Αγκινάρα: Χοληστερίνη, Πέψη, Χολή, Συκώτι και Παρενέργειες

1Τι είναι το φύλλο αγκινάρας;

Η αγκινάρα είναι φυτό της οικογένειας Asteraceae ή Compositae, με αποδεκτή βοτανική ονομασία Cynara cardunculus L. και γνωστό συνώνυμο Cynara scolymus L.

Για την παραγωγή φυτικών φαρμακευτικών προϊόντων χρησιμοποιούνται κυρίως τα φύλλα της αγκινάρας. Τα φύλλα αποξηραίνονται, τεμαχίζονται ή κονιοποιούνται και μπορούν να υποβληθούν σε εκχύλιση με νερό ή αραιή αιθανόλη.

Τα τελικά προϊόντα κυκλοφορούν ως:

• αποξηραμένο φύλλο για έγχυμα,
• σκόνη φύλλων,
• ξηρό εκχύλισμα σε κάψουλες ή δισκία,
• μαλακό ή υγρό εκχύλισμα,
• συνδυασμός με άλλα βότανα ή συμπληρώματα.

Δεν είναι όλα τα προϊόντα ισοδύναμα. Η περιεκτικότητα, ο λόγος εκχύλισης και ο διαλύτης επηρεάζουν σημαντικά τη συγκέντρωση των συστατικών.

2Αγκινάρα ως τρόφιμο ή εκχύλισμα φύλλων;

Η αγκινάρα που καταναλώνεται ως τρόφιμο και το εκχύλισμα φύλλων αγκινάρας δεν πρέπει να θεωρούνται το ίδιο προϊόν.

Η κατανάλωση αγκινάρας στο πλαίσιο μιας ισορροπημένης μεσογειακής διατροφής μπορεί να συμβάλει στην πρόσληψη φυτικών ινών. Δεν παρέχει όμως αναγκαστικά την ίδια ποσότητα δραστικών συστατικών με ένα τυποποιημένο εκχύλισμα.

3Συστατικά και πιθανός μηχανισμός δράσης

Το φύλλο αγκινάρας περιέχει διάφορες ομάδες φυτικών ενώσεων:

• καφεοϋλοκινικά οξέα, όπως χλωρογενικό οξύ και κυναρίνη,
• φλαβονοειδή, όπως παράγωγα της λουτεολίνης,
• σεσκιτερπενικές λακτόνες, όπως η κυναροπικρίνη,
• φυτοστερόλες, πολυφαινόλες και άλλα πικρά συστατικά.

Σε εργαστηριακές και πειραματικές μελέτες έχουν περιγραφεί αντιοξειδωτικές ιδιότητες, επίδραση στη σύνθεση χοληστερόλης και αύξηση της έκκρισης χολής. Οι μηχανισμοί αυτοί δεν αποδεικνύουν από μόνοι τους ότι το προϊόν προλαμβάνει καρδιαγγειακά ή ηπατικά νοσήματα.

Η δράση διαφέρει ανάμεσα στα εκχυλίσματα. Ένα προϊόν που αναφέρει απλώς «αγκινάρα 500 mg» δεν είναι αναγκαστικά ισοδύναμο με ένα τυποποιημένο ξηρό εκχύλισμα 500 mg.

4Τι αναγνωρίζει η ευρωπαϊκή μονογραφία της EMA;

Η Επιτροπή Φυτικών Φαρμακευτικών Προϊόντων του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων έχει αξιολογήσει ειδικά το φύλλο αγκινάρας.

Η αποδεκτή χρήση βασίζεται στη μακροχρόνια παραδοσιακή χρήση και αφορά τη συμπτωματική ανακούφιση ήπιων πεπτικών διαταραχών, όπως:

• δυσπεψία,
• αίσθημα πληρότητας,
• φούσκωμα,
• μετεωρισμός και αέρια.

Η ένδειξη χαρακτηρίζεται ως παραδοσιακή χρήση. Αυτό σημαίνει ότι η αποτελεσματικότητα θεωρείται εύλογη από τη μακροχρόνια χρήση, αλλά τα διαθέσιμα κλινικά δεδομένα δεν είναι αρκετά ισχυρά για καθιερωμένη θεραπευτική ένδειξη.

Η EMA επανεξέτασε τα νεότερα στοιχεία της περιόδου 2018–2024 και το 2025 έκρινε ότι δεν υπήρχαν νέα δεδομένα που να απαιτούν αλλαγή του περιεχομένου της μονογραφίας.

5Πόσο ισχυρά είναι τα επιστημονικά δεδομένα;

Οι περισσότερες μελέτες έχουν μικρό αριθμό συμμετεχόντων, περιορισμένη διάρκεια και διαφορετικά εκχυλίσματα. Επομένως, δεν μπορεί να προβλεφθεί ότι κάθε εμπορικό προϊόν θα προκαλέσει το ίδιο αποτέλεσμα.

6Αγκινάρα για δυσπεψία και αίσθημα πληρότητας

Η δυσπεψία μπορεί να εκδηλώνεται με βάρος στο πάνω μέρος της κοιλιάς, πρόωρο κορεσμό, αίσθημα ότι το γεύμα «μένει στο στομάχι», ρεψίματα ή ήπια ναυτία.

Σε μια τυχαιοποιημένη, διπλά τυφλή μελέτη έξι εβδομάδων σε ασθενείς με λειτουργική δυσπεψία, συγκεκριμένο εκχύλισμα φύλλων αγκινάρας παρουσίασε μεγαλύτερη βελτίωση των συμπτωμάτων και της ποιότητας ζωής σε σύγκριση με placebo.

Το αποτέλεσμα αυτό δεν πρέπει να γενικεύεται σε κάθε κοιλιακή ενόχληση. Η αγκινάρα δεν αποτελεί θεραπεία για:

• έλκος στομάχου ή δωδεκαδακτύλου,
• λοίμωξη από Helicobacter pylori,
• σοβαρή γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση,
• παγκρεατική ή χοληφόρο νόσο,
• ανεξήγητη απώλεια βάρους ή αναιμία.

Νέα, έντονα ή επίμονα συμπτώματα χρειάζονται διάγνωση και όχι επαναλαμβανόμενη αυτοθεραπεία με «χωνευτικά» προϊόντα.

7Φούσκωμα, αέρια και μετεωρισμός

Η ανακούφιση από φούσκωμα και μετεωρισμό αποτελεί μέρος της παραδοσιακής ευρωπαϊκής χρήσης του φύλλου αγκινάρας.

Το φούσκωμα, ωστόσο, δεν οφείλεται πάντα σε «κακή πέψη». Πιθανές αιτίες περιλαμβάνουν:

• μεγάλα ή λιπαρά γεύματα,
• δυσανεξία στη λακτόζη ή σε άλλους υδατάνθρακες,
• δυσκοιλιότητα,
• σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου,
• κοιλιοκάκη,
• φάρμακα που επιβραδύνουν την κινητικότητα του πεπτικού,
• γυναικολογικά ή άλλα ενδοκοιλιακά προβλήματα.

Επίμονο ή προοδευτικό φούσκωμα, ιδιαίτερα όταν συνοδεύεται από πόνο, εμέτους, αίμα στα κόπρανα, αλλαγή στις κενώσεις ή απώλεια βάρους, απαιτεί ιατρικό έλεγχο.

8Χολή και πέψη των λιπαρών τροφών

Η χολή παράγεται στο ήπαρ, αποθηκεύεται στη χοληδόχο κύστη και απελευθερώνεται στο έντερο, όπου συμβάλλει στην πέψη και απορρόφηση των λιπών.

Σε μικρές μελέτες έχει παρατηρηθεί ότι συγκεκριμένα εκχυλίσματα φύλλων αγκινάρας μπορούν να αυξήσουν την έκκριση χολής. Αυτή η πιθανή χολερετική δράση μπορεί να εξηγεί μέρος της παραδοσιακής χρήσης μετά από βαριά ή λιπαρά γεύματα.

9Αγκινάρα για χοληστερίνη και LDL

Ορισμένες κλινικές μελέτες και μετα-αναλύσεις έχουν καταγράψει μείωση της ολικής και της LDL χοληστερόλης μετά τη λήψη εκχυλίσματος αγκινάρας.

Σε μετα-ανάλυση τυχαιοποιημένων μελετών, η μέση μείωση της LDL ήταν περίπου 17 mg/dL. Το αποτέλεσμα παρουσίαζε διαφοροποίηση ανάμεσα στις μελέτες και δεν παρατηρήθηκε σε όλους τους συμμετέχοντες ή με όλα τα σκευάσματα.

Η πρακτική σημασία εξαρτάται από:

• την αρχική LDL,
• τον συνολικό καρδιαγγειακό κίνδυνο,
• την ύπαρξη διαβήτη, υπέρτασης ή νεφρικής νόσου,
• το οικογενειακό ιστορικό,
• την παρουσία στεφανιαίας, εγκεφαλικής ή περιφερικής αρτηριακής νόσου.

Δεν έχει αποδειχθεί ότι το εκχύλισμα αγκινάρας μειώνει εμφράγματα, εγκεφαλικά επεισόδια ή καρδιαγγειακή θνητότητα.

10Τριγλυκερίδια, HDL και συνολικό λιπιδαιμικό προφίλ

Η ίδια μετα-ανάλυση κατέγραψε μέση μείωση των τριγλυκεριδίων περίπου κατά 17 mg/dL. Δεν παρατηρήθηκε σταθερή και σημαντική αύξηση της HDL.

Τα τριγλυκερίδια επηρεάζονται έντονα από:

• αλκοόλ, ζάχαρη και επεξεργασμένους υδατάνθρακες,
• σωματικό βάρος και κοιλιακό λίπος,
• σακχαρώδη διαβήτη και αντίσταση στην ινσουλίνη,
• υποθυρεοειδισμό,
• ορισμένα φάρμακα,
• γενετικούς παράγοντες.

Επομένως, μια μικρή μεταβολή μετά από συμπλήρωμα δεν πρέπει να αξιολογείται απομονωμένα. Χρειάζεται πλήρες λιπιδαιμικό προφίλ με ολική χοληστερόλη, LDL, HDL και τριγλυκερίδια.

11Μπορεί να αντικαταστήσει τη στατίνη;

Όχι. Το εκχύλισμα φύλλων αγκινάρας δεν θεωρείται ισοδύναμο με στατίνη και δεν διαθέτει αντίστοιχα δεδομένα πρόληψης εμφράγματος και εγκεφαλικού επεισοδίου.

Οι στατίνες:

• μειώνουν την LDL με προβλέψιμο και δοσοεξαρτώμενο τρόπο,
• έχουν μελετηθεί σε μεγάλο αριθμό ασθενών,
• μειώνουν αποδεδειγμένα καρδιαγγειακά συμβάματα σε κατάλληλους ασθενείς.

Η αγκινάρα μπορεί να εξετάζεται μόνο ως συμπληρωματική επιλογή σε επιλεγμένες περιπτώσεις, χωρίς αυθαίρετη διακοπή της συνταγογραφημένης θεραπείας.

12Αγκινάρα, συκώτι και λιπώδες ήπαρ

Σε μικρές κλινικές μελέτες έχει αναφερθεί πιθανή μείωση των τρανσαμινασών ALT και AST σε άτομα με μεταβολική λιπώδη νόσο του ήπατος ή άλλες μεταβολικές διαταραχές.

Μετα-ανάλυση επτά τυχαιοποιημένων μελετών κατέγραψε συνολική βελτίωση της ALT και της AST. Τα αποτελέσματα, όμως, παρουσίαζαν σημαντική ετερογένεια ως προς:

• τον πληθυσμό των ασθενών,
• τη διάγνωση και τη βαρύτητα της ηπατικής νόσου,
• τη δόση και τη μορφή αγκινάρας,
• τη διάρκεια της παρέμβασης.

Η μείωση μιας τρανσαμινάσης δεν αποδεικνύει από μόνη της υποχώρηση της στεάτωσης ή της ίνωσης. Επίσης, ένα φυσιολογικό αποτέλεσμα ALT δεν αποκλείει σημαντική λιπώδη νόσο του ήπατος.

Η βασική αντιμετώπιση της μεταβολικής λιπώδους νόσου παραμένει η διαχείριση του βάρους, της διατροφής, του σακχάρου, των λιπιδίων, της αρτηριακής πίεσης και της σωματικής δραστηριότητας.

13Τι δεν αποδεικνύεται για την «αποτοξίνωση του ήπατος»

Η φράση «αποτοξίνωση του ήπατος» χρησιμοποιείται συχνά σε διαφημίσεις, αλλά δεν αποτελεί συγκεκριμένη ιατρική διάγνωση ή αποδεκτή θεραπευτική ένδειξη.

Το ήπαρ μεταβολίζει και απομακρύνει ουσίες συνεχώς μέσω πολύπλοκων ενζυμικών συστημάτων. Δεν υπάρχουν κλινικά δεδομένα που να αποδεικνύουν ότι ένα εκχύλισμα αγκινάρας:

• «καθαρίζει» το ήπαρ από το αλκοόλ,
• εξουδετερώνει την ηπατοτοξικότητα φαρμάκων,
• αντιστρέφει κίρρωση ή προχωρημένη ίνωση,
• προλαμβάνει την ηπατική βλάβη μετά από υπερφαγία,
• καθιστά ασφαλή τη χρήση άλλων συμπληρωμάτων.

Μάλιστα, ένα προϊόν που διαφημίζεται ως «liver detox» μπορεί να περιέχει πολλά συστατικά, με αποτέλεσμα να είναι δυσκολότερη η αναγνώριση του υπεύθυνου παράγοντα σε περίπτωση ηπατικής βλάβης.

14Χολόλιθοι, απόφραξη χοληφόρων και χοληδόχος κύστη

Σύμφωνα με την ευρωπαϊκή μονογραφία, τα φαρμακευτικά προϊόντα φύλλων αγκινάρας δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται χωρίς ιατρική καθοδήγηση σε:

• απόφραξη των χοληφόρων,
• χολαγγειίτιδα,
• χολόλιθους,
• γνωστή ηπατική νόσο,
• άλλες διαταραχές των χοληφόρων που απαιτούν ιατρική επίβλεψη.

Συμπτώματα που χρειάζονται άμεση αξιολόγηση περιλαμβάνουν:

• έντονο πόνο στο δεξιό άνω μέρος της κοιλιάς,
• πόνο που αντανακλά στην πλάτη ή στον δεξιό ώμο,
• πυρετό ή ρίγος,
• ίκτερο,
• σκούρα ούρα ή πολύ ανοιχτόχρωμα κόπρανα,
• επίμονους εμέτους.

Το εκχύλισμα αγκινάρας δεν διαλύει αποδεδειγμένα τους χολόλιθους και δεν αντικαθιστά το υπερηχογράφημα ή την αξιολόγηση από γαστρεντερολόγο ή χειρουργό.

15Μορφές και δοσολογία εκχυλίσματος αγκινάρας

Δεν υπάρχει μία ενιαία δοσολογία για όλα τα προϊόντα. Η ευρωπαϊκή μονογραφία περιλαμβάνει διαφορετικές δόσεις ανάλογα με τη μορφή:

Ο όρος DER – Drug Extract Ratio περιγράφει τη σχέση μεταξύ της ποσότητας φυτικής πρώτης ύλης και της ποσότητας του τελικού εκχυλίσματος.

Για παράδειγμα, δύο κάψουλες που αναγράφουν 500 mg μπορεί να έχουν διαφορετική συγκέντρωση αν προέρχονται από διαφορετικό DER ή διαφορετικό διαλύτη εκχύλισης.

Ακολουθείτε το φύλλο οδηγιών του συγκεκριμένου προϊόντος. Μην μεταφέρετε αυθαίρετα τη δόση μιας κλινικής μελέτης σε διαφορετικό εμπορικό σκεύασμα.

16Πώς και για πόσο διάστημα λαμβάνεται;

Τα προϊόντα λαμβάνονται από το στόμα, συνήθως σε μία ή περισσότερες ημερήσιες δόσεις. Ορισμένα σκευάσματα προτείνουν λήψη πριν από το γεύμα, ενώ άλλα μαζί με τροφή.

Η σωστή πρακτική είναι:

• να τηρείται η δόση της ετικέτας ή του φύλλου οδηγιών,
• να αποφεύγεται η ταυτόχρονη χρήση πολλών προϊόντων με αγκινάρα,
• να ελέγχονται όλα τα επιπλέον συστατικά του σκευάσματος,
• να διακόπτεται η λήψη αν εμφανιστεί πόνος, αλλεργία ή σημαντική γαστρεντερική ενόχληση.

Για τη χρήση στη δυσπεψία, η EMA συστήνει ιατρική αξιολόγηση όταν τα συμπτώματα επιμένουν περισσότερο από δύο εβδομάδες.

Η μακροχρόνια λήψη για μήνες με στόχο τη χοληστερίνη ή το συκώτι δεν πρέπει να γίνεται χωρίς επανέλεγχο και χωρίς να έχει αποκλειστεί υποκείμενη νόσος.

17Παρενέργειες του φύλλου αγκινάρας

Τα εκχυλίσματα φύλλων αγκινάρας είναι συνήθως καλά ανεκτά στις μελέτες μικρής διάρκειας. Πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες είναι:

• ήπια διάρροια,
• κοιλιακές κράμπες,
• ναυτία ή επιγαστρική ενόχληση,
• καούρα,
• περισσότερα αέρια,
• αλλεργική αντίδραση.

Η ακριβής συχνότητά τους δεν είναι γνωστή.

Η λήψη πρέπει να διακόπτεται και να ζητείται ιατρική συμβουλή αν παρουσιαστούν:

• έντονος ή επίμονος κοιλιακός πόνος,
• κνίδωση ή γενικευμένο εξάνθημα,
• πρήξιμο στα χείλη, στη γλώσσα ή στον λαιμό,
• δύσπνοια ή συριγμός,
• ίκτερος ή σκουρόχρωμα ούρα.

18Αλλεργία σε φυτά της οικογένειας Asteraceae

Η αγκινάρα ανήκει στην οικογένεια Asteraceae, γνωστή και ως Compositae.

Στην ίδια οικογένεια ανήκουν, μεταξύ άλλων:

• χαμομήλι,
• εχινάκεια,
• άρνικα,
• καλέντουλα,
• πικραλίδα,
• μαργαρίτα,
• αμβροσία και χρυσάνθεμο.

Άτομα με γνωστή υπερευαισθησία στην αγκινάρα ή σε άλλο φυτό αυτής της οικογένειας πρέπει να αποφεύγουν τα φαρμακευτικά προϊόντα φύλλων αγκινάρας.

Η προηγούμενη ασφαλής κατανάλωση μαγειρεμένης αγκινάρας δεν αποκλείει πλήρως αντίδραση σε ένα περισσότερο συμπυκνωμένο εκχύλισμα ή σε άλλο συστατικό του συμπληρώματος.

19Αλληλεπιδράσεις με φάρμακα

Στην ευρωπαϊκή μονογραφία δεν αναφέρονται τεκμηριωμένες κλινικές αλληλεπιδράσεις με φάρμακα. Αυτό δεν σημαίνει ότι έχουν μελετηθεί επαρκώς όλοι οι πιθανοί συνδυασμοί.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν το εκχύλισμα λαμβάνεται μαζί με:

• στατίνη ή άλλο υπολιπιδαιμικό φάρμακο,
• φάρμακα για ηπατική ή χοληφόρο νόσο,
• πολλά διαφορετικά συμπληρώματα,
• σκευάσματα που περιέχουν επιπλέον κόκκινο ρύζι, βερβερίνη, γαϊδουράγκαθο ή άλλα βότανα.

Η επανεξέταση της EMA το 2025 ανέφερε πειραματική μελέτη σε αρουραίους στην οποία η συγχορήγηση συγκεκριμένου εκχυλίσματος με χαμηλή δόση ροσουβαστατίνης μετέβαλε τη βιοδιαθεσιμότητα του φαρμάκου. Το εύρημα δεν αποδεικνύει αντίστοιχη αλληλεπίδραση στον άνθρωπο, αλλά υποστηρίζει την ανάγκη για περαιτέρω έρευνα.

Συχνά το πρόβλημα δεν είναι η ίδια η αγκινάρα, αλλά ένα πολυσυστατικό προϊόν. Για τον έλεγχο αλληλεπιδράσεων απαιτείται ολόκληρη η ετικέτα και όχι μόνο η εμπορική ονομασία.

20Ποιοι πρέπει να αποφεύγουν το εκχύλισμα αγκινάρας;

Η χρήση πρέπει να αποφεύγεται ή να προηγείται ιατρική συμβουλή σε:

• χολόλιθους, χολαγγειίτιδα ή απόφραξη χοληφόρων,
• γνωστή ηπατική πάθηση,
• αλλεργία στην αγκινάρα ή σε φυτά Asteraceae,
• εγκυμοσύνη και θηλασμό, λόγω ανεπαρκών δεδομένων,
• παιδιά κάτω των 12 ετών,
• άτομα που λαμβάνουν πολλά φάρμακα ή υπολιπιδαιμική αγωγή,
• ασθενείς με ανεξήγητα παθολογικές ηπατικές εξετάσεις.

Σε εγκυμοσύνη και θηλασμό, η αποφυγή αφορά το συμπυκνωμένο φαρμακευτικό εκχύλισμα και όχι τη συνήθη κατανάλωση αγκινάρας ως τροφίμου.

Για εφήβους άνω των 12 ετών, η ευρωπαϊκή παραδοσιακή χρήση αφορά μόνο συγκεκριμένα προϊόντα και τη δυσπεψία. Δεν πρέπει να χρησιμοποιείται σε ανήλικο για χοληστερίνη, αδυνάτισμα ή «καθαρισμό του ήπατος» χωρίς παιδιατρική αξιολόγηση.

21Εργαστηριακές εξετάσεις και συχνές ερωτήσεις

Ποιες εξετάσεις μπορεί να χρειάζονται;

Οι εξετάσεις εξαρτώνται από τον λόγο λήψης.

Για αξιολόγηση επίδρασης στα λιπίδια, είναι προτιμότερο να συγκρίνονται εξετάσεις που έγιναν με παρόμοιες συνθήκες και χωρίς αυθαίρετη αλλαγή της υπόλοιπης θεραπείας. Ένας επανέλεγχος συνήθως έχει νόημα μετά από αρκετές εβδομάδες και όχι λίγες ημέρες.

22Εργαστηριακός έλεγχος στη Λαμία και βιβλιογραφία

Βιβλιογραφία και επιστημονικές πηγές

1. European Medicines Agency. Cynarae folium – Artichoke leaf. https://www.ema.europa.eu/en/medicines/herbal/cynarae-folium
2. EMA/HMPC. European Union herbal monograph on Cynara cardunculus L., folium. https://www.ema.europa.eu/en/documents/herbal-monograph/final-european-union-herbal-monograph-cynara-cardunculus-l-syn-cynara-scolymus-l-folium_en.pdf
3. EMA/HMPC. Assessment report on Cynara cardunculus L. folium. https://www.ema.europa.eu/en/documents/herbal-report/final-assessment-report-cynara-cardunculus-l-syn-cynara-scolymus-l-folium_en.pdf
4. EMA/HMPC. Addendum to the assessment report, periodic review 2018–2024. https://www.ema.europa.eu/en/documents/herbal-report/addendum-assessment-report-cynara-cardunculus-l-syn-c-scolymus-l-folium_en.pdf
5. Holtmann G et al. Efficacy of artichoke leaf extract in functional dyspepsia: placebo-controlled multicentre trial. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/14653829/
6. Shahinfar H et al. Effects of artichoke supplementation on lipid profile: systematic review and dose-response meta-analysis. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34569671/
7. Moradi S et al. Effects of artichoke supplementation on liver enzymes: systematic review and meta-analysis of randomized trials. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35949559/
8. https://mikrobiologikolamia.gr/lipidaimiko-profil/ – Λιπιδαιμικό προφίλ: LDL, HDL, τριγλυκερίδια και χοληστερίνη.