Μαστίχα Χίου: Στομάχι, Ελικοβακτηρίδιο, Δοσολογία και Παρενέργειες

1Τι είναι η Μαστίχα Χίου

Η Μαστίχα Χίου είναι η αποξηραμένη ρητίνη που εκκρίνεται από τον κορμό και τα κλαδιά του μαστιχόδεντρου Pistacia lentiscus. Με μικρές τομές στον φλοιό εμφανίζονται σταγόνες ρητίνης, τα γνωστά «δάκρυα», οι οποίες στερεοποιούνται, συλλέγονται και καθαρίζονται.

Το φυτό ανήκει στην οικογένεια Anacardiaceae, στην οποία ανήκουν επίσης η φιστικιά και η κάσιους. Η ονομασία «Μαστίχα Χίου» αφορά προϊόν συγκεκριμένης γεωγραφικής προέλευσης από τη νότια Χίο και έχει αναγνωριστεί ως προϊόν Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης.

Δεν πρέπει να συγχέεται η καθαρή ρητίνη με μία κοινή τσίχλα αρωματισμένη με μαστίχα. Μια εμπορική τσίχλα μπορεί να περιέχει ζάχαρη, γλυκαντικά, αρωματικές ύλες και πολύ μικρότερη ποσότητα πραγματικής ρητίνης.

2Τι περιέχει και πώς μπορεί να δρα

Η ρητίνη αποτελεί σύνθετο φυσικό μίγμα. Περιέχει κυρίως ρητινώδη τριτερπενικά συστατικά, μικρή ποσότητα αιθέριου ελαίου και αρωματικές ενώσεις. Η ακριβής σύσταση διαφέρει ανάλογα με την πρώτη ύλη, την επεξεργασία και τη μορφή του προϊόντος.

Σε εργαστηριακές μελέτες έχουν παρατηρηθεί αντιμικροβιακές, αντιοξειδωτικές και αντιφλεγμονώδεις δράσεις. Αυτές οι παρατηρήσεις εξηγούν γιατί διερευνάται για το πεπτικό και τη στοματική υγεία, αλλά ένα αποτέλεσμα στο εργαστήριο δεν αποδεικνύει αυτομάτως ότι η ίδια δράση θα είναι κλινικά σημαντική στον άνθρωπο.

Ο μηχανισμός με τον οποίο ανακουφίζει ορισμένα δυσπεπτικά συμπτώματα δεν έχει αποσαφηνιστεί πλήρως. Έχουν προταθεί επιδράσεις στην τοπική φλεγμονή, στους μικροοργανισμούς και στην προστασία του γαστρικού βλεννογόνου.

3Τι αναγνωρίζει η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Φαρμάκων

Η Επιτροπή Φυτικών Φαρμακευτικών Προϊόντων της EMA κατατάσσει την κονιοποιημένη ρητίνη μαστίχας ως παραδοσιακό φυτικό φαρμακευτικό προϊόν για:

• ήπιες δυσπεπτικές διαταραχές με χορήγηση από το στόμα,
• συμπτωματική αντιμετώπιση μικρών δερματικών φλεγμονών και υποβοήθηση της επούλωσης μικρών τραυμάτων, όταν περιέχεται σε κατάλληλο έτοιμο τοπικό προϊόν.

4Μαστίχα Χίου για δυσπεψία και ενοχλήσεις στο στομάχι

Η λειτουργική δυσπεψία μπορεί να προκαλεί πόνο ή βάρος στο επιγάστριο, πρόωρο κορεσμό, φούσκωμα, ρεψίματα, ναυτία ή ενόχληση μετά το φαγητό, χωρίς να ανιχνεύεται πάντα οργανική βλάβη.

Σε τυχαιοποιημένη, διπλά τυφλή μελέτη 148 ασθενών, χορηγήθηκαν 350 mg Μαστίχας Χίου τρεις φορές ημερησίως για τρεις εβδομάδες. Βελτίωση ανέφερε το 77% της ομάδας της μαστίχας έναντι 40% της ομάδας placebo. Μεγαλύτερη διαφορά παρατηρήθηκε σε συμπτώματα όπως ο γενικός πόνος στο στομάχι, το αμβλύ άλγος στο άνω μέρος της κοιλιάς και η καούρα.

Η μελέτη είναι ενθαρρυντική, αλλά δεν αποδεικνύει ότι η μαστίχα αντιμετωπίζει κάθε μορφή γαστρίτιδας ή κάθε αιτία επιγαστρικού πόνου. Συμπτώματα που μοιάζουν με δυσπεψία μπορεί να προέρχονται από παλινδρόμηση, έλκος, χοληδόχο κύστη, φάρμακα, κοιλιοκάκη, παγκρεατική νόσο ή άλλη οργανική πάθηση.

5Γαστρίτιδα, καούρα και γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση

Ορισμένοι άνθρωποι αναφέρουν λιγότερη καούρα ή επιγαστρική ενόχληση με τη μαστίχα. Αυτό δεν σημαίνει ότι μειώνει αξιόπιστα την παραγωγή γαστρικού οξέος όπως οι αναστολείς αντλίας πρωτονίων ούτε ότι θεραπεύει οισοφαγίτιδα.

Η λέξη «γαστρίτιδα» χρησιμοποιείται συχνά για κάθε ενόχληση στο στομάχι, αλλά η πραγματική γαστρίτιδα μπορεί να σχετίζεται με:

• λοίμωξη από H. pylori,
• μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα,
• αλκοόλ ή άλλους ερεθιστικούς παράγοντες,
• αυτοάνοση ατροφική γαστρίτιδα,
• χημική παλινδρόμηση χολής ή άλλη οργανική αιτία.

Σε συχνή παλινδρόμηση, νυχτερινά συμπτώματα, δυσκολία στην κατάποση ή επίμονο πόνο, η χρήση ενός συμπληρώματος χωρίς διάγνωση μπορεί να καθυστερήσει την κατάλληλη θεραπεία.

6Μαστίχα, γαστρικό και δωδεκαδακτυλικό έλκος

Παλαιότερες μικρές μελέτες εξέτασαν τη μαστίχα σε άτομα με δωδεκαδακτυλικό έλκος και έδειξαν πιθανή βελτίωση συμπτωμάτων ή ενδοσκοπικής εικόνας. Οι μελέτες αυτές πραγματοποιήθηκαν πριν από τη σύγχρονη κατανόηση της θεραπείας του H. pylori και δεν επαρκούν για να χρησιμοποιηθεί η μαστίχα ως θεραπεία έλκους.

Σήμερα, η αντιμετώπιση του πεπτικού έλκους βασίζεται στην αιτία:

• εκρίζωση του H. pylori όταν ανιχνεύεται,
• διακοπή ή προσαρμογή των υπεύθυνων αντιφλεγμονωδών,
• φαρμακευτική καταστολή του γαστρικού οξέος,
• έλεγχο για αιμορραγία, αναιμία ή άλλες επιπλοκές.

Η μαστίχα δεν πρέπει να χρησιμοποιείται για αυτοθεραπεία όταν υπάρχει γνωστό έλκος, μέλαινα κένωση, αίμα στον εμετό ή πτώση αιματοκρίτη.

7Σκοτώνει η μαστίχα το Ελικοβακτηρίδιο του Πυλωρού;

Η μαστίχα και ορισμένα συστατικά της αναστέλλουν την ανάπτυξη του H. pylori σε εργαστηριακές συνθήκες. Η κλινική εκρίζωση μέσα στο ανθρώπινο στομάχι είναι, όμως, πολύ δυσκολότερη.

Σε μικρή τυχαιοποιημένη πιλοτική μελέτη, η μονοθεραπεία με μαστίχα εκρίζωσε το βακτήριο μόνο σε 4 από 13 ασθενείς με χαμηλότερη δόση και σε 5 από 13 με υψηλότερη δόση. Το κλασικό αντιβιοτικό σχήμα της μελέτης πέτυχε εκρίζωση σε 10 από 13 ασθενείς.

Σε νεότερη πιλοτική μελέτη του 2026, η προσθήκη μαστίχας σε τετραπλή θεραπεία με βισμούθιο συνοδεύτηκε από αριθμητικά υψηλότερη εκρίζωση και καλύτερη ανακούφιση δυσπεπτικών συμπτωμάτων. Η διαφορά στην εκρίζωση, όμως, δεν ήταν στατιστικά σημαντική και η μελέτη ήταν μικρή.

8Πώς ελέγχεται σωστά το H. pylori

Η λοίμωξη δεν διαγιγνώσκεται από τα συμπτώματα ούτε από το αν κάποιος αισθάνθηκε καλύτερα με μαστίχα. Για ενεργό λοίμωξη χρησιμοποιούνται κυρίως:

• δοκιμασία αναπνοής ουρίας,
• ανίχνευση αντιγόνου του H. pylori στα κόπρανα,
• γαστροσκόπηση με βιοψία, όταν υπάρχει σχετική ένδειξη.

Μετά τη θεραπεία χρειάζεται επιβεβαίωση της εκρίζωσης με κατάλληλη εξέταση και σωστή προετοιμασία. Τα αντιβιοτικά, το βισμούθιο και τα φάρμακα που καταστέλλουν το γαστρικό οξύ μπορούν να επηρεάσουν το αποτέλεσμα, γι’ αυτό ακολουθούνται οι οδηγίες του γιατρού και του εργαστηρίου.

Αναλυτικές πληροφορίες υπάρχουν στον οδηγό: Ελικοβακτηρίδιο Πυλωρού: Συμπτώματα, Εξετάσεις, Θεραπεία και Επανέλεγχος.

9Δοσολογία Μαστίχας Χίου

Για την παραδοσιακή χρήση της κονιοποιημένης ρητίνης σε ήπιες δυσπεπτικές διαταραχές, η ευρωπαϊκή μονογραφία αναφέρει για ενήλικες και ηλικιωμένους:

Η δοσολογία αυτή αφορά κονιοποιημένη φαρμακευτική πρώτη ύλη και όχι αυτομάτως κάθε τρόφιμο, τσίχλα, νερό μαστίχας ή αιθέριο έλαιο.

Στη μελέτη λειτουργικής δυσπεψίας χρησιμοποιήθηκαν 350 mg τρεις φορές ημερησίως για τρεις εβδομάδες. Η δόση μιας ερευνητικής μελέτης δεν αποτελεί υποχρεωτικά γενική οδηγία για όλα τα προϊόντα.

Ακολουθείτε πάντοτε τη δηλωμένη ποσότητα μαστίχας ανά κάψουλα και τις οδηγίες του συγκεκριμένου σκευάσματος. Τα «δάκρυα» έχουν διαφορετικό μέγεθος και δεν αντιστοιχούν σε σταθερή δόση.

10Μαστίχα πριν ή μετά το φαγητό;

Δεν υπάρχει μία επίσημη χρονική οδηγία που να ισχύει για όλες τις μορφές μαστίχας. Στην κλινική μελέτη της λειτουργικής δυσπεψίας οι κάψουλες χορηγήθηκαν πριν από τα γεύματα, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε προϊόν πρέπει να λαμβάνεται με τον ίδιο τρόπο.

Πρακτικά:

• οι κάψουλες ή η σκόνη λαμβάνονται σύμφωνα με την ετικέτα του προϊόντος,
• αν προκαλείται ναυτία ή ενόχληση με άδειο στομάχι, συζητείται η λήψη μαζί με μικρό γεύμα,
• η καθαρή ρητίνη μπορεί να μασηθεί, αλλά δεν παρέχει εύκολα μετρήσιμη δόση,
• σε ταυτόχρονη φαρμακευτική αγωγή καλό είναι να ζητείται συμβουλή γιατρού ή φαρμακοποιού.

11Κάψουλες, σκόνη, δάκρυα, τσίχλα ή αιθέριο έλαιο;

Για ένα συμπλήρωμα προτιμάται προϊόν που αναγράφει καθαρά την ποσότητα ανά δόση, τα πρόσθετα συστατικά, τον παρασκευαστή, την παρτίδα και τις συνθήκες φύλαξης. Η ένδειξη ΠΟΠ επιβεβαιώνει την προέλευση, όχι ότι το προϊόν θεραπεύει κάποια νόσο.

12Πόσο καιρό μπορεί να λαμβάνεται;

Η ευρωπαϊκή μονογραφία συστήνει ιατρική ή φαρμακευτική εκτίμηση όταν οι ήπιες δυσπεπτικές ενοχλήσεις επιμένουν περισσότερο από δύο εβδομάδες κατά τη χρήση της μαστίχας.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η μακροχρόνια λήψη είναι αποδεδειγμένα επικίνδυνη. Σημαίνει ότι δεν πρέπει να καλύπτονται για εβδομάδες ή μήνες συμπτώματα άγνωστης αιτίας χωρίς διάγνωση και ότι τα δεδομένα μακροχρόνιας ασφάλειας είναι περιορισμένα.

Σε χρήση για συγκεκριμένο στόχο είναι προτιμότερο να καθορίζονται εκ των προτέρων:

• το σύμπτωμα που θέλουμε να βελτιωθεί,
• η ακριβής ημερήσια ποσότητα,
• η διάρκεια της δοκιμής,
• το χρονικό σημείο επανεκτίμησης,
• τα συμπτώματα που επιβάλλουν διακοπή και ιατρικό έλεγχο.

13Μαστίχα Χίου για χοληστερίνη και τριγλυκερίδια

Ορισμένες μικρές ανθρώπινες μελέτες έχουν αναφέρει μεταβολές στην ολική χοληστερόλη, την LDL ή τα τριγλυκερίδια μετά από συστηματική κατανάλωση μαστίχας. Οι δόσεις, οι πληθυσμοί και ο σχεδιασμός των μελετών διαφέρουν, ενώ ο αριθμός των συμμετεχόντων είναι περιορισμένος.

Επομένως, η μαστίχα δεν αποτελεί εναλλακτική της στατίνης ή άλλης υπολιπιδαιμικής αγωγής όταν υπάρχει σαφής ιατρική ένδειξη. Η πιθανή επίδραση αξιολογείται μόνο με εξετάσεις πριν και μετά, χωρίς αυθαίρετη διακοπή θεραπείας.

Για ολοκληρωμένη εκτίμηση χρειάζονται ολική χοληστερόλη, LDL, HDL, τριγλυκερίδια και, ανάλογα με το ιστορικό, non-HDL χοληστερόλη ή ApoB. Δείτε τον οδηγό: Λιπιδαιμικό Προφίλ: LDL, HDL, Τριγλυκερίδια και Χοληστερίνη.

14Επηρεάζει το σάκχαρο και την ινσουλινοαντοχή;

Μικρές πιλοτικές μελέτες έχουν δείξει πιθανές μειώσεις της ινσουλίνης, της ινσουλινοαντοχής ή άλλων μεταβολικών δεικτών. Τα αποτελέσματα δεν αρκούν για να θεωρηθεί η μαστίχα θεραπεία του προδιαβήτη ή του σακχαρώδη διαβήτη.

Άτομο που λαμβάνει ινσουλίνη ή αντιδιαβητικά φάρμακα δεν πρέπει να αλλάζει τη θεραπεία του με βάση ένα συμπλήρωμα. Αν χρησιμοποιηθεί συστηματικά μαστίχα, είναι συνετό να παρακολουθούνται η γλυκόζη και η HbA1c σύμφωνα με τις οδηγίες του θεράποντος.

15Μαστίχα, συκώτι και λιπώδες ήπαρ

Έχουν δημοσιευθεί ενδείξεις για πιθανές μεταβολές στις τρανσαμινάσες ή σε δείκτες οξειδωτικού στρες. Δεν υπάρχει, όμως, επαρκής κλινική τεκμηρίωση ότι η Μαστίχα Χίου θεραπεύει το λιπώδες ήπαρ, την ηπατίτιδα ή άλλη ηπατική νόσο.

Σε αυξημένες τρανσαμινάσες χρειάζεται διερεύνηση για μεταβολικό λιπώδες ήπαρ, αλκοόλ, φάρμακα, ιογενείς ηπατίτιδες, χολόσταση, αυτοάνοσα νοσήματα ή άλλη αιτία. Η πτώση μιας εργαστηριακής τιμής μετά από συμπλήρωμα δεν αποδεικνύει από μόνη της θεραπεία της υποκείμενης νόσου.

16Νόσος Crohn και φλεγμονώδη νοσήματα του εντέρου

Προκαταρκτικές μελέτες σε μικρό αριθμό ασθενών έχουν εξετάσει τη μαστίχα σε σχέση με τη δραστηριότητα της νόσου Crohn, την CRP και ορισμένες φλεγμονώδεις κυτταροκίνες. Τα ευρήματα θεωρούνται ερευνητικά.

Η νόσος Crohn και η ελκώδης κολίτιδα μπορεί να προκαλέσουν στενώσεις, συρίγγια, αιμορραγία, αναιμία, απώλεια βάρους και σοβαρές εξάρσεις. Η μαστίχα δεν υποκαθιστά κορτικοστεροειδή, ανοσοτροποποιητικά, βιολογικούς παράγοντες ή την παρακολούθηση από γαστρεντερολόγο.

Η αυθαίρετη προσθήκη συμπληρωμάτων πρέπει επίσης να συζητείται όταν ο ασθενής λαμβάνει ανοσοκατασταλτική αγωγή, επειδή τα δεδομένα για αλληλεπιδράσεις είναι περιορισμένα.

17Μαστίχα για στόμα, δόντια, ούλα και κακοσμία

Η μάσηση μαστίχας αυξάνει την παραγωγή σάλιου και μπορεί να βελτιώνει προσωρινά την αίσθηση καθαριότητας και την αναπνοή. Εργαστηριακές μελέτες έχουν δείξει δράση έναντι ορισμένων μικροοργανισμών της στοματικής κοιλότητας.

Χρειάζεται, όμως, να διαχωρίζεται η ειδική δράση της μαστίχας από το γενικό αποτέλεσμα της μάσησης μιας τσίχλας χωρίς ζάχαρη, η οποία αυξάνει επίσης τη ροή του σάλιου και βοηθά στην εξουδετέρωση οξέων μετά το γεύμα.

Η μαστίχα δεν αντικαθιστά:

• βούρτσισμα με φθοριούχο οδοντόκρεμα,
• μεσοδόντιο καθαρισμό,
• θεραπεία ουλίτιδας ή περιοδοντίτιδας,
• έλεγχο τερηδόνας, αποστήματος ή επίμονης κακοσμίας.

Η επίμονη κακοσμία μπορεί να σχετίζεται με περιοδοντική νόσο, ξηροστομία, αμυγδαλές, κάπνισμα ή άλλες αιτίες και δεν πρέπει να καλύπτεται μόνο με αρωματική τσίχλα.

18Παρενέργειες και αλλεργία

Στις μικρές κλινικές μελέτες η μαστίχα ήταν γενικά καλά ανεκτή. Η ευρωπαϊκή αξιολόγηση δεν εντόπισε σαφές σήμα σοβαρής τοξικότητας, αλλά επισημαίνει ότι τα διαθέσιμα δεδομένα ασφάλειας είναι περιορισμένα.

Πιθανές ενοχλήσεις από ένα προϊόν μαστίχας μπορεί να περιλαμβάνουν:

• ναυτία, κοιλιακή ενόχληση ή μεταβολή των κενώσεων,
• ερεθισμό του στόματος από παρατεταμένη μάσηση,
• πονοκέφαλο ή δυσανεξία σε πρόσθετα συστατικά,
• δερματίτιδα εξ επαφής από τοπικά προϊόντα ή συγκολλητικά που περιέχουν μαστίχα,
• αλλεργική αντίδραση σε ευαισθητοποιημένο άτομο.

Η βασική αντένδειξη της φυτικής μονογραφίας είναι η γνωστή υπερευαισθησία στη δραστική ουσία.

Επειδή το μαστιχόδεντρο ανήκει στην οικογένεια Anacardiaceae, άτομο με σοβαρή αλλεργία σε φιστίκι Αιγίνης, κάσιους ή σχετικά φυτά πρέπει να συμβουλεύεται αλλεργιολόγο πριν από τη χρήση. Δεν έχει αποδειχθεί ότι όλοι αυτοί οι ασθενείς αντιδρούν στη ρητίνη, αλλά η δοκιμή στο σπίτι δεν είναι ασφαλής σε ιστορικό αναφυλαξίας.

19Αλληλεπιδράσεις με φάρμακα

Στην ευρωπαϊκή αξιολόγηση δεν αναφέρονται τεκμηριωμένες αλληλεπιδράσεις από κλινικές μελέτες ή δημοσιευμένα περιστατικά. Αυτό δεν αποδεικνύει ότι δεν μπορεί να υπάρξει αλληλεπίδραση, επειδή οι σχετικές μελέτες είναι λίγες.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν ο ασθενής λαμβάνει:

• πολλά φάρμακα καθημερινά,
• αντιπηκτικά ή αντιαιμοπεταλιακά,
• ινσουλίνη ή αντιδιαβητική αγωγή,
• ανοσοκατασταλτικά ή βιολογικούς παράγοντες,
• φάρμακα με στενό θεραπευτικό εύρος,
• αγωγή για σοβαρή ηπατική ή νεφρική νόσο.

Η προσοχή δεν βασίζεται σε αποδεδειγμένη ειδική αλληλεπίδραση με τη μαστίχα, αλλά στην έλλειψη επαρκών δεδομένων και στην ανάγκη να γνωρίζει ο γιατρός όλα τα συμπληρώματα που χρησιμοποιούνται.

Πριν από χειρουργική ή επεμβατική πράξη ενημερώνεται ο γιατρός για κάθε φυτικό προϊόν και ακολουθούνται οι δικές του οδηγίες σχετικά με προσωρινή διακοπή.

20Εγκυμοσύνη, θηλασμός και παιδιά

Εγκυμοσύνη και θηλασμός: Η ασφάλεια της μαστίχας σε φαρμακευτική ή συμπληρωματική δόση δεν έχει τεκμηριωθεί. Η EMA δεν συνιστά τη χρήση κατά την εγκυμοσύνη και τη γαλουχία λόγω ανεπαρκών δεδομένων. Αυτό αφορά κυρίως τη συστηματική χρήση ως φυτικό φάρμακο ή συμπλήρωμα και όχι μια τυχαία μικρή ποσότητα ως αρωματικό τροφίμου.

Παιδιά και έφηβοι: Η από του στόματος χρήση για δυσπεπτικές διαταραχές δεν συνιστάται κάτω των 18 ετών στη σχετική ευρωπαϊκή μονογραφία, επειδή δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα.

Κοιλιακός πόνος, έμετοι, απώλεια βάρους ή επίμονα γαστρεντερικά συμπτώματα σε παιδί χρειάζονται παιδιατρική εκτίμηση και όχι εμπειρική χορήγηση φυτικού προϊόντος.

21Ποιοι δεν πρέπει να αρκεστούν στη μαστίχα

Ιατρική εκτίμηση χρειάζεται όταν υπάρχει:

• αίμα στον εμετό ή μαύρα, σαν πίσσα κόπρανα,
• αναιμία, χαμηλή φερριτίνη ή ανεξήγητη κόπωση,
• δυσκολία ή πόνος στην κατάποση,
• επίμονος έμετος ή αδυναμία λήψης τροφής,
• ακούσια απώλεια βάρους ή ανορεξία,
• έντονος ή προοδευτικά επιδεινούμενος πόνος,
• πυρετός, νυχτερινά συμπτώματα ή διάρροια με αίμα,
• νέα συμπτώματα σε μεγαλύτερη ηλικία,
• ιστορικό πεπτικού έλκους, καρκίνου στομάχου ή σοβαρής γαστρεντερικής νόσου,
• επιμονή των ενοχλήσεων πέρα από δύο εβδομάδες.

Η μαστίχα δεν πρέπει να χρησιμοποιείται για να καθυστερήσει γαστροσκόπηση, έλεγχο για H. pylori ή άλλη διερεύνηση που έχει συστήσει ο γιατρός.

22Συχνές ερωτήσεις

Βιβλιογραφία

1. European Medicines Agency. European Union herbal monograph on Pistacia lentiscus L., resina (mastic).
   https://www.ema.europa.eu/en/documents/herbal-monograph/final-european-union-herbal-monograph-pistacia-lentiscus-l-resin-mastic_en.pdf
2. European Medicines Agency. Assessment report on Pistacia lentiscus L., resina.
   https://www.ema.europa.eu/en/documents/herbal-report/final-assessment-report-pistacia-lentiscus-l-resin-mastic_en.pdf
3. European Medicines Agency. Addendum to assessment report on mastic, 2024.
   https://www.ema.europa.eu/en/documents/herbal-report/final-addendum-assessment-report-pistacia-lentiscus-l-resina-mastic_en.pdf
4. Dabos KJ et al. Is Chios mastic gum effective in the treatment of functional dyspepsia? J Ethnopharmacol. 2010.
   https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19961914/
5. Dabos KJ et al. The effect of mastic gum on Helicobacter pylori: a randomized pilot study. Phytomedicine. 2010.
   https://europepmc.org/article/MED/19879118
6. Tulsian V et al. Mastic gum as an adjunct therapy to standard bismuth quadruple therapy for Helicobacter pylori eradication. Indian J Gastroenterol. 2026.
   https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41832367/
7. Kaliora AC et al. Chios mastic treatment of patients with active Crohn’s disease. World J Gastroenterol. 2007.
   https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17278198/
8. Fukazawa T et al. Effects of Chios mastic gum and exercise on lipid markers, insulin resistance and hepatic function. Food Sci Biotechnol. 2018.
   https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30263803/
9. Μικροβιολογικό Λαμία. Ελικοβακτηρίδιο Πυλωρού: Συμπτώματα, Εξετάσεις, Θεραπεία και Επανέλεγχος.
   https://mikrobiologikolamia.gr/elikovaktiridio-pylorou/