Αντικαταθλιπτικά και Βάρος: Ποια Μπορεί να Αυξήσουν ή να Μειώσουν την Όρεξη

1Αντικαταθλιπτικά και βάρος: τι πρέπει να γνωρίζετε

Η σχέση ανάμεσα στα αντικαταθλιπτικά και το βάρος είναι πραγματική, αλλά συχνά παρουσιάζεται πιο απλά από όσο είναι στην πράξη. Δεν υπάρχει ένα ενιαίο αποτέλεσμα για όλους τους ασθενείς. Ο ίδιος άνθρωπος μπορεί να χάσει βάρος στην αρχή της θεραπείας λόγω ναυτίας ή μειωμένης όρεξης και αργότερα να πάρει βάρος όταν βελτιωθεί η διάθεση, ο ύπνος και η κανονική πρόσληψη τροφής. Αντίθετα, άλλος ασθενής μπορεί να δει αύξηση όρεξης από τις πρώτες εβδομάδες, ειδικά με φάρμακα που έχουν πιο έντονη κατασταλτική ή ορεξιογόνο δράση.

Στην καθημερινή κλινική πράξη, η ερώτηση δεν είναι μόνο «ποιο αντικαταθλιπτικό παχαίνει;». Πιο σωστή ερώτηση είναι ποιο φάρμακο ταιριάζει στον συγκεκριμένο ασθενή, στη συγκεκριμένη διάγνωση, με το συγκεκριμένο ιστορικό. Το βάρος είναι σημαντικός παράγοντας, αλλά δεν είναι ο μόνος. Ο γιατρός λαμβάνει υπόψη τη βαρύτητα της κατάθλιψης ή του άγχους, προηγούμενες θεραπείες, ύπνο, πόνο, σεξουαλικές ανεπιθύμητες ενέργειες, καρδιομεταβολικό κίνδυνο, ηπατική και νεφρική λειτουργία, αλληλεπιδράσεις και προτίμηση του ασθενούς.

Για τον ασθενή, το πιο χρήσιμο είναι να παρακολουθεί συγκεκριμένα στοιχεία: βάρος, περίμετρο μέσης, όρεξη, επιθυμία για γλυκά, νυχτερινή υπερφαγία, αλκοόλ, επίπεδο ενέργειας, περπάτημα και βασικές εξετάσεις όταν υπάρχει λόγος. Η αλλαγή βάρους δεν πρέπει να οδηγεί σε απότομη διακοπή φαρμάκου χωρίς ιατρική καθοδήγηση, αλλά πρέπει να αναφέρεται εγκαίρως ώστε να εκτιμηθεί σωστά.

2Γιατί μπορεί να αλλάξει η όρεξη

Η όρεξη επηρεάζεται από τη διάθεση, το άγχος, τον ύπνο, τη σωματική δραστηριότητα, τις ορμόνες, το γαστρεντερικό σύστημα και νευροδιαβιβαστές όπως η σεροτονίνη, η νοραδρεναλίνη, η ντοπαμίνη και η ισταμίνη. Ορισμένα αντικαταθλιπτικά επηρεάζουν κυρίως τη σεροτονίνη, άλλα τη σεροτονίνη και τη νοραδρεναλίνη, άλλα τη νοραδρεναλίνη και τη ντοπαμίνη, ενώ κάποια έχουν σημαντική επίδραση σε υποδοχείς που σχετίζονται με υπνηλία, κορεσμό και όρεξη.

Η αυξημένη όρεξη μπορεί να εμφανιστεί επειδή μειώνεται το άγχος και βελτιώνεται η διάθεση. Σε ασθενή που είχε χάσει βάρος λόγω κατάθλιψης, η επιστροφή της όρεξης μπορεί να είναι μέρος της ανάρρωσης. Το πρόβλημα αρχίζει όταν η όρεξη γίνεται δυσανάλογη, όταν εμφανίζονται επεισόδια νυχτερινής υπερφαγίας, όταν αυξάνονται έντονα τα γλυκά ή οι υδατάνθρακες ή όταν το βάρος ανεβαίνει σταθερά μήνα με τον μήνα.

Η μειωμένη όρεξη μπορεί να σχετίζεται με ναυτία, δυσπεψία, ξηροστομία, αίσθημα κορεσμού, αυξημένη ενεργητικότητα ή συγκεκριμένο φαρμακολογικό προφίλ. Για παράδειγμα, η βουπροπιόνη στο Wellbutrin συζητείται συχνά επειδή έχει μικρότερη μέση τάση για αύξηση βάρους σε σχέση με αρκετά άλλα αντικαταθλιπτικά. Αυτό όμως δεν την κάνει φάρμακο αδυνατίσματος και δεν σημαίνει ότι είναι κατάλληλη για όλους.

3Φάρμακο ή ίδια η κατάθλιψη;

Πριν αποδοθεί κάθε αλλαγή βάρους στο αντικαταθλιπτικό, χρειάζεται να εκτιμηθεί η ίδια η ψυχική κατάσταση. Η κατάθλιψη μπορεί να προκαλέσει απώλεια όρεξης, απώλεια βάρους, αϋπνία, κόπωση και μειωμένη πρόσληψη τροφής. Μπορεί όμως να εμφανιστεί και με αυξημένη όρεξη, υπερυπνία, έντονη επιθυμία για υδατάνθρακες και αύξηση βάρους. Το άγχος επίσης μπορεί να οδηγήσει είτε σε μειωμένη όρεξη είτε σε συχνό τσιμπολόγημα.

Όταν ξεκινά θεραπεία, η εικόνα μπορεί να αλλάξει. Ένας ασθενής που δεν έτρωγε μπορεί να αρχίσει να τρώει καλύτερα. Ένας ασθενής που δεν κοιμόταν μπορεί να κοιμάται περισσότερο. Ένας ασθενής με έντονη ανησυχία μπορεί να μειώσει την υπερκινητικότητα. Όλα αυτά μπορεί να φανούν στη ζυγαριά, χωρίς να σημαίνουν απαραίτητα ότι το φάρμακο «χάλασε τον μεταβολισμό».

Η σωστή εκτίμηση χρειάζεται χρονική σειρά. Πότε ξεκίνησε η αλλαγή; Πόσα κιλά άλλαξαν; Σε πόσες εβδομάδες ή μήνες; Άλλαξε η όρεξη, ο ύπνος ή η δραστηριότητα; Υπάρχουν νέα συμπτώματα όπως ταχυκαρδία, κόπωση, διάρροια, δίψα, πολυουρία ή νυχτερινοί ιδρώτες; Για συμπτώματα που μοιάζουν με άγχος αλλά μπορεί να έχουν οργανική βάση, δείτε και τον οδηγό Άγχος και Εξετάσεις Αίματος.

4Ποια συνδέονται συχνότερα με αύξηση βάρους

Συχνότερα συζητούνται για αύξηση όρεξης ή βάρους η μιρταζαπίνη, ορισμένα τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά και, μέσα στους SSRI, η παροξετίνη. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε ασθενής θα πάρει βάρος. Σημαίνει ότι, σε επίπεδο προφίλ, χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή όταν υπάρχει ήδη παχυσαρκία, προδιαβήτης, διαβήτης, δυσλιπιδαιμία, λιπώδες ήπαρ, υπνική άπνοια ή οικογενειακό ιστορικό καρδιομεταβολικού κινδύνου.

Το Remeron / μιρταζαπίνη είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα φαρμάκου που μπορεί να αυξήσει την όρεξη και να προκαλέσει υπνηλία. Σε ασθενή με κατάθλιψη, αϋπνία και απώλεια βάρους αυτό μπορεί να είναι θεραπευτικά χρήσιμο. Σε ασθενή όμως με προϋπάρχουσα παχυσαρκία ή διαβήτη μπορεί να γίνει σημαντικό πρόβλημα. Το Seroxat / παροξετίνη επίσης αναφέρεται συχνά σε συζητήσεις για αύξηση βάρους, ιδίως σε μακροχρόνια χρήση.

Το Saroten / αμιτριπτυλίνη, ως τρικυκλικό αντικαταθλιπτικό, μπορεί επίσης να συνδεθεί με αυξημένη όρεξη, καταστολή και αύξηση βάρους. Η πρακτική προσέγγιση δεν είναι να αποφεύγονται μηχανικά αυτά τα φάρμακα. Είναι να επιλέγονται όταν ταιριάζουν στην κλινική εικόνα, με σαφή ενημέρωση, ζύγισμα στην έναρξη και επανεκτίμηση αν η αύξηση βάρους γίνει κλινικά σημαντική.

5Ποια είναι πιο ουδέτερα για το βάρος

Πιο ουδέτερο δεν σημαίνει ότι δεν επηρεάζει ποτέ το βάρος. Σημαίνει ότι, σε σύγκριση με άλλα φάρμακα, η μέση τάση για αύξηση βάρους φαίνεται μικρότερη ή πιο ήπια. Στην καθημερινή πράξη, η σερτραλίνη, η φλουοξετίνη, η βενλαφαξίνη, η βορτιοξετίνη και η αγομελατίνη συχνά συζητούνται ως επιλογές με σχετικά πιο ουδέτερο ή λιγότερο ορεξιογόνο προφίλ, ανάλογα πάντα με τον ασθενή και την ένδειξη.

Το Zoloft / σερτραλίνη είναι συχνό SSRI και σε αρκετούς ασθενείς το βάρος παραμένει σχετικά σταθερό. Το Ladose / φλουοξετίνη μπορεί να συνδεθεί με μειωμένη όρεξη στην αρχή, ειδικά όταν υπάρχουν γαστρεντερικά συμπτώματα. Το Brintellix / βορτιοξετίνη και το Valdoxan / αγομελατίνη έχουν διαφορετικά φαρμακολογικά προφίλ και δεν πρέπει να συγκρίνονται απλοϊκά μόνο με βάση τη ζυγαριά.

Η τελική επιλογή δεν γίνεται μόνο με κριτήριο το βάρος. Ένα φάρμακο μπορεί να είναι πιο ουδέτερο στο βάρος, αλλά να μην ταιριάζει λόγω αϋπνίας, υπνηλίας, ηπατικής λειτουργίας, νεφρικής λειτουργίας, αλληλεπιδράσεων ή άλλων ανεπιθύμητων ενεργειών. Για αυτό η συζήτηση πρέπει να γίνεται εξατομικευμένα και όχι με γενικούς κανόνες από το διαδίκτυο.

6Ποια μπορεί να μειώσουν την όρεξη

Ορισμένα αντικαταθλιπτικά μπορεί να συνδεθούν με μικρότερη πιθανότητα αύξησης βάρους ή με μείωση όρεξης, ιδιαίτερα στην αρχική φάση. Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η βουπροπιόνη, η δραστική ουσία του Wellbutrin. Σε συγκριτικά δεδομένα για συχνά αντικαταθλιπτικά, η βουπροπιόνη εμφανίζεται σταθερά με τη μικρότερη μέση αύξηση βάρους σε σχέση με άλλα φάρμακα πρώτης γραμμής.

Η φλουοξετίνη, όπως στο Ladose, μπορεί σε ορισμένους να μειώσει την όρεξη αρχικά, συχνά μαζί με ναυτία ή γαστρεντερική ενόχληση. Αυτό δεν σημαίνει ότι μακροχρόνια προκαλεί πάντα απώλεια βάρους. Σε βάθος χρόνου, η βελτίωση της διάθεσης και των καθημερινών συνηθειών μπορεί να αλλάξει την εικόνα.

Η μειωμένη όρεξη δεν είναι πάντα επιθυμητή. Αν συνοδεύεται από αδυναμία, ζάλη, αφυδάτωση, υπογλυκαιμικά συμπτώματα, εμετούς, διάρροια ή ανεξήγητη απώλεια βάρους, χρειάζεται έλεγχος. Δεν πρέπει να θεωρείται αυτόματα «καλή παρενέργεια». Ο οργανισμός χρειάζεται επαρκή θρέψη, ειδικά σε ηλικιωμένους, σε άτομα με χρόνιο νόσημα ή σε ασθενείς που λαμβάνουν πολλά φάρμακα.

7SSRI και βάρος

Οι SSRI είναι από τις πιο συχνές κατηγορίες αντικαταθλιπτικών. Περιλαμβάνουν φάρμακα όπως σερτραλίνη, φλουοξετίνη, παροξετίνη, σιταλοπράμη, εσιταλοπράμη και φλουβοξαμίνη. Η επίδρασή τους στο βάρος δεν είναι ίδια για όλους. Στην αρχή μπορεί να εμφανιστούν ναυτία, διάρροια, μειωμένη όρεξη ή δυσπεψία, με αποτέλεσμα μικρή απώλεια βάρους σε ορισμένους. Με τη μακροχρόνια χρήση, σε κάποιους ασθενείς παρατηρείται σταδιακή αύξηση.

Μέσα στην ίδια κατηγορία υπάρχουν διαφορές. Η παροξετίνη στο Seroxat θεωρείται συχνότερα συνδεδεμένη με αύξηση βάρους σε σχέση με ορισμένους άλλους SSRI. Η σερτραλίνη στο Zoloft και η φλουοξετίνη στο Ladose συχνά θεωρούνται σχετικά πιο ουδέτερες, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι αποκλείεται μεταβολή βάρους.

Αν ο ασθενής παίρνει SSRI και παρατηρήσει αλλαγές, πρέπει να καταγράψει το μοτίβο. Άλλο είναι η αύξηση 1–2 κιλών μετά τη βελτίωση της όρεξης και άλλο η σταθερή αύξηση 5% του αρχικού βάρους μέσα σε λίγους μήνες. Η δεύτερη περίπτωση χρειάζεται συζήτηση με τον γιατρό και, σε αρκετές περιπτώσεις, εργαστηριακό έλεγχο για σάκχαρο, λιπίδια, θυρεοειδή και άλλους παράγοντες.

8SNRI και βάρος

Οι SNRI επηρεάζουν κυρίως τη σεροτονίνη και τη νοραδρεναλίνη. Σε αυτή την κατηγορία ανήκουν η ντουλοξετίνη, όπως στο Cymbalta, και η βενλαφαξίνη, όπως στο Efexor. Η σχέση τους με το βάρος είναι συνήθως πιο σύνθετη από ένα απλό «παχαίνει» ή «δεν παχαίνει».

Η ντουλοξετίνη μπορεί να χρησιμοποιηθεί όχι μόνο για κατάθλιψη και άγχος, αλλά και σε ορισμένες περιπτώσεις νευροπαθητικού πόνου. Αυτό σημαίνει ότι οι ασθενείς που τη λαμβάνουν μπορεί ήδη να έχουν μειωμένη κινητικότητα, χρόνιο πόνο, διαβήτη, αυξημένο βάρος ή κόπωση. Έτσι, η μεταβολή βάρους δεν πρέπει να αποδίδεται μόνο στο φάρμακο χωρίς να εξετάζεται η συνολική εικόνα.

Σε SNRI χρειάζεται επίσης προσοχή σε παράγοντες όπως αρτηριακή πίεση, ηπατική λειτουργία, νεφρική λειτουργία, νάτριο, γλυκόζη και άλλα φάρμακα. Αν υπάρχει αύξηση βάρους μαζί με υπνηλία, μειωμένη δραστηριότητα, επιδείνωση σακχάρου ή αύξηση τριγλυκεριδίων, η παρακολούθηση δεν είναι μόνο θέμα ψυχιατρικό. Είναι και θέμα γενικής ιατρικής και εργαστηριακής αξιολόγησης.

9Remeron και αυξημένη όρεξη

Το Remeron / μιρταζαπίνη είναι από τα αντικαταθλιπτικά που συζητούνται περισσότερο σε σχέση με αυξημένη όρεξη, υπνηλία και αύξηση βάρους. Αυτή η ιδιότητα δεν είναι πάντα ανεπιθύμητη. Σε ασθενή με κατάθλιψη, αϋπνία, απώλεια όρεξης και απώλεια βάρους, μπορεί να είναι κλινικά χρήσιμη. Σε ασθενή όμως με προϋπάρχουσα παχυσαρκία, προδιαβήτη, σακχαρώδη διαβήτη ή δυσλιπιδαιμία, χρειάζεται προσεκτική συζήτηση.

Η αύξηση βάρους με μιρταζαπίνη μπορεί να σχετίζεται με αυξημένη όρεξη, επιθυμία για υδατάνθρακες, νυχτερινή πείνα, βελτίωση ύπνου και μείωση δραστηριότητας λόγω υπνηλίας. Δεν είναι σωστό ο ασθενής να τη διακόψει απότομα επειδή είδε αλλαγή στη ζυγαριά. Είναι σωστό να ενημερώσει τον γιατρό, να καταγράψει το βάρος και να αξιολογηθεί αν χρειάζονται διατροφικές οδηγίες, αλλαγή χρόνου λήψης, επανεκτίμηση δόσης ή εναλλακτική θεραπεία.

Σε αρκετές περιπτώσεις, βοηθά να υπάρχει μέτρηση βάρους στην έναρξη, επανέλεγχος στις 4–6 εβδομάδες και έλεγχος γλυκόζης, HbA1c και λιπιδίων όταν υπάρχει μεταβολικός κίνδυνος. Η παρακολούθηση είναι ιδιαίτερα σημαντική όταν συνυπάρχει διαβήτης, λιπώδες ήπαρ, υπέρταση ή οικογενειακό ιστορικό καρδιομεταβολικής νόσου.

10Wellbutrin και βάρος

Το Wellbutrin / βουπροπιόνη έχει διαφορετικό προφίλ από τα κλασικά SSRI. Δρα κυρίως σε νοραδρεναλίνη και ντοπαμίνη και συχνά αναφέρεται ως αντικαταθλιπτικό με μικρότερη τάση για αύξηση βάρους σε σχέση με άλλα φάρμακα. Σε ορισμένους ασθενείς μπορεί να συνδεθεί με μειωμένη όρεξη ή μικρή απώλεια βάρους, ειδικά στην αρχή.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι είναι κατάλληλο για όλους. Η βουπροπιόνη δεν είναι φάρμακο απώλειας βάρους όταν χρησιμοποιείται ως αντικαταθλιπτικό, ούτε πρέπει να επιλέγεται μόνο επειδή κάποιος φοβάται τη ζυγαριά. Έχει συγκεκριμένες προφυλάξεις και δεν ταιριάζει σε όλες τις κλινικές εικόνες. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται σε ιστορικό επιληπτικών κρίσεων, διατροφικών διαταραχών, ορισμένων αλληλεπιδράσεων και καταστάσεων που αυξάνουν τον κίνδυνο ανεπιθύμητων ενεργειών.

Για ασθενείς που έχουν αυξημένο μεταβολικό κίνδυνο και φοβούνται την αύξηση βάρους, το Wellbutrin μπορεί να είναι θέμα συζήτησης με τον ψυχίατρο, όχι όμως αυθαίρετη επιλογή. Η θεραπεία πρέπει να στοχεύει πρώτα στη σωστή αντιμετώπιση της κατάθλιψης και μετά να λαμβάνει υπόψη το βάρος, τη σεξουαλική λειτουργία, τον ύπνο, την ενέργεια και το συνολικό προφίλ ασφάλειας.

11Valdoxan και μεταβολικό προφίλ

Το Valdoxan / αγομελατίνη έχει διαφορετικό μηχανισμό από SSRI και SNRI. Συχνά συζητείται επειδή μπορεί να βοηθήσει σε ασθενείς όπου ο ύπνος και ο κιρκάδιος ρυθμός έχουν ιδιαίτερη σημασία. Σε σχέση με το βάρος, δεν θεωρείται κλασικά φάρμακο που αυξάνει έντονα την όρεξη όπως η μιρταζαπίνη. Παρόλα αυτά, κάθε ασθενής μπορεί να αντιδράσει διαφορετικά.

Το σημαντικότερο σημείο στο Valdoxan δεν είναι συνήθως το βάρος, αλλά η ηπατική παρακολούθηση. Η αγομελατίνη μπορεί να επηρεάσει τα ηπατικά ένζυμα και γι’ αυτό η χρήση της χρειάζεται σαφείς οδηγίες από τον γιατρό και εργαστηριακό έλεγχο όταν προβλέπεται. Αυτό έχει σημασία ιδιαίτερα σε άτομα με ιστορικό ηπατικής νόσου, αυξημένες τρανσαμινάσες, συστηματική κατανάλωση αλκοόλ ή συγχορήγηση φαρμάκων που επιβαρύνουν το ήπαρ.

Αν ένας ασθενής σε Valdoxan παρατηρήσει απώλεια όρεξης, ναυτία, έντονη κόπωση, σκούρα ούρα, ίκτερο ή πόνο στο δεξιό άνω μέρος της κοιλιάς, δεν πρέπει να το θεωρήσει απλή παρενέργεια. Χρειάζεται άμεση επικοινωνία με τον γιατρό. Για αυτό το φάρμακο, η συζήτηση για το βάρος πρέπει να γίνεται μαζί με τη συζήτηση για την ηπατική ασφάλεια.

12Saroten και τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά

Το Saroten / αμιτριπτυλίνη ανήκει στα τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά. Τα τρικυκλικά είναι παλαιότερη κατηγορία φαρμάκων, με διαφορετικό προφίλ από τους νεότερους SSRI και SNRI. Μπορεί να χρησιμοποιούνται σε ειδικές περιπτώσεις, όχι μόνο για κατάθλιψη, αλλά και για χρόνιο πόνο, νευροπαθητικό πόνο, κεφαλαλγίες ή άλλες ενδείξεις, ανάλογα με την ιατρική κρίση.

Σε σχέση με το βάρος, η αμιτριπτυλίνη μπορεί να συνδεθεί με αυξημένη όρεξη, υπνηλία, ξηροστομία, δυσκοιλιότητα και μειωμένη δραστηριότητα σε ορισμένους ασθενείς. Αυτοί οι παράγοντες μπορούν να οδηγήσουν σε αύξηση βάρους, ειδικά όταν η αγωγή είναι μακροχρόνια. Η επίδραση δεν είναι ίδια για όλους, αλλά σε ασθενείς με μεταβολικό κίνδυνο η παρακολούθηση είναι σημαντική.

Τα τρικυκλικά απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή και σε άλλα σημεία: καρδιακό ιστορικό, αρρυθμίες, ηλικία, πτώσεις, υπνηλία, οδήγηση, κατακράτηση ούρων, γλαύκωμα, αλληλεπιδράσεις και συγχορήγηση με άλλα κατασταλτικά. Επομένως, όταν συζητείται το Saroten, το βάρος είναι μόνο ένα μέρος της συνολικής αξιολόγησης. Ο ασθενής πρέπει να αναφέρει στον γιατρό όχι μόνο τη ζυγαριά, αλλά και υπνηλία, ζάλη, ταχυκαρδία, δυσκοιλιότητα και αλλαγές στην καθημερινή λειτουργικότητα.

13Brintellix, Cymbalta και εξατομίκευση

Το Brintellix / βορτιοξετίνη συζητείται συχνά ως αντικαταθλιπτικό με σχετικά ουδέτερη επίδραση στο βάρος για αρκετούς ασθενείς. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι είναι «καλύτερο» για όλους. Μπορεί να εμφανιστεί ναυτία ή γαστρεντερική ενόχληση, ειδικά στην αρχή, και η τελική ανοχή διαφέρει από άτομο σε άτομο.

Το Cymbalta / ντουλοξετίνη έχει ιδιαίτερο ρόλο επειδή χρησιμοποιείται σε κατάθλιψη, άγχος και ορισμένες καταστάσεις πόνου. Σε ασθενή με χρόνιο πόνο, η αλλαγή βάρους μπορεί να επηρεάζεται από τη δραστηριότητα, την κινητικότητα, τον ύπνο και τον ίδιο τον πόνο. Αν ο πόνος μειωθεί, ο ασθενής μπορεί να κινηθεί περισσότερο. Αν όμως υπάρχει υπνηλία ή κόπωση, μπορεί να κινηθεί λιγότερο.

Για αυτό η εξατομίκευση είναι βασική. Δεν αρκεί να συγκρίνουμε φάρμακα μόνο με βάση το βάρος. Χρειάζεται να δούμε τι πρόβλημα προσπαθεί να λύσει η θεραπεία, ποια συμπτώματα κυριαρχούν, τι έχει δοκιμαστεί στο παρελθόν, ποιος είναι ο καρδιομεταβολικός κίνδυνος και ποιες εξετάσεις δείχνουν την πραγματική εικόνα του οργανισμού.

14Πότε η απώλεια βάρους θέλει έλεγχο

Η απώλεια βάρους δεν είναι πάντα θετική. Αν κάποιος είχε αυξημένο βάρος και με την αγωγή βελτίωσε διατροφή, δραστηριότητα και καθημερινό πρόγραμμα, μια ήπια σταδιακή μείωση μπορεί να είναι επιθυμητή. Αν όμως η απώλεια είναι γρήγορη, ανεξήγητη ή συνοδεύεται από συμπτώματα, χρειάζεται έλεγχος.

Προσοχή χρειάζεται όταν υπάρχει απώλεια βάρους χωρίς προσπάθεια, επίμονη ανορεξία, ναυτία, εμετοί, διάρροια, νυχτερινοί ιδρώτες, πυρετός, έντονη κόπωση, τρόμος, ταχυκαρδία, δίψα, πολυουρία, κοιλιακός πόνος ή αλλαγές στις κενώσεις. Σε αυτές τις περιπτώσεις δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένο ότι «φταίει το αντικαταθλιπτικό». Μπορεί να υπάρχει θυρεοειδική διαταραχή, διαβήτης, λοίμωξη, γαστρεντερικό πρόβλημα, ηπατική επιβάρυνση, κακή θρέψη ή άλλη αιτία.

Η απότομη μείωση πρόσληψης τροφής μπορεί επίσης να επηρεάσει την αντοχή του οργανισμού, την πίεση, τους ηλεκτρολύτες, τη λειτουργία του ήπατος και των νεφρών, ειδικά σε ηλικιωμένους ή σε ασθενείς που λαμβάνουν πολλά φάρμακα. Αν η απώλεια βάρους είναι σημαντική ή ο ασθενής νιώθει αδυναμία, χρειάζεται επικοινωνία με τον γιατρό και κατάλληλος εργαστηριακός έλεγχος.

15Πότε η αύξηση βάρους θέλει έλεγχο

Η αύξηση βάρους χρειάζεται αξιολόγηση όταν είναι γρήγορη, συνεχόμενη ή κλινικά σημαντική. Ένα πρακτικό όριο που χρησιμοποιείται συχνά στις μελέτες είναι η αύξηση περίπου 5% του αρχικού βάρους. Για παράδειγμα, σε άτομο 80 κιλών, αυτό αντιστοιχεί περίπου σε 4 κιλά. Δεν σημαίνει ότι κάθε μικρότερη αύξηση είναι αδιάφορη, αλλά βοηθά να υπάρχει αντικειμενικό σημείο συζήτησης.

Η αξιολόγηση είναι πιο σημαντική όταν συνυπάρχουν αυξημένη περίμετρος μέσης, αρτηριακή υπέρταση, αυξημένο σάκχαρο, αυξημένα τριγλυκερίδια, χαμηλή HDL, λιπώδες ήπαρ, υπνική άπνοια ή οικογενειακό ιστορικό διαβήτη και καρδιαγγειακής νόσου. Σε αυτές τις περιπτώσεις, το βάρος δεν είναι μόνο αισθητικό θέμα. Συνδέεται με συνολικό καρδιομεταβολικό κίνδυνο.

Ο ασθενής πρέπει να αναφέρει στον γιατρό αν η αύξηση συνοδεύεται από έντονη υπνηλία, μειωμένη κινητικότητα, οίδημα, δύσπνοια, επιδείνωση ροχαλητού, αλλαγές στην περίοδο, αύξηση πείνας ή νυχτερινή υπερφαγία. Η λύση δεν είναι να διακοπεί απότομα το φάρμακο. Η λύση είναι να αξιολογηθεί αν χρειάζεται παρέμβαση στον τρόπο ζωής, διατροφική υποστήριξη, εργαστηριακός έλεγχος ή αλλαγή θεραπευτικής στρατηγικής.

16Εξετάσεις αίματος που βοηθούν

Οι εξετάσεις αίματος δεν γίνονται για να «μετρηθεί» το αντικαταθλιπτικό στις περισσότερες περιπτώσεις. Γίνονται για να αξιολογηθεί αν υπάρχει οργανικός παράγοντας που επηρεάζει βάρος, όρεξη, ενέργεια, διάθεση ή ασφάλεια θεραπείας. Η ανάγκη διαφέρει από ασθενή σε ασθενή.

Σε έναν ασθενή με ανεξήγητη απώλεια βάρους, η εργαστηριακή σκέψη είναι διαφορετική από έναν ασθενή με σταδιακή αύξηση βάρους και οικογενειακό ιστορικό διαβήτη. Στον πρώτο μπορεί να χρειαστεί έλεγχος για αναιμία, φλεγμονή, θυρεοειδή, γλυκόζη, ήπαρ, νεφρά και άλλα αίτια. Στον δεύτερο, η έμφαση μπορεί να είναι σε γλυκόζη, HbA1c, λιπίδια, ηπατικά ένζυμα και συνολικό μεταβολικό προφίλ.

Για γενικότερη ανάγνωση σχετικά με φάρμακα και εργαστηριακές εξετάσεις, δείτε και τον οδηγό Φάρμακα που Επηρεάζουν τις Εξετάσεις Αίματος.

17Σάκχαρο, λιπίδια, θυρεοειδής και ήπαρ

Όταν ένας ασθενής παίρνει βάρος με αντικαταθλιπτική αγωγή, η παρακολούθηση δεν πρέπει να μένει μόνο στη ζυγαριά. Το σημαντικό είναι αν αλλάζει ο μεταβολικός κίνδυνος. Για αυτό έχουν σημασία η γλυκόζη νηστείας, η HbA1c, τα τριγλυκερίδια, η LDL, η HDL, τα ηπατικά ένζυμα και η περίμετρος μέσης. Αυτά βοηθούν να φανεί αν η αύξηση βάρους συνοδεύεται από προδιαβήτη, δυσλιπιδαιμία ή λιπώδες ήπαρ.

Ο θυρεοειδής είναι επίσης σημαντικός. Ο υποθυρεοειδισμός μπορεί να σχετίζεται με κόπωση, αύξηση βάρους, υπνηλία, δυσκοιλιότητα, δυσανεξία στο κρύο και καταθλιπτική διάθεση. Ο υπερθυρεοειδισμός μπορεί να σχετίζεται με απώλεια βάρους, ταχυκαρδία, τρόμο, άγχος, εφίδρωση και αϋπνία. Επομένως, η TSH και η FT4 συχνά βοηθούν όταν τα συμπτώματα δεν εξηγούνται πλήρως από την ψυχική κατάσταση ή το φάρμακο.

Το ήπαρ έχει ιδιαίτερη σημασία σε φάρμακα όπως η αγομελατίνη, αλλά και σε ασθενείς με αυξημένο βάρος, αλκοόλ, λιπώδες ήπαρ ή λήψη πολλών φαρμάκων. Σε άτομο με ήδη γνωστό διαβήτη, προδιαβήτη ή δυσλιπιδαιμία, η αλλαγή αντικαταθλιπτικού μπορεί να επηρεάσει έμμεσα την καθημερινότητα: όρεξη, ύπνο, γλυκά, περπάτημα, βάρος και συμμόρφωση. Η συνεργασία ψυχιάτρου, παθολόγου ή ενδοκρινολόγου μπορεί να είναι χρήσιμη όταν υπάρχουν πολλοί παράγοντες.

18Πίνακας σύγκρισης φαρμάκων

Ο παρακάτω πίνακας είναι πρακτικός και όχι απόλυτος. Δεν αντικαθιστά την ιατρική κρίση και δεν σημαίνει ότι το ίδιο φάρμακο θα έχει το ίδιο αποτέλεσμα σε κάθε ασθενή.

19Πώς να παρακολουθείτε πρακτικά το βάρος

Η παρακολούθηση πρέπει να είναι απλή, όχι αγχωτική. Ένα ζύγισμα πριν ή κοντά στην έναρξη της αγωγής βοηθά να υπάρχει σημείο αναφοράς. Στη συνέχεια, ένα ζύγισμα κάθε 2–4 εβδομάδες είναι αρκετό για τους περισσότερους, εκτός αν ο γιατρός έχει δώσει άλλη οδηγία. Το καθημερινό ζύγισμα συχνά αυξάνει το άγχος και δεν βοηθά, επειδή το βάρος αλλάζει φυσιολογικά από υγρά, αλάτι, κύκλο, έντερο και ώρα ημέρας.

Χρήσιμη είναι και η περίμετρος μέσης, ειδικά όταν υπάρχει μεταβολικός κίνδυνος. Ένας άνθρωπος μπορεί να αλλάζει σύσταση σώματος χωρίς μεγάλη αλλαγή κιλών. Αν μειωθεί η δραστηριότητα, αυξηθούν τα γλυκά και ο ύπνος γίνει υπερβολικός, η περίμετρος μέσης μπορεί να δώσει πιο πρακτική εικόνα.

Σημειώστε επίσης όρεξη, νυχτερινό φαγητό, επιθυμία για γλυκά, αλκοόλ, επίπεδο ενέργειας, ύπνο και περπάτημα. Αυτές οι πληροφορίες είναι πολύ πιο χρήσιμες στον γιατρό από μια γενική φράση «με πάχυνε το φάρμακο». Με συγκεκριμένη καταγραφή, μπορεί να φανεί αν η αύξηση σχετίζεται με παρενέργεια, βελτίωση διάθεσης, διατροφή, υποθυρεοειδισμό, σάκχαρο ή άλλο παράγοντα.

Αν το βάρος αλλάζει γρήγορα ή αν υπάρχουν συμπτώματα, μην περιμένετε μήνες για να το αναφέρετε. Η έγκαιρη συζήτηση επιτρέπει μικρότερες και ασφαλέστερες παρεμβάσεις. Μερικές φορές αρκεί καλύτερη παρακολούθηση και αλλαγή συνηθειών. Άλλες φορές χρειάζεται εργαστηριακός έλεγχος ή επανεκτίμηση της αγωγής.

20Συχνές ερωτήσεις

21Τι να θυμάστε

Η αλλαγή βάρους με αντικαταθλιπτικά είναι πιθανή, αλλά δεν είναι ίδια για όλους. Η μιρταζαπίνη, ορισμένα τρικυκλικά και η παροξετίνη συνδέονται συχνότερα με αύξηση όρεξης ή βάρους. Η βουπροπιόνη συνδέεται λιγότερο με αύξηση βάρους και σε ορισμένους μπορεί να μειώσει την όρεξη. Η φλουοξετίνη μπορεί να μειώσει την όρεξη στην αρχική φάση, ενώ άλλα φάρμακα έχουν πιο ουδέτερο ή εξατομικευμένο προφίλ.

Η ζυγαριά δεν λέει όλη την αλήθεια. Χρειάζεται να συνεκτιμηθούν διάθεση, ύπνος, διατροφή, σωματική δραστηριότητα, σάκχαρο, λιπίδια, θυρεοειδής, ήπαρ, νεφρά και άλλα φάρμακα. Μια μεταβολή βάρους μπορεί να οφείλεται στο φάρμακο, στην ίδια την κατάθλιψη, στην ανάρρωση, σε οργανικό πρόβλημα ή σε αλλαγή καθημερινών συνηθειών.

Μην αλλάζετε αγωγή μόνοι σας. Καταγράψτε το βάρος, την όρεξη, τα συμπτώματα και τις εξετάσεις σας και συζητήστε τα με τον γιατρό. Η καλύτερη θεραπεία είναι αυτή που βοηθά την ψυχική κατάσταση, είναι ασφαλής για τον συγκεκριμένο ασθενή και παρακολουθείται σωστά όταν υπάρχουν παράγοντες κινδύνου.

22Κλείστε Ραντεβού και Βιβλιογραφία

Βιβλιογραφία