργαστηριακή μεταβολή.
• Η πραγματική σύσταση ενός προϊόντος δεν είναι πάντα αυτή που αναγράφεται στην ετικέτα.
• Τα μακροχρόνια δεδομένα είναι περιορισμένα. Η απουσία πολυετών δεδομένων δεν πρέπει να μεταφράζεται σε απουσία κινδύνου.

Άρα, το σωστό συμπέρασμα δεν είναι «τα SARMs είναι ασφαλή αναβολικά», αλλά ότι πρόκειται για διαφορετική κατηγορία ανδρογονικά δραστικών ουσιών με πραγματικές και όχι πλήρως χαρτογραφημένες παρενέργειες.

5Ostarine, Ligandrol, RAD-140 και άλλες ουσίες

Στο διαδίκτυο συναντώνται συχνά ονομασίες όπως:

• Enobosarm / Ostarine / MK-2866
• LGD-4033 / Ligandrol
• RAD-140
• Andarine / S-4
• S-23
• YK-11

Υπάρχει όμως και ένα σημαντικό πρόβλημα ορολογίας. Ουσίες που συχνά πωλούνται μαζί με τα SARMs ή χαρακτηρίζονται από εμπόρους ως «SARMs» δεν είναι στην πραγματικότητα εκλεκτικοί τροποποιητές του υποδοχέα ανδρογόνων.

Για παράδειγμα, το ibutamoren/MK-677 δρα στον υποδοχέα της γκρελίνης και διεγείρει την έκκριση αυξητικής ορμόνης. Το cardarine/GW501516 δρα σε διαφορετικό πυρηνικό υποδοχέα. Το SR9009 επίσης δεν είναι SARM.

Αυτό έχει πρακτική σημασία. Όταν κάποιος δηλώνει ότι παίρνει «SARMs», ο γιατρός δεν γνωρίζει απαραίτητα ποια φαρμακολογική ουσία έχει πραγματικά χρησιμοποιηθεί. Για σωστή ιατρική αξιολόγηση χρειάζεται όσο γίνεται ακριβέστερη καταγραφή των ονομασιών, των προϊόντων και των υπόλοιπων συμπληρωμάτων ή φαρμάκων.

6Το πρόβλημα της πραγματικής σύστασης των προϊόντων

Αυτό είναι ίσως ένα από τα σημαντικότερα σημεία για την ερμηνεία των εξετάσεων.

Σε δημοσιευμένη εργαστηριακή ανάλυση 44 προϊόντων που πωλούνταν μέσω διαδικτύου ως SARMs, μόνο το 52% περιείχε πράγματι ένα ή περισσότερα SARMs. Το 39% περιείχε άλλο μη εγκεκριμένο φάρμακο, ενώ σε 25% ανιχνεύθηκαν ουσίες που δεν αναγράφονταν στην ετικέτα. Σε 9% δεν ανιχνεύθηκε ενεργή ουσία.

Ακόμη πιο χαρακτηριστικά, μόνο σε 41% των προϊόντων η ποσότητα της δραστικής ουσίας συμφωνούσε με αυτή που αναγραφόταν στην ετικέτα.

Η μελέτη είναι παλαιότερη και δεν σημαίνει ότι τα ίδια ακριβώς ποσοστά ισχύουν για κάθε σημερινό προϊόν. Αποδεικνύει όμως ένα κρίσιμο πρόβλημα: σε μια μη ελεγχόμενη αγορά, το όνομα στην ετικέτα δεν αποτελεί εγγύηση για το περιεχόμενο.

Έτσι, μια απροσδόκητη αύξηση αιματοκρίτη, μια ιδιαίτερα έντονη πτώση της HDL ή μια σοβαρή ορμονική καταστολή μπορεί να σχετίζεται όχι μόνο με το δηλωμένο SARM αλλά και με άλλη, μη δηλωμένη ουσία.

7Καταστολή της φυσικής παραγωγής τεστοστερόνης

Ένας από τους πιο συχνούς μύθους είναι ότι «τα SARMs δεν κλείνουν την τεστοστερόνη όπως τα αναβολικά».

Η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη. Η ενεργοποίηση του ανδρογονικού υποδοχέα από εξωγενή ουσία μπορεί να προκαλέσει αρνητική ανάδραση στον υποθαλαμο-υποφυσιο-γοναδικό άξονα. Το αποτέλεσμα μπορεί να είναι μείωση της ενδογενούς παραγωγής τεστοστερόνης.

Σε ελεγχόμενη μελέτη του LGD-4033 σε υγιείς άνδρες παρατηρήθηκε δοσοεξαρτώμενη καταστολή της ολικής τεστοστερόνης και άλλων ορμονικών δεικτών. Το γεγονός ότι οι μεταβολές μπορεί να είναι αναστρέψιμες μετά τη διακοπή σε μια μικρή και σύντομη κλινική μελέτη δεν επιτρέπει να συμπεράνουμε ότι κάθε χρήστης, κάθε δόση και κάθε προϊόν θα συμπεριφερθεί με τον ίδιο τρόπο.

Μετά τη διακοπή μπορεί να εμφανιστούν:

• κόπωση,
• χαμηλή libido,
• μειωμένη πρωινή στύση,
• δυσκολία στύσης,
• πτώση διάθεσης,
• μείωση δύναμης ή απόδοσης,
• δυσκολία διατήρησης μυϊκής μάζας.

Τα συμπτώματα αυτά δεν αποδεικνύουν από μόνα τους υπογοναδισμό. Χρειάζεται σωστή ορμονική αξιολόγηση.

8Τεστοστερόνη, LH, FSH, SHBG και οιστραδιόλη

Η μέτρηση μόνο της τεστοστερόνης δίνει συχνά ελλιπή εικόνα.

Σε άνδρα με συμπτώματα μετά από χρήση SARMs μπορεί να αξιολογηθούν, ανάλογα με την κλινική εικόνα:

• Ολική τεστοστερόνη, συνήθως πρωινή μέτρηση.
• LH, δηλαδή ωχρινοτρόπος ορμόνη.
• FSH, δηλαδή θυλακιοτρόπος ορμόνη.
• SHBG, η σφαιρίνη που δεσμεύει τις ορμόνες του φύλου.
• Οιστραδιόλη, όταν υπάρχει συγκεκριμένη κλινική ένδειξη.
• Προλακτίνη, όταν υπάρχουν συμπτώματα ή ευρήματα που δικαιολογούν τη μέτρησή της.

Χαμηλή τεστοστερόνη με χαμηλή ή «ακατάλληλα φυσιολογική» LH και FSH μπορεί να είναι συμβατή με καταστολή του άξονα. Η ερμηνεία όμως εξαρτάται από το πότε έγινε η εξέταση, ποια προϊόντα χρησιμοποιήθηκαν, αν έχουν διακοπεί και αν υπάρχουν άλλοι παράγοντες που μειώνουν την τεστοστερόνη.

Η SHBG έχει επίσης σημασία, επειδή μπορεί να μεταβάλλεται και να επηρεάζει τη σχέση μεταξύ ολικής και ελεύθερης τεστοστερόνης.

9Γονιμότητα, libido και σεξουαλική λειτουργία

Η FSH και η LH συμμετέχουν στη φυσιολογική λειτουργία των όρχεων. Επομένως, η καταστολή του ορμονικού άξονα δεν αφορά μόνο την τιμή της τεστοστερόνης.

Ο FDA αναφέρει μεταξύ των αναφερόμενων προβλημάτων που σχετίζονται με SARMs τη σεξουαλική δυσλειτουργία, τη διαταραχή της γονιμότητας και τη μείωση του μεγέθους των όρχεων.

Σε άνδρα που προσπαθεί να αποκτήσει παιδί, η τεστοστερόνη αίματος δεν απαντά στο ερώτημα αν η σπερματογένεση είναι φυσιολογική. Όταν υπάρχει πρόβλημα γονιμότητας ή σχετικό ιστορικό, μπορεί να απαιτηθεί σπερμοδιάγραμμα και εκτίμηση από κατάλληλο ιατρό.

Δεν πρέπει επίσης να θεωρείται ότι μια φυσιολογική libido σημαίνει ότι ο ορμονικός άξονας λειτουργεί φυσιολογικά. Αντίστροφα, χαμηλή libido δεν σημαίνει υποχρεωτικά ότι η τεστοστερόνη είναι χαμηλή, καθώς επηρεάζεται από πολλούς σωματικούς και ψυχολογικούς παράγοντες.

10Ήπαρ: AST, ALT, GGT, ALP και χολερυθρίνη

Η ηπατική βλάβη αποτελεί μία από τις σημαντικότερες καταγεγραμμένες επιπλοκές της μη ιατρικής χρήσης SARMs.

Έχουν δημοσιευθεί περιστατικά φαρμακευτικής ηπατικής βλάβης με ουσίες όπως ligandrol, ostarine και RAD-140. Σε αρκετές περιπτώσεις η εικόνα ήταν χολοστατική, με έντονο ίκτερο και σημαντική αύξηση της χολερυθρίνης.

Οι βασικές εξετάσεις περιλαμβάνουν:

• ALT – αμινοτρανσφεράση της αλανίνης.
• AST – ασπαρτική αμινοτρανσφεράση.
• GGT – γ-γλουταμυλοτρανσφεράση.
• ALP – αλκαλική φωσφατάση.
• Ολική και άμεση χολερυθρίνη.

Η AST έχει μια ιδιαίτερη παγίδα στους αθλούμενους: δεν προέρχεται αποκλειστικά από το ήπαρ. Μπορεί να αυξηθεί και από έντονη μυϊκή καταπόνηση. Για αυτό η ταυτόχρονη γνώση της CK, του ιστορικού άσκησης, της ALT, της GGT και της χολερυθρίνης βοηθά στην ερμηνεία.

Από την άλλη πλευρά, η απουσία πολύ υψηλών τρανσαμινασών δεν αποκλείει σοβαρή χολοστατική βλάβη. Σε δημοσιευμένες περιπτώσεις η χολερυθρίνη συνέχισε να αυξάνεται ενώ οι τρανσαμινάσες είχαν αρχίσει να μειώνονται.

Συμπτώματα όπως κιτρίνισμα ματιών ή δέρματος, πολύ σκούρα ούρα, έντονος κνησμός, ανοιχτόχρωμα κόπρανα, ναυτία ή πόνος στο δεξιό άνω μέρος της κοιλιάς χρειάζονται ιατρική αξιολόγηση και όχι απλώς επανάληψη των εξετάσεων μετά από εβδομάδες.

11Χοληστερόλη και καρδιαγγειακός κίνδυνος

Το λιπιδαιμικό προφίλ είναι μία από τις πιο χρήσιμες εργαστηριακές εξετάσεις όταν υπάρχει έκθεση σε ανδρογονικά δραστικές ουσίες.

Σε κλινικές μελέτες συγκεκριμένων SARMs έχει παρατηρηθεί μείωση της HDL χοληστερόλης. Η HDL είναι η λιποπρωτεΐνη υψηλής πυκνότητας, γνωστή συχνά ως «καλή χοληστερόλη».

Ο βασικός έλεγχος περιλαμβάνει:

• ολική χοληστερόλη,
• LDL χοληστερόλη – λιποπρωτεΐνη χαμηλής πυκνότητας,
• HDL χοληστερόλη,
• τριγλυκερίδια.

Σε επιλεγμένες περιπτώσεις μπορεί να έχει αξία και η απολιποπρωτεΐνη Β (ApoB), ανάλογα με το συνολικό καρδιαγγειακό προφίλ.

Δεν πρέπει να περιμένουμε οπωσδήποτε «υψηλή ολική χοληστερόλη». Ένας άνθρωπος μπορεί να έχει σχετικά φυσιολογική ολική χοληστερόλη αλλά σημαντική μείωση της HDL ή δυσμενέστερη σχέση μεταξύ αθηρογόνων και προστατευτικών λιποπρωτεϊνών.

Ο FDA έχει συμπεριλάβει στις προειδοποιήσεις του για SARMs πιθανό αυξημένο κίνδυνο εμφράγματος και αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου. Δεν έχουμε όμως τις ίδιες πολυετείς μελέτες κλινικών συμβαμάτων που διαθέτουμε για πολλά εγκεκριμένα φάρμακα. Αυτή η αβεβαιότητα δεν είναι στοιχείο ασφάλειας· αποτελεί επιπλέον λόγο προσοχής.

12Γενική αίματος και αιματοκρίτης

Η αύξηση του αιματοκρίτη είναι πολύ καλά αναγνωρισμένη με την τεστοστερόνη και αρκετά αναβολικά-ανδρογόνα στεροειδή. Για τα SARMs η έκταση αυτού του κινδύνου δεν είναι τόσο καλά καθορισμένη και δεν πρέπει να θεωρούμε αυτομάτως ότι προκαλούν την ίδια ερυθροκυττάρωση.

Παρόλα αυτά, η γενική αίματος αποτελεί χρήσιμο μέρος ενός ευρύτερου ελέγχου, ιδιαίτερα επειδή ένα προϊόν διαδικτύου μπορεί να περιέχει διαφορετικές ή πρόσθετες ανδρογονικά δραστικές ουσίες.

Εξετάζονται:

• αιμοσφαιρίνη,
• αιματοκρίτης,
• αριθμός ερυθρών αιμοσφαιρίων,
• λευκά αιμοσφαίρια,
• αιμοπετάλια.

Αν ο αιματοκρίτης είναι αυξημένος, δεν πρέπει να αποδίδεται αυτόματα στο προϊόν. Αφυδάτωση, κάπνισμα, υπνική άπνοια, χρόνια υποξία, παραμονή σε μεγάλο υψόμετρο και άλλες αιτίες μπορούν επίσης να τον αυξήσουν.

Το εύρημα χρειάζεται αξιολόγηση στο σωστό κλινικό πλαίσιο και όχι αυτοσχέδιες παρεμβάσεις με στόχο απλώς να «πέσει ο αριθμός».

13Κρεατινίνη, eGFR και νεφρική λειτουργία

Η κρεατινίνη είναι ιδιαίτερα δύσκολη στην ερμηνεία σε άτομα με μεγάλη μυϊκή μάζα, έντονη άσκηση ή λήψη κρεατίνης.

Μια μικρή αύξηση της κρεατινίνης δεν σημαίνει αυτόματα νεφρική βλάβη. Η τιμή επηρεάζεται από τη μυϊκή μάζα, την ενυδάτωση, την πρόσφατη άσκηση, τη διατροφή και άλλους παράγοντες.

Στον βασικό έλεγχο μπορούν να περιλαμβάνονται:

• κρεατινίνη,
• εκτιμώμενος ρυθμός σπειραματικής διήθησης – eGFR,
• ουρία όταν υπάρχει σχετική ένδειξη,
• ηλεκτρολύτες ανάλογα με την κλινική κατάσταση.

Σε άτομα με ιδιαίτερα μεγάλη μυϊκή μάζα ή όταν η κρεατινίνη δημιουργεί αμφιβολίες, ο γιατρός μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να χρησιμοποιήσει και κυστατίνη C για συμπληρωματική αξιολόγηση της νεφρικής λειτουργίας.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η κυστατίνη C χρειάζεται σε κάθε χρήστη SARMs. Είναι συμπληρωματικός δείκτης όταν υπάρχει συγκεκριμένο ερώτημα.

Σοβαρή ηπατική βλάβη με πολύ υψηλή χολερυθρίνη μπορεί σε σπάνιες περιπτώσεις να συνοδεύεται και από νεφρική δυσλειτουργία. Για αυτό αύξηση κρεατινίνης μαζί με ίκτερο δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται σαν απλή συνέπεια γυμναστικής ή κρεατίνης.

14CK και έντονη προπόνηση

Η κρεατινική κινάση (CK ή CPK) είναι μυϊκό ένζυμο και μπορεί να αυξηθεί πολύ μετά από έντονη άσκηση, ειδικά μετά από προπόνηση με βάρη, έκκεντρη άσκηση ή ασυνήθιστα μεγάλο φορτίο.

Δεν αποτελεί επομένως ειδικό δείκτη τοξικότητας από SARMs.

Παρόλα αυτά έχει πρακτική αξία όταν:

• η AST είναι αυξημένη και θέλουμε να αξιολογήσουμε πιθανή μυϊκή συμμετοχή,
• υπάρχουν έντονοι μυϊκοί πόνοι ή αδυναμία,
• τα ούρα έχουν γίνει πολύ σκούρα μετά από εξαντλητική προπόνηση,
• υπάρχει ανησυχία για σημαντική μυϊκή βλάβη.

Η CK πρέπει πάντοτε να ερμηνεύεται σε σχέση με την άσκηση των προηγούμενων ημερών και τα συμπτώματα. Δεν υπάρχει ένας αριθμός που να ερμηνεύεται ανεξάρτητα από το κλινικό πλαίσιο.

Πολύ υψηλή CK μαζί με έντονο μυϊκό πόνο, αδυναμία, μειωμένη παραγωγή ούρων ή σκουρόχρωμα ούρα χρειάζεται άμεση ιατρική εκτίμηση.

15Σάκχαρο, μεταβολισμός και άλλες εξετάσεις

Δεν υπάρχει ένα μοναδικό «πακέτο SARMs» που να είναι επιστημονικά σωστό για όλους. Οι εξετάσεις πρέπει να προσαρμόζονται στο ιστορικό.

Ανάλογα με την ηλικία, το βάρος, το οικογενειακό ιστορικό και τις ουσίες που έχουν χρησιμοποιηθεί, μπορεί να είναι χρήσιμα:

• γλυκόζη νηστείας,
• γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη HbA1c,
• ηλεκτρολύτες,
• αλβουμίνη,
• ολικές πρωτεΐνες.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν μαζί με τα SARMs λαμβάνονται ουσίες που δεν είναι SARMs, όπως MK-677, επειδή το μεταβολικό τους προφίλ είναι διαφορετικό.

Η απλή λέξη «stack» δεν είναι ιατρική διάγνωση. Για σωστή αξιολόγηση πρέπει να γνωρίζουμε κάθε ουσία ξεχωριστά.

16SARMs στις γυναίκες

Η αντίληψη ότι τα SARMs είναι ασφαλής τρόπος αναβολικής ενίσχυσης για γυναίκες επειδή είναι «εκλεκτικά» δεν υποστηρίζεται από επαρκή δεδομένα.

Οι ανδρογονικοί υποδοχείς υπάρχουν και στο γυναικείο σώμα. Η εξωγενής ανδρογονική διέγερση μπορεί θεωρητικά και κλινικά να επηρεάσει χαρακτηριστικά όπως:

• ακμή,
• τριχοφυΐα,
• κύκλο περιόδου,
• τριχόπτωση,
• λιπίδια,
• ηπατική λειτουργία.

Ορισμένες ανδρογονικές μεταβολές μπορεί να μην είναι πλήρως αναστρέψιμες. Τα δεδομένα μη ιατρικής χρήσης σε γυναίκες είναι περιορισμένα και αυτό καθιστά ακόμη πιο προβληματικό τον ισχυρισμό περί ασφάλειας.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στην εγκυμοσύνη ή όταν υπάρχει πιθανότητα εγκυμοσύνης. Τα προϊόντα αυτά δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως αθώα συμπληρώματα.

17Έφηβοι και νεαροί ενήλικες

Ο FDA έχει εκδώσει ειδική προειδοποίηση για την προώθηση SARMs σε εφήβους και νεαρούς ενήλικες μέσω κοινωνικών δικτύων.

Αυτό είναι σημαντικό επειδή το μήνυμα στο διαδίκτυο συχνά παρουσιάζει τις ουσίες ως ενδιάμεση λύση: «ισχυρότερες από συμπλήρωμα, αλλά ασφαλέστερες από στεροειδή». Η απλοποίηση αυτή είναι επιστημονικά προβληματική.

Σε νεαρή ηλικία η παρέμβαση στον φυσιολογικό ορμονικό άξονα, η έκθεση σε μη εγκεκριμένες ουσίες, το άγνωστο περιεχόμενο προϊόντων και η πιθανότητα συνδυασμού πολλών ουσιών δημιουργούν ιδιαίτερο λόγο ανησυχίας.

Το γεγονός ότι ένα προϊόν πωλείται σε ιστοσελίδα fitness, σε συσκευασία που μοιάζει με συμπλήρωμα ή με την ένδειξη «μόνο για ερευνητική χρήση» δεν το καθιστά ασφαλές για ανθρώπινη χρήση.

18Αθλητές και έλεγχος ντόπινγκ

Για αθλητές που υπόκεινται σε ελέγχους αντιντόπινγκ υπάρχει και δεύτερο, ανεξάρτητο ζήτημα.

Η Παγκόσμια Υπηρεσία Αντιντόπινγκ (WADA) περιλαμβάνει τους εκλεκτικούς τροποποιητές του υποδοχέα ανδρογόνων στην κατηγορία των αναβολικών παραγόντων. Στον κατάλογο απαγορευμένων ουσιών του 2026 περιλαμβάνονται παραδείγματα όπως andarine, enobosarm/ostarine, LGD-4033/ligandrol, RAD-140, S-23 και YK-11.

Η απαγόρευση αφορά ουσίες που είναι απαγορευμένες ανά πάσα στιγμή, όχι μόνο την ημέρα ενός αγώνα.

Επιπλέον, η λανθασμένη επισήμανση ενός προϊόντος δεν προστατεύει απαραίτητα τον αθλητή από ένα θετικό αποτέλεσμα. Για αυτό τα προϊόντα αμφίβολης προέλευσης αποτελούν ιδιαίτερο κίνδυνο για όσους συμμετέχουν σε οργανωμένο αθλητισμό.

19Ποιες εξετάσεις αίματος έχουν πρακτική αξία;

Δεν υπάρχει επίσημο, καθολικό εργαστηριακό πρωτόκολλο που να μετατρέπει τη μη ιατρική χρήση SARMs σε ασφαλή πρακτική. Όταν όμως κάποιος έχει ήδη εκτεθεί και ζητά ιατρική αξιολόγηση, ο εργαστηριακός έλεγχος μπορεί να βοηθήσει στην αναζήτηση επιπλοκών.

Η αρτηριακή πίεση, το σωματικό βάρος, τα συμπτώματα και το πλήρες ιστορικό είναι εξίσου σημαντικά με τις αιματολογικές τιμές.

Σε ειδικές περιπτώσεις μπορεί να απαιτούνται πρόσθετες εξετάσεις, αλλά η λογική «όσο περισσότερες εξετάσεις τόσο ασφαλέστερη η χρήση» είναι λανθασμένη. Οι εξετάσεις είναι εργαλείο ανίχνευσης προβλημάτων, όχι προστατευτικό μέσο απέναντι σε μια μη εγκεκριμένη ουσία.

20Πότε επαναλαμβάνονται οι εξετάσεις;

Δεν υπάρχει ένα ασφαλές χρονοδιάγραμμα τύπου «κάνε αυτές τις εξετάσεις κάθε Χ εβδομάδες και είσαι καλυμμένος».

Η κατάλληλη χρονική στιγμή εξαρτάται από:

• την ουσία που χρησιμοποιήθηκε,
• τη διάρκεια έκθεσης,
• το πότε έγινε η διακοπή,
• τα συμπτώματα,
• τις προηγούμενες τιμές,
• ταυτόχρονα φάρμακα ή συμπληρώματα,
• υποκείμενα νοσήματα.

Αν υπάρχει διαθέσιμος εργαστηριακός έλεγχος πριν από την έκθεση, είναι εξαιρετικά χρήσιμος ως σημείο σύγκρισης. Αν κάποιος έχει ήδη χρησιμοποιήσει SARMs, ο γιατρός μπορεί να κρίνει αν χρειάζεται άμεσος έλεγχος και πότε πρέπει να επαναληφθούν συγκεκριμένες εξετάσεις μετά τη διακοπή.

Η ορμονική αποκατάσταση δεν κρίνεται από το πώς αισθάνεται κάποιος τις πρώτες ημέρες. Αντίστοιχα, μια ηπατική βλάβη μπορεί να εξελίσσεται ακόμη και μετά τη διακοπή της υπεύθυνης ουσίας.

Ιδιαίτερα όταν υπάρχει ίκτερος, σημαντική αύξηση χολερυθρίνης, σοβαρή διαταραχή λιπιδίων ή επίμονη χαμηλή τεστοστερόνη με συμπτώματα, η παρακολούθηση πρέπει να καθορίζεται ιατρικά.

21Ποια συμπτώματα χρειάζονται άμεση αξιολόγηση;

Οι εξετάσεις αίματος έχουν μεγάλη αξία, αλλά υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες δεν πρέπει να περιμένει κάποιος απλώς να «δει τις τιμές».

Χρειάζεται άμεση ιατρική αξιολόγηση όταν εμφανίζονται:

• κιτρίνισμα στα μάτια ή στο δέρμα,
• σκούρα ούρα χωρίς προφανή εξήγηση,
• έντονος γενικευμένος κνησμός μαζί με μεταβολή χρώματος ούρων ή δέρματος,
• έντονος ή επίμονος πόνος στο στήθος,
• δύσπνοια,
• λιποθυμία ή έντονη αδυναμία,
• ξαφνική αδυναμία ή μούδιασμα στη μία πλευρά του σώματος,
• σοβαρός μυϊκός πόνος με πολύ σκούρα ούρα ή μειωμένη διούρηση,
• έντονες ψυχικές ή νευρολογικές μεταβολές.

Η ύπαρξη φυσιολογικών εξετάσεων πριν από λίγες εβδομάδες δεν αποκλείει νέο πρόβλημα.

22Τι πρέπει να κρατήσουμε;

Τα SARMs δημιουργήθηκαν ως φαρμακολογική προσπάθεια να διαχωριστούν σε κάποιο βαθμό οι αναβολικές από τις ανεπιθύμητες ανδρογονικές δράσεις. Αυτή η επιστημονική ιδέα όμως έχει μετατραπεί στο διαδίκτυο σε έναν πολύ πιο απόλυτο ισχυρισμό: ότι είναι περίπου «αναβολικά χωρίς τις παρενέργειες των αναβολικών».

Αυτός ο ισχυρισμός δεν τεκμηριώνεται.

Τα σημαντικότερα σημεία είναι:

• Τα SARMs μπορούν να καταστείλουν τη φυσική παραγωγή τεστοστερόνης.
• Μπορούν να επηρεάσουν το λιπιδαιμικό προφίλ, ιδιαίτερα την HDL.
• Έχουν καταγραφεί περιστατικά σοβαρής ηπατικής βλάβης και χολοστατικού ίκτερου.
• Η πραγματική μακροχρόνια καρδιαγγειακή ασφάλεια της μη ιατρικής χρήσης παραμένει ανεπαρκώς καθορισμένη.
• Τα προϊόντα του διαδικτύου μπορεί να είναι λανθασμένα επισημασμένα ή να περιέχουν διαφορετικές ουσίες.
• Τα SARMs είναι απαγορευμένες ουσίες στον αθλητισμό σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Κώδικα Αντιντόπινγκ.
• Μια φυσιολογική γενική αίματος ή φυσιολογικά ηπατικά ένζυμα δεν αποτελούν πιστοποιητικό ασφάλειας.

Αν κάποιος έχει ήδη χρησιμοποιήσει τέτοιο προϊόν, το σημαντικότερο για την ιατρική αξιολόγηση είναι να αναφέρει με ακρίβεια τι πήρε, για πόσο χρονικό διάστημα, ποια άλλα προϊόντα χρησιμοποίησε και πότε σταμάτησε. Η απόκρυψη της χρήσης δυσκολεύει σημαντικά την ερμηνεία μιας αύξησης τρανσαμινασών, μιας πτώσης τεστοστερόνης ή μιας μεταβολής της χοληστερόλης.

Συχνές ερωτήσεις για τα SARMs

Βιβλιογραφία

1. U.S. Food and Drug Administration. FDA Warns of Use of Selective Androgen Receptor Modulators (SARMs) Among Teens, Young Adults.
2. Van Wagoner RM, Eichner A, Bhasin S, Deuster PA, Eichner D. Chemical Composition and Labeling of Substances Marketed as Selective Androgen Receptor Modulators and Sold via the Internet. JAMA. 2017;318(20):2004-2010.
3. Basaria S, Collins L, Dillon EL, et al. The Safety, Pharmacokinetics, and Effects of LGD-4033, a Novel Nonsteroidal Oral Selective Androgen Receptor Modulator, in Healthy Young Men. J Gerontol A Biol Sci Med Sci. 2013;68(1):87-95.
4. Vignali JD, Pak KC, Beverley HR, et al. Systematic Review of Safety of Selective Androgen Receptor Modulators in Healthy Adults: Implications for Recreational Users. J Xenobiot. 2023;13:218-236.
5. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases, LiverTox. Selective Androgen Receptor Modulators. NCBI Bookshelf.
6. Leciejewska N, Jędrejko K, Gómez-Renaud VM, et al. Selective androgen receptor modulator use and related adverse events including drug-induced liver injury: analysis of suspected cases. Eur J Clin Pharmacol. 2024;80:185-202.
7. Nash E, Nicoll A, Batt N, et al. Drug-induced liver injury from selective androgen receptor modulators, anabolic-androgenic steroids and bodybuilding supplements in Australia. Aliment Pharmacol Ther. 2024;59:953-961.
8. World Anti-Doping Agency. The 2026 Prohibited List – International Standard.