Φυτικά Συμπληρώματα για Εμμηνόπαυση: Τι Βοηθά και Ποιες Εξετάσεις Χρειάζονται

1Τι εννοούμε με φυτικά συμπληρώματα στην εμμηνόπαυση

Με τον όρο φυτικά συμπληρώματα για εμμηνόπαυση εννοούμε προϊόντα που περιέχουν φυτικά εκχυλίσματα, φυτοοιστρογόνα, βιταμίνες, μέταλλα ή συνδυασμούς ουσιών που διαφημίζονται για συμπτώματα όπως εξάψεις, νυχτερινές εφιδρώσεις, κολπική ξηρότητα, ευερεθιστότητα, κακή ποιότητα ύπνου ή κόπωση. Στην πράξη, η κατηγορία αυτή είναι πολύ ετερογενής. Ένα προϊόν μπορεί να περιέχει ισοφλαβόνες σόγιας, άλλο black cohosh, άλλο κόκκινο τριφύλλι, άλλο μαγνήσιο και βιταμίνη D, και άλλο πολλαπλά φυτικά εκχυλίσματα μαζί.

Το βασικό πρόβλημα είναι ότι τα συμπληρώματα δεν αξιολογούνται πάντα με την ίδια αυστηρότητα με τα φάρμακα. Δεν έχουν όλα την ίδια ποιότητα, την ίδια καθαρότητα, την ίδια δοσολογία ή την ίδια κλινική τεκμηρίωση. Δύο προϊόντα που γράφουν στην ετικέτα τους την ίδια φυτική ουσία μπορεί να διαφέρουν σημαντικά ως προς τη συγκέντρωση, το εκχύλισμα, τα πρόσθετα συστατικά και την πραγματική βιολογική δράση.

Για αυτό, ο σωστός τρόπος να προσεγγιστούν δεν είναι «ποιο είναι το καλύτερο φυτικό για εμμηνόπαυση», αλλά «ποιο σύμπτωμα προσπαθούμε να εξηγήσουμε, τι έχει αποκλειστεί με ιατρική αξιολόγηση και εξετάσεις, ποιο είναι το ιστορικό της γυναίκας και ποιο προϊόν έχει έστω κάποια τεκμηρίωση ασφάλειας». Η εμμηνόπαυση είναι φυσιολογικό στάδιο ζωής, αλλά τα συμπτώματα που εμφανίζονται σε αυτή την ηλικία δεν είναι πάντα ορμονικά.

2Γιατί τα συμπτώματα δεν πρέπει να αποδίδονται όλα στην εμμηνόπαυση

Η εμμηνόπαυση μπορεί να προκαλέσει εξάψεις, νυχτερινές εφιδρώσεις, διαταραχές ύπνου, μεταβολές διάθεσης, κολπική ξηρότητα και αλλαγές στην ενέργεια. Όμως τα ίδια ή παρόμοια συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν και σε άλλες καταστάσεις. Η κόπωση μπορεί να σχετίζεται με αναιμία, χαμηλή φερριτίνη, υποθυρεοειδισμό, έλλειψη βιταμίνης D, διαταραχές ύπνου, σακχαρώδη διαβήτη ή χρόνια φλεγμονή. Οι ταχυκαρδίες, η εφίδρωση και το άγχος μπορεί να μπερδευτούν με υπερθυρεοειδισμό ή άλλες ενδοκρινολογικές καταστάσεις.

Αν μια γυναίκα ξεκινήσει συμπληρώματα χωρίς έλεγχο, υπάρχει κίνδυνος να καθυστερήσει η σωστή διάγνωση. Για παράδειγμα, μια γυναίκα με έντονη κόπωση μπορεί να θεωρήσει ότι «είναι από την εμμηνόπαυση» ενώ στην πραγματικότητα έχει σιδηροπενία. Μια γυναίκα με αύξηση βάρους και υπνηλία μπορεί να πάρει φυτικό προϊόν για ορμονική ισορροπία, ενώ χρειάζεται έλεγχο θυρεοειδούς. Μια γυναίκα με νυχτερινές εφιδρώσεις που είναι διαφορετικές από τις τυπικές εξάψεις χρειάζεται κλινική αξιολόγηση και όχι απλή χρήση βοτάνων.

Η εργαστηριακή προσέγγιση δεν γίνεται για να «ιατρικοποιηθεί» η εμμηνόπαυση. Γίνεται για να μη χαθούν συχνές και αντιμετωπίσιμες αιτίες συμπτωμάτων. Η σωστή βάση είναι: πρώτα ιστορικό, γυναικολογική αξιολόγηση και βασικός εργαστηριακός έλεγχος όπου χρειάζεται, και μετά συζήτηση για συμπληρώματα, φάρμακα ή μη φαρμακευτικές επιλογές.

3Ποια συμπτώματα οδηγούν συχνά σε χρήση συμπληρωμάτων

Τα πιο συχνά συμπτώματα για τα οποία οι γυναίκες αναζητούν φυτικά συμπληρώματα είναι οι εξάψεις και οι νυχτερινές εφιδρώσεις. Αυτά ονομάζονται αγγειοκινητικά συμπτώματα και μπορεί να επηρεάζουν σημαντικά την ποιότητα ζωής. Άλλες γυναίκες αναζητούν συμπληρώματα για αϋπνία, νευρικότητα, ευερεθιστότητα, μειωμένη συγκέντρωση, μυϊκούς πόνους, ξηρότητα δέρματος, κολπική ξηρότητα ή μείωση libido.

Η ένταση των συμπτωμάτων διαφέρει πολύ. Μια γυναίκα μπορεί να έχει λίγες ήπιες εξάψεις την εβδομάδα και να μη χρειάζεται τίποτα πέρα από ενημέρωση και αλλαγές τρόπου ζωής. Άλλη γυναίκα μπορεί να ξυπνά πολλές φορές τη νύχτα, να έχει έντονη εφίδρωση, κακή ποιότητα ύπνου και μεγάλη επίπτωση στην εργασία και τη διάθεση. Σε αυτή την περίπτωση, η συζήτηση πρέπει να είναι ιατρική και όχι μόνο συμπληρωματική.

Ένα σημαντικό σημείο είναι ότι τα συμπληρώματα δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται για να καλύψουν συμπτώματα που χρειάζονται διερεύνηση. Απώλεια βάρους χωρίς προσπάθεια, επίμονη νυχτερινή εφίδρωση, αιμορραγία μετά την εμμηνόπαυση, έντονη κόπωση, δύσπνοια, ταχυκαρδίες, λιποθυμικά επεισόδια, νέο οίδημα ή έντονη κατάθλιψη απαιτούν ιατρική αξιολόγηση.

4Τι λέει η επιστημονική τεκμηρίωση

Η διαθέσιμη τεκμηρίωση για τα φυτικά συμπληρώματα στην εμμηνόπαυση είναι συχνά μεικτή. Ορισμένες μελέτες δείχνουν μικρό όφελος για συγκεκριμένα προϊόντα ή υποομάδες γυναικών, ενώ άλλες δεν δείχνουν σαφή διαφορά από placebo. Αυτό δεν σημαίνει ότι καμία γυναίκα δεν θα νιώσει βελτίωση. Σημαίνει όμως ότι δεν μπορούμε να παρουσιάζουμε τα συμπληρώματα ως αξιόπιστη, προβλέψιμη ή ισοδύναμη θεραπεία για τα εμμηνοπαυσιακά συμπτώματα.

Το placebo effect είναι ισχυρό σε συμπτώματα όπως εξάψεις, ύπνος και διάθεση. Αυτό πρέπει να το γνωρίζουμε, όχι για να απαξιώσουμε την εμπειρία της γυναίκας, αλλά για να αποφύγουμε υπερβολικές υποσχέσεις. Αν ένα προϊόν ανακουφίζει υποκειμενικά μια γυναίκα, χωρίς κινδύνους και χωρίς αλληλεπιδράσεις, μπορεί να συζητηθεί με τον γιατρό. Αν όμως υπάρχει ιστορικό καρκίνου μαστού, θρόμβωσης, ηπατικής νόσου, λήψη αντιπηκτικών ή πολυφαρμακία, η προσέγγιση αλλάζει.

Η πιο ασφαλής διατύπωση είναι ότι ορισμένα συμπληρώματα μπορεί να δοκιμάζονται από κάποιες γυναίκες μετά από ιατρική συζήτηση, αλλά η τεκμηρίωση δεν είναι αρκετή ώστε να αντικαταστήσουν εγκεκριμένες θεραπείες ή να θεωρηθούν απαραίτητα. Οι διεθνείς πηγές, όπως NCCIH, NHS και The Menopause Society/NAMS, δίνουν έμφαση στην περιορισμένη τεκμηρίωση, στις πιθανές αλληλεπιδράσεις και στην ανάγκη εξατομίκευσης.

5Φυτοοιστρογόνα: τι είναι και τι δεν είναι

Τα φυτοοιστρογόνα είναι φυτικές ουσίες που μπορούν να συνδεθούν με οιστρογονικούς υποδοχείς, συνήθως με πολύ πιο ασθενή δράση σε σχέση με τα ανθρώπινα οιστρογόνα. Οι πιο γνωστές κατηγορίες είναι οι ισοφλαβόνες, που υπάρχουν στη σόγια και στο κόκκινο τριφύλλι, και οι λιγνάνες, που υπάρχουν σε τρόφιμα όπως ο λιναρόσπορος.

Το γεγονός ότι μια ουσία έχει «οιστρογονικού τύπου» δράση δεν σημαίνει ότι είναι ίδια με την ορμονική θεραπεία. Δεν σημαίνει επίσης ότι είναι πάντα ασφαλής. Σε γυναίκες με ιστορικό ορμονοεξαρτώμενου καρκίνου, όπως ορισμένες μορφές καρκίνου μαστού, η χρήση φυτοοιστρογόνων σε συμπληρωματική μορφή πρέπει να συζητείται με τον θεράποντα ιατρό ή ογκολόγο. Η διατροφική κατανάλωση τροφών και η χρήση συμπυκνωμένων εκχυλισμάτων δεν είναι το ίδιο πράγμα.

Ένα άλλο πρόβλημα είναι ότι η μετατροπή και δράση των ισοφλαβονών διαφέρει από άτομο σε άτομο. Η εντερική μικροχλωρίδα, η διατροφή, η γενετική και η συνολική υγεία επηρεάζουν την ανταπόκριση. Για αυτό, ακόμα και όταν υπάρχει πιθανό μικρό όφελος σε κάποιες μελέτες, δεν μπορούμε να προβλέψουμε με βεβαιότητα ποια γυναίκα θα ωφεληθεί.

6Σόγια και ισοφλαβόνες

Οι ισοφλαβόνες σόγιας είναι από τα πιο συχνά μελετημένα φυτοοιστρογόνα. Μπορεί να λαμβάνονται μέσω τροφών σόγιας ή μέσω συμπληρωμάτων. Η διατροφική σόγια ως μέρος ισορροπημένης διατροφής είναι διαφορετικό θέμα από τη χρήση συμπυκνωμένων ισοφλαβονών σε κάψουλες. Στα εμμηνοπαυσιακά συμπτώματα, η τεκμηρίωση είναι μεικτή: κάποιες αναλύσεις δείχνουν μικρή μείωση εξάψεων, άλλες δείχνουν περιορισμένο ή αβέβαιο αποτέλεσμα.

Η σόγια δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως «φυσική ορμονική θεραπεία». Δεν έχει την ίδια προβλέψιμη αποτελεσματικότητα με εγκεκριμένες θεραπείες. Επίσης, δεν είναι κατάλληλη για κάθε γυναίκα. Γυναίκες με ιστορικό ορμονοεξαρτώμενων νεοπλασιών, γυναίκες που λαμβάνουν αντικαρκινική ορμονική αγωγή ή γυναίκες με σύνθετο ιατρικό ιστορικό πρέπει να ρωτούν τον θεράποντα ιατρό πριν από συμπληρώματα ισοφλαβονών.

Από εργαστηριακή πλευρά, οι ισοφλαβόνες δεν χρειάζονται ειδική εξέταση αίματος πριν από κάθε χρήση. Όμως, όταν η γυναίκα έχει κόπωση, αύξηση βάρους, αίσθημα παλμών, τριχόπτωση ή έντονες διαταραχές ύπνου, ο βασικός έλεγχος με γενική αίματος, φερριτίνη, θυρεοειδικές ορμόνες, σάκχαρο και βιταμίνη D είναι πιο χρήσιμος από το να αποδοθούν όλα στην εμμηνόπαυση.

7Red clover και ισοφλαβόνες τριφυλλιού

Το red clover, ή κόκκινο τριφύλλι, περιέχει ισοφλαβόνες με φυτοοιστρογονική δράση. Χρησιμοποιείται συχνά σε συμπληρώματα για εξάψεις και εμμηνοπαυσιακά συμπτώματα. Η τεκμηρίωση είναι επίσης μεικτή. Υπάρχουν μελέτες που δείχνουν πιθανό μικρό όφελος σε ορισμένες γυναίκες, αλλά τα αποτελέσματα δεν είναι αρκετά σταθερά ώστε να θεωρείται αξιόπιστη θεραπεία για όλες.

Η χρήση red clover χρειάζεται προσοχή σε γυναίκες με ιστορικό ορμονοεξαρτώμενης νόσου ή λήψη φαρμάκων που σχετίζονται με ορμονικούς υποδοχείς. Επίσης, επειδή πρόκειται για συμπλήρωμα με βιοδραστικές ουσίες, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη πιθανές αλληλεπιδράσεις και η συνολική κατάσταση υγείας.

Για την καθημερινή πράξη, το red clover δεν πρέπει να παρουσιάζεται με φράσεις όπως «ρυθμίζει τις ορμόνες» ή «αντικαθιστά τα οιστρογόνα». Πιο σωστή διατύπωση είναι ότι αποτελεί φυτικό προϊόν με ισοφλαβόνες, με περιορισμένη και όχι ομοιόμορφη τεκμηρίωση για εμμηνοπαυσιακά συμπτώματα, το οποίο πρέπει να συζητείται με γιατρό όταν υπάρχει σημαντικό ιστορικό ή φαρμακευτική αγωγή.

8Black cohosh και προσοχή στο ήπαρ

Το black cohosh είναι ένα από τα πιο γνωστά φυτικά προϊόντα για εξάψεις και νυχτερινές εφιδρώσεις. Παρά τη δημοφιλία του, η επιστημονική εικόνα δεν είναι ξεκάθαρη. Ορισμένες μελέτες δείχνουν πιθανό όφελος, ενώ άλλες δεν επιβεβαιώνουν σημαντική αποτελεσματικότητα. Οι διεθνείς οδηγίες δεν το αντιμετωπίζουν ως σταθερά τεκμηριωμένη θεραπεία για αγγειοκινητικά συμπτώματα.

Το σημαντικότερο ζήτημα με το black cohosh είναι η ασφάλεια, κυρίως σε σχέση με το ήπαρ. Έχουν αναφερθεί περιστατικά ηπατικής βλάβης σε χρήστες προϊόντων black cohosh, αν και η αιτιώδης σχέση δεν είναι πάντα εύκολο να αποδειχθεί. Παρ’ όλα αυτά, η πρακτική σύσταση είναι σαφής: γυναίκες με γνωστή ηπατική νόσο, αυξημένες τρανσαμινάσες, ιστορικό ηπατίτιδας ή λήψη φαρμάκων που επιβαρύνουν το ήπαρ πρέπει να αποφεύγουν την αυθαίρετη χρήση.

Αν μια γυναίκα λαμβάνει black cohosh και εμφανίσει κόπωση που επιδεινώνεται, ανορεξία, ναυτία, σκουρόχρωμα ούρα, πόνο δεξιά στην κοιλιά, ίκτερο ή κνησμό, πρέπει να σταματήσει το προϊόν και να επικοινωνήσει με γιατρό. Σε τέτοιες περιπτώσεις μπορεί να χρειαστεί έλεγχος με ALT, AST, γ-GT, αλκαλική φωσφατάση και χολερυθρίνη.

9Evening primrose oil, ginseng, maca και άλλα προϊόντα

Το evening primrose oil, το ginseng, η maca, το dong quai, το wild yam και άλλα φυτικά προϊόντα συχνά προωθούνται για εμμηνόπαυση, ενέργεια, libido, ύπνο ή «ορμονική ισορροπία». Οι ισχυρισμοί αυτοί πρέπει να αντιμετωπίζονται με προσοχή. Για τα περισσότερα από αυτά τα προϊόντα, η τεκμηρίωση για ουσιαστική βελτίωση των εξάψεων ή άλλων εμμηνοπαυσιακών συμπτωμάτων είναι περιορισμένη ή ανεπαρκής.

Το ginseng μπορεί να επηρεάσει την αϋπνία, την αρτηριακή πίεση ή τη γλυκόζη σε ορισμένα άτομα και μπορεί να αλληλεπιδράσει με φάρμακα. Το dong quai μπορεί να έχει αλληλεπιδράσεις με αντιπηκτικά ή να επηρεάσει την αιμορραγική τάση. Το St John’s wort, παρότι δεν είναι αποκλειστικά εμμηνοπαυσιακό συμπλήρωμα, έχει σημαντικές αλληλεπιδράσεις με πολλά φάρμακα, συμπεριλαμβανομένων αντικαταθλιπτικών, αντισυλληπτικών, αντιπηκτικών και άλλων θεραπειών.

Η βασική αρχή είναι ότι το «φυτικό» δεν σημαίνει «ακίνδυνο». Ένα προϊόν που επηρεάζει βιολογικά συστήματα μπορεί να έχει ανεπιθύμητες ενέργειες και αλληλεπιδράσεις. Όσο περισσότερα συστατικά έχει ένα συμπλήρωμα, τόσο πιο δύσκολο είναι να γνωρίζουμε τι ακριβώς προκαλεί όφελος ή παρενέργεια.

10Βιταμίνη D, ασβέστιο, μαγνήσιο και οστά

Η εμμηνόπαυση σχετίζεται με επιτάχυνση της οστικής απώλειας λόγω μείωσης των οιστρογόνων. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε γυναίκα χρειάζεται πολλά συμπληρώματα. Σημαίνει ότι η υγεία των οστών πρέπει να αξιολογείται σωστά, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν παράγοντες κινδύνου για οστεοπενία ή οστεοπόρωση.

Η Βιταμίνη D 25(OH)D είναι χρήσιμη εξέταση όταν υπάρχει υποψία έλλειψης, χαμηλή έκθεση στον ήλιο, μυοσκελετικοί πόνοι, οστεοπενία, οστεοπόρωση, συχνές πτώσεις ή ανάγκη αξιολόγησης οστικής υγείας. Το ασβέστιο πρέπει κατά προτίμηση να καλύπτεται από τη διατροφή όταν είναι δυνατόν, ενώ συμπλήρωμα ασβεστίου δίνεται όταν υπάρχει πραγματική ανάγκη και όχι αυτόματα σε όλες τις γυναίκες.

Το μαγνήσιο χρησιμοποιείται συχνά για κράμπες, ύπνο ή μυϊκή χαλάρωση, αλλά δεν είναι ειδική θεραπεία εμμηνόπαυσης. Μπορεί να είναι χρήσιμο σε επιλεγμένες περιπτώσεις, αλλά υψηλές δόσεις μπορεί να προκαλέσουν διάρροια ή να είναι προβληματικές σε νεφρική νόσο. Επομένως, η νεφρική λειτουργία και το συνολικό ιστορικό έχουν σημασία πριν από μακροχρόνια χρήση.

11Συμπληρώματα για ύπνο, άγχος και διάθεση

Η αϋπνία και οι μεταβολές διάθεσης είναι συχνές στην περιεμμηνόπαυση και την εμμηνόπαυση. Όμως δεν είναι πάντα αποτέλεσμα οιστρογονικής μείωσης. Μπορεί να σχετίζονται με νυχτερινές εξάψεις, άγχος, κατάθλιψη, υπνική άπνοια, θυρεοειδικές διαταραχές, αναιμία, χρόνιο πόνο ή φάρμακα.

Συμπληρώματα όπως βαλεριάνα, μελατονίνη, μαγνήσιο ή φυτικοί συνδυασμοί χρησιμοποιούνται συχνά για ύπνο. Η χρήση τους πρέπει να είναι προσεκτική, ειδικά όταν η γυναίκα λαμβάνει αγχολυτικά, υπνωτικά, αντικαταθλιπτικά ή άλλα φάρμακα που επηρεάζουν το κεντρικό νευρικό σύστημα. Η υπνηλία την επόμενη ημέρα, η ζάλη και ο κίνδυνος πτώσης είναι πρακτικά προβλήματα που δεν πρέπει να υποτιμώνται.

Όταν υπάρχει επίμονη θλίψη, απώλεια ενδιαφέροντος, κρίσεις πανικού, έντονη αϋπνία ή σκέψεις αυτοκαταστροφής, δεν μιλάμε για απλό εμμηνοπαυσιακό σύμπτωμα που λύνεται με φυτικό προϊόν. Χρειάζεται άμεση ιατρική ή ψυχιατρική αξιολόγηση. Τα συμπληρώματα δεν πρέπει να καθυστερούν την κατάλληλη βοήθεια.

12Εξετάσεις αίματος πριν από συμπληρώματα

Δεν χρειάζονται όλες οι γυναίκες τις ίδιες εξετάσεις πριν πάρουν ένα συμπλήρωμα. Όμως όταν υπάρχουν συμπτώματα που μπορεί να έχουν πολλές αιτίες, ο εργαστηριακός έλεγχος βοηθά να μη χαθεί κάτι σημαντικό. Η επιλογή των εξετάσεων γίνεται από τον γιατρό με βάση ηλικία, ιστορικό, φάρμακα, οικογενειακό ιστορικό, ένταση συμπτωμάτων και ευρήματα από την κλινική εξέταση.

Ένας συχνός βασικός έλεγχος μπορεί να περιλαμβάνει Γενική Αίματος, φερριτίνη, σίδηρο, TSH, FT4, γλυκόζη, HbA1c, λιπιδαιμικό προφίλ, ηπατικές δοκιμασίες, κρεατινίνη, eGFR, ηλεκτρολύτες και βιταμίνη D. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να προστεθούν Β12, φυλλικό οξύ, CRP, ασβέστιο, φώσφορος, παραθορμόνη ή ορμονικός έλεγχος.

Η αξία των εξετάσεων δεν είναι να «επιβεβαιώσουν την εμμηνόπαυση» σε κάθε γυναίκα. Είναι να εντοπίσουν αν συνυπάρχουν αναιμία, θυρεοειδοπάθεια, διαβήτης, δυσλιπιδαιμία, ηπατική επιβάρυνση, νεφρική δυσλειτουργία ή έλλειψη βιταμίνης D. Αυτά επηρεάζουν την ασφάλεια και τη χρησιμότητα των συμπληρωμάτων.

13Γενική αίματος, φερριτίνη και αναιμία

Η Γενική Αίματος είναι μία από τις πιο χρήσιμες βασικές εξετάσεις όταν μια γυναίκα στην περιεμμηνόπαυση ή εμμηνόπαυση αναφέρει κόπωση, αδυναμία, δύσπνοια στην προσπάθεια, ζάλη, ταχυκαρδίες ή μειωμένη αντοχή. Δείχνει αιμοσφαιρίνη, αιματοκρίτη, ερυθρά, λευκά, αιμοπετάλια και ερυθροκυτταρικούς δείκτες όπως MCV και MCH.

Η Φερριτίνη εκτιμά τις αποθήκες σιδήρου. Χαμηλή φερριτίνη μπορεί να υπάρχει ακόμη και πριν εμφανιστεί εμφανής αναιμία στη γενική αίματος. Στην περιεμμηνόπαυση, ακανόνιστες ή βαριές περίοδοι μπορεί να οδηγήσουν σε σιδηροπενία. Αν η γυναίκα πάρει συμπλήρωμα για «ενέργεια» χωρίς να έχει ελεγχθεί η φερριτίνη, μπορεί να μην αντιμετωπιστεί η πραγματική αιτία.

Η εργαστηριακή διερεύνηση μπορεί να περιλαμβάνει σίδηρο, φερριτίνη, τρανσφερρίνη ή TIBC, κορεσμό τρανσφερρίνης, Β12 και φυλλικό οξύ, ανάλογα με την εικόνα. Το σημαντικό είναι ότι η κόπωση στην εμμηνόπαυση δεν πρέπει να θεωρείται αυτόματα «ορμονική».

14Θυρεοειδής, TSH, FT4 και FT3

Οι διαταραχές θυρεοειδούς μπορεί να μιμηθούν ή να επιδεινώσουν συμπτώματα που αποδίδονται στην εμμηνόπαυση. Ο υποθυρεοειδισμός μπορεί να συνδέεται με κόπωση, αύξηση βάρους, υπνηλία, ξηρό δέρμα, δυσκοιλιότητα, τριχόπτωση και διαταραχές διάθεσης. Ο υπερθυρεοειδισμός μπορεί να προκαλέσει εφίδρωση, ταχυκαρδίες, νευρικότητα, απώλεια βάρους, τρόμο και αϋπνία.

Ο έλεγχος θυρεοειδούς με TSH και, όταν χρειάζεται, FT4 και FT3 είναι ιδιαίτερα χρήσιμος όταν τα συμπτώματα δεν είναι τυπικά, όταν υπάρχουν αλλαγές βάρους, ταχυκαρδίες, έντονη κόπωση ή ιστορικό θυρεοειδοπάθειας. Μπορείτε επίσης να δείτε τον αναλυτικό οδηγό για FT4, FT3 και TSH.

Πριν μια γυναίκα πάρει συμπλήρωμα για «ορμονική ισορροπία», είναι πιο σωστό να αποκλειστεί μια συχνή και θεραπεύσιμη θυρεοειδική διαταραχή. Επίσης, συμπληρώματα που περιέχουν ιώδιο, φύκια ή «thyroid support» συστατικά μπορεί να είναι προβληματικά σε άτομα με θυρεοειδοπάθεια και δεν πρέπει να λαμβάνονται αυθαίρετα.

15Σάκχαρο, HbA1c και μεταβολικός έλεγχος

Στη μέση ηλικία αυξάνεται η σημασία του μεταβολικού ελέγχου. Η αύξηση βάρους, η κεντρική κατανομή λίπους, η κόπωση μετά το φαγητό, η δίψα, η συχνουρία ή η θολή όραση δεν πρέπει να αποδίδονται μόνο στην εμμηνόπαυση. Ο έλεγχος σακχάρου και HbA1c βοηθά στην εκτίμηση προδιαβήτη ή σακχαρώδη διαβήτη.

Ορισμένα συμπληρώματα διαφημίζονται για «μεταβολισμό», «καύσεις» ή «ορμονική ισορροπία», αλλά μπορεί να περιέχουν διεγερτικά, φυτικά εκχυλίσματα ή ουσίες που επηρεάζουν τη γλυκόζη. Σε γυναίκες που λαμβάνουν αντιδιαβητικά φάρμακα, ακόμη και ένα φυτικό προϊόν μπορεί να μεταβάλει την ισορροπία και να αυξήσει τον κίνδυνο υπογλυκαιμίας ή ανεπαρκούς ρύθμισης.

Η εργαστηριακή εικόνα βοηθά να μπει προτεραιότητα. Αν υπάρχει αυξημένη HbA1c, το κέντρο της παρέμβασης δεν είναι το φυτικό συμπλήρωμα για εμμηνόπαυση, αλλά η συνολική μεταβολική φροντίδα: διατροφή, άσκηση, έλεγχος βάρους, ιατρική παρακολούθηση και, όπου χρειάζεται, φαρμακευτική αγωγή.

16Λιπίδια, ήπαρ και νεφρά

Το λιπιδαιμικό προφίλ είναι σημαντικό στην εμμηνόπαυση, επειδή η καρδιομεταβολική εικόνα μπορεί να αλλάξει με την ηλικία, το βάρος, τη διατροφή, την άσκηση και τη γενετική προδιάθεση. Ο έλεγχος χοληστερόλης, LDL, HDL και τριγλυκεριδίων δεν σχετίζεται άμεσα με τα φυτικά συμπληρώματα, αλλά είναι βασικό μέρος της συνολικής πρόληψης.

Οι ηπατικές εξετάσεις, όπως AST, ALT, γ-GT, αλκαλική φωσφατάση και χολερυθρίνη, έχουν σημασία όταν υπάρχει ιστορικό ηπατικής νόσου, αυξημένες τρανσαμινάσες, λιπώδες ήπαρ, χρήση αλκοόλ, πολυφαρμακία ή σκέψη για συμπληρώματα που έχουν συσχετιστεί με ηπατικές ανεπιθύμητες ενέργειες. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για προϊόντα όπως black cohosh ή πολυσύνθετα φυτικά μείγματα.

Η νεφρική λειτουργία με ουρία, κρεατινίνη και eGFR είναι επίσης χρήσιμη πριν από μακροχρόνια ή υψηλή χρήση μετάλλων όπως μαγνήσιο, ή όταν η γυναίκα έχει υπέρταση, διαβήτη, νεφρικό ιστορικό ή λαμβάνει φάρμακα που επηρεάζουν τους νεφρούς. Η ασφάλεια ενός συμπληρώματος δεν εξαρτάται μόνο από την ετικέτα του, αλλά και από τον οργανισμό που το λαμβάνει.

17Ορμόνες στην εμμηνόπαυση: πότε έχουν νόημα

Η διάγνωση της εμμηνόπαυσης σε γυναίκες τυπικής ηλικίας βασίζεται συχνά στο ιστορικό, δηλαδή στην απουσία περιόδου για 12 μήνες και στα συνοδά συμπτώματα. Δεν χρειάζεται πάντα ορμονικός έλεγχος. Όμως σε περιπτώσεις πρόωρης ή πρώιμης εμμηνόπαυσης, ακανόνιστων κύκλων, αμφίβολης εικόνας, προηγούμενης υστερεκτομής χωρίς αφαίρεση ωοθηκών ή ειδικών ενδοκρινολογικών ερωτημάτων, ο γιατρός μπορεί να ζητήσει FSH, LH, οιστραδιόλη ή άλλες εξετάσεις.

Η οιστραδιόλη, η FSH και η LH δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται από μόνες τους για να αποφασίσει μια γυναίκα ποιο συμπλήρωμα θα πάρει. Επίσης, μια «χαμηλή οιστραδιόλη» μετά την εμμηνόπαυση δεν σημαίνει ότι χρειάζεται φυτοοιστρογόνο. Η ερμηνεία των ορμονικών εξετάσεων εξαρτάται από ηλικία, κύκλο, φάρμακα, ιστορικό και κλινική εικόνα.

Τα φυτικά συμπληρώματα που υπόσχονται ότι «ανεβάζουν τα οιστρογόνα» ή «ρυθμίζουν την προγεστερόνη» πρέπει να αντιμετωπίζονται με σκεπτικισμό. Η εμμηνόπαυση δεν είναι απλή έλλειψη μιας ουσίας που διορθώνεται με ένα βοτανικό προϊόν. Είναι σύνθετη φυσιολογική μετάβαση με ατομικές ανάγκες και διαφορετικό προφίλ κινδύνου.

18Πότε χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή ή αποφυγή

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζονται γυναίκες με ιστορικό καρκίνου μαστού, καρκίνου ενδομητρίου ή άλλου ορμονοεξαρτώμενου νοσήματος. Σε αυτές τις περιπτώσεις, τα φυτοοιστρογόνα και τα συμπυκνωμένα φυτικά εκχυλίσματα δεν πρέπει να λαμβάνονται χωρίς έγκριση του θεράποντος ιατρού. Η φυσική προέλευση δεν αναιρεί τη βιολογική δράση.

Προσοχή χρειάζεται επίσης σε γυναίκες με ηπατική νόσο, αυξημένες τρανσαμινάσες, χρόνια ηπατίτιδα, λιπώδες ήπαρ με σημαντική διαταραχή εξετάσεων, νεφρική νόσο, ιστορικό θρόμβωσης, αντιπηκτική αγωγή, ανοσοκαταστολή ή πολυφαρμακία. Όσο πιο σύνθετο είναι το ιστορικό, τόσο λιγότερο ασφαλής είναι η αυθαίρετη χρήση συμπληρωμάτων.

Απόλυτη προσοχή χρειάζεται όταν ένα προϊόν υπόσχεται θεραπεία, αποτοξίνωση, ορμονική αποκατάσταση, γρήγορη απώλεια βάρους ή αντικατάσταση φαρμάκων. Τέτοιοι ισχυρισμοί δεν είναι ιατρικά αποδεκτοί. Αν τα συμπτώματα είναι έντονα, η γυναίκα χρειάζεται γυναικολόγο ή ιατρό εμμηνόπαυσης, όχι μόνο ηλεκτρονική αγορά συμπληρώματος.

19Αλληλεπιδράσεις με φάρμακα

Οι αλληλεπιδράσεις είναι από τους σημαντικότερους λόγους για τους οποίους τα συμπληρώματα πρέπει να δηλώνονται στον γιατρό. Πολλές γυναίκες δεν αναφέρουν τα φυτικά προϊόντα επειδή δεν τα θεωρούν φάρμακα. Αυτό είναι λάθος. Ένα φυτικό εκχύλισμα μπορεί να επηρεάσει ένζυμα του ήπατος, πηκτικότητα, πίεση, σάκχαρο, υπνηλία ή μεταβολισμό άλλων φαρμάκων.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται με αντιπηκτικά, αντιαιμοπεταλιακά, αντικαταθλιπτικά, αγχολυτικά, υπνωτικά, αντιεπιληπτικά, αντιδιαβητικά, αντιυπερτασικά, ανοσοκατασταλτικά, ορμονικές θεραπείες και αντικαρκινικά φάρμακα. Το St John’s wort είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα φυτικού προϊόντος με σημαντικές αλληλεπιδράσεις.

Στην πράξη, πριν ξεκινήσει ένα συμπλήρωμα, η γυναίκα πρέπει να έχει γραπτή λίστα με όλα τα φάρμακα, συμπληρώματα και βότανα που λαμβάνει. Ο γιατρός ή ο φαρμακοποιός μπορεί να αξιολογήσει τον κίνδυνο. Αν ξεκινήσει νέο φάρμακο, πρέπει να επανεξεταστεί και η χρήση συμπληρωμάτων.

20Πώς να αξιολογείται ένα συμπλήρωμα με ασφάλεια

Ένα συμπλήρωμα πρέπει να αξιολογείται με συγκεκριμένες ερωτήσεις: ποιο είναι το κύριο δραστικό συστατικό, ποια είναι η δόση, υπάρχει τυποποιημένο εκχύλισμα, ποια είναι η διάρκεια χρήσης, ποια φάρμακα λαμβάνει η γυναίκα, υπάρχει ιστορικό ορμονοεξαρτώμενης νόσου ή ηπατικής/νεφρικής νόσου, και ποιο σύμπτωμα θέλουμε να παρακολουθήσουμε.

Χρήσιμη πρακτική είναι να μη ξεκινούν πολλά συμπληρώματα ταυτόχρονα. Αν αρχίσουν τρία προϊόντα μαζί και εμφανιστεί εξάνθημα, γαστρεντερική ενόχληση, υπνηλία ή αύξηση τρανσαμινασών, δεν θα είναι εύκολο να αναγνωριστεί το υπεύθυνο. Επίσης, η αξιολόγηση πρέπει να έχει χρονικό όριο. Αν δεν υπάρχει σαφής βελτίωση μετά από εύλογο διάστημα, δεν έχει νόημα η ατελείωτη συνέχιση.

Η γυναίκα πρέπει να κρατά σημειώσεις: πόσες εξάψεις έχει την ημέρα, πόσο συχνά ξυπνά τη νύχτα, αν βελτιώθηκε η ενέργεια, αν εμφανίστηκαν ανεπιθύμητες ενέργειες. Έτσι η συζήτηση με τον γιατρό γίνεται με δεδομένα και όχι μόνο με γενική εντύπωση.

21Συχνές ερωτήσεις

22Κλείστε Ραντεβού και Βιβλιογραφία

Στο Μικροβιολογικό Λαμία μπορούν να πραγματοποιηθούν βασικές και εξειδικευμένες εξετάσεις αίματος που μπορεί να ζητήσει ο γιατρός στο πλαίσιο αξιολόγησης συμπτωμάτων εμμηνόπαυσης, κόπωσης, μεταβολικών αλλαγών, θυρεοειδικής λειτουργίας, σιδηροπενίας και οστικής υγείας. Τα αποτελέσματα πρέπει να ερμηνεύονται πάντα σε συνδυασμό με το ιστορικό, τα συμπτώματα και την ιατρική εξέταση.

Σχετικοί εσωτερικοί οδηγοί:

Ενδεικτικές πηγές: