Eliquis (Apixaban) – Φιλικός οδηγός για ασθενείς

1️⃣ Τι είναι το Eliquis (Apixaban);

Το Eliquis είναι εμπορική ονομασία της δραστικής ουσίας apixaban, ενός σύγχρονου από του στόματος αντιπηκτικού της κατηγορίας NOAC/DOAC (Direct Oral Anticoagulants).
Ανήκει στους εκλεκτικούς και άμεσους αναστολείς του παράγοντα Xa της πήξης — ενός «κρίσιμου» ενζύμου που συμμετέχει στον σχηματισμό θρόμβων.

Σε αντίθεση με τα παλαιότερα αντιπηκτικά (όπως η βαρφαρίνη), το Eliquis παρέχει:

• σταθερή δράση με προβλέψιμη φαρμακοκινητική,
• χωρίς ανάγκη συνεχούς ελέγχου INR,
• λιγότερες διατροφικές αλληλεπιδράσεις,
• λιγότερους περιορισμούς στην καθημερινότητα του ασθενούς.

Το φάρμακο έχει λάβει έγκριση από διεθνείς οργανισμούς (EMA, FDA) για συγκεκριμένες ενδείξεις, και θεωρείται υποκατάστατο των παλαιών αντιπηκτικών σε μεγάλο εύρος ασθενών.
Είναι κατάλληλο για άτομα με κολπική μαρμαρυγή (μη βαλβιδική), DVT/PE, και για πρόληψη θρομβώσεων μετά από μεγάλες ορθοπεδικές επεμβάσεις.

1.1 Ποιοι συνήθως το λαμβάνουν;

• Ασθενείς με κολπική μαρμαρυγή που κινδυνεύουν από εγκεφαλικό επεισόδιο.
• Άτομα που έχουν παρουσιάσει εν τω βάθει φλεβοθρόμβωση (DVT) ή πνευμονική εμβολή.
• Ασθενείς μετά από ολική αρθροπλαστική ισχίου ή γόνατος, ως πρόληψη θρόμβωσης.
• Άτομα που χρειάζονται μακροχρόνια αντιπηκτική αγωγή χωρίς την ταλαιπωρία του INR.

1.2 Τι δεν είναι το Eliquis

• Δεν είναι γενικό «αραιωτικό αίματος» που παίρνουμε μόνοι μας.
• Δεν είναι παυσίπονο ή αντιφλεγμονώδες.
• Δεν είναι ασφαλές να λαμβάνεται χωρίς ιατρική καθοδήγηση.
• Δεν αντικαθιστά αυτόματα τη βαρφαρίνη χωρίς πρωτόκολλο μετάβασης.

Το Eliquis αποτελεί ένα από τα πιο μελετημένα νεότερα αντιπηκτικά, με αποδεδειγμένη αποτελεσματικότητα και λιγότερους κινδύνους αιμορραγίας σε σχέση με άλλες θεραπείες, όταν χρησιμοποιείται σωστά και υπό ιατρική παρακολούθηση.

2️⃣ Σε ποιες παθήσεις χρησιμοποιείται;

Το Eliquis συνταγογραφείται από καρδιολόγο, παθολόγο, αγγειοχειρουργό ή άλλους ειδικούς για:

• Κολπική μαρμαρυγή (μη βαλβιδική)
  Πρόληψη εγκεφαλικού επεισοδίου και συστηματικής εμβολής σε ασθενείς με κολπική μαρμαρυγή χωρίς μηχανική βαλβίδα.
• Θρόμβωση εν τω βάθει φλεβών (DVT)
  Θεραπεία και πρόληψη υποτροπής.
• Πνευμονική εμβολή (PE)
  Θεραπεία και δευτερογενής πρόληψη.
• Πρόληψη φλεβικής θρομβοεμβολής μετά από μεγάλες ορθοπεδικές επεμβάσεις
  Π.χ. ολική αρθροπλαστική ισχίου ή γόνατος.

3️⃣ Πώς λειτουργεί (μηχανισμός δράσης);

Η φυσιολογική πήξη του αίματος είναι μια πολύπλοκη διαδικασία με πολλούς «παράγοντες πήξης».
Ο παράγοντας Xa είναι ένα «κεντρικό σημείο» αυτής της αλυσίδας.
Το Eliquis αναστέλλει εκλεκτικά τον παράγοντα Xa:

• εμποδίζει τη μετατροπή της προθρομβίνης σε θρομβίνη,
• άρα μειώνει τον σχηματισμό ινώδους και θρόμβου.

Η αναστολή είναι άμεση και αναστρέψιμη, με σχετικά προβλέψιμη διάρκεια δράσης.
Έτσι επιτυγχάνεται αντιπηκτική προστασία χωρίς μεγάλες διακυμάνσεις.

4️⃣ Μορφές – Τυπική δοσολογία & τι πρέπει να γνωρίζει ο ασθενής

Το Eliquis κυκλοφορεί αποκλειστικά σε δισκία για από του στόματος λήψη.
Οι συνηθισμένες περιεκτικότητες είναι:

• 2,5 mg
• 5 mg

Η επιλογή της δόσης δεν είναι ίδια για όλους.
Καθορίζεται αυστηρά από τον θεράποντα ιατρό, λαμβάνοντας υπόψη:

• την πάθηση (κολπική μαρμαρυγή, DVT/PE, μετεγχειρητική πρόληψη),
• την ηλικία (>80 έτη),
• το σωματικό βάρος (<60 kg),
• τη νεφρική λειτουργία (κρεατινίνη, GFR),
• συγχορηγούμενα φάρμακα (ιδίως αναστολείς/επαγωγείς CYP3A4 και P-gp),
• συνυπάρχουσες παθήσεις (ήπαρ, καρδιά, αιμορραγίες).

4.1 Τυπική δοσολογία ανά ένδειξη (ενδεικτική – όχι εξατομικευμένη)

Κολπική μαρμαρυγή (μη βαλβιδική):

• 5 mg δύο φορές την ημέρα.
• 2,5 mg δύο φορές την ημέρα εάν ισχύουν ≥2 από τα εξής:
  ηλικία ≥80 ετών, βάρος ≤60 kg, κρεατινίνη ≥1.5 mg/dL.

DVT ή Πνευμονική Εμβολή (PE):

• 10 mg δύο φορές την ημέρα για τις πρώτες 7 ημέρες.
• έπειτα 5 mg δύο φορές την ημέρα.
• Για δευτερογενή πρόληψη υποτροπής: 2,5 mg δύο φορές την ημέρα (μετά από τουλάχιστον 6 μήνες θεραπείας).

Μεγάλη ορθοπεδική επέμβαση (ισχίο/γόνατο):

• 2,5 mg δύο φορές την ημέρα.
• Έναρξη 12–24 ώρες μετά την επέμβαση, σύμφωνα με οδηγία χειρουργού.
• Διάρκεια:
  • Ισχίο: έως 35 ημέρες
  • Γόνατο: έως 12–14 ημέρες

4.2 Τι πρέπει να γνωρίζει ο ασθενής για τη λήψη

• Το χάπι καταπίνεται ολόκληρο με λίγο νερό.
• Μπορεί να ληφθεί με ή χωρίς φαγητό – δεν επηρεάζει τη δράση.
• Αν ξεχαστεί δόση, λαμβάνεται μόλις το θυμηθείτε – εκτός αν κοντεύει η επόμενη.
  Δεν παίρνουμε ποτέ διπλή δόση.
• Αν κάνετε εμετό μετά τη λήψη, ενημερώστε γιατρό αν πρέπει να γίνει αναπλήρωση.

4.3 Παρακολούθηση κατά τη διάρκεια της θεραπείας

Δεν χρειάζεται INR, όμως ο γιατρός μπορεί περιοδικά να ζητήσει:

• Γενική αίματος (αιματοκρίτης – αιμοσφαιρίνη),
• κρεατινίνη / νεφρική λειτουργία,
• ηπατικές δοκιμασίες (σε ορισμένες περιπτώσεις),
• αιμοπετάλια (αν υπάρχουν ειδικοί λόγοι).

5️⃣ Πώς να το παίρνετε σωστά στην πράξη

Η σωστή λήψη του Eliquis είναι κρίσιμη για την αποτελεσματικότητα και την ασφάλεια της θεραπείας.
Επειδή είναι ένα ισχυρό αντιπηκτικό, ακόμη και μικρά λάθη στη λήψη μπορούν να αυξήσουν τον κίνδυνο θρόμβωσης ή αιμορραγίας.

5.1 Πρακτικοί κανόνες λήψης

• Λαμβάνεται από το στόμα με ένα ποτήρι νερό.
• Μπορεί να ληφθεί με ή χωρίς φαγητό — η απορρόφησή του δεν επηρεάζεται.
• Συνήθως χορηγείται δύο φορές την ημέρα (π.χ. 08:00 & 20:00).
• Οι ώρες λήψης πρέπει να είναι σταθερές κάθε μέρα.
• Αποφύγετε να παραλείπετε δόσεις — η δράση του μειώνεται γρήγορα.

5.2 Αν ξεχάσω μια δόση, τι κάνω;

• Πάρτε τη μόλις το θυμηθείτε, εφόσον δεν είναι πολύ κοντά στην επόμενη δόση.
• Αν η επόμενη δόση είναι σύντομα → παραλείψτε την ξεχασμένη και συνεχίστε κανονικά.
• Ποτέ μην παίρνετε διπλή δόση για να «αναπληρώσετε».

5.3 Τι κάνω πριν από ιατρικές/οδοντιατρικές πράξεις;

Πάντα ενημερώστε τον γιατρό ή τον οδοντίατρό σας ότι λαμβάνετε Eliquis.
Η διαχείριση πριν από επέμβαση εξαρτάται από:

• τη δόση που λαμβάνετε,
• τον τύπο της επέμβασης (μικρή – μεγάλη),
• τη νεφρική λειτουργία σας.

Σε πολλές μικρές πράξεις (π.χ. καθαρισμός δοντιών) δεν απαιτείται διακοπή.
Για μεγαλύτερες επεμβάσεις μπορεί να χρειαστεί προσωρινή διακοπή ή ειδικό πρωτόκολλο «bridging».

5.4 Τι κάνω σε περίπτωση εμετού;

• Αν κάνετε εμετό μέσα σε 3 ώρες από τη λήψη → ενημερώστε τον γιατρό, ίσως χρειάζεται επανάληψη.
• Αν ο εμετός γίνει αργότερα → συνεχίστε το σχήμα κανονικά.

5.5 Χρήσιμες συνήθειες για να μην ξεχνάτε δόσεις

• Χρησιμοποιήστε υπενθύμιση στο κινητό ή smartwatch.
• Βάλτε το χάπι σε ειδικό εβδομαδιαίο κουτί (pill organizer).
• Συνδυάστε τη λήψη με μια καθημερινή συνήθεια (π.χ. πρωινό – βραδινό).

6️⃣ Συχνές και σοβαρές παρενέργειες

Όπως όλα τα αντιπηκτικά, η βασική ανεπιθύμητη ενέργεια του Eliquis είναι η αυξημένη τάση για αιμορραγία.

6.1 Πιο συχνές παρενέργειες

• Εύκολη εμφάνιση μελανιών (εκχυμώσεις).
• Μικρές ρινορραγίες ή αιμορραγία από τα ούλα.
• Πιο έντονη ή παρατεταμένη αιμορραγία σε μικροτραυματισμούς.
• Ελαφρά γαστρεντερικά ενοχλήματα (ναυτία, ήπιος κοιλιακός πόνος).

6.2 Σοβαρές παρενέργειες – επείγον σήμα

• Αιμορραγία που δεν σταματά εύκολα (π.χ. από τη μύτη, τα ούλα, μετά από κόψιμο).
• Αίμα στα ούρα ή στα κόπρανα (κόκκινο ή μαύρο – πίσσα).
• Αιμόπτυση (βήχας με αίμα).
• Ξαφνικός έντονος πονοκέφαλος, νευρολογικά συμπτώματα (π.χ. δυσκολία στην ομιλία, παράλυση άκρου).
• Ξαφνικός, δυνατός κοιλιακός πόνος χωρίς προφανή αιτία.
• Ανεξήγητη έντονη αδυναμία, ωχρότητα, ταχυκαρδία ή δύσπνοια.

7️⃣ Αντενδείξεις – Πότε χρειάζεται μεγάλη προσοχή

Το Eliquis είναι αποτελεσματικό και ασφαλές όταν χρησιμοποιείται σωστά, αλλά δεν είναι κατάλληλο για όλους.
Ορισμένες καταστάσεις αυξάνουν τον κίνδυνο σοβαρών αιμορραγιών ή αλληλεπιδράσεων και απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή από τον θεράποντα ιατρό.

7.1 Πότε δεν πρέπει να χορηγείται

• Ενεργή σοβαρή αιμορραγία (π.χ. γαστρορραγία, ενδοκρανιακή αιμορραγία).
• Σοβαρή ηπατική νόσος με διαταραχή της σύνθεσης παραγόντων πήξης.
• Αλλεργία ή υπερευαισθησία στο apixaban ή σε έκδοχα του φαρμάκου.
• Συνδυασμός με άλλα ισχυρά αντιπηκτικά (εκτός αν υπάρχει ιατρικό πρωτόκολλο μετάβασης).
• Πρόσφατη μεγάλη εγχείρηση εγκεφάλου ή σπονδυλικής στήλης.
• Σοβαρή διαταραχή της πήξης (π.χ. αιμορροφιλία), εκτός εξειδικευμένων περιπτώσεων.

7.2 Πότε απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή / πιθανή προσαρμογή δόσης

• Ηλικία >80 ετών (αυξημένος κίνδυνος αιμορραγίας).
• Σωματικό βάρος <60 kg.
• Μέτρια νεφρική δυσλειτουργία (GFR <50 mL/min).
• Συγχορήγηση φαρμάκων που επηρεάζουν CYP3A4 / P-gp.
• Ιστορικό γαστρεντερικών αιμορραγιών.
• Ασθενείς με υψηλό κίνδυνο πτώσης (ιδιαίτερα ηλικιωμένοι).
• Ενεργή κακοήθεια όπου μπορεί να απαιτείται διαφορετική αντιπηκτική στρατηγική.

7.3 Συνδυασμοί που χρειάζονται αποφυγή

• Μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη (ΜΣΑΦ) – αυξάνουν τον κίνδυνο αιμορραγίας.
• Αντιαιμοπεταλιακά (π.χ. ασπιρίνη, κλοπιδογρέλη) — ο συνδυασμός μπορεί να επιτραπεί μόνο με ιατρική ένδειξη.
• Ισχυροί αναστολείς CYP3A4 (π.χ. κετοκοναζόλη, κλαριθρομυκίνη).
• Ισχυροί επαγωγείς CYP3A4 (π.χ. ριφαμπικίνη, καρβαμαζεπίνη).
• Υπερικό (St. John’s Wort) – μειώνει τη δράση του Eliquis.

7.4 Πότε πρέπει να ενημερώσετε άμεσα τον γιατρό

• αν παρατηρήσετε αιμορραγία στα ούρα ή στα κόπρανα,
• αν έχετε επίμονες ρινορραγίες,
• αν εμφανιστεί ανεξήγητος μώλωπας ή αιμορραγία που δεν σταματά,
• αν προγραμματίζετε χειρουργική/οδοντιατρική επέμβαση,
• αν έχετε πτώση με χτύπημα στο κεφάλι,
• αν νιώσετε ξαφνική αδυναμία, ζάλη, μούδιασμα ή πονοκέφαλο που δεν μοιάζει με προηγούμενους.

8️⃣ Αλληλεπιδράσεις με άλλα φάρμακα & ουσίες

Ορισμένα φάρμακα μπορούν να αυξήσουν ή να μειώσουν σημαντικά τη δράση του Eliquis:

8.1 Φάρμακα που αυξάνουν τον κίνδυνο αιμορραγίας

• Άλλα αντιπηκτικά (ηπαρίνη, βαρφαρίνη, άλλα DOACs).
• Αντιαιμοπεταλιακά (ασπιρίνη, κλοπιδογρέλη κ.λπ.).
• Μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη (π.χ. ιβουπροφαίνη, ναπροξένη).
• Ορισμένα αντικαταθλιπτικά (SSRI/SNRI).

8.2 Φάρμακα που επηρεάζουν τα επίπεδα του Eliquis στο αίμα

• Ισχυροί αναστολείς CYP3A4 και P-gp (π.χ. ορισμένα αντιμυκητιασικά, μακρολίδες, αντιρετροϊκά).
• Ισχυροί επαγωγείς CYP3A4 (π.χ. καρβαμαζεπίνη, φαινυτοΐνη, ριφαμπικίνη, υπερικό).

9️⃣ Eliquis σε εγκυμοσύνη & θηλασμό

Τα δεδομένα για τη χρήση του Eliquis σε εγκυμοσύνη και θηλασμό είναι περιορισμένα.
Συνήθως δεν προτιμάται κατά την εγκυμοσύνη, εκτός αν ο γιατρός κρίνει ότι το όφελος υπερτερεί σαφώς του κινδύνου.
Στις περισσότερες περιπτώσεις επιλέγονται ηπαρίνες χαμηλού μοριακού βάρους ως ασφαλέστερη επιλογή.

Για τον θηλασμό, απαιτείται εξατομικευμένη εκτίμηση – ο θεράπων ιατρός θα αποφασίσει αν θα συνεχιστεί το φάρμακο, αν θα αλλάξει αγωγή ή αν θα διακοπεί ο θηλασμός.

1️⃣0️⃣ Πρακτικές συμβουλές για ασθενείς

Η καθημερινή χρήση του Eliquis απαιτεί συνέπεια και προσοχή.
Οι παρακάτω πρακτικές οδηγίες βοηθούν ώστε η αντιπηκτική θεραπεία να είναι ασφαλής, αποτελεσματική και χωρίς απρόοπτα.

10.1 Καθημερινές συνήθειες που πρέπει να τηρούνται

• Λαμβάνετε το Eliquis την ίδια ώρα κάθε μέρα (συνήθως πρωί – βράδυ).
• Χρησιμοποιήστε υπενθύμιση στο κινητό ή εβδομαδιαίο κουτί χαπιών.
• Έχετε πάντα μαζί σας μια κάρτα ή σημείωμα που δηλώνει ότι παίρνετε αντιπηκτικό.
• Ελέγχετε αν έχετε αρκετά χάπια διαθέσιμα — μην αφήνετε να τελειώνουν.

10.2 Τι να κάνω πριν από ιατρικές και οδοντιατρικές πράξεις;

• Πάντα ενημερώστε τον οδοντίατρο ή τον γιατρό ότι λαμβάνετε Eliquis.
• Για μικρές πράξεις (π.χ. καθαρισμός δοντιών) συνήθως δεν απαιτείται διακοπή.
• Για μεγάλες επεμβάσεις μπορεί να χρειαστεί προσωρινή διακοπή ή τροποποίηση της δόσης.
• Ποτέ μην σταματάτε μόνοι σας το Eliquis πριν από επέμβαση.

10.3 Με ποιες δραστηριότητες πρέπει να είμαι προσεκτικός;

• Αποφύγετε δραστηριότητες με κίνδυνο πτώσης (π.χ. σκαρφάλωμα, extreme sports).
• Χρησιμοποιήστε προστατευτικά μέτρα σε καθημερινές εργασίες (π.χ. γάντια στο μαγείρεμα, προσοχή σε αιχμηρά αντικείμενα).
• Αποφύγετε τον συνδυασμό με αλκοόλ σε μεγάλες ποσότητες, γιατί αυξάνει τον κίνδυνο αιμορραγίας.

10.4 Τι πρέπει να έχω στο σπίτι;

• Έναν μικρό κατάλογο επειγόντων με το τηλέφωνο του γιατρού σας.
• Γάζες και βασικό υλικό μικρής αιμορραγίας.
• Λίστα με όλα τα φάρμακα που λαμβάνετε.

10.5 Τι να παρακολουθώ μόνος μου;

• Ανεξήγητους μώλωπες.
• Αιμορραγία από ούλα ή μύτη.
• Ούρα κόκκινα ή ροζ.
• Μαύρα κόπρανα.
• Δυσκολία στην αναπνοή ή ξαφνική κόπωση.

10.6 Τι να αποφεύγω;

• Μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη (ibuprofen, naproxen) χωρίς ιατρική οδηγία.
• Συμπληρώματα ή βότανα χωρίς ενημέρωση του γιατρού.
  Ιδιαίτερα υπερικό (St. John’s Wort), ginkgo biloba, ginseng.
• Μη προγραμματισμένες διακοπές δόσεων.

10.7 Καθημερινή φροντίδα στο σπίτι

• Προσέχετε το ξύρισμα — προτιμήστε ηλεκτρική ξυριστική μηχανή.
• Χρησιμοποιήστε μαλακή οδοντόβουρτσα για να περιορίσετε αιμορραγία ούλων.
• Αποφύγετε στενά παπούτσια που προκαλούν φουσκάλες/τραυματισμούς.

1️⃣1️⃣ Συχνές ερωτήσεις (FAQ)

1. Πονάει η θεραπεία με Eliquis;

Όχι, είναι δισκίο από το στόμα. Δεν γίνονται ενέσεις. Το μόνο που χρειάζεται είναι συνέπεια στις ώρες λήψης.

2. Θα χρειάζεται να κάνω συχνές εξετάσεις αίματος όπως με τη βαρφαρίνη;

Συνήθως όχι. Δεν απαιτείται μέτρηση INR.
Ωστόσο, σε τακτά χρονικά διαστήματα ο γιατρός μπορεί να ζητήσει γενική αίματος, νεφρική και ηπατική λειτουργία.

3. Μπορώ να πίνω αλκοόλ όσο παίρνω Eliquis;

Μικρή έως μέτρια κατανάλωση μπορεί να γίνει αποδεκτή σε ορισμένους ασθενείς,
όμως η υπερβολική λήψη αλκοόλ αυξάνει τον κίνδυνο αιμορραγίας. Συζητήστε το πάντα με τον γιατρό σας.

4. Τι γίνεται αν κόψω μόνος μου το Eliquis γιατί «νιώθω καλά»;

Η αιφνίδια διακοπή μπορεί να αυξήσει απότομα τον κίνδυνο θρόμβωσης και εγκεφαλικού, ειδικά σε κολπική μαρμαρυγή.
Ποτέ μην διακόπτετε χωρίς ιατρική οδηγία.

5. Υπάρχει αντίδοτο αν χρειαστεί να αναστραφεί η δράση του;

Υπάρχουν ειδικοί παράγοντες αναστροφής για ορισμένα DOACs και εξειδικευμένα πρωτόκολλα αντιμετώπισης αιμορραγίας σε νοσοκομειακό περιβάλλον.
Σε επείγουσες καταστάσεις, η αντιμετώπιση γίνεται πάντοτε σε νοσοκομείο με τη συνεργασία αιματολόγου/αναισθησιολόγου.

1️⃣2️⃣ Βιβλιογραφία & αξιόπιστες πηγές

• Ευρωπαϊκή Καρδιολογική Εταιρεία (ESC) – Κατευθυντήριες οδηγίες για κολπική μαρμαρυγή, DOACs και αντιπηκτική αγωγή.
  escardio.org/Guidelines
• European Heart Rhythm Association (EHRA) – Practical Guide on the use of NOACs (Apixaban, Rivaroxaban, Dabigatran, Edoxaban).
  EHRA Practical Guide
• American Heart Association (AHA) / American College of Cardiology (ACC) – Οδηγίες για αντιπηκτική αγωγή στην κολπική μαρμαρυγή.
  heart.org
• Εθνικός Οργανισμός Φαρμάκων (ΕΟΦ) – Φύλλο οδηγιών χρήσης Eliquis (Apixaban) για ασθενείς.
  eof.gr
• European Medicines Agency (EMA) – Πληροφορίες φαρμάκου Eliquis, επίσημο SPC και PIL.
  ema.europa.eu
• Mayo Clinic – Clinical pharmacology information for Apixaban.
  mayoclinic.org
• Cleveland Clinic – Patient-friendly information about atrial fibrillation and anticoagulation.
  clevelandclinic.org
• PubMed – Κλινικές μελέτες για apixaban, NOACs και κολπική μαρμαρυγή.
  pubmed.ncbi.nlm.nih.gov