Λυγαριά (Vitex agnus-castus): Περίοδος, Προεμμηνορροϊκό Σύνδρομο, Προλακτίνη και Παρενέργειες
Τελευταία ενημέρωση: 1 Αυγούστου 2026
Η λυγαριά ή Vitex agnus-castus είναι ένα μεσογειακό φυτό, ο καρπός του οποίου χρησιμοποιείται σε φυτικά φαρμακευτικά προϊόντα και συμπληρώματα κυρίως για συμπτώματα που εμφανίζονται πριν από την περίοδο.
Η καλύτερα μελετημένη χρήση της αφορά το προεμμηνορροϊκό σύνδρομο, όπως ευαισθησία μαστών, ευερεθιστότητα, μεταβολές διάθεσης και φούσκωμα. Αντίθετα, οι ισχυρισμοί ότι «ρυθμίζει όλες τις ορμόνες», θεραπεύει την αυξημένη προλακτίνη ή αυξάνει τη γονιμότητα δεν υποστηρίζονται από επαρκή κλινικά δεδομένα.
Το βασικό συμπέρασμα
Η λυγαριά μπορεί να βοηθήσει ορισμένες ενήλικες γυναίκες με προεμμηνορροϊκά συμπτώματα, αλλά δεν αποτελεί θεραπεία για υπερπρολακτιναιμία, προλακτίνωμα, υπογονιμότητα ή κάθε μορφή ακανόνιστης περιόδου. Απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή με αντισυλληπτικά, ορμονικές θεραπείες, αντιψυχωσικά και ντοπαμινεργικά φάρμακα.
| Χρήση | Τι γνωρίζουμε | Συμπέρασμα |
|---|---|---|
| Προεμμηνορροϊκό σύνδρομο | Υπάρχουν κλινικές μελέτες και ευρωπαϊκή φυτική μονογραφία. | Πιθανό όφελος σε ορισμένες γυναίκες |
| Κυκλικός πόνος μαστών | Υπάρχουν θετικές αλλά όχι οριστικές μελέτες. | Μπορεί να βοηθήσει όταν ο πόνος είναι κυκλικός |
| Ακανόνιστη περίοδος | Δεν έχει αποδειχθεί ότι αντιμετωπίζει όλες τις αιτίες διαταραχής του κύκλου. | Πρώτα χρειάζεται διάγνωση |
| Αυξημένη προλακτίνη | Η μείωση της προλακτίνης στον άνθρωπο δεν έχει αποδειχθεί οριστικά. | Δεν αντικαθιστά τον ενδοκρινολογικό έλεγχο |
| Γονιμότητα | Δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα για εγκυμοσύνη ή γέννηση ζώντος νεογνού. | Δεν είναι θεραπεία υπογονιμότητας |
Περιεχόμενα
2. Τι αναγνωρίζει η EMA
3. Προεμμηνορροϊκό σύνδρομο
4. Τι δείχνουν οι μελέτες
5. Πόνος και ευαισθησία μαστών
6. Ακανόνιστη περίοδος
7. Λυγαριά και προλακτίνη
8. Γονιμότητα και ωορρηξία
9. Εμμηνόπαυση και περιεμμηνόπαυση
10. Πώς θεωρείται ότι δρα
11. Καρπός, εκχύλισμα και βάμμα
12. Δοσολογία
13. Τρόπος και διάρκεια λήψης
14. Παρενέργειες
15. Ποιοι πρέπει να την αποφεύγουν
16. Ντοπαμινεργικά και αντιψυχωσικά
17. Αντισυλληπτικά και ορμονική θεραπεία
18. Εγκυμοσύνη και θηλασμός
19. Παθήσεις μαστού και υπόφυσης
20. Εξετάσεις και προειδοποιητικά σημεία
21. Συχνές ερωτήσεις
22. Ραντεβού και βιβλιογραφία
1Τι είναι η λυγαριά
Η λυγαριά είναι θάμνος ή μικρό δέντρο με επιστημονική ονομασία Vitex agnus-castus L.. Φύεται σε περιοχές της Μεσογείου και της κεντρικής Ασίας και στην Ελλάδα συναντάται συχνά κοντά σε ποτάμια και υγρές περιοχές.
Το μέρος του φυτού που χρησιμοποιείται στα περισσότερα μελετημένα φυτικά φαρμακευτικά προϊόντα είναι ο ώριμος, αποξηραμένος καρπός. Στη διεθνή βιβλιογραφία μπορεί να αναφέρεται ως:
- Vitex agnus-castus
- agnus castus fruit
- chasteberry
- chaste tree
- καρπός λυγαριάς
Τα δεδομένα για ένα συγκεκριμένο τυποποιημένο εκχύλισμα δεν μπορούν να μεταφερθούν αυτόματα σε τσάι, σταγόνες, σκόνη καρπού ή σε οποιοδήποτε συμπλήρωμα που απλώς αναγράφει «Vitex» στην ετικέτα.
2Τι αναγνωρίζει η ευρωπαϊκή μονογραφία της EMA
Η Επιτροπή Φυτικών Φαρμακευτικών Προϊόντων του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων έχει εκδώσει ευρωπαϊκή μονογραφία για τον καρπό της λυγαριάς.
Η μονογραφία διακρίνει δύο κατηγορίες:
Καθιερωμένη φαρμακευτική χρήση
Συγκεκριμένο ξηρό εκχύλισμα καρπού λυγαριάς για τη θεραπεία του προεμμηνορροϊκού συνδρόμου σε ενήλικες γυναίκες.
Παραδοσιακή χρήση
Ορισμένα άλλα παρασκευάσματα για την ανακούφιση ήπιων συμπτωμάτων τις ημέρες πριν από την περίοδο, με βάση τη μακρόχρονη χρήση τους.
Η ευρωπαϊκή μονογραφία δεν αναγνωρίζει ως καθιερωμένες ενδείξεις τη θεραπεία της υπογονιμότητας, του συνδρόμου πολυκυστικών ωοθηκών, της υπερπρολακτιναιμίας, του προλακτινώματος ή των συμπτωμάτων της εμμηνόπαυσης.
Προσοχή: Η ύπαρξη ευρωπαϊκής φυτικής μονογραφίας δεν σημαίνει ότι κάθε συμπλήρωμα λυγαριάς έχει την ίδια σύνθεση, δοσολογία, ποιότητα ή κλινική αποτελεσματικότητα.
3Λυγαριά και προεμμηνορροϊκό σύνδρομο
Το προεμμηνορροϊκό σύνδρομο, γνωστό ως PMS, περιλαμβάνει σωματικά και ψυχολογικά συμπτώματα που εμφανίζονται επαναλαμβανόμενα κατά την ωχρινική φάση του κύκλου, συνήθως τις ημέρες πριν από την περίοδο, και βελτιώνονται λίγο μετά την έναρξη της αιμορραγίας.
Συχνά συμπτώματα είναι:
- ευερεθιστότητα και μεταβολές διάθεσης,
- άγχος, συναισθηματική ευαισθησία ή καταθλιπτική διάθεση,
- πόνος ή ευαισθησία στους μαστούς,
- φούσκωμα και κατακράτηση υγρών,
- πονοκέφαλος,
- κόπωση και διαταραχές ύπνου,
- κράμπες ή αίσθημα βάρους χαμηλά στην κοιλιά.
Η λυγαριά έχει μελετηθεί κυρίως για τη συνολική βελτίωση αυτού του κυκλικού συνδυασμού συμπτωμάτων και όχι ως άμεσο παυσίπονο.
Για αξιόπιστη διάγνωση είναι χρήσιμη η καθημερινή καταγραφή των συμπτωμάτων για τουλάχιστον δύο κύκλους. Συμπτώματα που υπάρχουν με την ίδια ένταση σε όλο τον μήνα μπορεί να σχετίζονται με διαφορετική πάθηση και όχι με PMS.
4Τι δείχνουν οι κλινικές μελέτες
Τυχαιοποιημένες μελέτες έχουν αναφέρει βελτίωση συμπτωμάτων του PMS με ορισμένα τυποποιημένα εκχυλίσματα λυγαριάς σε σύγκριση με placebo ή άλλα σκευάσματα.
Ωστόσο, η συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση των διαθέσιμων μελετών κατέγραψε σημαντικούς περιορισμούς:
- μεγάλη διαφορά μεταξύ των προϊόντων και των δοσολογιών,
- διαφορετικά κριτήρια διάγνωσης του PMS,
- πολύ υψηλή στατιστική ετερογένεια,
- κίνδυνο μεροληψίας στις επιμέρους μελέτες,
- ενδείξεις ότι θετικές μελέτες μπορεί να δημοσιεύονται ευκολότερα από αρνητικές.
Επομένως, το συνολικό αποτέλεσμα είναι ενθαρρυντικό αλλά όχι οριστικό. Η λυγαριά μπορεί να είναι μια επιλογή για ήπιο ή μέτριο PMS, εφόσον δεν υπάρχουν αντενδείξεις και έχει επιλεγεί κατάλληλο τυποποιημένο προϊόν.
Σοβαρό PMS ή PMDD: Όταν η διάθεση, η λειτουργικότητα, η εργασία ή οι σχέσεις επηρεάζονται σημαντικά, χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση. Το προεμμηνορροϊκό δυσφορικό σύνδρομο μπορεί να απαιτεί ψυχοθεραπεία, αντικαταθλιπτική ή ορμονική θεραπεία και δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά με συμπληρώματα.
5Πόνος και ευαισθησία μαστών
Η λυγαριά έχει μελετηθεί για την κυκλική μασταλγία, δηλαδή τον πόνο ή την ευαισθησία που εμφανίζεται συνήθως και στους δύο μαστούς πριν από την περίοδο και υποχωρεί μετά την έναρξή της.
Ορισμένες μελέτες και συστηματικές ανασκοπήσεις υποδεικνύουν ότι μπορεί να μειώσει την ένταση του κυκλικού πόνου. Η αποτελεσματικότητα, όμως, εξαρτάται από το συγκεκριμένο εκχύλισμα και τα διαθέσιμα δεδομένα δεν δικαιολογούν τη χρήση της για κάθε είδος πόνου στον μαστό.
Απαιτείται κλινική εξέταση όταν υπάρχει:
- νέο ψηλαφητό ογκίδιο,
- πόνος μόνο σε ένα σταθερό σημείο,
- έκκριση από τη θηλή, ιδιαίτερα αιματηρή,
- εισολκή θηλής ή αλλαγή στο δέρμα,
- ερυθρότητα, θερμότητα ή πυρετός,
- επίμονος πόνος που δεν ακολουθεί τον κύκλο.
Η λυγαριά δεν αποτελεί μέθοδο διάγνωσης ή πρόληψης του καρκίνου του μαστού.
6Μπορεί να ρυθμίσει την ακανόνιστη περίοδο;
Η λυγαριά συχνά διαφημίζεται ως «φυσικός ρυθμιστής του κύκλου». Υπάρχουν παλαιότερες και μικρές μελέτες σε συγκεκριμένες διαταραχές της ωχρινικής φάσης, αλλά δεν έχει αποδειχθεί ότι μπορεί να διορθώσει κάθε αιτία ακανόνιστης περιόδου.
Ένας ακανόνιστος κύκλος μπορεί να σχετίζεται με:
- εγκυμοσύνη,
- σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών,
- διαταραχές θυρεοειδούς,
- αυξημένη προλακτίνη,
- μεγάλη μεταβολή βάρους ή έντονη άσκηση,
- στρες ή χρόνια νόσο,
- περιεμμηνόπαυση,
- πρόωρη ωοθηκική ανεπάρκεια,
- φάρμακα ή διακοπή ορμονικής αντισύλληψης.
Η έναρξη λυγαριάς χωρίς προηγούμενη αξιολόγηση μπορεί να καθυστερήσει τη διάγνωση της πραγματικής αιτίας. Ιδιαίτερα όταν η περίοδος απουσιάζει για τρεις μήνες ή περισσότερο, χρειάζεται ιατρικός έλεγχος.
7Λυγαριά και αυξημένη προλακτίνη
Ορισμένα συστατικά της λυγαριάς παρουσιάζουν σε προκλινικές μελέτες δράση σε ντοπαμινεργικούς υποδοχείς. Επειδή η ντοπαμίνη αναστέλλει φυσιολογικά την έκκριση προλακτίνης, έχει διατυπωθεί η υπόθεση ότι η λυγαριά μπορεί να επηρεάζει τα επίπεδα της ορμόνης.
Υπάρχουν μικρές μελέτες σε γυναίκες με τη λεγόμενη λανθάνουσα υπερπρολακτιναιμία. Παρ’ όλα αυτά, η EMA αναφέρει ρητά ότι η μείωση των αυξημένων επιπέδων προλακτίνης στον άνθρωπο δεν έχει αποδειχθεί οριστικά.
Δεν είναι «φυτική καβεργολίνη»
Η λυγαριά δεν αντικαθιστά την καβεργολίνη, τη βρωμοκρυπτίνη ή άλλη θεραπεία που έχει συνταγογραφηθεί για υπερπρολακτιναιμία ή προλακτίνωμα.
Η αυξημένη προλακτίνη μπορεί να οφείλεται σε εγκυμοσύνη, φάρμακα, υποθυρεοειδισμό, νεφρική ή ηπατική νόσο, μακροπρολακτίνη ή όγκο της υπόφυσης. Η ερμηνεία της απαιτεί συσχέτιση με το ιστορικό και ενίοτε επανάληψη της εξέτασης υπό κατάλληλες συνθήκες.
Σε άτομο με προλακτίνωμα, η λυγαριά μπορεί θεωρητικά να επηρεάσει τα συμπτώματα και να δυσκολέψει την αξιολόγηση. Γι’ αυτό δεν πρέπει να χρησιμοποιείται χωρίς τον θεράποντα ενδοκρινολόγο.
8Γονιμότητα, ωορρηξία και προσπάθεια εγκυμοσύνης
Η λυγαριά προωθείται συχνά ως προϊόν που «ενισχύει την προγεστερόνη», «διορθώνει την ωχρινική φάση» ή αυξάνει τις πιθανότητες σύλληψης. Οι ισχυρισμοί αυτοί υπερβαίνουν τα διαθέσιμα δεδομένα.
Μικρές μελέτες έχουν εξετάσει ορμονικές παραμέτρους ή τη διάρκεια της ωχρινικής φάσης, αλλά δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα ότι η λυγαριά:
- προκαλεί αξιόπιστα ωορρηξία,
- θεραπεύει το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών,
- αυξάνει την πιθανότητα κλινικής εγκυμοσύνης,
- μειώνει τον κίνδυνο αποβολής,
- αυξάνει το ποσοστό γέννησης ζώντος νεογνού.
Η EMA αναφέρει ότι δεν υπάρχουν δεδομένα για τη γονιμότητα. Η λυγαριά δεν πρέπει να αντικαθιστά τον έλεγχο σπέρματος, ωορρηξίας, σαλπίγγων, θυρεοειδούς, προλακτίνης ή ωοθηκικής εφεδρείας όταν υπάρχει ένδειξη.
Γυναίκες που προσπαθούν να συλλάβουν ή ακολουθούν θεραπεία υποβοηθούμενης αναπαραγωγής πρέπει να ενημερώνουν τον γυναικολόγο τους πριν από τη λήψη, επειδή μπορεί να συνδυάζεται με ορμονικά και ντοπαμινεργικά φάρμακα και η χρήση της δεν συνιστάται μετά την επίτευξη εγκυμοσύνης.
9Λυγαριά στην περιεμμηνόπαυση και την εμμηνόπαυση
Κατά την περιεμμηνόπαυση ο κύκλος μπορεί να γίνει ακανόνιστος και να εμφανιστούν ευαισθησία μαστών, μεταβολές διάθεσης ή διαταραχές ύπνου. Αυτό έχει οδηγήσει στην προώθηση της λυγαριάς και για αυτή την περίοδο της ζωής.
Τα διαθέσιμα στοιχεία για εξάψεις, νυχτερινές εφιδρώσεις, κολπική ξηρότητα, οστική υγεία ή άλλα συμπτώματα εμμηνόπαυσης είναι ανεπαρκή. Η λυγαριά δεν έχει αποδειχθεί ισοδύναμη με την ορμονική θεραπεία εμμηνόπαυσης και δεν προστατεύει από οστεοπόρωση ή καρδιαγγειακή νόσο.
Νέα ή ασυνήθιστη αιμορραγία στην περιεμμηνόπαυση, καθώς και οποιαδήποτε αιμορραγία μετά την εγκατάσταση της εμμηνόπαυσης, χρειάζεται γυναικολογική αξιολόγηση και δεν πρέπει να αποδίδεται απλώς σε «ορμονική ανισορροπία».
10Πώς θεωρείται ότι δρα
Ο ακριβής μηχανισμός δράσης της λυγαριάς δεν είναι πλήρως γνωστός. Σε εργαστηριακές και ζωικές μελέτες έχουν παρατηρηθεί:
- ντοπαμινεργική δραστηριότητα,
- ανασταλτική επίδραση στην έκκριση προλακτίνης,
- πιθανή αλληλεπίδραση με οιστρογονικούς υποδοχείς,
- πιθανή επίδραση σε β-ενδορφίνες και άλλους νευροενδοκρινικούς μηχανισμούς.
Τα αποτελέσματα για τη σύνδεση με οιστρογονικούς υποδοχείς είναι αντικρουόμενα και η επίδραση στην αυξημένη προλακτίνη δεν έχει επιβεβαιωθεί οριστικά σε ανθρώπους.
Ο όρος «εξισορροπεί τις ορμόνες» είναι υπεραπλουστευτικός. Δεν έχει αποδειχθεί ότι η λυγαριά αυξάνει με προβλέψιμο τρόπο την προγεστερόνη, μειώνει τα οιστρογόνα ή διορθώνει κάθε ορμονική διαταραχή.
11Καρπός, σκόνη, βάμμα και τυποποιημένο εκχύλισμα
Η ένδειξη «Vitex 20 mg» ή «Vitex 400 mg» δεν αρκεί για να συγκριθούν δύο προϊόντα. Η ποσότητα εξαρτάται από τη μορφή και τον βαθμό συμπύκνωσης.
| Μορφή | Τι περιέχει | Τι πρέπει να γνωρίζετε |
|---|---|---|
| Σκόνη καρπού | Αλεσμένος αποξηραμένος καρπός. | Χρειάζεται μεγαλύτερη ποσότητα σε mg από ένα συμπυκνωμένο εκχύλισμα. |
| Βάμμα | Υγρό εκχύλισμα, συχνά με αιθανόλη. | Η αναλογία φυτού προς διαλύτη και η περιεκτικότητα σε αλκοόλη διαφέρουν. |
| Ξηρό εκχύλισμα | Συμπυκνωμένο παρασκεύασμα με συγκεκριμένο λόγο εκχύλισης. | Τα 2, 4 ή 20 mg μπορεί να αντιστοιχούν σε διαφορετικά εκχυλίσματα και δεν είναι ισοδύναμα. |
| Συνδυαστικό συμπλήρωμα | Vitex μαζί με βιταμίνες ή άλλα βότανα. | Δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι έχει την αποτελεσματικότητα του εκχυλίσματος που μελετήθηκε μόνο του. |
Ο λόγος εκχύλισης, για παράδειγμα DER 6–12:1, δείχνει πόση ποσότητα φυτικής πρώτης ύλης χρησιμοποιήθηκε για την παραγωγή μιας ποσότητας εκχυλίσματος. Για αυτό δεν πρέπει να επιλέγεται προϊόν απλώς επειδή αναγράφει περισσότερα milligram.
12Δοσολογία λυγαριάς
Δεν υπάρχει μία ενιαία δοσολογία για όλα τα προϊόντα. Η ευρωπαϊκή μονογραφία αναφέρει διαφορετικές δόσεις για διαφορετικά, σαφώς καθορισμένα παρασκευάσματα.
| Παρασκεύασμα EMA | Ημερήσια δόση ενηλίκων | Κατηγορία χρήσης |
|---|---|---|
| Ξηρό εκχύλισμα DER 6–12:1, αιθανόλη 60% m/m | 20 mg μία φορά ημερησίως | Καθιερωμένη χρήση για PMS |
| Σκόνη καρπού | 400 mg δύο φορές ημερησίως | Παραδοσιακή χρήση |
| Συγκεκριμένο βάμμα 1:5 | 165 mg μία φορά ημερησίως | Παραδοσιακή χρήση |
| Ξηρό εκχύλισμα DER 7–13:1 | 4 mg μία φορά ημερησίως | Παραδοσιακή χρήση |
| Ξηρό εκχύλισμα DER 10–18,5:1 | 2–3 mg μία φορά ημερησίως | Παραδοσιακή χρήση |
Οι παραπάνω δόσεις δεν είναι μεταξύ τους ισοδύναμες. Δεν πρέπει να μετατρέπονται ή να συνδυάζονται χωρίς να είναι γνωστή η ακριβής σύνθεση του προϊόντος. Ακολουθείται το φύλλο οδηγιών του συγκεκριμένου εγκεκριμένου σκευάσματος και η συμβουλή γιατρού ή φαρμακοποιού.
13Πότε λαμβάνεται και πόσο χρόνο χρειάζεται
Η λυγαριά δεν δρα συνήθως ως άμεσο αναλγητικό. Στις μελέτες και στην ευρωπαϊκή μονογραφία χρησιμοποιείται με συνεχή καθημερινή λήψη και όχι μόνο όταν εμφανίζεται ο πόνος.
Για το συγκεκριμένο καθιερωμένο εκχύλισμα, η EMA αναφέρει ότι μπορεί να χρειαστεί συνεχής χρήση για περίπου τρεις μήνες ώστε να επιτευχθεί το βέλτιστο αποτέλεσμα.
Πρακτικά:
- λαμβάνεται την ίδια περίπου ώρα καθημερινά, σύμφωνα με τις οδηγίες του προϊόντος,
- δεν διπλασιάζεται η επόμενη δόση όταν μία δόση ξεχαστεί,
- καταγράφονται τα συμπτώματα σε ημερολόγιο κύκλου,
- δεν αυξάνεται η δόση επειδή δεν υπήρξε άμεση βελτίωση,
- εάν τα συμπτώματα επιμένουν μετά από τρεις μήνες, απαιτείται ιατρική αξιολόγηση.
Εάν τα συμπτώματα επιδεινωθούν, εμφανιστεί νέα διαταραχή της περιόδου ή παρουσιαστεί ανεπιθύμητη ενέργεια, η χρήση πρέπει να επανεκτιμηθεί νωρίτερα.
14Παρενέργειες της λυγαριάς
Η λυγαριά είναι συνήθως καλά ανεκτή σε βραχυχρόνια χρήση, αλλά το «φυτικό» δεν σημαίνει ότι είναι απαλλαγμένη από ανεπιθύμητες ενέργειες.
Στην ευρωπαϊκή μονογραφία αναφέρονται:
- ναυτία ή κοιλιακός πόνος,
- πονοκέφαλος ή ζάλη,
- ακμή,
- εξάνθημα ή κνίδωση,
- μεταβολές ή διαταραχές της περιόδου,
- αλλεργικές αντιδράσεις.
Η ακριβής συχνότητα αυτών των ανεπιθύμητων ενεργειών δεν είναι γνωστή.
Επείγουσα βοήθεια: Οίδημα προσώπου ή γλώσσας, δύσπνοια, δυσκολία στην κατάποση ή γενικευμένη κνίδωση μπορεί να υποδηλώνουν σοβαρή αλλεργική αντίδραση.
15Ποιοι πρέπει να αποφεύγουν τη λυγαριά
Η χρήση πρέπει να αποφεύγεται ή να γίνεται μόνο μετά από ιατρική αξιολόγηση σε:
- αλλεργία στη λυγαριά ή σε συστατικό του προϊόντος,
- εγκυμοσύνη ή θηλασμό,
- παιδιά και εφήβους κάτω των 18 ετών, λόγω έλλειψης επαρκών δεδομένων,
- ιστορικό πάθησης της υπόφυσης ή προλακτινώματος,
- ιστορικό οιστρογονοευαίσθητου καρκίνου,
- λήψη ντοπαμινεργικών ή αντιντοπαμινεργικών φαρμάκων,
- λήψη οιστρογόνων, αντιοιστρογόνων ή ορμονικής θεραπείας,
- ανεξήγητη αιμορραγία, γαλακτόρροια ή σημαντική διαταραχή του κύκλου που δεν έχει διερευνηθεί.
Σε ενδομητρίωση, ινομυώματα ή άλλες ορμονοεξαρτώμενες καταστάσεις δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα ασφάλειας και αποτελεσματικότητας. Η απόφαση πρέπει να εξατομικεύεται από τον γυναικολόγο.
16Αλληλεπίδραση με ντοπαμινεργικά και αντιψυχωσικά φάρμακα
Λόγω της πιθανής ντοπαμινεργικής δράσης της λυγαριάς, η EMA αναφέρει ότι δεν μπορούν να αποκλειστούν αλληλεπιδράσεις με αγωνιστές και ανταγωνιστές της ντοπαμίνης.
Ντοπαμινεργικά φάρμακα
Παραδείγματα:
- καβεργολίνη,
- βρωμοκρυπτίνη,
- πραμιπεξόλη,
- ροπινιρόλη.
Ανταγωνιστές ντοπαμίνης
Παραδείγματα:
- ρισπεριδόνη ή αμισουλπρίδη,
- αλοπεριδόλη και άλλα αντιψυχωσικά,
- μετοκλοπραμίδη,
- δομπεριδόνη.
Ο κατάλογος δεν είναι πλήρης. Η πιθανή αλληλεπίδραση δεν σημαίνει ότι θα εμφανιστεί σε κάθε άτομο, αλλά επιβάλλει έλεγχο από γιατρό ή φαρμακοποιό.
Δεν πρέπει να διακόπτεται ή να μειώνεται αντιψυχωσικό, φάρμακο Parkinson ή θεραπεία προλακτινώματος για να ξεκινήσει λυγαριά. Ειδικά η υπερπρολακτιναιμία που προκαλείται από αντιψυχωσικά αντιμετωπίζεται σε συνεργασία με τον θεράποντα ψυχίατρο και ενδοκρινολόγο.
17Αντισυλληπτικά, ορμονική θεραπεία και αντιοιστρογόνα
Η EMA αναφέρει ότι, λόγω πιθανών οιστρογονικών επιδράσεων, δεν μπορούν να αποκλειστούν αλληλεπιδράσεις με οιστρογόνα και αντιοιστρογόνα.
Χρειάζεται προηγούμενη συμβουλή γιατρού όταν χρησιμοποιούνται:
- συνδυασμένα αντισυλληπτικά χάπια,
- αντισυλληπτικά μόνο με προγεσταγόνο,
- ορμονικό ενδομήτριο σπείραμα,
- ορμονική θεραπεία εμμηνόπαυσης,
- οιστρογόνα ή προγεσταγόνα για άλλες ενδείξεις,
- ταμοξιφαίνη ή άλλη αντιοιστρογονική θεραπεία,
- ορμονικά φάρμακα υποβοηθούμενης αναπαραγωγής.
Δεν έχει αποδειχθεί ότι η λυγαριά μειώνει την αντισυλληπτική αποτελεσματικότητα. Επειδή όμως τα δεδομένα αλληλεπιδράσεων είναι περιορισμένα, δεν είναι σωστό να θεωρείται ο συνδυασμός αυτομάτως ασφαλής.
Εάν εμφανιστεί αιμορραγία μεταξύ περιόδων, αλλαγή στη ροή, πόνος ή άλλη νέα μεταβολή μετά την έναρξη του συμπληρώματος, χρειάζεται επανεκτίμηση.
18Εγκυμοσύνη και θηλασμός
Η λυγαριά δεν συνιστάται κατά την εγκυμοσύνη. Δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα από εγκύους και οι μελέτες αναπαραγωγικής τοξικότητας σε ζώα δεν θεωρούνται επαρκείς.
Η χρήση επίσης δεν συνιστάται κατά τον θηλασμό, επειδή:
- δεν είναι γνωστό εάν συστατικά ή μεταβολίτες περνούν στο μητρικό γάλα,
- δεν μπορεί να αποκλειστεί κίνδυνος για το βρέφος,
- υπάρχουν ενδείξεις ότι μπορεί να επηρεάσει την παραγωγή γάλακτος.
Παρά ορισμένες παραδοσιακές αναφορές, η λυγαριά δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως αποδεδειγμένο γαλακταγωγό. Η μειωμένη παραγωγή γάλακτος χρειάζεται αξιολόγηση τεχνικής θηλασμού, συχνότητας γευμάτων, φαρμάκων και πιθανών μητρικών ή βρεφικών αιτιών.
19Ορμονοευαίσθητες παθήσεις και διαταραχές της υπόφυσης
Άτομα που πάσχουν ή έχουν νοσήσει από οιστρογονοευαίσθητο καρκίνο πρέπει να συμβουλεύονται τον θεράποντα ιατρό πριν από οποιαδήποτε χρήση λυγαριάς.
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται επίσης σε ιστορικό πάθησης της υπόφυσης. Η λυγαριά θεωρείται ότι μπορεί να επηρεάζει τον άξονα υποθαλάμου–υπόφυσης και, σύμφωνα με την EMA, σε προλακτινοεκκριτικό όγκο μπορεί να συγκαλύψει συμπτώματα.
Συμπτώματα που χρειάζονται διερεύνηση περιλαμβάνουν:
- γαλακτόρροια εκτός θηλασμού,
- αμηνόρροια ή σημαντική διαταραχή του κύκλου,
- υπογονιμότητα,
- επίμονους ή νέους πονοκεφάλους,
- μεταβολές της όρασης,
- γνωστό ή ύποπτο αδένωμα υπόφυσης.
Η αυτοθεραπεία με λυγαριά δεν είναι ασφαλής τρόπος να διαπιστωθεί εάν τα συμπτώματα προκαλούνται από την προλακτίνη.
20Ποιες εξετάσεις μπορεί να χρειαστούν
Το PMS συνήθως διαγιγνώσκεται από το μοτίβο των συμπτωμάτων και την καταγραφή τους στον κύκλο. Δεν υπάρχει μία εξέταση αίματος που να επιβεβαιώνει από μόνη της το σύνδρομο.
Όταν υπάρχει ακανόνιστη περίοδος, αμηνόρροια, γαλακτόρροια, υπογονιμότητα ή ασυνήθιστη αιμορραγία, ο έλεγχος επιλέγεται ανάλογα με την ηλικία και το ιστορικό και μπορεί να περιλαμβάνει:
- β-hCG για αποκλεισμό εγκυμοσύνης,
- προλακτίνη, με σωστή προαναλυτική προετοιμασία και ενίοτε επανάληψη,
- TSH και, όταν απαιτείται, θυρεοειδικές ορμόνες,
- FSH, LH και οιστραδιόλη σε επιλεγμένες περιπτώσεις,
- ανδρογόνα όταν υπάρχουν σημεία υπερανδρογονισμού,
- γενική αίματος και φερριτίνη σε έντονη ή παρατεταμένη αιμορραγία,
- υπερηχογράφημα ή άλλη απεικόνιση όταν υπάρχει σχετική ένδειξη.
Η προλακτίνη μπορεί να επηρεαστεί παροδικά από στρες, έντονη άσκηση, σεξουαλική δραστηριότητα, διέγερση των θηλών και ορισμένα φάρμακα. Το εργαστήριο και ο γιατρός πρέπει να γνωρίζουν όλα τα φάρμακα και συμπληρώματα, συμπεριλαμβανομένης της λυγαριάς.
Για πληροφορίες σχετικά με τον θυρεοειδικό έλεγχο μπορείτε να δείτε τον οδηγό εξετάσεων θυρεοειδούς.
Εργαστηριακός έλεγχος στη Λαμία
Σε ακανόνιστη περίοδο, γαλακτόρροια, ύποπτη διαταραχή προλακτίνης ή έλεγχο γονιμότητας, οι εξετάσεις πρέπει να επιλέγονται με βάση το ιστορικό, την ημέρα του κύκλου και τα χρησιμοποιούμενα φάρμακα — όχι ως ένα γενικό «πακέτο ορμονών».
Πότε χρειάζεται άμεση αξιολόγηση
Πιθανή εγκυμοσύνη με πόνο ή αιμορραγία, πολύ έντονη αιμορραγία, λιποθυμία, σοβαρός νέος πονοκέφαλος με διαταραχή όρασης, ψηλαφητό ογκίδιο μαστού ή σοβαρή επιδείνωση της ψυχικής διάθεσης δεν αντιμετωπίζονται με συμπλήρωμα λυγαριάς.
21Συχνές ερωτήσεις
Η λυγαριά μειώνει την προλακτίνη;
Ρυθμίζει την περίοδο;
Αυξάνει την προγεστερόνη;
Σε πόσο χρόνο δρα;
Μπορεί να λαμβάνεται με αντισυλληπτικά;
Βοηθά να μείνω έγκυος;
Μπορεί να προκαλέσει ακμή ή αλλαγή στην περίοδο;
Είναι ασφαλής επειδή είναι βότανο;
22Κλείστε Ραντεβού και Βιβλιογραφία
Εργαστηριακός έλεγχος στη Λαμία
Για έλεγχο προλακτίνης, θυρεοειδούς, διαταραχών περιόδου ή άλλων ορμονικών παραμέτρων, η επιλογή και ο σωστός χρονισμός των εξετάσεων πρέπει να βασίζονται στο ιστορικό και στην ημέρα του κύκλου.
Βιβλιογραφία
- European Medicines Agency. European Union herbal monograph on Vitex agnus-castus L., fructus, Revision 1. Διαθέσιμο στο: https://www.ema.europa.eu/en/documents/herbal-monograph/final-european-union-herbal-monograph-vitex-agnus-castus-l-fructus-revision-1_en.pdf
- European Medicines Agency. Assessment report on Vitex agnus-castus L., fructus. Διαθέσιμο στο: https://www.ema.europa.eu/en/documents/herbal-report/final-assessment-report-vitex-agnus-castus-l-fructus-revision-1_en.pdf
- Verkaik S, et al. The treatment of premenstrual syndrome with preparations of Vitex agnus castus: a systematic review and meta-analysis. Am J Obstet Gynecol. 2017. Διαθέσιμο στο: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28237870/
- van Die MD, et al. Vitex agnus-castus extracts for female reproductive disorders: a systematic review of clinical trials. Planta Med. 2013. Διαθέσιμο στο: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23136064/
- Schellenberg R. Treatment for the premenstrual syndrome with agnus castus fruit extract: prospective, randomised, placebo-controlled study. BMJ. 2001. Διαθέσιμο στο: https://www.bmj.com/content/322/7279/134
- Ooi SL, et al. Vitex agnus-castus for the treatment of cyclic mastalgia: a systematic review and meta-analysis. Διαθέσιμο στο: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31464546/
- American College of Obstetricians and Gynecologists. Management of Premenstrual Disorders: Clinical Practice Guideline No. 7. Obstet Gynecol. 2023. Διαθέσιμο στο: https://doi.org/10.1097/AOG.0000000000005426
- Petersenn S, et al. Diagnosis and management of prolactin-secreting pituitary adenomas: a Pituitary Society international Consensus Statement. Nat Rev Endocrinol. 2023. Διαθέσιμο στο: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37670148/
- Endocrine Society. Diagnosis and Treatment of Hyperprolactinemia. Διαθέσιμο στο: https://www.endocrine.org/clinical-practice-guidelines/hyperprolactinemia
- National Center for Complementary and Integrative Health. Chasteberry: Usefulness and Safety. Διαθέσιμο στο: https://www.nccih.nih.gov/health/chasteberry
- Drugs and Lactation Database – LactMed. Chasteberry. Διαθέσιμο στο: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK501807/
Ιατρική ενημέρωση: Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την εξατομικευμένη διάγνωση ή θεραπεία. Μην ξεκινάτε ή διακόπτετε φάρμακα, ορμονική θεραπεία ή συμπληρώματα χωρίς συνεννόηση με γιατρό ή φαρμακοποιό.