Γρίπη στα Παιδιά: Πυρετός, Συμπτώματα, Τεστ και Πότε Ανησυχούμε

1Τι είναι η γρίπη στα παιδιά;

Η γρίπη είναι οξεία λοίμωξη του αναπνευστικού που προκαλείται κυρίως από τους ιούς influenza A και influenza B. Δεν είναι το ίδιο με το κοινό κρυολόγημα και δεν χαρακτηρίζεται μόνο από συνάχι ή έναν ήπιο βήχα. Σε αρκετά παιδιά η έναρξη είναι απότομη και η γενική κατάσταση μπορεί να επηρεάζεται πολύ περισσότερο από ό,τι σε μια συνηθισμένη λοίμωξη του ανώτερου αναπνευστικού.

Ένα παιδί μπορεί μέσα σε λίγες ώρες να εμφανίσει πυρετό, ρίγος, έντονη κόπωση, πονοκέφαλο, μυϊκούς πόνους, ξηρό βήχα και πονόλαιμο. Στα παιδιά είναι επίσης συχνότερα από ό,τι στους ενήλικες ορισμένα γαστρεντερικά συμπτώματα, όπως ναυτία, εμετός ή διάρροια.

Η πλειονότητα των κατά τα άλλα υγιών παιδιών αναρρώνει χωρίς επιπλοκές. Παρ’ όλα αυτά, η γρίπη δεν πρέπει να θεωρείται πάντοτε «μια απλή ίωση». Μπορεί να προκαλέσει αφυδάτωση, ωτίτιδα, πνευμονία, επιδείνωση άσθματος και, πολύ σπανιότερα, σοβαρότερες νευρολογικές, καρδιακές ή μυϊκές επιπλοκές.

Για τους γονείς, το σημαντικότερο δεν είναι να αναγνωρίσουν μόνοι τους με απόλυτη βεβαιότητα τον ιό, αλλά να μπορούν να εκτιμήσουν πώς είναι συνολικά το παιδί: αν αναπνέει άνετα, αν πίνει, αν ουρεί, αν έχει φυσιολογική επαφή με το περιβάλλον και αν η πορεία του βελτιώνεται ή επιδεινώνεται.

2Πώς κολλάει η γρίπη;

Οι ιοί της γρίπης μεταδίδονται κυρίως με σταγονίδια και μικρά αναπνευστικά σωματίδια που παράγονται όταν ένα μολυσμένο άτομο βήχει, φτερνίζεται, μιλά ή αναπνέει σε κοντινή απόσταση από άλλα άτομα.

Μετάδοση μπορεί επίσης να συμβεί μέσω των χεριών ή επιφανειών όταν ακολουθήσει επαφή με τη μύτη, το στόμα ή τα μάτια. Για αυτό το συχνό πλύσιμο των χεριών και η σωστή κάλυψη του βήχα και του φτερνίσματος παραμένουν σημαντικά μέτρα πρόληψης.

Τα σχολεία, οι παιδικοί σταθμοί, οι δραστηριότητες σε κλειστούς χώρους και τα σπίτια με πολλά μέλη διευκολύνουν τη μετάδοση. Τα παιδιά μπορεί να μεταδίδουν τον ιό πριν ακόμη γίνει προφανές ότι είναι άρρωστα, ενώ τα μικρότερα παιδιά είναι δυνατόν να αποβάλλουν τον ιό για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.

Η περίοδος επώασης είναι συνήθως σύντομη. Έτσι, σε μια οικογένεια δεν είναι ασυνήθιστο να εμφανίζουν συμπτώματα διαδοχικά περισσότερα μέλη μέσα σε λίγες ημέρες.

3Ποια είναι τα συμπτώματα της γρίπης στα παιδιά;

Η κλασική εικόνα της γρίπης περιλαμβάνει συνδυασμό γενικών και αναπνευστικών συμπτωμάτων. Δεν εμφανίζονται όλα σε κάθε παιδί και η απουσία υψηλού πυρετού δεν αποκλείει γρίπη.

• Απότομη έναρξη πυρετού, συχνά με ρίγος.
• Έντονη καταβολή και ανάγκη για περισσότερο ύπνο ή ξεκούραση.
• Βήχας, συχνά ξηρός στην αρχή.
• Πονόλαιμος.
• Ρινική συμφόρηση ή καταρροή.
• Πονοκέφαλος.
• Μυαλγίες ή πόνος στα άκρα και στην πλάτη.
• Μειωμένη όρεξη.
• Σε ορισμένα παιδιά, εμετός ή διάρροια.

Ένα μεγαλύτερο παιδί μπορεί να περιγράψει με σαφήνεια ότι «πονάει όλο του το σώμα», ότι έχει πονοκέφαλο ή έντονη αδυναμία. Ένα μικρότερο παιδί μπορεί απλώς να είναι πολύ νωθρό, ευερέθιστο, να μην παίζει όπως συνήθως, να θέλει συνεχώς αγκαλιά ή να αρνείται τροφή και υγρά.

Στα παιδιά, επομένως, η συμπεριφορά έχει συχνά μεγάλη διαγνωστική αξία. Ένα παιδί που μεταξύ των επεισοδίων πυρετού πίνει, επικοινωνεί και παίζει έστω για λίγο είναι διαφορετική κλινική εικόνα από ένα παιδί που παραμένει συνεχώς νωθρό ή δεν ανταποκρίνεται φυσιολογικά.

4Υψηλός πυρετός στη γρίπη: πόσο συχνός είναι;

Ο πυρετός είναι συχνός στη γρίπη και μπορεί να είναι υψηλός. Ωστόσο, το ύψος του πυρετού από μόνο του δεν μπορεί να διακρίνει τη γρίπη από άλλη ιογενή ή βακτηριακή λοίμωξη.

Ένα παιδί με θερμοκρασία 39,5°C μπορεί να έχει γρίπη, άλλη ιογενή λοίμωξη ή βακτηριακή νόσο. Αντίστοιχα, ένα παιδί με επιβεβαιωμένη γρίπη μπορεί να εμφανίσει χαμηλότερο πυρετό ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, να μην παρουσιάζει καθόλου υψηλό πυρετό.

Για την αξιολόγηση έχει μεγαλύτερη σημασία η συνολική εικόνα: η αναπνοή, το επίπεδο εγρήγορσης, η πρόσληψη υγρών, η ούρηση, το χρώμα του δέρματος, η διάρκεια των συμπτωμάτων και το εάν το παιδί παρουσιάζει σταδιακή βελτίωση ή επιδείνωση.

Ο στόχος του αντιπυρετικού δεν είναι να «μηδενίσει» τον πυρετό ή να επαναφέρει υποχρεωτικά τη θερμοκρασία στο 36,6°C. Περισσότερη σημασία έχει αν το παιδί αισθάνεται καλύτερα, πίνει υγρά και παραμένει σε καλή γενική κατάσταση.

5Γρίπη σε βρέφη και μικρά παιδιά

Τα βρέφη και τα παιδιά μικρής ηλικίας απαιτούν μεγαλύτερη προσοχή επειδή δεν μπορούν να περιγράψουν τα συμπτώματά τους και επειδή έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο επιπλοκών. Τα παιδιά κάτω των 5 ετών θεωρούνται γενικά ομάδα αυξημένου κινδύνου, με τον κίνδυνο να είναι μεγαλύτερος στα παιδιά κάτω των 2 ετών.

Σε ένα βρέφος η γρίπη μπορεί να εκδηλωθεί με πυρετό, βήχα και καταρροή, αλλά η εικόνα μπορεί να είναι λιγότερο χαρακτηριστική. Μπορεί να κυριαρχούν:

• υπνηλία ή μειωμένη δραστηριότητα,
• ευερεθιστότητα,
• άρνηση γάλακτος ή δυσκολία στη σίτιση,
• λιγότερες βρεγμένες πάνες,
• ταχύτερη αναπνοή,
• εμετοί ή μειωμένη πρόσληψη υγρών.

Τα βρέφη κάτω των 6 μηνών αποτελούν ιδιαίτερη ομάδα επειδή έχουν αυξημένο κίνδυνο σοβαρής γρίπης και νοσηλείας, αλλά είναι πολύ μικρά για να εμβολιαστούν τα ίδια. Για αυτό η πρόληψη της έκθεσης και η προστασία από το στενό οικογενειακό περιβάλλον αποκτούν ιδιαίτερη σημασία.

Στο βρέφος πρέπει επίσης να παρατηρούμε τη σίτιση μαζί με την αναπνοή. Ένα μωρό που χρειάζεται να σταματά συνεχώς τον θηλασμό ή το μπιμπερό για να αναπνεύσει, κουράζεται πολύ γρήγορα ή δεν μπορεί να ολοκληρώσει τα γεύματά του χρειάζεται αξιολόγηση.

6Γρίπη ή κοινή ίωση;

Δεν υπάρχει ένα συγκεκριμένο σύμπτωμα που να αποδεικνύει ότι πρόκειται για γρίπη. Η γρίπη συχνά προκαλεί πιο απότομη και «βαριά» γενική εικόνα από το κοινό κρυολόγημα, όμως η επικάλυψη μεταξύ των συμπτωμάτων είναι μεγάλη.

Ο πίνακας βοηθά στον προσανατολισμό και όχι στη διάγνωση. Κατά την περίοδο κυκλοφορίας πολλών αναπνευστικών ιών, δύο παιδιά με σχεδόν ίδια συμπτώματα μπορεί να έχουν διαφορετική λοίμωξη.

7Γρίπη ή RSV στα παιδιά;

Ο αναπνευστικός συγκυτιακός ιός (RSV) είναι ιδιαίτερα σημαντικός στα βρέφη και στα μικρά παιδιά. Συχνά αρχίζει με καταρροή, βήχα και μειωμένη όρεξη και σε ορισμένα βρέφη εξελίσσεται σε βρογχιολίτιδα με συριγμό ή δυσκολία στην αναπνοή.

Στη γρίπη συναντάμε συχνότερα απότομη έναρξη, πυρετό, έντονη καταβολή, πονοκέφαλο και μυαλγίες. Στον RSV μπορεί να γίνει περισσότερο εμφανής η προοδευτική αναπνευστική επιβάρυνση, ο συριγμός και η δυσκολία του βρέφους να σιτιστεί επειδή αναπνέει γρήγορα.

Στα πολύ μικρά βρέφη ο RSV δεν προκαλεί πάντοτε πυρετό και μπορεί να εμφανιστεί με μειωμένη δραστηριότητα, δυσκολία στη σίτιση ή ακόμη και επεισόδια άπνοιας. Παρ’ όλα αυτά, ούτε η απουσία πυρετού ούτε ο συριγμός αρκούν για ασφαλή διάκριση.

Όταν η διάκριση έχει πρακτική σημασία, ένα συνδυαστικό μοριακό τεστ για influenza A/B, RSV και, όπου ενδείκνυται, SARS-CoV-2 μπορεί να προσφέρει πολύ περισσότερες πληροφορίες από την κλινική εικόνα μόνη της.

8Πότε χρειάζεται τεστ γρίπης σε παιδί;

Δεν χρειάζεται να εξετάζεται κάθε παιδί με πυρετό, βήχα και συνάχι. Κατά τη διάρκεια έντονης κυκλοφορίας της γρίπης, ο παιδίατρος μπορεί σε ένα κατά τα άλλα υγιές παιδί με τυπική και ήπια εικόνα να βασιστεί στην κλινική εκτίμηση.

Το τεστ αποκτά μεγαλύτερη αξία όταν το αποτέλεσμά του μπορεί να αλλάξει την αντιμετώπιση. Ενδεικτικά μπορεί να ζητηθεί όταν:

• το παιδί ανήκει σε ομάδα αυξημένου κινδύνου,
• είναι πολύ μικρής ηλικίας,
• υπάρχει σοβαρή ή προοδευτικά επιδεινούμενη αναπνευστική νόσος,
• εξετάζεται το ενδεχόμενο νοσηλείας,
• είναι σημαντικό να διαφοροποιηθεί η γρίπη από RSV ή SARS-CoV-2,
• το αποτέλεσμα μπορεί να επηρεάσει απόφαση για αντιιική θεραπεία ή περαιτέρω έλεγχο,
• υπάρχουν άτομα υψηλού κινδύνου στο οικογενειακό περιβάλλον.

Η απόφαση δεν πρέπει να γίνεται μηχανιστικά με το σκεπτικό «έχει πυρετό, άρα κάνουμε τεστ». Η ηλικία, η ημέρα της νόσου, η κλινική εικόνα, η ένταση κυκλοφορίας της γρίπης στην κοινότητα και ο τύπος του διαθέσιμου τεστ επηρεάζουν σημαντικά την αξία του αποτελέσματος.

9Rapid test, μοριακό τεστ και PCR γρίπης: ποια είναι η διαφορά;

Με τον όρο «τεστ γρίπης» μπορεί να εννοούμε διαφορετικές τεχνολογίες. Αυτό είναι σημαντικό επειδή η αξιοπιστία ενός αρνητικού αποτελέσματος εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το είδος της εξέτασης.

Rapid antigen test

Τα γρήγορα αντιγονικά τεστ ανιχνεύουν πρωτεΐνες των ιών influenza A και B και μπορούν να δώσουν αποτέλεσμα μέσα σε λίγα λεπτά. Είναι πρακτικά, αλλά έχουν χαμηλότερη ευαισθησία από τις μοριακές μεθόδους. Επομένως, ψευδώς αρνητικά αποτελέσματα είναι δυνατόν να εμφανιστούν.

Rapid molecular test

Τα ταχέα μοριακά τεστ ανιχνεύουν γενετικό υλικό του ιού και συνήθως έχουν μεγαλύτερη ευαισθησία από τα απλά αντιγονικά rapid. Ανάλογα με το σύστημα, το αποτέλεσμα μπορεί να είναι διαθέσιμο σχετικά γρήγορα.

RT-PCR

Η RT-PCR και άλλες εργαστηριακές μοριακές μέθοδοι έχουν υψηλή ευαισθησία και ειδικότητα και χρησιμοποιούνται όταν απαιτείται μεγαλύτερη διαγνωστική ακρίβεια, ιδιαίτερα σε νοσηλευόμενους ή σοβαρά ασθενείς.

Multiplex τεστ

Ορισμένα μοριακά πάνελ ελέγχουν ταυτόχρονα για influenza A, influenza B, RSV και SARS-CoV-2. Αυτό μπορεί να είναι ιδιαίτερα χρήσιμο σε μικρά παιδιά επειδή η κλινική εικόνα αυτών των λοιμώξεων συχνά αλληλεπικαλύπτεται.

Σημαντικό ρόλο παίζει και η ποιότητα του δείγματος. Η σωστή λήψη ρινοφαρυγγικού ή άλλου κατάλληλου αναπνευστικού δείγματος, σύμφωνα με τις προδιαγραφές του συγκεκριμένου τεστ, επηρεάζει άμεσα την αξιοπιστία.

10Τι σημαίνει θετικό τεστ γρίπης σε παιδί;

Ένα θετικό τεστ, όταν είναι συμβατό με τα συμπτώματα και την επιδημιολογική εικόνα, υποστηρίζει έντονα τη διάγνωση γρίπης. Τα περισσότερα διαγνωστικά τεστ διακρίνουν τουλάχιστον μεταξύ influenza A και influenza B.

Η ανίχνευση influenza A δεν σημαίνει απαραίτητα ότι το αποτέλεσμα προσδιορίζει και τον υπότυπο, όπως H1N1 ή H3N2. Τα συνηθισμένα rapid tests που χρησιμοποιούνται στην καθημερινή κλινική πράξη συνήθως δεν υποτυποποιούν τον ιό.

Ένα θετικό τεστ δεν σημαίνει επίσης ότι πρέπει αυτόματα να χορηγηθεί αντιβίωση. Η γρίπη είναι ιογενής λοίμωξη. Αντιβιοτικά χρησιμοποιούνται μόνο εφόσον ο παιδίατρος διαγνώσει ή υποψιαστεί βακτηριακή επιπλοκή.

Τέλος, ένα θετικό αποτέλεσμα δεν αποκλείει απόλυτα την ταυτόχρονη παρουσία άλλης λοίμωξης. Αυτό έχει μεγαλύτερη σημασία όταν η κλινική εικόνα είναι δυσανάλογα βαριά ή όταν το παιδί επιδεινώνεται ενώ αναμενόταν να βελτιώνεται.

11Αρνητικό τεστ γρίπης: αποκλείει τη γρίπη;

Όχι πάντοτε. Αυτό είναι ένα από τα σημαντικότερα σημεία στην ερμηνεία των εξετάσεων γρίπης στα παιδιά.

Ένα αρνητικό rapid antigen test μπορεί να είναι ψευδώς αρνητικό, ιδιαίτερα όταν η γρίπη κυκλοφορεί έντονα στην κοινότητα και το παιδί έχει χαρακτηριστική κλινική εικόνα. Η πιθανότητα εξαρτάται επίσης από τον χρόνο λήψης, την ποιότητα του δείγματος και το συγκεκριμένο τεστ.

Εάν υπάρχει ισχυρή κλινική υποψία ή εάν το παιδί είναι υψηλού κινδύνου, ο παιδίατρος μπορεί να κρίνει ότι χρειάζεται πιο ευαίσθητο μοριακό τεστ. Σε ορισμένες περιπτώσεις η θεραπευτική απόφαση μπορεί να ληφθεί με βάση την κλινική εικόνα χωρίς να αναμένουμε εργαστηριακή επιβεβαίωση.

12Χρειάζονται CRP, γενική αίματος ή άλλες εξετάσεις;

Σε ένα παιδί με ήπια, τυπική γρίπη που παρουσιάζει καλή γενική κατάσταση, δεν είναι απαραίτητο να γίνεται γενική αίματος ή CRP μόνο και μόνο επειδή έχει πυρετό.

Ο εργαστηριακός έλεγχος μπορεί να έχει μεγαλύτερη αξία όταν η εικόνα είναι παρατεταμένη, σοβαρή ή άτυπη, όταν υπάρχει πιθανότητα βακτηριακής επιπλοκής ή όταν ο παιδίατρος χρειάζεται να διερευνήσει άλλη αιτία πυρετού.

Η CRP στα Παιδιά, τα λευκά αιμοσφαίρια και τα ουδετερόφιλα μπορεί να προσφέρουν πρόσθετες πληροφορίες, αλλά κανένας μεμονωμένος δείκτης δεν μπορεί να αποφασίσει μόνος του αν μια λοίμωξη είναι ιογενής ή βακτηριακή. Η χρονική στιγμή της εξέτασης έχει επίσης σημασία.

Για παράδειγμα, μία χαμηλή CRP πολύ νωρίς στην πορεία μιας λοίμωξης δεν αποκλείει ότι ο δείκτης μπορεί να αυξηθεί αργότερα. Αντίστοιχα, μία αυξημένη CRP δεν σημαίνει αυτόματα ότι το παιδί χρειάζεται αντιβίωση.

Όταν γίνεται γενική αίματος σε παιδί, η ερμηνεία πρέπει να βασίζεται σε παιδιατρικά όρια αναφοράς ανά ηλικία και όχι σε όρια ενηλίκων. Περισσότερα μπορείτε να δείτε στον οδηγό Γενική Αίματος στα Παιδιά.

13Αφυδάτωση στη γρίπη: τι πρέπει να προσέχουν οι γονείς;

Η αφυδάτωση είναι μία από τις σημαντικότερες πρακτικές ανησυχίες, ιδιαίτερα στα βρέφη και στα μικρά παιδιά. Ο πυρετός αυξάνει τις απώλειες υγρών, ενώ ο πονόλαιμος, η κόπωση, η ναυτία ή οι εμετοί μπορεί να μειώσουν σημαντικά την πρόσληψη.

Δεν έχει σημασία μόνο πόσο νερό πίνει το παιδί, αλλά η συνολική εικόνα ενυδάτωσης.

Ενδείξεις που χρειάζονται προσοχή:

• πολύ μειωμένη ούρηση ή πολύ λιγότερες βρεγμένες πάνες,
• ξηρό στόμα και χείλη,
• απουσία δακρύων όταν το παιδί κλαίει,
• έντονη υπνηλία ή αδυναμία,
• άρνηση υγρών,
• επαναλαμβανόμενοι εμετοί,
• δυσκολία του βρέφους να θηλάσει ή να πάρει γάλα.

Μικρές και συχνές ποσότητες υγρών είναι συχνά πιο εύκολα ανεκτές από μια μεγάλη ποσότητα που δίνεται απότομα. Όταν υπάρχουν σημαντικοί εμετοί ή διάρροια, ο παιδίατρος μπορεί να συστήσει κατάλληλο διάλυμα στοματικής ενυδάτωσης.

Εάν το παιδί δεν μπορεί να κρατήσει υγρά, δεν ουρεί για πολλές ώρες ή εμφανίζει έντονη υπνηλία, χρειάζεται άμεση ιατρική εκτίμηση.

14Αναπνευστική δυσχέρεια και πνευμονία

Ο βήχας είναι αναμενόμενο σύμπτωμα της γρίπης. Αυτό που δεν πρέπει να αγνοείται είναι η δυσκολία στην αναπνοή.

Οι γονείς πρέπει να παρατηρούν το παιδί όταν είναι σχετικά ήρεμο. Σημεία που μπορεί να υποδηλώνουν αναπνευστική επιβάρυνση περιλαμβάνουν:

• πολύ γρήγορη αναπνοή,
• εισολκές, δηλαδή να «ρουφιέται» το δέρμα ανάμεσα ή κάτω από τα πλευρά σε κάθε αναπνοή,
• έντονη προσπάθεια στην αναπνοή,
• δυσκολία να μιλήσει, να πιει ή να φάει λόγω δύσπνοιας,
• μπλε, γκριζωπή ή ασυνήθιστα ωχρή απόχρωση στα χείλη ή στο πρόσωπο,
• πόνο στο στήθος.

Η πνευμονία μπορεί να είναι αποτέλεσμα του ίδιου του ιού της γρίπης ή να εμφανιστεί ως δευτερογενής βακτηριακή επιπλοκή.

Ένα ιδιαίτερα σημαντικό προειδοποιητικό μοτίβο είναι το παιδί να παρουσιάζει αρχικά βελτίωση και στη συνέχεια να εμφανίζει ξανά υψηλό πυρετό, εντονότερο βήχα, ταχύπνοια ή σαφή επιδείνωση της γενικής κατάστασης.

Η γρίπη μπορεί επίσης να προκαλέσει έξαρση προϋπάρχοντος άσθματος. Ένα παιδί με άσθμα που χρειάζεται συχνότερα το ανακουφιστικό του φάρμακο ή δεν ανταποκρίνεται όπως συνήθως πρέπει να αξιολογηθεί από τον θεράποντα ιατρό.

15Ποια παιδιά έχουν αυξημένο κίνδυνο επιπλοκών;

Σοβαρή γρίπη μπορεί να συμβεί ακόμη και σε ένα προηγουμένως υγιές παιδί, όμως ορισμένες ομάδες έχουν σαφώς μεγαλύτερο κίνδυνο επιπλοκών.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζονται:

• παιδιά κάτω των 5 ετών, ιδιαίτερα κάτω των 2 ετών,
• βρέφη και ειδικά τα πολύ μικρά βρέφη,
• παιδιά με άσθμα ή άλλη χρόνια πνευμονοπάθεια,
• παιδιά με σημαντική καρδιοπάθεια,
• παιδιά με νευρολογικά ή νευροαναπτυξιακά νοσήματα που δυσκολεύουν την αποτελεσματική αναπνοή ή απομάκρυνση εκκρίσεων,
• παιδιά με σακχαρώδη διαβήτη ή άλλα σημαντικά μεταβολικά νοσήματα,
• παιδιά με χρόνια νεφρική, ηπατική ή αιματολογική νόσο,
• παιδιά με ανοσοκαταστολή λόγω νόσου ή θεραπείας,
• παιδιά που λαμβάνουν μακροχρόνια θεραπεία με σαλικυλικά,
• παιδιά με άλλες σοβαρές χρόνιες παθήσεις που ο παιδίατρος θεωρεί ότι αυξάνουν τον κίνδυνο επιπλοκών.

Σε αυτές τις ομάδες είναι σημαντικό οι γονείς να επικοινωνούν νωρίς με τον παιδίατρο όταν εμφανίζονται συμπτώματα συμβατά με γρίπη, αντί να περιμένουν αρκετές ημέρες για να δουν εάν ο πυρετός θα υποχωρήσει μόνος του.

16Πώς αντιμετωπίζεται η γρίπη στο σπίτι;

Σε ένα κατά τα άλλα υγιές παιδί με ήπια, μη επιπλεγμένη νόσο, η αντιμετώπιση είναι κυρίως υποστηρικτική. Βασικοί στόχοι είναι η καλή ενυδάτωση, η ανάπαυση και η παρακολούθηση για τυχόν επιδείνωση.

• Προσφέρετε συχνά υγρά σε μικρές ποσότητες.
• Μην πιέζετε το παιδί να φάει μεγάλες ποσότητες όσο έχει πυρετό και μειωμένη όρεξη.
• Χρησιμοποιείτε αντιπυρετικά μόνο στις σωστές παιδιατρικές δόσεις σύμφωνα με το βάρος και τις οδηγίες του παιδιάτρου.
• Παρακολουθείτε την αναπνοή, την ούρηση και το επίπεδο εγρήγορσης.
• Φροντίζετε να ξεκουράζεται και να αποφεύγει έντονη δραστηριότητα όσο είναι εμπύρετο ή εξαντλημένο.

Ο στόχος του αντιπυρετικού δεν είναι να φτάσει υποχρεωτικά η θερμοκρασία στο 36,6°C. Σημαντικότερο είναι το παιδί να αισθάνεται καλύτερα, να πίνει υγρά και να παραμένει σε καλή γενική κατάσταση.

17Αντιιικά φάρμακα και αντιβίωση: πότε χρησιμοποιούνται;

Αντιιική θεραπεία

Υπάρχουν ειδικά αντιιικά φάρμακα κατά της γρίπης. Η επιλογή φαρμάκου, η ένδειξη και η δοσολογία εξαρτώνται από την ηλικία, το βάρος, τη βαρύτητα της νόσου, τα υποκείμενα νοσήματα και άλλους παράγοντες και πρέπει να αποφασίζονται από παιδίατρο ή άλλο θεράποντα ιατρό.

Τα αντιιικά είναι αποτελεσματικότερα όταν αρχίζουν νωρίς, ιδανικά μέσα στις πρώτες 48 ώρες από την έναρξη των συμπτωμάτων. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι μετά τις 48 ώρες «δεν έχουν νόημα».

Σε νοσηλευόμενα παιδιά, σε σοβαρή ή προοδευτική νόσο και σε παιδιά υψηλού κινδύνου, ο γιατρός μπορεί να συστήσει θεραπεία ακόμη και όταν έχουν περάσει περισσότερες ώρες ή ημέρες.

Επίσης, όταν υπάρχει ισχυρή κλινική υποψία γρίπης σε παιδί υψηλού κινδύνου, η έναρξη της κατάλληλης αντιιικής θεραπείας δεν πρέπει απαραίτητα να περιμένει ένα θετικό rapid test.

Αντιβίωση

Η αντιβίωση δεν θεραπεύει τη γρίπη. Δεν μειώνει τον πυρετό της ιογενούς λοίμωξης και δεν προλαμβάνει προληπτικά την πνευμονία όταν δίνεται χωρίς ένδειξη.

Αντιβιοτικά μπορεί να χρειαστούν εάν εμφανιστεί βακτηριακή επιπλοκή, όπως συγκεκριμένες περιπτώσεις πνευμονίας, οξείας μέσης ωτίτιδας ή άλλης βακτηριακής λοίμωξης. Η διάγνωση και η επιλογή θεραπείας πρέπει να γίνεται από γιατρό.

18Πότε ανησυχούμε; Σημεία συναγερμού στη γρίπη των παιδιών

Οι περισσότεροι γονείς θέλουν κυρίως να γνωρίζουν πότε ο πυρετός και ο βήχας παύουν να είναι κάτι που μπορούμε απλώς να παρακολουθούμε στο σπίτι. Η απάντηση βασίζεται περισσότερο στη γενική κατάσταση του παιδιού παρά σε έναν συγκεκριμένο αριθμό θερμοκρασίας.

Σε βρέφος μικρότερο των 3 μηνών, οποιοσδήποτε πυρετός χρειάζεται άμεση ιατρική αξιολόγηση. Η συγκεκριμένη ηλικιακή ομάδα δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται με την ίδια λογική που χρησιμοποιούμε για ένα μεγαλύτερο παιδί με πιθανή γρίπη.

Αν ο γονέας αισθάνεται ότι «το παιδί δεν είναι όπως συνήθως» και η γενική του κατάσταση προκαλεί ανησυχία, αυτό είναι από μόνο του λόγος επικοινωνίας με τον παιδίατρο, ακόμη και αν δεν υπάρχει κάποιο από τα παραπάνω σημεία.

19Πότε μπορεί να επιστρέψει το παιδί στο σχολείο;

Ένα παιδί με γρίπη πρέπει να παραμένει στο σπίτι όσο βρίσκεται στην οξεία φάση της νόσου, τόσο για να αναρρώσει όσο και για να περιοριστεί η μετάδοση.

Γενικά, δεν πρέπει να επιστρέψει σε σχολείο ή παιδικό σταθμό ενώ εξακολουθεί να έχει πυρετό. Η επιστροφή είναι πιο ασφαλής όταν έχει περάσει τουλάχιστον ένα πλήρες 24ωρο χωρίς πυρετό χωρίς τη χρήση αντιπυρετικού και όταν η γενική κατάσταση του παιδιού τού επιτρέπει να συμμετέχει φυσιολογικά στο πρόγραμμα.

Ο βήχας μπορεί να επιμείνει περισσότερο από τον πυρετό και δεν σημαίνει πάντοτε ότι το παιδί εξακολουθεί να βρίσκεται στην οξεία φάση. Ωστόσο, ένα παιδί που βήχει έντονα, είναι εξαντλημένο ή δεν μπορεί να συμμετέχει στις καθημερινές δραστηριότητες χρειάζεται επιπλέον χρόνο ανάρρωσης.

Εάν το σχολείο ή ο παιδικός σταθμός εφαρμόζει ειδικό πρωτόκολλο επιστροφής μετά από αναπνευστικές λοιμώξεις, ακολουθούνται και οι συγκεκριμένες οδηγίες.

20Πρόληψη και αντιγριπικός εμβολιασμός στα παιδιά

Ο ετήσιος αντιγριπικός εμβολιασμός αποτελεί το σημαντικότερο ειδικό μέτρο πρόληψης της γρίπης και κυρίως των σοβαρών επιπλοκών της. Οι συστάσεις ανανεώνονται κάθε περίοδο γρίπης και οι γονείς πρέπει να ακολουθούν το ισχύον Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών και τις οδηγίες του παιδιάτρου.

Στην Ελλάδα, για την περίοδο 2025–2026, οι επίσημες συστάσεις περιλάμβαναν κατά προτεραιότητα βρέφη και παιδιά ηλικίας 6 μηνών έως 5 ετών, καθώς και μεγαλύτερα παιδιά με συγκεκριμένα χρόνια νοσήματα ή άλλους επιβαρυντικούς παράγοντες. Για κάθε νέα περίοδο πρέπει να ελέγχεται η νεότερη εγκύκλιος, επειδή οι συστάσεις και τα διαθέσιμα εμβόλια μπορεί να επικαιροποιούνται.

Τα παιδιά κάτω των 6 μηνών δεν μπορούν να εμβολιαστούν έναντι της γρίπης. Για αυτά είναι ιδιαίτερα σημαντική η προστασία μέσω του οικογενειακού περιβάλλοντος και η αποφυγή στενής επαφής με άτομα που έχουν συμπτώματα αναπνευστικής λοίμωξης.

Παράλληλα βοηθούν:

• συχνό πλύσιμο των χεριών,
• κάλυψη βήχα και φτερνίσματος,
• καλός αερισμός εσωτερικών χώρων,
• αποφυγή κοινής χρήσης ποτηριών και μαχαιροπίρουνων,
• παραμονή του άρρωστου παιδιού στο σπίτι,
• περιορισμός επαφής με βρέφη και ευάλωτα άτομα όταν υπάρχει γρίπη στην οικογένεια.

Γρίπη στα παιδιά: τι πρέπει να θυμάστε

Συχνές Ερωτήσεις για τη Γρίπη στα Παιδιά

Χρήσιμοι Οδηγοί και Επικοινωνία

Ενδεικτική Βιβλιογραφία

1. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Flu and Children. CDC – Influenza and Children.
2. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Signs and Symptoms of Flu. CDC – Signs and Symptoms of Flu.
3. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Diagnosis for Flu. CDC – Influenza Testing.
4. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Information on Rapid Molecular Assays, RT-PCR, and Other Molecular Assays for Diagnosis of Influenza Virus Infection. CDC – Molecular Influenza Tests.
5. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Rapid Diagnostic Testing for Influenza. CDC – Rapid Diagnostic Testing.
6. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Treatment of Flu in Children. CDC – Treatment of Influenza in Children.
7. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). RSV in Infants and Young Children. CDC – RSV in Infants and Young Children.
8. World Health Organization. Influenza (Seasonal). WHO – Seasonal Influenza.
9. American Academy of Pediatrics – HealthyChildren.org. The Flu: What Parents Need to Know. AAP / HealthyChildren – Flu in Children.
10. Υπουργείο Υγείας – Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών. Οδηγίες για την Εποχική Γρίπη 2025–2026 – Αντιγριπικός Εμβολιασμός. Υπουργείο Υγείας – Εποχική Γρίπη.
11. Εθνικός Οργανισμός Δημόσιας Υγείας (ΕΟΔΥ). Εποχική γρίπη – πληροφορίες και συστάσεις. ΕΟΔΥ.
12. Μικροβιολογικό Λαμία – Κεντρικός Οδηγός για Βρέφη & Παιδιά.