Άγχος, κρίσεις πανικού και σωματικά συμπτώματα: πότε χρειάζονται εξετάσεις αίματος

1Τι είναι το άγχος

Το άγχος είναι φυσιολογική αντίδραση του οργανισμού όταν αντιλαμβάνεται πίεση, απειλή, αβεβαιότητα ή αυξημένες απαιτήσεις. Σε μικρό βαθμό μπορεί να είναι χρήσιμο, γιατί μας κινητοποιεί, μας κάνει πιο προσεκτικούς και μας βοηθά να οργανωθούμε. Το πρόβλημα αρχίζει όταν το άγχος γίνεται υπερβολικό, συχνό, δυσανάλογο με την κατάσταση ή όταν συνοδεύεται από σωματικά συμπτώματα που τρομάζουν τον ασθενή.

Στην πράξη, ο ασθενής δεν έρχεται πάντα λέγοντας «έχω άγχος». Συχνά λέει «έχω ταχυκαρδίες», «τρέμω», «ζαλίζομαι», «νιώθω αδυναμία», «δεν μπορώ να πάρω ανάσα», «έχω κόμπο στο στομάχι» ή «φοβάμαι ότι κάτι παθαίνω». Αυτές οι περιγραφές έχουν σημασία, γιατί το άγχος δεν είναι μόνο σκέψη. Ενεργοποιεί το αυτόνομο νευρικό σύστημα, αυξάνει την αδρεναλίνη, επηρεάζει την αναπνοή, τον καρδιακό ρυθμό, τους μυς, το έντερο και τον ύπνο.

Παράλληλα, υπάρχουν οργανικές καταστάσεις που μπορούν να δημιουργήσουν εικόνα παρόμοια με άγχος. Ένας υπερδραστήριος θυρεοειδής, η αναιμία, η έλλειψη σιδήρου, η χαμηλή Β12, η υπογλυκαιμία, η αφυδάτωση, οι ηλεκτρολυτικές διαταραχές ή ορισμένα φάρμακα μπορεί να προκαλέσουν νευρικότητα, παλμούς, αδυναμία και τρόμο. Γι’ αυτό το βασικό ερώτημα δεν είναι «είναι ψυχολογικό ή σωματικό;». Το σωστό ερώτημα είναι: «Υπάρχουν στοιχεία που χρειάζονται ιατρική ή εργαστηριακή διερεύνηση πριν αποδώσουμε τα συμπτώματα μόνο στο άγχος;»

2Πότε το άγχος γίνεται πρόβλημα

Το άγχος γίνεται κλινικά σημαντικό όταν επηρεάζει την καθημερινότητα. Αυτό μπορεί να σημαίνει δυσκολία στη δουλειά, αποφυγή κοινωνικών καταστάσεων, συχνές απουσίες, κακή ποιότητα ύπνου, συνεχή ανησυχία, ένταση στο σώμα ή ανάγκη για επαναλαμβανόμενες ιατρικές επισκέψεις λόγω φόβου ότι υπάρχει σοβαρή νόσος. Δεν έχει σημασία μόνο η ένταση του άγχους, αλλά και η διάρκεια, η συχνότητα και η επίδρασή του στη ζωή του ανθρώπου.

Άλλο είναι το άγχος πριν από μια εξέταση, μια επέμβαση ή ένα σημαντικό επαγγελματικό γεγονός και άλλο η καθημερινή αίσθηση συναγερμού χωρίς σαφή λόγο. Σε γενικευμένο άγχος, ο ασθενής συχνά ανησυχεί για πολλά διαφορετικά θέματα: υγεία, οικογένεια, εργασία, οικονομικά, λάθη, ευθύνες. Η ανησυχία δεν σταματά εύκολα, ακόμη και όταν οι άλλοι τον καθησυχάζουν.

Ένα ακόμη στοιχείο είναι η σωματοποίηση. Ο οργανισμός μπορεί να «μιλά» μέσα από το σώμα: πονοκέφαλος, αυχενική τάση, σφίξιμο στο στήθος, ενοχλήσεις στο στομάχι, διάρροιες, συχνουρία, αίσθημα κόπωσης. Αυτό δεν σημαίνει ότι ο ασθενής «τα φαντάζεται». Τα συμπτώματα είναι πραγματικά. Η διαφορά είναι ότι ο μηχανισμός μπορεί να σχετίζεται με το στρες και το νευρικό σύστημα, όχι απαραίτητα με βλάβη ενός οργάνου.

3Άγχος και κρίση πανικού: ποια είναι η διαφορά

Η κρίση πανικού είναι αιφνίδιο επεισόδιο έντονου φόβου ή δυσφορίας, που συχνά κορυφώνεται γρήγορα και συνοδεύεται από έντονα σωματικά συμπτώματα. Ο ασθενής μπορεί να νιώθει ότι παθαίνει έμφραγμα, ότι θα λιποθυμήσει, ότι θα χάσει τον έλεγχο ή ότι κινδυνεύει άμεσα. Τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν ταχυκαρδία, αίσθημα παλμών, εφίδρωση, τρόμο, δύσπνοια, βάρος στο στήθος, ναυτία, ζάλη, μουδιάσματα, ρίγη ή εξάψεις.

Το γενικευμένο άγχος είναι συνήθως πιο συνεχές. Δεν εμφανίζεται απαραίτητα σαν ξαφνική «έκρηξη», αλλά σαν μόνιμη ανησυχία, ένταση, δυσκολία χαλάρωσης και προβληματισμός για πολλά θέματα. Ένας άνθρωπος μπορεί να έχει γενικευμένο άγχος χωρίς κρίσεις πανικού, κρίσεις πανικού χωρίς καθημερινή ανησυχία ή και τα δύο μαζί.

Από εργαστηριακή πλευρά, ούτε η κρίση πανικού ούτε το άγχος διαγιγνώσκονται με εξέταση αίματος. Η διάγνωση είναι κλινική. Οι εξετάσεις έχουν ρόλο όταν τα συμπτώματα είναι νέα, έντονα, άτυπα, επίμονα ή όταν υπάρχουν στοιχεία που θέλουν αποκλεισμό οργανικής αιτίας. Για παράδειγμα, νέα ταχυκαρδία με απώλεια βάρους και τρόμο μπορεί να οδηγήσει σε έλεγχο θυρεοειδούς, ενώ κόπωση και δύσπνοια στην προσπάθεια μπορεί να οδηγήσουν σε γενική αίματος και φερριτίνη.

4Ποια σωματικά συμπτώματα μπορεί να προκαλέσει το άγχος

Το άγχος μπορεί να επηρεάσει σχεδόν κάθε σύστημα του σώματος. Στην καρδιά μπορεί να προκαλέσει γρήγορους σφυγμούς, αίσθημα παλμών ή αίσθηση ότι η καρδιά «χάνει χτύπους». Στο αναπνευστικό μπορεί να δημιουργήσει αίσθημα ότι η αναπνοή δεν φτάνει, συχνό αναστεναγμό ή υπεραερισμό. Στους μυς μπορεί να προκαλέσει σφίξιμο στον αυχένα, πονοκέφαλο τάσης, τρόμο, τρεμούλα ή αίσθηση εσωτερικής ανησυχίας.

Στο γαστρεντερικό, το άγχος μπορεί να συνδέεται με ναυτία, κόμπο στο στομάχι, καούρα, διάρροια, κοιλιακό πόνο ή επιδείνωση ευερέθιστου εντέρου. Στο νευρικό σύστημα μπορεί να δώσει ζάλη, αίσθημα αστάθειας, μουδιάσματα γύρω από το στόμα ή στα άκρα, δυσκολία συγκέντρωσης και αίσθηση αποπραγματοποίησης. Στον ύπνο μπορεί να προκαλέσει δυσκολία να κοιμηθεί κάποιος, ξυπνήματα, ανήσυχο ύπνο ή πρωινή κόπωση.

Το σημαντικό είναι ότι τα συμπτώματα αυτά δεν είναι «ψεύτικα». Είναι πραγματικές σωματικές εκδηλώσεις της ενεργοποίησης του οργανισμού. Όμως η ίδια λίστα συμπτωμάτων μπορεί να εμφανιστεί και από άλλες αιτίες. Γι’ αυτό χρειάζεται προσοχή όταν ένα σύμπτωμα είναι νέο, αλλάζει χαρακτήρα, επιδεινώνεται, εμφανίζεται στην προσπάθεια, συνοδεύεται από λιποθυμική τάση ή δεν ταιριάζει με το συνηθισμένο μοτίβο του ασθενούς.

5Πότε τα συμπτώματα δεν πρέπει να αποδίδονται μόνο στο άγχος

Η φράση «είναι από το άγχος» μπορεί να είναι σωστή, αλλά πρέπει να χρησιμοποιείται με προσοχή. Αν ένας άνθρωπος έχει γνωστό ιστορικό κρίσεων πανικού, αναγνωρίζει το μοτίβο του, έχει εξεταστεί πρόσφατα και τα συμπτώματα εμφανίζονται σε συνθήκες έντονου στρες, η εξήγηση μπορεί να είναι πιθανή. Αν όμως τα συμπτώματα είναι πρώτη φορά, πολύ διαφορετικά, πιο έντονα ή συνοδεύονται από ευρήματα, χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση.

Προσοχή χρειάζεται σε πόνο στο στήθος που εμφανίζεται με προσπάθεια, δύσπνοια που χειροτερεύει, λιποθυμία, νευρολογικά συμπτώματα, έντονη αδυναμία, επίμονη ταχυκαρδία σε ηρεμία, ανεξήγητη απώλεια βάρους, πυρετό, αιμορραγία, μαύρα κόπρανα, έντονη αφυδάτωση ή σύγχυση. Σε τέτοιες περιπτώσεις δεν αρκεί η αυτοδιάγνωση άγχους.

Επίσης, όταν κάποιος χρειάζεται όλο και συχνότερα αγχολυτικό για να λειτουργήσει, όταν αποφεύγει δραστηριότητες λόγω φόβου, όταν δεν κοιμάται, όταν έχει καταθλιπτική διάθεση ή όταν εμφανίζονται σκέψεις αυτοτραυματισμού, η λύση δεν είναι απλώς «μια εξέταση αίματος». Χρειάζεται συνολική εκτίμηση και κατάλληλη θεραπευτική καθοδήγηση.

6Ταχυκαρδία, τρόμος και αίσθημα παλμών

Η ταχυκαρδία είναι από τα πιο συχνά συμπτώματα που οδηγούν τον ασθενή να αναζητήσει βοήθεια. Στο άγχος, ο καρδιακός ρυθμός μπορεί να αυξηθεί λόγω ενεργοποίησης του συμπαθητικού νευρικού συστήματος. Ο ασθενής μπορεί να νιώθει ότι η καρδιά χτυπά δυνατά, γρήγορα ή ακανόνιστα. Μερικές φορές η αίσθηση είναι πιο έντονη όταν κάθεται ή ξαπλώνει, επειδή τότε παρατηρεί περισσότερο το σώμα του.

Όμως οι ταχυκαρδίες δεν είναι πάντα άγχος. Μπορεί να σχετίζονται με καφεΐνη, έλλειψη ύπνου, αφυδάτωση, πυρετό, αναιμία, υπερθυρεοειδισμό, χαμηλό κάλιο ή μαγνήσιο, φάρμακα, εισπνεόμενα βρογχοδιασταλτικά, αποσυμφορητικά, αλκοόλ, διακοπή βενζοδιαζεπινών ή πραγματική καρδιολογική αρρυθμία. Οι εξετάσεις αίματος δεν αντικαθιστούν το καρδιογράφημα ή την καρδιολογική εκτίμηση, αλλά βοηθούν να εντοπιστούν παράγοντες που επιβαρύνουν τον ρυθμό.

Για περισσότερη ανάλυση στο συγκεκριμένο σύμπτωμα, δείτε και τον οδηγό Ταχυκαρδίες και Αίσθημα Παλμών: Ποιες Εξετάσεις Αίματος Χρειάζονται. Εκεί εξηγείται γιατί η αξιολόγηση γίνεται συνδυαστικά: συμπτώματα, σφυγμοί, πίεση, καρδιολογικό ιστορικό, ηλεκτροκαρδιογράφημα όπου χρειάζεται και στοχευμένος εργαστηριακός έλεγχος.

7Δύσπνοια, βάρος στο στήθος και φόβος ότι «δεν φτάνει ο αέρας»

Σε κρίση άγχους ή πανικού, η αναπνοή μπορεί να γίνει γρήγορη και ρηχή. Αυτό μπορεί να δημιουργήσει αίσθηση ότι ο αέρας δεν φτάνει, ότι χρειάζεται συνεχής βαθιά αναπνοή ή ότι υπάρχει βάρος στο στήθος. Ο υπεραερισμός μπορεί επίσης να προκαλέσει μυρμήγκιασμα στα δάχτυλα ή γύρω από το στόμα, ζάλη και αίσθηση αποκοπής από το περιβάλλον. Αυτά τα συμπτώματα είναι τρομακτικά, αλλά συχνά σχετίζονται με τον τρόπο αναπνοής κατά την κρίση.

Παρόλα αυτά, δύσπνοια που εμφανίζεται στην προσπάθεια, συνοδεύεται από πόνο στο στήθος, κυάνωση, λιποθυμική τάση, οίδημα στα πόδια, πυρετό ή χαμηλό οξυγόνο δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται σαν απλό άγχος. Εκεί χρειάζεται άμεση ιατρική εκτίμηση. Το ίδιο ισχύει όταν ο ασθενής έχει γνωστό καρδιολογικό ή αναπνευστικό ιστορικό.

Οι εξετάσεις αίματος μπορεί να βοηθήσουν όταν υπάρχει υποψία αναιμίας, λοίμωξης, φλεγμονής, διαταραχής ηλεκτρολυτών ή μεταβολικού προβλήματος. Δεν μπορούν όμως να αξιολογήσουν μόνες τους την αναπνοή, τους πνεύμονες ή την καρδιά. Ανάλογα με το περιστατικό, ο γιατρός μπορεί να ζητήσει οξυμετρία, ακρόαση, καρδιογράφημα, ακτινογραφία ή άλλη εξέταση.

8Ζάλη, αδυναμία, κόπωση και αίσθημα αστάθειας

Η ζάλη στο άγχος συχνά περιγράφεται ως αστάθεια, ελαφριά κεφαλή, αίσθηση ότι «θα πέσω» ή ότι το περιβάλλον μοιάζει περίεργο. Μπορεί να σχετίζεται με υπεραερισμό, μυϊκή ένταση, κακή ποιότητα ύπνου, έντονη αυτοπαρατήρηση ή φόβο ότι θα συμβεί κάτι μπροστά σε άλλους. Όσο περισσότερο φοβάται ο ασθενής τη ζάλη, τόσο περισσότερο παρακολουθεί το σύμπτωμα και τόσο πιο έντονο μπορεί να γίνεται.

Η κόπωση είναι επίσης συχνή. Ένας οργανισμός που βρίσκεται σε μόνιμη εγρήγορση ξοδεύει ενέργεια. Αν συνυπάρχει αϋπνία, κακός ύπνος, υπερένταση, καφεΐνη ή υπερβολική ανησυχία, η καθημερινή αντοχή πέφτει. Ο ασθενής μπορεί να νιώθει εξαντλημένος, αλλά ταυτόχρονα «τσιτωμένος».

Επειδή όμως ζάλη και κόπωση εμφανίζονται και σε αναιμία, χαμηλή φερριτίνη, έλλειψη Β12, υπογλυκαιμία, αφυδάτωση, υπόταση, λοιμώξεις, διαταραχές θυρεοειδούς ή ανεπιθύμητες ενέργειες φαρμάκων, η αξιολόγηση πρέπει να γίνεται με βάση το ιστορικό. Όταν τα συμπτώματα επιμένουν ή επηρεάζουν την καθημερινότητα, ένας βασικός έλεγχος μπορεί να δώσει χρήσιμες απαντήσεις.

9Θυρεοειδής και άγχος: ο ρόλος της TSH, της FT4 και της FT3

Ο θυρεοειδής είναι από τις πιο σημαντικές οργανικές αιτίες που πρέπει να σκέφτεται κανείς όταν υπάρχουν νευρικότητα, ταχυκαρδία, τρόμος, εφίδρωση, δυσανεξία στη ζέστη, απώλεια βάρους, ευερεθιστότητα ή δυσκολία ύπνου. Ο υπερθυρεοειδισμός μπορεί να μοιάζει με έντονο άγχος, ειδικά όταν ο ασθενής δεν έχει γνωστό ιστορικό θυρεοειδούς. Από την άλλη πλευρά, ο υποθυρεοειδισμός μπορεί να συνδέεται με κόπωση, βραδύτητα, χαμηλή διάθεση, δυσκολία συγκέντρωσης και αύξηση βάρους.

Η TSH είναι συνήθως η βασική εξέταση πρώτης γραμμής για τη λειτουργία του θυρεοειδούς. Συχνά ερμηνεύεται μαζί με FT4, και σε ειδικές περιπτώσεις με FT3 και αντισώματα θυρεοειδούς. Δεν αρκεί όμως να δει κάποιος μόνο αν μια τιμή είναι «λίγο πάνω» ή «λίγο κάτω». Η ερμηνεία εξαρτάται από τα συμπτώματα, την ηλικία, την κύηση, τα φάρμακα, το ιστορικό και προηγούμενες τιμές.

Για αναλυτική εξήγηση, δείτε τον οδηγό Έλεγχος Θυρεοειδούς: TSH, FT4, FT3 και Αντισώματα και τον οδηγό TSH: Τι είναι, φυσιολογικές τιμές, αυξημένη και χαμηλή TSH. Σε άνθρωπο με συμπτώματα που μοιάζουν με άγχος, ο θυρεοειδικός έλεγχος έχει νόημα κυρίως όταν η εικόνα, το ιστορικό ή η κλινική εκτίμηση τον υποστηρίζουν.

10Αναιμία, σίδηρος και φερριτίνη: γιατί μπορεί να μοιάζουν με άγχος

Η αναιμία μπορεί να προκαλέσει κόπωση, αδυναμία, δύσπνοια στην προσπάθεια, ταχυκαρδία, ζάλη, ωχρότητα και μειωμένη αντοχή. Όταν ο οργανισμός μεταφέρει λιγότερο οξυγόνο στους ιστούς, η καρδιά μπορεί να δουλεύει πιο έντονα για να αντιρροπήσει. Ο ασθενής μπορεί να νιώθει παλμούς και να τους ερμηνεύει ως άγχος, ενώ στην πραγματικότητα υπάρχει αιματολογικός ή διατροφικός παράγοντας.

Η χαμηλή φερριτίνη δείχνει μειωμένα αποθέματα σιδήρου και μπορεί να προηγείται της αναιμίας. Ένας άνθρωπος μπορεί να έχει φυσιολογική αιμοσφαιρίνη αλλά χαμηλές αποθήκες σιδήρου, με κόπωση, μειωμένη αντοχή, τριχόπτωση ή αίσθημα αδυναμίας. Η ερμηνεία χρειάζεται συνδυασμό: γενική αίματος, αιμοσφαιρίνη, αιματοκρίτης, MCV, MCH, φερριτίνη, σίδηρος, τρανσφερρίνη ή κορεσμός τρανσφερρίνης, ανάλογα με την περίπτωση.

Δείτε επίσης τον κεντρικό οδηγό Αναιμία, Σίδηρος και Φερριτίνη: Ποιες Εξετάσεις Χρειάζονται και το άρθρο Φερριτίνη: Τι Δείχνει, Τιμές, Χαμηλή ή Υψηλή και Ερμηνεία. Ειδικά σε γυναίκες με έντονη περίοδο, ανθρώπους με γαστρεντερικά συμπτώματα, χορτοφαγική διατροφή ή ιστορικό αναιμίας, ο έλεγχος σιδήρου μπορεί να είναι σημαντικός.

11Βιταμίνη Β12, φυλλικό οξύ και βιταμίνη D

Οι βιταμίνες δεν είναι «μαγική» εξήγηση για κάθε άγχος, αλλά ορισμένες ελλείψεις μπορούν να επηρεάσουν την ενέργεια, το νευρικό σύστημα και τη γενική λειτουργικότητα. Η έλλειψη βιταμίνης Β12 μπορεί να σχετίζεται με μακροκυττάρωση, αναιμία, μουδιάσματα, μυρμηγκιάσματα, αστάθεια, αδυναμία ή γνωστική δυσκολία. Το φυλλικό οξύ σχετίζεται επίσης με την παραγωγή ερυθρών αιμοσφαιρίων και τη σωστή κυτταρική λειτουργία.

Η βιταμίνη D συχνά ελέγχεται σε άτομα με κόπωση, μυϊκούς πόνους ή χαμηλή έκθεση στον ήλιο, αλλά πρέπει να ερμηνεύεται πρακτικά και όχι ως εξήγηση για όλα τα συμπτώματα. Η χαμηλή τιμή μπορεί να χρειάζεται διόρθωση, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε κρίση πανικού ή κάθε ταχυκαρδία οφείλεται στη βιταμίνη D.

Για περισσότερες λεπτομέρειες, δείτε τον οδηγό Βιταμίνη Β12: Φυσιολογικές Τιμές, Έλλειψη, Συμπτώματα και Εξέταση και τον οδηγό Εξετάσεις Αίματος για Βιταμίνες. Η αξία τους είναι μεγαλύτερη όταν υπάρχουν συγκεκριμένα συμπτώματα, παράγοντες κινδύνου ή ευρήματα στη γενική αίματος.

12Σάκχαρο, υπογλυκαιμία και εσωτερική ανησυχία

Η υπογλυκαιμία ή οι γρήγορες μεταβολές του σακχάρου μπορεί να προκαλέσουν τρόμο, εφίδρωση, πείνα, αδυναμία, ταχυκαρδία, εκνευρισμό και αίσθηση εσωτερικής ανησυχίας. Σε έναν άνθρωπο με διαβήτη που λαμβάνει ινσουλίνη ή φάρμακα που μπορούν να ρίξουν το σάκχαρο, αυτά τα συμπτώματα δεν πρέπει να αποδίδονται αυτόματα στο άγχος. Πρώτα πρέπει να ελέγχεται το σάκχαρο σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού.

Σε ανθρώπους χωρίς διαβήτη, τα συμπτώματα μετά από πολλές ώρες νηστείας, μετά από έντονη άσκηση ή μετά από γεύματα με πολλούς απλούς υδατάνθρακες μπορεί να χρειάζονται διατροφική και ιατρική αξιολόγηση. Δεν σημαίνει πάντα ότι υπάρχει παθολογική υπογλυκαιμία, αλλά αξίζει να συζητηθεί όταν τα επεισόδια είναι επαναλαμβανόμενα.

Οι εξετάσεις μπορεί να περιλαμβάνουν γλυκόζη νηστείας, HbA1c ή άλλο έλεγχο ανάλογα με το ιστορικό. Η HbA1c δείχνει τη μέση εικόνα σακχάρου των τελευταίων μηνών και δεν αποτυπώνει πάντα ένα στιγμιαίο επεισόδιο. Γι’ αυτό το ιστορικό των συμπτωμάτων και η χρονική σχέση με γεύματα ή φάρμακα είναι καθοριστικά.

13Ηλεκτρολύτες, νεφρική λειτουργία και αφυδάτωση

Το νάτριο, το κάλιο, το ασβέστιο και το μαγνήσιο επηρεάζουν τη λειτουργία των μυών, της καρδιάς και του νευρικού συστήματος. Διαταραχές τους μπορεί να προκαλέσουν αδυναμία, κράμπες, αίσθημα παλμών, σύγχυση, κόπωση ή τρέμουλο. Η αφυδάτωση μπορεί επίσης να επιδεινώσει την ταχυκαρδία, τη ζάλη και την αδυναμία, ειδικά σε ζέστη, γαστρεντερίτιδα, διουρητικά ή ανεπαρκή λήψη υγρών.

Η νεφρική λειτουργία έχει σημασία επειδή οι νεφροί ρυθμίζουν υγρά και ηλεκτρολύτες. Επίσης, πολλά φάρμακα επηρεάζουν ή επηρεάζονται από τη νεφρική λειτουργία. Σε ασθενείς που λαμβάνουν διουρητικά, αντιυπερτασικά, αντιφλεγμονώδη, λίθιο ή άλλα φάρμακα που χρειάζονται παρακολούθηση, ο έλεγχος κρεατινίνης/eGFR και ηλεκτρολυτών μπορεί να είναι σημαντικός.

Αν ένα επεισόδιο «άγχους» εμφανίζεται μετά από έντονη εφίδρωση, εμετούς, διάρροια, ζέστη, νηστεία ή αλλαγή φαρμάκου, η μεταβολική διάσταση πρέπει να λαμβάνεται υπόψη. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε αγχώδης έξαρση χρειάζεται ηλεκτρολύτες, αλλά ότι ο έλεγχος πρέπει να είναι στοχευμένος.

14Φλεγμονή, λοιμώξεις και συμπτώματα που μοιάζουν με άγχος

Μια λοίμωξη ή φλεγμονώδης κατάσταση μπορεί να προκαλέσει κόπωση, ταχυκαρδία, αδυναμία, ιδρώτα, κακουχία και αίσθηση ανησυχίας. Πυρετός, δέκατα, πόνος, βήχας, ουρολογικά συμπτώματα, διάρροια ή πρόσφατη λοίμωξη αλλάζουν την εικόνα. Σε τέτοιες περιπτώσεις, το σώμα μπορεί να βρίσκεται σε βιολογικό στρες, και ο ασθενής να το νιώθει σαν άγχος.

Η γενική αίματος, η CRP ή η ΤΚΕ μπορεί να βοηθήσουν όταν υπάρχει υποψία λοίμωξης ή φλεγμονής. Δεν είναι όμως εξετάσεις που πρέπει να γίνονται αυτόματα σε κάθε άγχος. Η αξία τους εξαρτάται από το ιστορικό, την κλινική εικόνα και τα συνοδά συμπτώματα.

Ένα χρήσιμο πρακτικό σημείο είναι το εξής: όταν το σύμπτωμα εμφανίζεται μαζί με πυρετό, ρίγος, πόνο, αλλαγή ούρων, βήχα, έντονη καταβολή ή πρόσφατη νόσο, η αξιολόγηση πρέπει να περιλαμβάνει και την πιθανότητα οργανικού στρες. Η ψυχολογική ένταση μπορεί να συνυπάρχει με λοίμωξη, αλλά δεν πρέπει να την καλύπτει.

15Φάρμακα, καφές, αλκοόλ και συμπληρώματα

Πριν αποδοθούν τα συμπτώματα στο άγχος, χρειάζεται να εξετάζεται τι λαμβάνει ο ασθενής. Καφεΐνη, ενεργειακά ποτά, αποσυμφορητικά, εισπνεόμενα βρογχοδιασταλτικά, κορτικοστεροειδή, θυρεοειδική αγωγή σε υψηλή δόση, ορισμένα αντικαταθλιπτικά στην αρχή της θεραπείας, διακοπή βενζοδιαζεπινών, χρήση αλκοόλ ή στέρηση αλκοόλ μπορεί να προκαλέσουν ή να επιδεινώσουν νευρικότητα, τρόμο, αϋπνία και παλμούς.

Τα φυτικά σκευάσματα και τα συμπληρώματα δεν είναι πάντα αθώα. Ο ασθενής πρέπει να αναφέρει στον γιατρό τι παίρνει, ακόμη και αν δεν το θεωρεί «φάρμακο». Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν συνδυάζονται αντικαταθλιπτικά, αγχολυτικά, υπνωτικά, αλκοόλ, βαλσαμόχορτο ή φάρμακα που επηρεάζουν το κεντρικό νευρικό σύστημα.

Στο mikrobiologikolamia.gr υπάρχουν ήδη αναλυτικοί οδηγοί για φάρμακα που συζητούνται συχνά σε άγχος, κρίσεις πανικού ή αγχώδη συμπτώματα. Για τις βενζοδιαζεπίνες και τα αγχολυτικά δείτε τους οδηγούς για Xanax και άγχος, Lexotanil και Tavor. Για την υδροξυζίνη δείτε τον οδηγό Atarax. Για φάρμακα που χρησιμοποιούνται πιο συχνά σε μακροχρόνια αγχώδη διαταραχή ή συνυπάρχουσα κατάθλιψη, δείτε ενδεικτικά τους οδηγούς Zoloft, Cipralex, Cymbalta και Efexor. Η επιλογή φαρμάκου γίνεται μόνο από γιατρό, με βάση τη διάγνωση, το ιστορικό, τα άλλα φάρμακα, τις ανεπιθύμητες ενέργειες και την ανάγκη παρακολούθησης.

16Ποιες εξετάσεις αίματος μπορεί να συζητηθούν όταν τα συμπτώματα μοιάζουν με άγχος

Δεν υπάρχει ένα πακέτο εξετάσεων που να είναι σωστό για όλους. Ο έλεγχος πρέπει να προσαρμόζεται στο πρόβλημα. Άλλες εξετάσεις έχουν νόημα σε έναν νέο άνθρωπο με κρίσεις πανικού και φυσιολογική κλινική εικόνα, άλλες σε ασθενή με απώλεια βάρους και τρόμο, άλλες σε γυναίκα με βαριά περίοδο και κόπωση, και άλλες σε άτομο που λαμβάνει πολλά φάρμακα.

Ο παραπάνω πίνακας δεν είναι οδηγία αυτοπαραγγελίας εξετάσεων. Είναι ένας πρακτικός χάρτης συζήτησης με τον γιατρό. Η σωστή επιλογή εξετάσεων πρέπει να βασίζεται στο συγκεκριμένο σύμπτωμα και όχι στον φόβο ότι «πρέπει να τα ελέγξω όλα».

17Πώς να προετοιμαστείτε για αιμοληψία όταν ελέγχονται συμπτώματα άγχους

Η προετοιμασία εξαρτάται από τις εξετάσεις. Για γλυκόζη νηστείας, λιπίδια ή άλλες εξετάσεις που το απαιτούν, μπορεί να χρειάζεται νηστεία. Για TSH, βιταμίνες, γενική αίματος ή φερριτίνη, οι οδηγίες μπορεί να διαφέρουν ανάλογα με το εργαστήριο και το κλινικό ερώτημα. Είναι σημαντικό να ρωτήσετε πριν την αιμοληψία και να μην αλλάξετε φάρμακα μόνοι σας.

Πριν από την αιμοληψία ενημερώστε για όλα τα φάρμακα, συμπληρώματα, φυτικά σκευάσματα, αλκοόλ, καφεΐνη, πρόσφατη λοίμωξη, έντονη άσκηση, εγκυμοσύνη ή αλλαγές στην αγωγή. Μην αποκρύπτετε αγχολυτικά ή αντικαταθλιπτικά επειδή σας φαίνονται άσχετα. Μπορεί να έχουν σημασία για την ερμηνεία ή για την επιλογή του ελέγχου.

Αν έχετε έντονο φόβο αιμοληψίας, ενημερώστε το προσωπικό. Η αιμοληψία μπορεί να γίνει πιο άνετα σε καθιστή ή ξαπλωτή θέση, με ήρεμη αναπνοή και χωρίς βιασύνη. Ο φόβος της αιμοληψίας μπορεί να προκαλέσει ζάλη ή λιποθυμική τάση, κάτι που δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει παθολογικό εύρημα στις εξετάσεις.

18Τι δεν μπορούν να δείξουν οι εξετάσεις αίματος

Οι εξετάσεις αίματος δεν μπορούν να αποδείξουν αν κάποιος έχει γενικευμένη αγχώδη διαταραχή, κρίσεις πανικού, φοβία, ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή ή κατάθλιψη. Αυτές οι καταστάσεις αξιολογούνται με κλινική συζήτηση, ιστορικό, διάρκεια συμπτωμάτων, λειτουργικότητα, ψυχιατρική εκτίμηση και, όταν χρειάζεται, ειδικά ερωτηματολόγια.

Επίσης, οι φυσιολογικές εξετάσεις δεν σημαίνουν ότι «δεν υπάρχει πρόβλημα». Μπορεί να σημαίνουν ότι δεν βρέθηκε συγκεκριμένη οργανική αιτία μέσα στον έλεγχο που έγινε. Αν ο ασθενής συνεχίζει να έχει έντονο άγχος, αϋπνία, αποφυγές, κρίσεις πανικού ή καθημερινή δυσλειτουργία, χρειάζεται κατάλληλη αντιμετώπιση, όχι επαναλαμβανόμενες εξετάσεις χωρίς νέο λόγο.

Από την άλλη, ένα μικρό εύρημα σε εξετάσεις δεν σημαίνει ότι εξηγεί όλα τα συμπτώματα. Για παράδειγμα, μια οριακή μεταβολή μπορεί να είναι παροδική ή άσχετη με το άγχος. Η ερμηνεία πρέπει να γίνεται από γιατρό, με βάση το συνολικό πλαίσιο. Ο στόχος δεν είναι να ψάχνουμε ατελείωτα για μία τιμή που «φταίει», αλλά να ξεχωρίζουμε τι χρειάζεται διόρθωση και τι χρειάζεται ψυχολογική ή ψυχιατρική αντιμετώπιση.

19Πότε χρειάζεται ψυχίατρος, ψυχολόγος ή άμεση βοήθεια

Η αναζήτηση ειδικού δεν σημαίνει ότι ο ασθενής «είναι αδύναμος». Σημαίνει ότι τα συμπτώματα χρειάζονται οργανωμένη αντιμετώπιση. Ψυχίατρος ή ψυχολόγος μπορεί να βοηθήσει όταν το άγχος είναι συχνό, έντονο, περιορίζει τη ζωή, προκαλεί αποφυγές, επηρεάζει τον ύπνο, συνυπάρχει με κατάθλιψη ή οδηγεί σε συχνή χρήση αγχολυτικών.

Η ψυχοθεραπεία, ιδιαίτερα μορφές όπως η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία, μπορεί να βοηθήσει τον ασθενή να κατανοήσει τον κύκλο σκέψης, φόβου, σωματικού συμπτώματος και αποφυγής. Τα φάρμακα, όταν χρειάζονται, αποφασίζονται από γιατρό και δεν πρέπει να λαμβάνονται περιστασιακά ή να αλλάζουν χωρίς παρακολούθηση. Τα SSRIs και SNRIs μπορεί να χρησιμοποιούνται σε αγχώδεις διαταραχές, ενώ οι βενζοδιαζεπίνες έχουν ρόλο μόνο με προσοχή, συνήθως για περιορισμένο χρόνο και με σαφή ιατρική οδηγία.

Σε αρκετές αγχώδεις διαταραχές, ο ειδικός μπορεί να συζητήσει φαρμακευτική αγωγή με SSRIs, SNRIs ή άλλα αντικαταθλιπτικά, όπως σερτραλίνη, εσιταλοπράμη, ντουλοξετίνη, βενλαφαξίνη ή βορτιοξετίνη, ανάλογα με την περίπτωση. Για ενημερωτικούς οδηγούς σχετικά με αυτά τα φάρμακα, δείτε τα άρθρα Zoloft, Cipralex, Cymbalta, Efexor και Brintellix.

Άμεση βοήθεια χρειάζεται όταν υπάρχουν σκέψεις αυτοτραυματισμού, αυτοκτονικός ιδεασμός, σύγχυση, ψυχωτικά συμπτώματα, κατάχρηση ουσιών, σοβαρή αϋπνία πολλών ημερών ή συμπτώματα που μοιάζουν με επείγον οργανικό πρόβλημα. Σε αυτές τις περιπτώσεις δεν αρκεί η αναμονή για εξετάσεις αίματος.

20Συχνές ερωτήσεις

21Τι να θυμάστε

Το άγχος μπορεί να προκαλέσει έντονα και πραγματικά σωματικά συμπτώματα. Ταχυκαρδία, τρόμος, ζάλη, δύσπνοια, εφίδρωση, στομαχικές ενοχλήσεις και αϋπνία μπορεί να εμφανιστούν χωρίς να υπάρχει επικίνδυνη οργανική νόσος. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι κάθε σύμπτωμα πρέπει να αποδίδεται αυτόματα στο άγχος.

Ο βασικός εργαστηριακός έλεγχος έχει νόημα όταν υπάρχουν νέα, επίμονα, άτυπα ή ανεξήγητα συμπτώματα. Οι πιο συχνές οργανικές αιτίες που αξίζει να σκεφτεί κανείς είναι ο θυρεοειδής, η αναιμία, η χαμηλή φερριτίνη, η έλλειψη Β12, οι διαταραχές σακχάρου, οι ηλεκτρολύτες, η αφυδάτωση, οι λοιμώξεις και οι παρενέργειες φαρμάκων.

Οι εξετάσεις αίματος δεν αντικαθιστούν την ιατρική, καρδιολογική ή ψυχιατρική εκτίμηση. Δεν «βλέπουν» την κρίση πανικού και δεν αποδεικνύουν ότι κάποιος έχει ή δεν έχει άγχος. Βοηθούν όμως να μπει τάξη στην αξιολόγηση και να μη χαθεί μια διορθώσιμη αιτία.

Η καλύτερη προσέγγιση είναι ισορροπημένη: ούτε πανικός με κάθε σύμπτωμα, ούτε υποτίμηση. Όταν το άγχος περιορίζει τη ζωή, προκαλεί αποφυγές, διαταράσσει τον ύπνο ή οδηγεί σε συχνή ανάγκη για αγχολυτικά, χρειάζεται ειδική βοήθεια. Όταν τα σωματικά συμπτώματα είναι έντονα ή διαφορετικά από το συνηθισμένο, χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση.

22Κλείστε Ραντεβού και Βιβλιογραφία

Βιβλιογραφία και χρήσιμες πηγές