Δείκτες Φλεγμονής στα Παιδιά: CRP, ΤΚΕ, Λευκά και Πυρετός

Δημοσίευση: 12 Αυγούστου 2026 • Τελευταία ενημέρωση: 12 Αυγούστου 2026

Όταν ένα παιδί εμφανίζει πυρετό, κακουχία, πόνο ή άλλα συμπτώματα λοίμωξης, ο παιδίατρος μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να ζητήσει εργαστηριακές εξετάσεις για να εκτιμήσει τη φλεγμονώδη αντίδραση του οργανισμού. Οι συχνότεροι δείκτες είναι η CRP, η ΤΚΕ και η γενική αίματος με λευκοκυτταρικό τύπο.

Οι εξετάσεις αυτές δεν ανιχνεύουν απευθείας ένα συγκεκριμένο μικρόβιο. Δεν λειτουργούν όπως μια καλλιέργεια ούρων, μια καλλιέργεια αίματος ή ένα Strep test. Αντίθετα, δείχνουν διαφορετικές πλευρές της αντίδρασης του οργανισμού απέναντι σε λοίμωξη, φλεγμονή ή άλλη ιστική βλάβη.

Η CRP είναι πρωτεΐνη οξείας φάσης. Η ΤΚΕ είναι έμμεσος δείκτης μεταβολών στις πρωτεΐνες του πλάσματος και στη συμπεριφορά των ερυθρών αιμοσφαιρίων. Τα WBC είναι κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος και ο λευκοκυτταρικός τύπος δείχνει ποιοι επιμέρους πληθυσμοί έχουν αυξηθεί ή μειωθεί.

Αυτός είναι και ο λόγος που δύο παιδιά με τον ίδιο πυρετό μπορεί να έχουν διαφορετικά αποτελέσματα. Επίσης, το ίδιο παιδί μπορεί να έχει διαφορετικές τιμές αν οι εξετάσεις γίνουν στην αρχή του πυρετού και διαφορετικές 24 ή 48 ώρες αργότερα.

Στην παιδιατρική ο αριθμός δεν διαβάζεται ποτέ απομονωμένα. Η ηλικία, η διάρκεια των συμπτωμάτων, η γενική κατάσταση, η πιθανή εστία λοίμωξης και η εξέλιξη του παιδιού είναι εξίσου σημαντικά με το εργαστηριακό αποτέλεσμα.

Η CRP ή C-αντιδρώσα πρωτεΐνη παράγεται κυρίως από το ήπαρ όταν ενεργοποιείται η φλεγμονώδης απάντηση. Είναι ένας από τους συχνότερους δείκτες που χρησιμοποιούνται στην αξιολόγηση παιδιών με πυρετό.

Ένα σημαντικό χαρακτηριστικό της CRP είναι ότι ανταποκρίνεται σχετικά γρήγορα. Η παραγωγή της μπορεί να αρχίσει να αυξάνεται μέσα στις πρώτες ώρες μετά την έναρξη ενός σημαντικού φλεγμονώδους ερεθίσματος και να συνεχίσει να ανεβαίνει όσο η φλεγμονή εξελίσσεται. Για αυτό η χρονική στιγμή της αιμοληψίας επηρεάζει σημαντικά την ερμηνεία.

Μια χαμηλή CRP πολύ νωρίς στην πορεία μιας λοίμωξης δεν έχει την ίδια σημασία με μια χαμηλή CRP μετά από αρκετές ημέρες πυρετού. Αντίστοιχα, μια CRP που μειώνεται σε διαδοχικές μετρήσεις μπορεί, όταν συμβαδίζει με κλινική βελτίωση, να είναι πιο χρήσιμη πληροφορία από μια μεμονωμένη τιμή.

Η CRP μπορεί να αυξηθεί σε βακτηριακές λοιμώξεις, αλλά και σε σοβαρές ιογενείς λοιμώξεις, φλεγμονώδη νοσήματα, τραυματισμό, χειρουργείο ή άλλες καταστάσεις. Συνεπώς:

• υψηλή CRP δεν σημαίνει αυτόματα «βακτήριο»,
• χαμηλή CRP δεν αποκλείει πάντα σοβαρή λοίμωξη, ιδιαίτερα πολύ νωρίς,
• η CRP δεν αποτελεί από μόνη της ένδειξη για χορήγηση αντιβιοτικού.

Για αναλυτικότερη ερμηνεία υπάρχει ο ξεχωριστός οδηγός CRP στα Παιδιά: Φυσιολογικές Τιμές, Πυρετός και Ερμηνεία Αποτελέσματος.

Η ΤΚΕ, δηλαδή η Ταχύτητα Καθίζησης Ερυθρών, είναι παλαιότερος αλλά ακόμη χρήσιμος δείκτης φλεγμονής. Μετρά πόσο γρήγορα καθιζάνουν τα ερυθρά αιμοσφαίρια μέσα σε συγκεκριμένο χρονικό διάστημα.

Η ΤΚΕ επηρεάζεται από πρωτεΐνες του πλάσματος, ιδιαίτερα από το ινωδογόνο, αλλά και από πολλούς άλλους παράγοντες. Σε αντίθεση με την CRP, συνήθως μεταβάλλεται πιο αργά. Μπορεί επίσης να χρειάζεται περισσότερο χρόνο για να επιστρέψει στο φυσιολογικό μετά την υποχώρηση μιας φλεγμονής.

Αυτό εξηγεί γιατί ένα παιδί που έχει ήδη βελτιωθεί μπορεί να παρουσιάζει ακόμη αυξημένη ΤΚΕ, ενώ η CRP έχει αρχίσει να πέφτει. Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η λοίμωξη εξακολουθεί να επιδεινώνεται.

Η ΤΚΕ επηρεάζεται επίσης από παράγοντες που δεν σχετίζονται άμεσα με λοίμωξη. Η αναιμία, μεταβολές στα ερυθρά αιμοσφαίρια και ορισμένες χρόνιες φλεγμονώδεις καταστάσεις μπορούν να επηρεάσουν την τιμή της.

Για τον λόγο αυτό η ΤΚΕ είναι λιγότερο «δυναμικός» δείκτης για τις γρήγορες μεταβολές μιας οξείας λοίμωξης, αλλά μπορεί να είναι χρήσιμη όταν διερευνάται παρατεταμένη ή συστηματική φλεγμονή, για παράδειγμα σε ορισμένα ρευματολογικά ή άλλα φλεγμονώδη νοσήματα.

Το WBC είναι ο συνολικός αριθμός λευκών αιμοσφαιρίων στη γενική αίματος. Τα λευκά αποτελούν μέρος της άμυνας του οργανισμού, αλλά το WBC από μόνο του δεν δείχνει ποιο είδος λευκών έχει μεταβληθεί.

Στα παιδιά αυτό έχει ακόμη μεγαλύτερη σημασία, επειδή τα φυσιολογικά όρια αλλάζουν σημαντικά ανάλογα με την ηλικία. Ένα βρέφος ή ένα μικρό παιδί μπορεί φυσιολογικά να έχει υψηλότερο συνολικό αριθμό λευκών από έναν ενήλικα. Η αναλογία ουδετεροφίλων και λεμφοκυττάρων επίσης αλλάζει κατά την ανάπτυξη.

Έτσι, όταν βλέπουμε WBC πάνω ή κάτω από ένα όριο, πρέπει πρώτα να ρωτήσουμε:

• είναι πράγματι εκτός του φυσιολογικού εύρους για την ηλικία;
• ποιος υποπληθυσμός λευκών έχει μεταβληθεί;
• υπάρχουν αλλαγές στην αιμοσφαιρίνη ή στα αιμοπετάλια;
• πρόκειται για παροδικό εύρημα κατά τη διάρκεια λοίμωξης ή για επίμονη διαταραχή;

Αναλυτικά παιδιατρικά δεδομένα για WBC, NEUT, LYM, Hb, MCV και αιμοπετάλια υπάρχουν στον οδηγό Γενική Αίματος στα Παιδιά.

Τα ουδετερόφιλα αποτελούν σημαντικό τμήμα της άμεσης άμυνας του οργανισμού απέναντι σε λοιμώξεις. Στη γενική αίματος μπορεί να εμφανίζονται ως NEUT, NEU ή NE.

Ένα από τα συχνότερα λάθη είναι να αξιολογείται μόνο το ποσοστό NEUT%. Στην πράξη έχει μεγάλη σημασία ο απόλυτος αριθμός ουδετεροφίλων, ο οποίος μπορεί να αναγράφεται ως NEUT# ή NEU#.

Αυξημένα ουδετερόφιλα μπορεί να παρατηρηθούν σε βακτηριακές λοιμώξεις, αλλά επίσης σε έντονο stress του οργανισμού, πυρετό, φλεγμονή, μετά από κορτικοστεροειδή και σε ορισμένες ιογενείς λοιμώξεις. Επομένως, ακόμη και έντονη ουδετεροφιλία δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη βακτηριακής λοίμωξης.

Αντίθετα, σε αρκετές ιογενείς λοιμώξεις μπορεί να εμφανιστεί παροδική μείωση των ουδετεροφίλων. Αυτό είναι ιδιαίτερα συχνό στα παιδιά και μπορεί να παραμείνει για ένα διάστημα μετά την κλινική ανάρρωση.

Δείτε επίσης: Αυξημένα Λευκά Αιμοσφαίρια στα Παιδιά και Χαμηλά Λευκά και Ουδετεροπενία στα Παιδιά.

Τα λεμφοκύτταρα έχουν κεντρικό ρόλο στην ανοσολογική απάντηση και συχνά συζητούνται όταν ένα παιδί έχει ίωση. Ωστόσο, ούτε εδώ ισχύει ο απλοϊκός κανόνας «πολλά λεμφοκύτταρα ίσον ίωση».

Στα βρέφη και στα μικρά παιδιά τα λεμφοκύτταρα είναι φυσιολογικά περισσότερα σε σχέση με τους ενήλικες. Για αυτό μια εικόνα που σε έναν ενήλικα θα χαρακτηριζόταν λεμφοκυττάρωση μπορεί σε μικρότερο παιδί να βρίσκεται μέσα στα ηλικιακά όρια.

Σε ορισμένες ιογενείς λοιμώξεις μπορεί πράγματι να υπάρχει λεμφοκυττάρωση ή παρουσία αντιδραστικών λεμφοκυττάρων. Σε άλλες όμως ο συνολικός αριθμός λευκών μπορεί να είναι φυσιολογικός ή ακόμη και χαμηλός.

Επομένως, η μορφή του λευκοκυτταρικού τύπου προσθέτει πληροφορία αλλά δεν αντικαθιστά την κλινική διάγνωση ή, όταν χρειάζεται, ειδικές εξετάσεις για τον υπεύθυνο παθογόνο μικροοργανισμό.

Ο χρονισμός είναι ίσως το σημαντικότερο στοιχείο που ξεχνιέται όταν ένας γονέας συγκρίνει μόνο αριθμούς.

Ένα παιδί μπορεί να αρχίσει να έχει πυρετό το πρωί και να κάνει εξετάσεις λίγες ώρες αργότερα. Εκείνη τη στιγμή ο οργανισμός μπορεί να μην έχει προλάβει ακόμη να αναπτύξει την πλήρη εργαστηριακή φλεγμονώδη απάντηση.

Η CRP συνήθως αρχίζει να μεταβάλλεται μέσα στις πρώτες ώρες και μπορεί να αυξηθεί περισσότερο καθώς εξελίσσεται η φλεγμονή. Η ΤΚΕ ανταποκρίνεται πιο αργά. Ο αριθμός των λευκών μπορεί να αλλάξει γρήγορα, αλλά επηρεάζεται επίσης από stress, κλάμα, έντονη δραστηριότητα, κορτικοστεροειδή και το στάδιο της λοίμωξης.

Για αυτό δύο εξετάσεις με διαφορά 24 ωρών δεν είναι κατ’ ανάγκη «αντικρουόμενες». Μπορεί απλώς να αποτυπώνουν διαφορετική χρονική φάση της ίδιας νόσου.

Ο πυρετός είναι εξαιρετικά συχνός στα παιδιά και στην πλειονότητα των επεισοδίων σχετίζεται με αυτοπεριοριζόμενες ιογενείς λοιμώξεις. Δεν χρειάζεται κάθε εμπύρετο παιδί CRP, ΤΚΕ ή γενική αίματος.

Η απόφαση για εργαστηριακό έλεγχο εξαρτάται από την ηλικία, τη διάρκεια του πυρετού, τη γενική κατάσταση, την παρουσία ή απουσία εμφανής εστίας και ειδικά συμπτώματα.

Για τον παιδίατρο έχουν μεγάλη σημασία στοιχεία όπως:

• αν το παιδί είναι ζωηρό ή ασυνήθιστα υποτονικό,
• αν πίνει υγρά και ουρεί κανονικά,
• αν αναπνέει άνετα,
• αν υπάρχει εξάνθημα,
• αν υπάρχει έντονος πόνος,
• αν ο πυρετός επιμένει ή το παιδί χειροτερεύει,
• η ηλικία, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για μικρό βρέφος.

Ένα παιδί με σχετικά χαμηλή CRP αλλά κακή γενική κατάσταση απαιτεί πολύ μεγαλύτερη προσοχή από ένα ζωηρό παιδί με παροδική εργαστηριακή αύξηση ενός δείκτη.

Για αναλυτική διαδρομή δείτε τον οδηγό Παιδί με Πυρετό: Πότε Χρειάζονται Εξετάσεις Αίματος, Ούρων ή Καλλιέργεια.

Η ερώτηση «είναι ίωση ή βακτήριο;» είναι από τις συχνότερες όταν ένας γονέας βλέπει CRP ή λευκά εκτός ορίων. Η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη.

Σε πληθυσμιακό επίπεδο, ορισμένες σοβαρές βακτηριακές λοιμώξεις τείνουν να προκαλούν υψηλότερη CRP ή μεγαλύτερη ουδετεροφιλική απάντηση. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι υπάρχει ένα μαγικό όριο πάνω από το οποίο η λοίμωξη γίνεται βακτηριακή.

Υπάρχει σημαντική επικάλυψη. Ορισμένες ιώσεις μπορούν να προκαλέσουν σημαντική φλεγμονώδη αντίδραση. Αντίστροφα, μια βακτηριακή λοίμωξη στην αρχή της μπορεί να εμφανιστεί με φυσιολογική ή μόνο ελαφρά αυξημένη CRP.

Το ίδιο ισχύει για τα λευκά. Υψηλό WBC ή αυξημένα ουδετερόφιλα αυξάνουν ή μειώνουν την πιθανότητα συγκεκριμένων διαγνώσεων μόνο όταν εντάσσονται στο σωστό κλινικό πλαίσιο.

Μελέτες σε παιδιά με πνευμονία και σε εμπύρετα παιδιά έχουν δείξει ότι η CRP συνήθως έχει καλύτερη διακριτική ικανότητα από το WBC ή την ΤΚΕ, αλλά ούτε αυτή έχει επαρκή ακρίβεια για να χρησιμοποιείται μόνη της ως τεστ «βακτήριο ή ιός».

Άρα η σωστή ερώτηση δεν είναι «ποιο νούμερο δείχνει βακτήριο;», αλλά «πώς ταιριάζουν τα εργαστηριακά ευρήματα με την ηλικία, την εξέταση, την πιθανή εστία και την εξέλιξη του παιδιού;»

Ένας εργαστηριακός δείκτης μπορεί να είναι ευαίσθητος σε μια διαδικασία χωρίς να είναι ειδικός για την αιτία της. Η CRP για παράδειγμα δείχνει ενεργοποίηση της φλεγμονώδους απάντησης, αλλά όχι ποιος μικροοργανισμός την προκάλεσε.

Το WBC μπορεί να αυξηθεί σε λοίμωξη, αλλά και μετά από έντονο stress ή κορτικοστεροειδή. Η ΤΚΕ μπορεί να παραμένει αυξημένη ενώ η οξεία λοίμωξη έχει ήδη βελτιωθεί.

Η ιατρική απόφαση επομένως συνδυάζει:

• ηλικία του παιδιού,
• ιστορικό και διάρκεια πυρετού,
• κλινική εξέταση,
• CRP και ενδεχομένως ΤΚΕ,
• γενική αίματος και λευκοκυτταρικό τύπο,
• γενική ή καλλιέργεια ούρων όταν υπάρχει ένδειξη,
• καλλιέργειες ή ειδικά μικροβιολογικά τεστ όπου απαιτούνται,
• απεικονιστικό έλεγχο μόνο όταν δικαιολογείται από το κλινικό ερώτημα.

Με τον ίδιο τρόπο, η απόφαση για αντιβιοτικό δεν πρέπει να γίνεται επειδή «η CRP είναι υψηλή». Χρειάζεται πιθανή ή τεκμηριωμένη βακτηριακή εστία και συνολική ιατρική αξιολόγηση.

Η εικόνα γίνεται επομένως ισχυρότερη όταν αξιολογούνται πολλαπλές πληροφορίες μαζί. Για παράδειγμα, ένα παιδί με πυρετό, συμβατή κλινική εστία, αυξανόμενη CRP και αντίστοιχη μεταβολή ουδετεροφίλων χρειάζεται διαφορετική προσέγγιση από ένα παιδί που είναι κλινικά πολύ καλά και παρουσιάζει μόνο μια μικρή παροδική εργαστηριακή απόκλιση.

Μία χαμηλή CRP συχνά είναι καθησυχαστικό στοιχείο, αλλά δεν πρέπει να ερμηνεύεται χωρίς να γνωρίζουμε πόσες ώρες έχουν περάσει από την έναρξη των συμπτωμάτων.

Αν η αιμοληψία έγινε πολύ νωρίς, η CRP μπορεί να μην έχει προλάβει να αυξηθεί. Αν το παιδί συνεχίσει να έχει πυρετό, επιδεινωθεί ή εμφανίσει νέα συμπτώματα, ο παιδίατρος μπορεί να θεωρήσει απαραίτητη νέα αξιολόγηση.

Το ίδιο ισχύει όταν το παιδί ανήκει σε ομάδα όπου η κλινική εικόνα έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, όπως τα πολύ μικρά βρέφη ή παιδιά με σημαντικό υποκείμενο νόσημα.

Επομένως, το μήνυμα «η CRP είναι χαμηλή, άρα αποκλείεται σοβαρή λοίμωξη» δεν είναι ασφαλές ως γενικός κανόνας.

Όχι. Η αύξηση των δεικτών φλεγμονής δεν αποτελεί από μόνη της ένδειξη για αντιβιοτικό.

Η CRP μπορεί να αυξηθεί έντονα σε λοιμώξεις αλλά και σε μη λοιμώδεις φλεγμονώδεις καταστάσεις. Αντίστοιχα, μια υψηλή ΤΚΕ μπορεί να εμφανιστεί σε χρόνιες φλεγμονώδεις παθήσεις και να επηρεάζεται από αιματολογικούς παράγοντες.

Η αντιβίωση έχει θέση όταν η συνολική εικόνα υποστηρίζει βακτηριακή λοίμωξη που απαιτεί θεραπεία. Σε αρκετές περιπτώσεις χρειάζεται να αναζητηθεί η εστία: ούρα, πνεύμονες, φάρυγγας, δέρμα, οστά, αρθρώσεις ή άλλη περιοχή ανάλογα με τα συμπτώματα.

Ο στόχος δεν είναι να «θεραπεύσουμε την CRP», αλλά να διαγνώσουμε και να αντιμετωπίσουμε την αιτία.

Δεν υπάρχει ένα ενιαίο χρονικό διάστημα επανελέγχου που να ταιριάζει σε όλα τα παιδιά. Η επανάληψη πρέπει να απαντά σε συγκεκριμένο κλινικό ερώτημα.

Σε οξεία λοίμωξη μπορεί να ζητηθεί επανάληψη όταν η πρώτη αιμοληψία έγινε νωρίς και το παιδί εξακολουθεί να έχει πυρετό ή όταν χρειάζεται να αξιολογηθεί η πορεία μιας σοβαρότερης κατάστασης.

Η CRP είναι συχνά καταλληλότερη για βραχυπρόθεσμη παρακολούθηση επειδή μεταβάλλεται πιο γρήγορα. Η ΤΚΕ δεν είναι ιδανική για συχνές επαναλήψεις μέσα σε μικρά χρονικά διαστήματα, καθώς αλλάζει πιο αργά.

Η γενική αίματος μπορεί να επαναληφθεί όταν υπάρχουν σημαντικές αποκλίσεις στα λευκά ή στα ουδετερόφιλα ή όταν πρέπει να διαπιστωθεί αν μια μεταβολή ήταν παροδική. Για παράδειγμα, σε παιδί με ουδετεροπενία μετά από ίωση μπορεί, ανάλογα με τον βαθμό της ουδετεροπενίας και την κλινική εικόνα, να συστηθεί επανέλεγχος μετά την ανάρρωση.

Δεν χρειάζεται να επαναλαμβάνεται ένας δείκτης μόνο για να «γίνει φυσιολογικός» εάν το παιδί είναι καλά και ο θεράπων παιδίατρος δεν θεωρεί ότι το αποτέλεσμα θα αλλάξει τη διαχείριση.

Οι δείκτες φλεγμονής δεν έχουν την ίδια διαγνωστική αξία σε κάθε νόσημα.

Ουρολοίμωξη

Σε παιδί με πυρετό χωρίς εμφανή εστία, ιδιαίτερα σε μικρότερες ηλικίες, η διερεύνηση των ούρων μπορεί να είναι πολύ πιο καθοριστική από μια μεμονωμένη CRP. Η διάγνωση στηρίζεται στη σωστή συλλογή δείγματος, στη γενική ούρων και, όταν απαιτείται, στην καλλιέργεια.

Πνευμονία

CRP, WBC και άλλοι δείκτες μπορούν να προσθέσουν πληροφορία σε επιλεγμένες περιπτώσεις, αλλά δεν διακρίνουν με απόλυτη ακρίβεια την ιογενή από τη βακτηριακή πνευμονία. Τα αναπνευστικά συμπτώματα, η οξυγόνωση, η ακρόαση και η συνολική κατάσταση έχουν κεντρικό ρόλο.

Πονόλαιμος

Σε παιδί με πιθανή στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα, ένα στοχευμένο Strep test ή καλλιέργεια φαρυγγικού είναι πολύ πιο ειδική εξέταση από την CRP.

Γαστρεντερίτιδα

Η πλειονότητα των οξέων γαστρεντερίτιδων στα παιδιά είναι αυτοπεριοριζόμενες. Το αν χρειάζεται ειδικός έλεγχος κοπράνων εξαρτάται από τη διάρκεια, τη βαρύτητα, την παρουσία αίματος, την ηλικία και άλλους παράγοντες, όχι από έναν δείκτη φλεγμονής μόνο.

Η βασική αρχή είναι ότι η καλύτερη εξέταση είναι αυτή που απαντά στο συγκεκριμένο κλινικό ερώτημα.

Τα νεογνά και τα πολύ μικρά βρέφη αποτελούν ξεχωριστή κατηγορία. Ο πυρετός σε αυτές τις ηλικίες απαιτεί χαμηλότερο όριο για άμεση ιατρική αξιολόγηση, επειδή σοβαρές βακτηριακές λοιμώξεις μπορεί να εμφανιστούν με λιγότερο ειδικά συμπτώματα.

Σε κατευθυντήριες οδηγίες για καλά εμφανιζόμενα εμπύρετα βρέφη 8–60 ημερών χρησιμοποιούνται οργανωμένοι αλγόριθμοι που συνδυάζουν ηλικία, θερμοκρασία, γενική και καλλιέργεια ούρων, αιματολογικούς δείκτες και, ανάλογα με την ηλικιακή ομάδα, άλλες εξετάσεις.

Σε αυτά τα ειδικά πρωτόκολλα μπορεί να χρησιμοποιούνται συγκεκριμένα όρια CRP, απόλυτου αριθμού ουδετεροφίλων ή προκαλσιτονίνης για διαστρωμάτωση κινδύνου. Τα όρια αυτά δεν πρέπει να μεταφέρονται ως γενικά όρια για όλα τα παιδιά.

Επιπλέον, νεότερα δεδομένα υπογραμμίζουν ότι η φλεγμονώδης απάντηση και ειδικά η CRP μπορεί να διαφέρει με την ηλικία. Αυτό ενισχύει ακόμη περισσότερο την ανάγκη για ηλικιακά προσαρμοσμένη ερμηνεία.

Όταν ο πυρετός επιμένει για αρκετές ημέρες, το διαγνωστικό ερώτημα αλλάζει. Δεν αναζητούμε μόνο αν υπάρχει μια απλή οξεία ίωση, αλλά εξετάζουμε αν υπάρχει κρυφή εστία λοίμωξης, επιπλοκή ή μη λοιμώδης φλεγμονώδης κατάσταση.

Σε αυτό το πλαίσιο μπορεί να αποκτήσουν μεγαλύτερη σημασία η πορεία της CRP και της ΤΚΕ, η γενική αίματος, τα αιμοπετάλια, η γενική και καλλιέργεια ούρων, οι ηπατικές εξετάσεις και άλλες στοχευμένες εξετάσεις.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν πυρετός διάρκειας περίπου πέντε ημερών ή περισσότερο συνοδεύεται από ασυνήθιστα συμπτώματα όπως:

• εξάνθημα,
• έντονη ερυθρότητα των ματιών,
• αλλαγές στα χείλη ή στο στόμα,
• διογκωμένους λεμφαδένες,
• οίδημα ή ερυθρότητα άκρων,
• έντονο κοιλιακό πόνο,
• πόνο ή πρήξιμο άρθρωσης,
• ανεξήγητη απώλεια βάρους ή παρατεταμένη κακουχία.

Η νόσος Kawasaki είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα κατάστασης στην οποία ο παρατεταμένος πυρετός και οι αυξημένοι δείκτες φλεγμονής πρέπει να ερμηνεύονται μαζί με συγκεκριμένα κλινικά ευρήματα. Υπάρχουν επίσης ρευματολογικές και άλλες συστηματικές φλεγμονώδεις παθήσεις που μπορεί να προκαλέσουν αυξημένη CRP και ΤΚΕ χωρίς να υπάρχει βακτηριακή λοίμωξη.

Οι εργαστηριακές εξετάσεις δεν πρέπει να καθυστερούν την αξιολόγηση ενός παιδιού που φαίνεται σοβαρά άρρωστο.

Χρειάζεται άμεση ιατρική εκτίμηση όταν υπάρχει ένα ή περισσότερα από τα παρακάτω:

• βρέφος κάτω των 3 μηνών με πυρετό,
• δυσκολία στην αναπνοή, έντονη ταχύπνοια ή βογγητό,
• κυάνωση, πολύ ωχρό ή κηλιδωτό δέρμα,
• ασυνήθιστη υπνηλία, δυσκολία αφύπνισης ή μειωμένη ανταπόκριση,
• σπασμός,
• δυσκαμψία αυχένα ή έντονα νευρολογικά συμπτώματα,
• εξάνθημα που δεν εξαφανίζεται με πίεση ή άλλο ανησυχητικό εξάνθημα,
• σημαντική αφυδάτωση ή πολύ μειωμένη ούρηση,
• επίμονοι εμετοί και αδυναμία λήψης υγρών,
• έντονος εντοπισμένος πόνος, πρήξιμο άρθρωσης ή αδυναμία βάδισης,
• πυρετός που διαρκεί πέντε ημέρες ή περισσότερο, ιδιαίτερα με νέα συμπτώματα,
• κλινική επιδείνωση παρά την αρχική καθησυχαστική εικόνα.

Μια «καλή» εργαστηριακή τιμή δεν ακυρώνει αυτά τα σημεία.

Όταν ένας γονέας παίρνει στα χέρια του μια γενική αίματος, CRP και ΤΚΕ, είναι εύκολο να εστιάσει στα κόκκινα βελάκια του αποτελέσματος. Η ασφαλέστερη προσέγγιση είναι διαφορετική.

1. Κοιτάμε πρώτα την ηλικία του παιδιού. Τα παιδιατρικά όρια, ειδικά για WBC, ουδετερόφιλα και λεμφοκύτταρα, δεν είναι ίδια με των ενηλίκων.
2. Καταγράφουμε πότε άρχισε ο πυρετός. Άλλο αποτέλεσμα στις πρώτες ώρες και άλλο μετά από δύο ή τρεις ημέρες.
3. Εξετάζουμε την CRP ως δυναμικό δείκτη. Μία τιμή είναι στιγμιότυπο. Η τάση μπορεί να είναι πιο πληροφοριακή.
4. Δεν διαβάζουμε μόνο το WBC. Ελέγχουμε ουδετερόφιλα, λεμφοκύτταρα και τους απόλυτους αριθμούς.
5. Η ΤΚΕ ερμηνεύεται με διαφορετικό χρονικό ορίζοντα. Μπορεί να μείνει αυξημένη περισσότερο.
6. Αναζητούμε την πιθανή εστία. Ούρα, φάρυγγας, αναπνευστικό, γαστρεντερικό ή άλλη εντόπιση.
7. Συγκρίνουμε με προηγούμενα αποτελέσματα όταν υπάρχουν. Η αλλαγή στον χρόνο μπορεί να είναι σημαντικότερη από το αν ένα αποτέλεσμα είναι ελάχιστα πάνω από το όριο.
8. Τελική ερμηνεία γίνεται μαζί με τον παιδίατρο. Τα εργαστηριακά δεδομένα είναι μέρος της αξιολόγησης και όχι αυτόνομη διάγνωση.

Τι πρέπει να θυμούνται οι γονείς

Οι δείκτες φλεγμονής είναι εργαλεία και όχι διαγνώσεις. Η CRP δείχνει πόσο ενεργή είναι η οξεία φλεγμονώδης απάντηση, η ΤΚΕ προσθέτει διαφορετική χρονική πληροφορία και η γενική αίματος αποκαλύπτει πώς έχουν αντιδράσει οι διαφορετικοί πληθυσμοί των κυττάρων του αίματος.

Στο παιδί, η ηλικία αλλάζει την ερμηνεία των λευκών και του λευκοκυτταρικού τύπου. Ο χρόνος από την έναρξη του πυρετού αλλάζει την ερμηνεία της CRP. Η διάρκεια της νόσου αλλάζει την αξία της ΤΚΕ.

Δεν υπάρχει μία τιμή CRP, ΤΚΕ ή λευκών που να μπορεί από μόνη της να αποφασίσει αν ένα παιδί έχει ίωση, βακτηριακή λοίμωξη ή αν χρειάζεται αντιβίωση.

Η ασφαλής ερμηνεία βασίζεται στον συνδυασμό εργαστηριακών δεδομένων, ηλικίας, συμπτωμάτων, κλινικής εξέτασης και πορείας στον χρόνο.