Imuran (Αζαθειοπρίνη): Εξετάσεις Αίματος, Λευκά, Ήπαρ, TPMT και Παρενέργειες

Τελευταία ενημέρωση:
14 Αυγούστου 2026

Το Imuran (αζαθειοπρίνη) είναι ανοσοκατασταλτικό φάρμακο που χρησιμοποιείται σε μεταμοσχεύσεις και σε αρκετά αυτοάνοσα ή χρόνια φλεγμονώδη νοσήματα. Σε αντίθεση όμως με πολλά φάρμακα, η ασφαλής χρήση του συνδέεται άμεσα με τις εξετάσεις αίματος: λευκά αιμοσφαίρια, ουδετερόφιλα, αιμοπετάλια και ηπατικά ένζυμα μπορεί να μεταβληθούν κατά τη διάρκεια της θεραπείας.

Για αυτό, όταν ένας ασθενής λαμβάνει αζαθειοπρίνη, δεν αρκεί να γνωρίζουμε μόνο αν η τελευταία γενική αίματος είναι «φυσιολογική». Εξίσου σημαντικά είναι η πορεία των αποτελεσμάτων στον χρόνο, η δόση, τυχόν πρόσφατη αλλαγή της θεραπείας και οι συγχορηγούμενες ουσίες — ιδιαίτερα φάρμακα όπως η αλλοπουρινόλη.

Υπάρχει επίσης ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον κομμάτι εξατομικευμένης ιατρικής: τα γονίδια TPMT και NUDT15. Ορισμένες παραλλαγές τους μπορούν να αυξήσουν σημαντικά τον κίνδυνο σοβαρής μυελοκαταστολής με συνήθεις δόσεις αζαθειοπρίνης.

1

Τι είναι το Imuran και πότε χρησιμοποιείται

Το Imuran είναι εμπορική ονομασία της αζαθειοπρίνης (azathioprine), ενός ανοσοκατασταλτικού φαρμάκου της κατηγορίας των θειοπουρινών. Μετά τη χορήγησή της μετατρέπεται σε 6-μερκαπτοπουρίνη και στη συνέχεια σε ενεργούς μεταβολίτες που επηρεάζουν τον πολλαπλασιασμό κυττάρων του ανοσοποιητικού συστήματος.

Στην Ελλάδα διατίθενται σκευάσματα αζαθειοπρίνης των 50 mg, ενώ το Imuran αποτελεί μία από τις γνωστές εμπορικές ονομασίες της δραστικής ουσίας.

Η αζαθειοπρίνη μπορεί να χρησιμοποιηθεί, ανάλογα με το θεραπευτικό πρωτόκολλο, σε:

• μεταμόσχευση οργάνων για καταστολή της ανοσολογικής απόρριψης,
• ρευματοειδή αρθρίτιδα,
• νόσο Crohn και ελκώδη κολίτιδα,
• συστηματικό ερυθηματώδη λύκο,
• αυτοάνοση ηπατίτιδα,
• ορισμένες αγγειίτιδες,
• δερματομυοσίτιδα ή πολυμυοσίτιδα,
• και άλλες ανοσολογικές παθήσεις όταν υπάρχει συγκεκριμένη ιατρική ένδειξη.

Δεν είναι συνήθως φάρμακο με άμεσο αποτέλεσμα. Σε αρκετές αυτοάνοσες παθήσεις μπορεί να απαιτηθούν εβδομάδες ή μήνες έως ότου γίνει εμφανές το πλήρες θεραπευτικό όφελος.

2

Ποιες εξετάσεις χρειάζονται με αζαθειοπρίνη

Η εργαστηριακή παρακολούθηση του Imuran έχει κυρίως δύο στόχους:

να αναγνωριστεί έγκαιρα η μυελοκαταστολή και να εντοπιστεί πιθανή ηπατική τοξικότητα.

Δεν σημαίνει ότι κάθε ασθενής χρειάζεται κάθε πιθανή εξέταση σε κάθε αιμοληψία. Η γενική αίματος και οι ηπατικές εξετάσεις αποτελούν τον βασικό κορμό, ενώ οι υπόλοιπες εξετάσεις εξατομικεύονται.

3

Κάθε πότε γίνεται η γενική αίματος

Η στενότερη παρακολούθηση απαιτείται κατά την έναρξη της θεραπείας και μετά από σημαντικές μεταβολές της δόσης.

Στην ευρωπαϊκή Περίληψη Χαρακτηριστικών Προϊόντος προτείνεται κατά τις πρώτες 8 εβδομάδες πλήρης γενική αίματος, συμπεριλαμβανομένων των αιμοπεταλίων, κάθε εβδομάδα. Ακόμη συχνότερη παρακολούθηση μπορεί να χρειαστεί όταν χρησιμοποιούνται υψηλές δόσεις ή όταν υπάρχει σοβαρή νεφρική ή ηπατική δυσλειτουργία.

Αργότερα, εφόσον η θεραπεία έχει σταθεροποιηθεί, ο έλεγχος μπορεί να γίνει αραιότερος. Η ίδια ΠΧΠ αναφέρει επανάληψη μηνιαίως ή τουλάχιστον σε διαστήματα που δεν υπερβαίνουν τους τρεις μήνες.

4

Λευκά και ουδετερόφιλα: γιατί μπορεί να πέσουν

Η σημαντικότερη αιματολογική ανεπιθύμητη ενέργεια της αζαθειοπρίνης είναι η καταστολή του μυελού των οστών.

Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε:

• λευκοπενία,
• ουδετεροπενία,
• θρομβοπενία,
• αναιμία,
• και σπανιότερα σοβαρή πανκυτταροπενία.

Το συνολικό WBC δεν δίνει πάντα ολόκληρη την εικόνα. Σε ασθενή που λαμβάνει αζαθειοπρίνη έχει ιδιαίτερη σημασία να γνωρίζουμε και τον απόλυτο αριθμό ουδετεροφίλων, επειδή μια δυσανάλογη πτώση των ουδετεροφίλων μπορεί να έχει μεγαλύτερη κλινική σημασία από μια σχετικά μικρή πτώση του συνολικού WBC.

Ο κίνδυνος γίνεται μεγαλύτερος όταν υπάρχουν παράγοντες όπως μειωμένη TPMT ή NUDT15 δραστηριότητα, αλληλεπιδράσεις με άλλα φάρμακα ή συνδυασμός με άλλους μυελοκατασταλτικούς παράγοντες.

5

Αιμοπετάλια, αιμοσφαιρίνη και MCV

Η μυελοκαταστολή δεν αφορά μόνο τα λευκά. Για αυτό στη γενική αίματος αξιολογούνται παράλληλα τα αιμοπετάλια και η αιμοσφαιρίνη.

Μείωση των αιμοπεταλίων μπορεί να εκδηλωθεί κλινικά με ευκολότερες μελανιές, πετέχειες ή ασυνήθιστη αιμορραγία, ενώ πτώση της αιμοσφαιρίνης μπορεί να συνοδεύεται από κόπωση, αδυναμία ή δύσπνοια.

Κατά τη θεραπεία με θειοπουρίνες μπορεί επίσης να παρατηρηθεί αύξηση του MCV. Ωστόσο, μια μακροκυττάρωση δεν πρέπει να αποδίδεται αυτόματα στην αζαθειοπρίνη.

Ανάλογα με το ιστορικό μπορεί να χρειάζεται να αποκλειστούν:

• έλλειψη βιταμίνης Β12,
• έλλειψη φυλλικού οξέος,
• ηπατική νόσος,
• κατανάλωση αλκοόλ,
• υποθυρεοειδισμός,
• και άλλα φάρμακα.

6

Γιατί έχει σημασία η τάση των αποτελεσμάτων

Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο χρήσιμο εργαστηριακό σημείο του άρθρου.

Ένα αποτέλεσμα δεν πρέπει να διαβάζεται απομονωμένα. Για παράδειγμα, ένας ασθενής μπορεί πριν από την αζαθειοπρίνη να έχει:

WBC 7.200 → 5.900 → 4.700 → 3.900 /μL

Ακόμη και αν μία από τις ενδιάμεσες τιμές βρίσκεται μέσα στα όρια αναφοράς του εργαστηρίου, η σταθερή πτωτική τάση μετά την έναρξη ή αύξηση της θεραπείας αποτελεί πληροφορία που δεν πρέπει να αγνοείται.

Το ίδιο ισχύει για:

• ουδετερόφιλα,
• αιμοπετάλια,
• αιμοσφαιρίνη,
• ALT και AST.

7

ALT, AST και έλεγχος του ήπατος

Η αζαθειοπρίνη μπορεί να προκαλέσει ηπατοτοξικότητα και για αυτό οι εξετάσεις ηπατικής λειτουργίας αποτελούν σημαντικό μέρος της παρακολούθησης.

Συνήθως αξιολογούνται:

• ALT,
• AST,
• ALP,
• χολερυθρίνη,
• και η συνολική κλινική εικόνα.

Μία μικρή παροδική αύξηση των τρανσαμινασών δεν έχει την ίδια σημασία με μία επίμονη ή προοδευτική μεταβολή. Πριν αποδοθεί ένα αποτέλεσμα στο Imuran πρέπει να εξεταστούν και άλλα πιθανά αίτια, όπως λιπώδης νόσος του ήπατος, αλκοόλ, λοιμώξεις, άλλα φάρμακα ή προϋπάρχουσα ηπατική νόσος.

Έχουν επίσης αναφερθεί σπανιότερες σοβαρές ηπατικές επιπλοκές, μεταξύ των οποίων μη κιρρωτική πυλαία υπέρταση / portosinusoidal vascular disease.

8

TPMT και NUDT15: τι δείχνουν πραγματικά

Οι εξετάσεις TPMT και NUDT15 αποτελούν ένα από τα πιο ενδιαφέροντα παραδείγματα φαρμακογενετικής στην καθημερινή ιατρική.

Τα δύο ένζυμα επηρεάζουν τον μεταβολισμό των θειοπουρινών. Ορισμένες κληρονομικές παραλλαγές οδηγούν σε μειωμένη ή πολύ χαμηλή λειτουργία τους, με αποτέλεσμα οι συνηθισμένες δόσεις αζαθειοπρίνης να μπορούν να προκαλέσουν πολύ μεγαλύτερη έκθεση σε δραστικούς μεταβολίτες.

Το αποτέλεσμα μπορεί να είναι σοβαρή:

• λευκοπενία,
• ουδετεροπενία,
• ή γενικότερη μυελοκαταστολή.

Για το TPMT μπορεί να χρησιμοποιηθεί γονιδιακός έλεγχος ή, σε κατάλληλες περιπτώσεις, μέτρηση της ενζυμικής δραστηριότητας. Για το NUDT15 χρησιμοποιείται γονιδιακός έλεγχος.

Οι νεότερες οδηγίες CPIC προσαρμόζουν την αρχική δοσολογική στρατηγική ανάλογα με τον συνδυασμό φαινοτύπων TPMT και NUDT15. Οι ασθενείς με ενδιάμεσο μεταβολισμό μπορεί να χρειάζονται χαμηλότερη αρχική δόση, ενώ οι poor metabolizers μπορεί να χρειάζονται πολύ μεγαλύτερη μείωση ή διαφορετική θεραπευτική προσέγγιση.

Μία ακόμη πρακτική λεπτομέρεια: πρόσφατη μετάγγιση αίματος μπορεί να επηρεάσει την αξιοπιστία μιας φαινοτυπικής μέτρησης TPMT στα ερυθρά αιμοσφαίρια. Για αυτό πρέπει να είναι γνωστό το σχετικό ιστορικό.

9

Imuran και αλλοπουρινόλη: η αλληλεπίδραση που πρέπει να γνωρίζουμε

Η αλλοπουρινόλη, που χρησιμοποιείται κυρίως για την υπερουριχαιμία και την ουρική αρθρίτιδα, αποτελεί μία από τις σημαντικότερες αλληλεπιδράσεις της αζαθειοπρίνης.

Η αλλοπουρινόλη αναστέλλει την ξανθινοξειδάση, έναν από τους μηχανισμούς αδρανοποίησης της 6-μερκαπτοπουρίνης. Εάν δοθούν οι συνηθισμένες δόσεις αζαθειοπρίνης χωρίς προσαρμογή, μπορεί να αυξηθεί πολύ ο κίνδυνος σοβαρής αιματολογικής τοξικότητας.

Αυτό δεν σημαίνει ότι ο συνδυασμός είναι πάντοτε απαγορευμένος. Σε ορισμένα εξειδικευμένα θεραπευτικά πρωτόκολλα χρησιμοποιείται σκόπιμα χαμηλή δόση αζαθειοπρίνης μαζί με αλλοπουρινόλη. Πρόκειται όμως για εντελώς διαφορετική στρατηγική από την απλή συγχορήγηση δύο φαρμάκων χωρίς προσαρμογή.

Για το febuxostat, η συγχορήγηση με αζαθειοπρίνη γενικά δεν συνιστάται, επειδή δεν υπάρχει επαρκώς καθορισμένη ασφαλής προσαρμογή της δόσης.

10

Άλλες σημαντικές αλληλεπιδράσεις

Εκτός από την αλλοπουρινόλη, υπάρχουν αρκετά φάρμακα που μπορούν να επηρεάσουν την ασφάλεια ή τη δράση της αζαθειοπρίνης.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται με:

• μεσαλαζίνη, ολσαλαζίνη και σουλφασαλαζίνη, οι οποίες μπορούν να επηρεάσουν τη δραστηριότητα TPMT,
• ριμπαβιρίνη, της οποίας ο συνδυασμός με αζαθειοπρίνη δεν συνιστάται λόγω κινδύνου σοβαρής μυελοκαταστολής,
• τριμεθοπρίμη/σουλφαμεθοξαζόλη και άλλα δυνητικά μυελοκατασταλτικά φάρμακα,
• βαρφαρίνη ή ασενοκουμαρόλη, επειδή έχει αναφερθεί μείωση της αντιπηκτικής δράσης και μπορεί να απαιτείται στενότερη παρακολούθηση INR,
• άλλα ανοσοκατασταλτικά ή κυτταροτοξικά φάρμακα.

Η πλήρης λίστα φαρμάκων και συμπληρωμάτων πρέπει να είναι γνωστή στον θεράποντα, ακόμη και όταν ένα φάρμακο φαίνεται άσχετο με την πάθηση για την οποία χορηγείται η αζαθειοπρίνη.

11

Λοιμώξεις, ανοσοκαταστολή και εμβόλια

Η αζαθειοπρίνη μειώνει τη δραστηριότητα του ανοσοποιητικού συστήματος. Αυτό είναι μέρος της θεραπευτικής της δράσης, αλλά παράλληλα μπορεί να αυξήσει την ευαισθησία σε λοιμώξεις.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η συνύπαρξη:

• πυρετού,
• επίμονου πονόλαιμου,
• επαναλαμβανόμενων λοιμώξεων,
• και χαμηλών λευκών ή ουδετεροφίλων.

Σε ασθενείς με προηγούμενη λοίμωξη από ηπατίτιδα Β, η ανοσοκαταστολή μπορεί να συνδέεται με κίνδυνο επανενεργοποίησης, επομένως η εκτίμηση του ιστορικού και ο κατάλληλος προθεραπευτικός έλεγχος μπορεί να έχουν σημασία ανάλογα με το κλινικό πλαίσιο.

Τα ζώντα εξασθενημένα εμβόλια χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή. Η ευρωπαϊκή ΠΧΠ συνιστά να αποφεύγονται κατά τη διάρκεια της θεραπείας και μέχρι τουλάχιστον τρεις μήνες μετά το τέλος της.

12

Παρενέργειες που χρειάζονται γρήγορη αξιολόγηση

Οι περισσότερες ανεπιθύμητες ενέργειες δεν έχουν την ίδια βαρύτητα. Υπάρχουν όμως συμπτώματα που δεν πρέπει να περιμένουν τον επόμενο προγραμματισμένο αιματολογικό έλεγχο.

Επικοινωνία με τον θεράποντα χρειάζεται ιδιαίτερα όταν εμφανιστούν:

• πυρετός ή επίμονος πονόλαιμος,
• ασυνήθιστες ή σοβαρές λοιμώξεις,
• εύκολες μελανιές ή αιμορραγία,
• νέα έντονη κόπωση ή δύσπνοια,
• ίκτερος ή σκουρόχρωμα ούρα,
• έντονο επίμονο κοιλιακό άλγος,
• σοβαρό εξάνθημα ή συστηματική αντίδραση υπερευαισθησίας.

Παγκρεατίτιδα

Η παγκρεατίτιδα είναι ασυνήθης αλλά αναγνωρισμένη ανεπιθύμητη ενέργεια της αζαθειοπρίνης. Έντονο επίμονο άλγος στο άνω μέρος της κοιλιάς, ιδιαίτερα με ναυτία ή εμέτους, απαιτεί κλινική αξιολόγηση.

Η αμυλάση και η λιπάση δεν αποτελούν απαραίτητα εξετάσεις ρουτίνας σε κάθε ασθενή που παίρνει Imuran· αποκτούν ιδιαίτερη σημασία όταν υπάρχει συμβατή κλινική εικόνα.

13

Μακροχρόνια θεραπεία: τι άλλο χρειάζεται προσοχή

Η μακροχρόνια ανοσοκαταστολή συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο ορισμένων κακοηθειών, ιδιαίτερα λεμφωμάτων και καρκίνων του δέρματος. Ο κίνδυνος εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, όπως το ίδιο το νόσημα, τη διάρκεια και ένταση της ανοσοκαταστολής και τα άλλα φάρμακα.

Για αυτό έχει αξία:

• η αποφυγή υπερβολικής έκθεσης στην υπεριώδη ακτινοβολία,
• η σωστή αντηλιακή προστασία,
• η αξιολόγηση νέων ή μεταβαλλόμενων δερματικών βλαβών,
• και η συνέχιση της τακτικής ιατρικής παρακολούθησης.

Αυτές οι πληροφορίες δεν αποτελούν λόγο για αυθαίρετη διακοπή του φαρμάκου. Σε πολλές παθήσεις η αζαθειοπρίνη προσφέρει σημαντικό θεραπευτικό όφελος και η σχέση οφέλους–κινδύνου πρέπει να αξιολογείται εξατομικευμένα.

14

Τι πρέπει να γνωρίζει το μικροβιολογικό εργαστήριο

Η πληροφορία ότι ένας ασθενής λαμβάνει Imuran / αζαθειοπρίνη μπορεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο αξιολογείται μία μεταβολή της γενικής αίματος.

Ιδιαίτερα χρήσιμες πληροφορίες είναι:

• πότε άρχισε η θεραπεία,
• ποια είναι η τρέχουσα δόση,
• αν έγινε πρόσφατα αύξηση ή μείωση,
• αν λαμβάνεται αλλοπουρινόλη ή febuxostat,
• αν λαμβάνονται άλλα ανοσοκατασταλτικά,
• αν υπάρχει πρόσφατη λοίμωξη,
• αν έχει προηγηθεί πρόσφατη μετάγγιση πριν από φαινοτυπικό TPMT,
• και ποιες ήταν οι προηγούμενες αιματολογικές τιμές.

Συχνές Ερωτήσεις για το Imuran

Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την εξατομικευμένη ιατρική εκτίμηση, την επίσημη Περίληψη Χαρακτηριστικών του συγκεκριμένου σκευάσματος ή τις οδηγίες του θεράποντος ιατρού.

Επιστημονική επιμέλεια: Δρ. Παντελής Αναγνωστόπουλος