menu trigger  menu trigger
Τεστοστερόνη-1200x800.jpg
Παντελής Αναγνωστόπουλος
08/Jun/2025
Εξετάσεις Αίματος

Τεστοστερόνη: Η Ορμόνη της Δύναμης, της Λίμπιντο και της Υγείας

✅ Τι είναι η Τεστοστερόνη;

Η τεστοστερόνη είναι η βασική ανδρική σεξουαλική ορμόνη (ανδρογόνο) που παράγεται κυρίως στους όρχεις στους άνδρες και σε μικρότερες ποσότητες στις ωοθήκες των γυναικών. Παράγεται επίσης και από τα επινεφρίδια.

🔬 Χημικά, είναι μια στεροειδής ορμόνη που ανήκει στα ανδρογόνα και επηρεάζει πολλαπλά συστήματα:

  • 💪 Μυϊκή μάζα & δύναμη

  • 🧠 Ψυχολογία και διάθεση

  • ❤️ Λίμπιντο και σεξουαλική λειτουργία

  • 🧬 Σχηματισμός σπερματοζωαρίων

  • 🦴 Υγεία των οστών

👦🧑👨 Τεστοστερόνη ανά Ηλικία

ΗλικίαΜέσο Επίπεδο (ng/dL)Τι Συμβαίνει
Παιδική ηλικία<20Πολύ χαμηλά επίπεδα
Εφηβεία (12-18)300–1200Ραγδαία αύξηση, ανάπτυξη μυών, φωνής, τρίχωσης
19–30 ετών600–1000Peak τεστοστερόνης
30–50 ετών500–800Σταδιακή μείωση 1-2% ανά έτος
>50 ετών<500Πτώση, συμπτώματα υπογοναδισμού

🧪 Πώς Μετριέται η Τεστοστερόνη;

Η εξέταση ολικής τεστοστερόνης γίνεται με απλή αιμοληψία, συνήθως πρωινές ώρες (08:00–10:00), λόγω των κιρκάδιων ρυθμών.

Δύο βασικά είδη:

  • Ολική τεστοστερόνη: Συνολικό ποσό

  • Ελεύθερη τεστοστερόνη: Μόνο το βιολογικά ενεργό κλάσμα

📌 Τιμές αναφοράς (άνδρες):

  • Ολική: 300–1000 ng/dL

  • Ελεύθερη: 5–20 ng/dL

📌 Τιμές αναφοράς (γυναίκες):

  • Ολική: 15–70 ng/dL

🩺 Χαμηλή Τεστοστερόνη (Υπογοναδισμός) – Συμπτώματα

📉 Όταν τα επίπεδα πέσουν κάτω από τα φυσιολογικά, μπορεί να εμφανιστούν:

  • 😴 Κόπωση, αίσθημα αδυναμίας

  • 🔻 Μειωμένη λίμπιντο και σεξουαλική λειτουργία

  • 🧠 Κακή διάθεση, κατάθλιψη

  • 🧔‍♂️ Απώλεια μυϊκής μάζας και τριχώματος

  • 🦴 Οστεοπενία/οστεοπόρωση

🔺 Αυξημένη Τεστοστερόνη – Πότε είναι Παθολογική;

Η υπερπαραγωγή τεστοστερόνης (φυσική ή εξωγενής) μπορεί να προκαλέσει:

  • 🤬 Επιθετικότητα, ευερεθιστότητα

  • 🧴 Ακμή, λιπαρό δέρμα

  • 🦰 Τριχόπτωση (ανδρογενετική αλωπεκία)

  • 🧠 Αύξηση κινδύνου για καρδιαγγειακά

  • ⚠️ Στειρότητα από αναστολή της φυσικής παραγωγής σπερματοζωαρίων

💉 Θεραπεία Υπογοναδισμού – Αντικατάσταση Τεστοστερόνης (TRT)

Η ορμονική θεραπεία υποκατάστασης (TRT) χορηγείται μόνο με ιατρική παρακολούθηση.

Μορφές:

  • Ενέσεις (π.χ. τεστοστερόνη ενάνθραση)

  • Gel / Κρέμες

  • Διαδερμικά επιθέματα

  • Χάπια (λιγότερο συχνά)

📌 Ενδείκνυται σε:

  • Κλινικά χαμηλή τεστοστερόνη + συμπτώματα

  • Επιβεβαιωμένος υπογοναδισμός

  • Ανδρόπαυση με σημαντική έκπτωση ποιότητας ζωής

🧠 Τεστοστερόνη και Ψυχολογία / Κατάθλιψη

Χαμηλή τεστοστερόνη έχει συσχετιστεί με:

  • 😔 Κατάθλιψη και κακή διάθεση

  • 📉 Χαμηλή αυτοεκτίμηση και κίνητρο

  • 💤 Μειωμένη ενέργεια

🔍 Μελέτες δείχνουν ότι η TRT μπορεί να βελτιώσει κατάθλιψη σε επιλεγμένους ασθενείς με χαμηλά επίπεδα.

❤️ Λίμπιντο, Σεξουαλική Υγεία και Τεστοστερόνη

Η τεστοστερόνη είναι η βασική ορμόνη που ρυθμίζει τη σεξουαλική επιθυμία (λίμπιντο) στους άνδρες και παίζει σημαντικό ρόλο και στις γυναίκες. Η επαρκής παρουσία τεστοστερόνης είναι απαραίτητη όχι μόνο για τη σεξουαλική διέγερση, αλλά και για την σωματική ανταπόκριση κατά τη σεξουαλική πράξη.

🔹 Στους άνδρες

Η τεστοστερόνη ρυθμίζει:

  • 🔥 Την ερωτική επιθυμία

  • 💪 Τη στύση (μέσω της δράσης στο ενδοθήλιο και τη ροή αίματος)

  • 🧠 Την ψυχολογική διέγερση

  • 🧬 Την ποιότητα και ποσότητα του σπέρματος

📉 Όταν τα επίπεδα πέσουν:

  • Μειώνεται η λίμπιντο

  • Παρατηρούνται προβλήματα στύσης

  • Ελαττώνεται η σεξουαλική ικανοποίηση

  • Μειώνεται η γενική ευεξία

🔹 Στις γυναίκες

Η τεστοστερόνη συμμετέχει επίσης στη σεξουαλική διέγερση, τη λίπανση του κόλπου, και τη σεξουαλική ευχαρίστηση.

Η χαμηλή τεστοστερόνη στις γυναίκες (ειδικά μετά την εμμηνόπαυση) μπορεί να οδηγήσει σε:

  • 😕 Μειωμένη ερωτική επιθυμία

  • 😣 Πόνο στη σεξουαλική επαφή

  • 💤 Μείωση της σεξουαλικής ικανοποίησης

💊 Θεραπεία αντικατάστασης με ανδρογόνα σε γυναίκες χρησιμοποιείται σε επιλεγμένες περιπτώσεις, υπό αυστηρή ιατρική επίβλεψη.

🔬 Τεστοστερόνη και Στυτική Δυσλειτουργία (ΣΔ)

Αν και η τεστοστερόνη δεν είναι η μοναδική αιτία της στυτικής δυσλειτουργίας (ΣΔ), η σοβαρή ανεπάρκεια της:

  • Μειώνει την αιματική ροή στο πέος

  • Μειώνει την παραγωγή νιτρικού οξειδίου (NO)

  • Συνδέεται με κακή ανταπόκριση στα φάρμακα τύπου sildenafil (Viagra)

📌 Σε άνδρες με ΣΔ και χαμηλή τεστοστερόνη, η TRT μπορεί να βελτιώσει τη σεξουαλική λειτουργία και την απόκριση στα φάρμακα.

🔄 Ψυχοσεξουαλική Διάσταση

Η τεστοστερόνη επηρεάζει και τη διάθεση:

  • Χαμηλά επίπεδα σχετίζονται με κατάθλιψη, άγχος και μειωμένο ενδιαφέρον για τη σεξουαλική επαφή.

  • Τα φυσιολογικά επίπεδα σχετίζονται με αυτοπεποίθηση, σεξουαλική διεκδικητικότητα και γενική ευχαρίστηση από την ερωτική πράξη.

📍 Συμπέρασμα:
Η τεστοστερόνη είναι κρίσιμος ρυθμιστής της σεξουαλικής υγείας και της λίμπιντο, τόσο σε άνδρες όσο και σε γυναίκες. Η σωστή διάγνωση, παρακολούθηση και αντιμετώπιση των διαταραχών είναι απαραίτητη για την ποιότητα ζωής και τη σεξουαλική ευτυχία.

 

🏋️‍♂️ Τεστοστερόνη και Bodybuilding

Η τεστοστερόνη είναι αναβολική ορμόνη:

  • Αυξάνει τη μυϊκή μάζα και τη δύναμη

  • Επιταχύνει την ανάκαμψη

  • Ενισχύει την πρωτεϊνοσύνθεση

⚠️ Η παράνομη χρήση αναβολικών στεροειδών (testosterone boosters, derivatives) σχετίζεται με σοβαρές παρενέργειες:

  • Στειρότητα

  • Γυναικομαστία

  • Καρδιοπάθειες

  • Ηπατοτοξικότητα

    🔥 Τεστοστερόνη και Οργασμός

    Η τεστοστερόνη δεν επηρεάζει μόνο την λίμπιντο αλλά και τον οργασμικό μηχανισμό, κυρίως μέσω της νευρικής διέγερσης, της αιματικής ροής και της σεξουαλικής ανταπόκρισης.

    🔹 Στους άνδρες:

    • Συμμετέχει στη μυϊκή συστολή κατά την εκσπερμάτιση.

    • Επηρεάζει το συναίσθημα της ευχαρίστησης.

    • Χαμηλά επίπεδα συχνά συνοδεύονται από ελάττωση έντασης ή απουσία οργασμού.

    🔹 Στις γυναίκες:

    • Η τεστοστερόνη εμπλέκεται στη νευροαισθητική απόκριση του οργασμού.

    • Η χαμηλή τεστοστερόνη μπορεί να οδηγήσει σε ανεπαρκή διέγερση και δυσκολία στην κορύφωση.

    😰 Τεστοστερόνη και Στρες

    Το χρόνιο στρες επηρεάζει αρνητικά την τεστοστερόνη μέσω της αυξημένης παραγωγής κορτιζόλης, η οποία:

    • 🔻 Καταστέλλει την υπόφυση (LH/FSH)

    • 🧬 Μειώνει την παραγωγή τεστοστερόνης στους όρχεις

    • 😴 Επηρεάζει αρνητικά την ποιότητα ύπνου και την αποκατάσταση

    📌 Υψηλή κορτιζόλη = χαμηλή τεστοστερόνη

    ⚖️ Η ισορροπία μεταξύ στρες–τεστοστερόνης είναι κρίσιμη για τη σεξουαλική και γενική υγεία.

    💊 Φαρμακευτικές Επιδράσεις στην Τεστοστερόνη

    Ορισμένα φάρμακα μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά τα επίπεδα τεστοστερόνης – είτε προκαλώντας μείωση είτε διαταραχή της δράσης της:

    🔻 Μειώνουν την τεστοστερόνη:

    • Στατίνες (πιθανή μικρή επίδραση)

    • Κορτικοστεροειδή (αναστολή υπόφυσης)

    • Οπιοειδή (π.χ. μορφίνη)

    • Αντικαταθλιπτικά SSRI/SNRI

    • Αντιανδρογόνα (π.χ. φλουταμίδη, φιναστερίδη)

    • Χημειοθεραπεία

    🔺 Αυξάνουν ή ενισχύουν την τεστοστερόνη:

    • Αναβολικά στεροειδή (τεχνητή αύξηση)

    • hCG (ενίσχυση παραγωγής)

    • Κλομιφαίνη (ενίσχυση LH/FSH)

    ⚠️ Η χρήση φαρμάκων για ορμονική ενίσχυση πρέπει να γίνεται μόνο με ιατρική παρακολούθηση.

👩‍⚕️ Τεστοστερόνη στις Γυναίκες

Αν και σε μικρότερες ποσότητες, η τεστοστερόνη:

  • 🔥 Συμβάλλει στη λίμπιντο

  • 🧠 Επηρεάζει τη διάθεση

  • 🦵 Υποστηρίζει μυϊκή και οστική υγεία

📌 Πολύ υψηλά επίπεδα: σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών (PCOS), επινεφριδικές διαταραχές

👩‍⚕️ Τεστοστερόνη, Γυναίκες και Εμμηνόπαυση

Η τεστοστερόνη δεν είναι μόνο “ανδρική” ορμόνη. Οι γυναίκες την παράγουν φυσιολογικά σε μικρότερες ποσότητες μέσω:

  • Των ωοθηκών

  • Των επινεφριδίων

Μετά την εμμηνόπαυση, οι τιμές της τεστοστερόνης μειώνονται σημαντικά, γεγονός που μπορεί να επηρεάσει τη σεξουαλική, ψυχολογική και σωματική υγεία των γυναικών.

📊 Συγκριτικός Πίνακας Τεστοστερόνης στις Γυναίκες: Πριν vs. Μετά την Εμμηνόπαυση

ΧαρακτηριστικόΠριν την ΕμμηνόπαυσηΜετά την Εμμηνόπαυση
🧪 Ολική τεστοστερόνη30–70 ng/dL15–30 ng/dL
🔓 Ελεύθερη τεστοστερόνη1.0–2.5 pg/mL0.5–1.0 pg/mL
💡 Επίδραση στη λίμπιντοΥψηλότερη σε σχέση με μετεμμηνόπαυσηΣημαντική μείωση
🧠 ΔιάθεσηΣταθερή (εφόσον υπάρχουν και οιστρογόνα)Αυξημένος κίνδυνος καταθλιπτικής διάθεσης
❤️ Σεξουαλική ικανοποίησηΚανονικήΣυχνή μείωση ή δυσφορία
🧴 Κολπική λίπανσηΦυσιολογικήΜειωμένη (σχετίζεται και με οιστρογόνα)
🏋️‍♀️ Μυϊκή μάζαΔιατηρείται ευκολότεραΜειώνεται αν δεν υπάρξει άσκηση ή υποστήριξη
🦴 Οστική πυκνότηταΦυσιολογικήΑυξημένος κίνδυνος οστεοπενίας/οστεοπόρωσης

🧬 Ορμονική μεταβολή στην εμμηνόπαυση

Κατά την περιεμμηνόπαυση και την μετεμμηνόπαυση, μειώνονται οι:

  • 🔻 Οιστρογόνες

  • 🔻 Προγεστερόνη

  • 🔻 Τεστοστερόνη

Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε:

  • 😣 Μειωμένη λίμπιντο

  • 💤 Κόπωση

  • 🧠 Κακή διάθεση

  • 🦴 Οστεοπενία

  • 😕 Μειωμένη ευχαρίστηση κατά την επαφή

💊 Ανδρογονική θεραπεία σε γυναίκες

Σε επιλεγμένες περιπτώσεις, μπορεί να χορηγηθεί τεστοστερόνη σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες με:

  • Σοβαρή υποσεξουαλική επιθυμία

  • Απουσία ανταπόκρισης σε θεραπεία οιστρογόνων

  • Χαμηλή ενέργεια και δυσκολία συγκέντρωσης

📌 Οι μορφές θεραπείας περιλαμβάνουν:

  • Διαδερμικά gels ή patches (χαμηλής δόσης)

  • Εξαιρετικά χαμηλές δόσεις δισκίων ή ενέσεων

⚠️ Προσοχή: Δεν έχουν εγκριθεί τυποποιημένα σκευάσματα τεστοστερόνης για γυναίκες σε πολλές χώρες. Η θεραπεία γίνεται με εξατομίκευση και αυστηρή παρακολούθηση.

⚠️ Πιθανοί κίνδυνοι σε γυναίκες

Η χορήγηση τεστοστερόνης χωρίς παρακολούθηση μπορεί να οδηγήσει σε:

  • 🧴 Ακμή

  • 🧔 Ανεπιθύμητη τριχοφυΐα (hirsutism)

  • 📉 Διαταραχές περιόδου (σε προεμμηνοπαυσιακές)

  • 🧠 Ψυχολογικές μεταβολές

📍 Συμπέρασμα:
Η τεστοστερόνη, αν και σε μικρότερες συγκεντρώσεις, είναι ζωτικής σημασίας και για τις γυναίκες, ειδικά στην εμμηνόπαυση. Η σωστή αξιολόγηση, εξατομικευμένη θεραπεία και ιατρική παρακολούθηση είναι απαραίτητες για την ασφαλή και αποτελεσματική χρήση της.

🌿 Φυσικοί Τρόποι Αύξησης Τεστοστερόνης

  1. 🏋️‍♂️ Άσκηση (αντιστάσεις, HIIT)

  2. 🛌 Καλός ύπνος (7–9 ώρες)

  3. 🥚 Διατροφή πλούσια σε ψευδάργυρο, βιταμίνη D, καλά λιπαρά

  4. 🧘 Διαχείριση στρες (cortisol ↓ τεστοστερόνη)

  5. 🚫 Αποφυγή αλκοόλ και σακχάρων

  6. ⚖️ Υγιές βάρος – αποφυγή παχυσαρκίας

❓ Επεκταμένο FAQ για την Τεστοστερόνη

🔹 Ποια είναι η φυσιολογική τιμή τεστοστερόνης σε έναν άνδρα;

Η φυσιολογική ολική τεστοστερόνη κυμαίνεται μεταξύ 300–1000 ng/dL. Η ελεύθερη τεστοστερόνη (βιοδιαθέσιμη) κυμαίνεται από 5–20 ng/dL, ανάλογα με την ηλικία και το εργαστήριο.

🔹 Η τεστοστερόνη μειώνεται με την ηλικία;

Ναι. Από τα 30 και μετά, τα επίπεδα τεστοστερόνης μειώνονται κατά 1–2% ετησίως. Η μείωση αυτή σχετίζεται με την ανδρόπαυση (ανδρική εμμηνόπαυση).

🔹 Πότε πρέπει να κάνω εξέταση τεστοστερόνης;

Συνιστάται:

  • Αν υπάρχουν συμπτώματα: κόπωση, μειωμένη λίμπιντο, κατάθλιψη, μυϊκή αδυναμία.

  • Πρωινές ώρες (08:00–10:00)

  • Δύο μετρήσεις για επιβεβαίωση, ιδανικά σε διαφορετικές ημέρες

🔹 Η τεστοστερόνη αυξάνει τη μυϊκή μάζα;

Ναι. Είναι μια αναβολική ορμόνη που ενισχύει την πρωτεϊνοσύνθεση, την ανάκαμψη και την ανάπτυξη μυών. Γι’ αυτό χρησιμοποιείται (νόμιμα ή παράνομα) σε αθλητισμό και bodybuilding.

🔹 Η τεστοστερόνη σχετίζεται με τη στειρότητα;

Ναι. Παρότι είναι απαραίτητη για τη σπερματογένεση, η εξωγενής χορήγηση τεστοστερόνης μπορεί να καταστείλει την παραγωγή σπέρματος και να οδηγήσει σε στειρότητα.

🔹 Μπορούν οι γυναίκες να έχουν προβλήματα τεστοστερόνης;

Ναι. Πολύ χαμηλά επίπεδα σχετίζονται με μειωμένη ερωτική διάθεση, ενώ υψηλά επίπεδα σχετίζονται με:

  • Πολυκυστικές ωοθήκες (PCOS)

  • Τριχοφυΐα (hirsutism)

  • Διαταραχές περιόδου

🔹 Υπάρχει φυσικός τρόπος να αυξήσω την τεστοστερόνη;

Ναι:

  • 💪 Προπόνηση αντιστάσεων / HIIT

  • 🛌 Καλός ύπνος

  • 🥦 Διατροφή με ψευδάργυρο, βιταμίνη D, υγιή λιπαρά

  • 📉 Μείωση στρες και βάρους

🔹 Είναι ασφαλής η θεραπεία αντικατάστασης τεστοστερόνης;

Ναι, υπό ιατρική επίβλεψη. Απαιτεί παρακολούθηση αιματολογικών δεικτών (αιματοκρίτης, PSA, HDL, LDL, ηπατικά ένζυμα), καθώς και περιοδική εκτίμηση για καρδιαγγειακούς και ογκολογικούς κινδύνους.

🔹 Ποια είναι τα σημάδια υπερβολικής τεστοστερόνης;

  • Ακμή

  • Επιθετικότητα

  • Λιπαρό δέρμα

  • Τριχόπτωση (ανδρογενετική αλωπεκία)

  • Καταστολή σπερματογένεσης

  • Γυναικομαστία

🔹 Πώς επηρεάζει η παχυσαρκία την τεστοστερόνη;

Η παχυσαρκία, ειδικά η κοιλιακή, μειώνει τα επίπεδα τεστοστερόνης μέσω της αυξημένης αρωματάσης, που μετατρέπει την τεστοστερόνη σε οιστρογόνα.

 

📚 Βιβλιογραφία

  1. Morgentaler A., Traish A. M. (2022). Testosterone therapy and cardiovascular risk: advances and controversies. Nature Reviews Endocrinology.

  2. Bhasin S. et al. (2018). Testosterone therapy in men with hypogonadism: an Endocrine Society Clinical Practice Guideline. The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, 103(5), 1715–1744.

  3. Wu F. C. W. et al. (2010). Identification of late-onset hypogonadism in middle-aged and elderly men. New England Journal of Medicine, 363(2), 123–135.

  4. Corona G. et al. (2014). The controversial link between testosterone and cardiovascular risk: a systematic review and meta-analysis. Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, 99(11), 4335–4350.

  5. Zitzmann M. (2009). Testosterone deficiency, insulin resistance and the metabolic syndrome. Nature Reviews Endocrinology, 5(12), 673–681.

  6. Vigen R. et al. (2013). Association of testosterone therapy with mortality, myocardial infarction, and stroke in men with low testosterone levels. JAMA, 310(17), 1829–1836.

  7. Snyder P. J. et al. (Testosterone Trials) (2016). Effects of Testosterone Treatment in Older Men. New England Journal of Medicine, 374(7), 611–624.

  8. Mayo Clinic (2023). Testosterone therapy: Potential benefits and risks as you age. https://www.mayoclinic.org

  9. NHS UK. (2024). Testosterone deficiency and replacement therapy overview. https://www.nhs.uk

  10. European Academy of Andrology (EAA). Guidelines on Male Hypogonadism and Testosterone Replacement.

 

CONTINUE READING
ΛΙμπιντο.jpg
Παντελής Αναγνωστόπουλος
05/Jun/2025
Οδηγοί Ασθενών

Εμμηνόπαυση και Σεξουαλική Επαφή στις Γυναίκες: Ορμόνες, Επιπτώσεις και Αντιμετώπιση

🔬 Ορισμός:

Εμμηνόπαυση: η φυσιολογική φάση κατά την οποία οι ωοθήκες σταματούν να παράγουν τα κύρια ορμονικά στεροειδή (οιστρογόνα και προγεστερόνη), με αποτέλεσμα τη μόνιμη παύση της περιόδου και τη λήξη της γονιμότητας.

📅 Πότε συμβαίνει;

  • Η μέση ηλικία εμφάνισης της εμμηνόπαυσης είναι τα 51 έτη (παγκόσμιος μέσος όρος).

  • Μπορεί να εμφανιστεί νωρίτερα (πρόωρη εμμηνόπαυση πριν τα 40) ή καθυστερημένα (μεταεμμηνόπαυση μετά τα 55).

🧬 Τι προκαλεί την εμμηνόπαυση;

Η εμμηνόπαυση προκαλείται φυσικά από τη γήρανση των ωοθηκών και τη μείωση των ωοθυλακίων που παράγουν οιστρογόνα και προγεστερόνη. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα:

  • Παύση της ωορρηξίας

  • Διακοπή της εμμήνου ρύσεως

  • Εμφάνιση συμπτωμάτων εμμηνόπαυσης

Εμμηνόπαυση σεξουαλική επαφή

🔥 Συμπτώματα Εμμηνόπαυσης:

  1. Εξάψεις και νυχτερινή εφίδρωση

  2. Αλλαγές διάθεσης, άγχος ή κατάθλιψη

  3. Αϋπνία και διαταραχές ύπνου

  4. Κολπική ξηρότητα και πόνος στην επαφή

  5. Μειωμένη λίμπιντο (σεξουαλική επιθυμία)

  6. Απώλεια οστικής πυκνότητας (οστεοπόρωση)

  7. Αύξηση βάρους, ειδικά στην κοιλιακή χώρα

  8. Διαταραχές μνήμης και συγκέντρωσης

    🩺 Στάδια Εμμηνόπαυσης:

    ΣτάδιοΠεριγραφή
    ΠεριεμμηνόπαυσηΧρόνια πριν την εμμηνόπαυση, με ακανόνιστο κύκλο και πρώιμα συμπτώματα
    Εμμηνόπαυση12 μήνες χωρίς περίοδο – η επίσημη «διάγνωση»
    ΜετεμμηνόπαυσηΗ φάση μετά την εμμηνόπαυση – συνεχίζονται οι ορμονικές αλλαγές

🧠 Είναι ασθένεια;

Όχι! Η εμμηνόπαυση δεν είναι ασθένεια αλλά φυσιολογική βιολογική μετάβαση στη ζωή κάθε γυναίκας. Ωστόσο, μπορεί να συνοδεύεται από προβλήματα υγείας ή ποιότητας ζωής, που αξίζουν φροντίδα και θεραπευτική υποστήριξη.

🧠 Τι προκαλεί κατάθλιψη στην εμμηνόπαυση;

Η εμμηνόπαυση χαρακτηρίζεται από σημαντική πτώση των επιπέδων οιστρογόνων και προγεστερόνης, ορμονών που παίζουν καθοριστικό ρόλο στη ρύθμιση της διάθεσης.

Βιολογικοί παράγοντες:

  • 📉 Μείωση οιστρογόνων → λιγότερη σεροτονίνη και ντοπαμίνη

  • 🧬 Ορμονικές διακυμάνσεις προκαλούν ευαισθησία στη διάθεση

  • 💤 Διαταραχές ύπνου που επιδεινώνουν την ψυχική υγεία

Ψυχοκοινωνικοί παράγοντες:

  • 🧓 Αίσθηση «γήρανσης» και αλλαγής ρόλων

  • 💔 Προβλήματα σχέσεων ή μοναξιά

  • 👩‍👧‍👦 Απομάκρυνση παιδιών από το σπίτι (σύνδρομο άδειας φωλιάς)

  • 💼 Συνταξιοδότηση ή αλλαγή επαγγελματικής ταυτότητας

  • 🧍‍♀️ Αλλαγές στην εικόνα σώματος

 

Κατάθλιψη Εμμηνόπαυση

🩺 Ποια είναι τα συμπτώματα κατάθλιψης στην εμμηνόπαυση;

  • Συνεχής θλίψη, κενότητα, απελπισία

  • Απώλεια ενδιαφέροντος για ευχάριστες δραστηριότητες

  • Αλλαγές στον ύπνο (αϋπνία ή υπερυπνία)

  • Αίσθημα ενοχής ή ανεπάρκειας

  • Ευερεθιστότητα, άγχος ή εκνευρισμός

  • Κούραση, αδυναμία συγκέντρωσης

  • Αλλαγές στην όρεξη (ανορεξία ή υπερφαγία)

  • Σκέψεις θανάτου ή αυτοκτονίας (σε βαριές περιπτώσεις)

📊 Πόσο συχνή είναι;

  • Περίπου 20-25% των γυναικών παρουσιάζουν κατάθλιψη ή έντονη μελαγχολία κατά την περιεμμηνόπαυση και τα πρώτα χρόνια της μετεμμηνόπαυσης.

  • Οι γυναίκες με ιστορικό κατάθλιψης, προεμμηνορυσιακού συνδρόμου ή επιλόχειας κατάθλιψης διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο.

💡 Πώς αντιμετωπίζεται η κατάθλιψη στην εμμηνόπαυση;

🔹 Μη φαρμακευτικά μέτρα:

  • 🧘‍♀️ Mindfulness, yoga, διαλογισμός

  • 🚶‍♀️ Καθημερινή άσκηση (βελτιώνει τα επίπεδα σεροτονίνης)

  • 🗣️ Ψυχοθεραπεία (γνωσιακή – συμπεριφορική θεραπεία, CBT)

  • 💬 Ομαδική συμβουλευτική ή ομάδες υποστήριξης

  • 📆 Ρουτίνα και υγιείς συνήθειες ύπνου και διατροφής

🔹 Φαρμακευτική αγωγή:

  • Αντικαταθλιπτικά (SSRIs, SNRIs)

  • Ορμονική θεραπεία υποκατάστασης (ΟΘΥ) – μπορεί να βοηθήσει σε συνδυασμό ή σε ήπιες περιπτώσεις

  • Φυτικά σκευάσματα (π.χ. St John’s Wort – με ιατρική συμβουλή)

❗ Σημείωση: η επιλογή θεραπείας πρέπει να γίνεται ατομικά, με αξιολόγηση από γιατρό ή ψυχίατρο.

📍 Πότε να ζητήσω βοήθεια;

Αναζήτησε ιατρική υποστήριξη όταν:

  • Η διάθεση επηρεάζει την καθημερινή λειτουργικότητα

  • Η θλίψη διαρκεί πάνω από 2 εβδομάδες

  • Υπάρχουν αυτοκτονικές σκέψεις ή απώλεια ενδιαφέροντος για τη ζωή

  • Δεν βοηθούν οι δικές σου προσπάθειες διαχείρισης

🌸 Τελικό μήνυμα:

Η κατάθλιψη στην εμμηνόπαυση δεν είναι αδυναμία, ούτε «υστερία» – είναι υπαρκτό και θεραπεύσιμο φαινόμενο. Με σωστή διάγνωση και υποστήριξη, μπορεί να αντιμετωπιστεί με επιτυχία και η γυναίκα να ξαναβρεί την ισορροπία και τη δύναμή της.

💊 Υπάρχει θεραπεία;

Δεν υπάρχει «θεραπεία» για την εμμηνόπαυση, αφού δεν είναι νόσος, αλλά υπάρχουν:

  • Ορμονική Θεραπεία Υποκατάστασης (ΟΘΥ)

  • Μη ορμονικές θεραπείες για εξάψεις, κατάθλιψη, ξηρότητα

  • Συμπληρώματα διατροφής (ασβέστιο, βιταμίνη D, φυτοοιστρογόνα)

  • Ψυχολογική υποστήριξη

📌 Συμπέρασμα:

Η εμμηνόπαυση είναι μια νέα αρχή, που μπορεί να φέρει αλλαγές, αλλά και δυνατότητα επαναπροσδιορισμού. Με σωστή ενημέρωση, υγιεινή ζωή και υποστήριξη, οι γυναίκες μπορούν να ζήσουν αυτή τη φάση με δύναμη, ισορροπία και σεβασμό στο σώμα τους. 🌸

🔬 Ορμονικές Αλλαγές στην Εμμηνόπαυση

  • Πτώση οιστρογόνων → ξηρότητα, ευαισθησία κόλπου
  • Μείωση προγεστερόνης → διαταραχές ύπνου, άγχος
  • Μείωση ανδρογόνων (π.χ. τεστοστερόνης) → μειωμένη libido

❤️ Σεξουαλικότητα και Εμμηνόπαυση

Η σεξουαλική επαφή μπορεί να επηρεαστεί από:

  • Ξηρότητα κόλπου και λέπτυνση ιστού (κολπική ατροφία)
  • Μειωμένη λίπανση και πόνος (δυσπαρευνία)
  • Αλλαγές στην ερωτική επιθυμία (libido)
  • Ψυχολογικοί παράγοντες: ανασφάλεια, στρες, κατάθλιψη

Επιπλέον:

🔻 Ποιότητα σεξουαλικής ζωής

Η ποιότητα της σεξουαλικής ζωής στην εμμηνόπαυση επηρεάζεται από:

  • Αλλαγές στην αυτοεικόνα (π.χ. αύξηση βάρους, αλλαγή δέρματος)
  • Μείωση αυτοπεποίθησης
  • Αίσθημα “απόσυρσης” από τη σεξουαλική δραστηριότητα λόγω κοινωνικών ταμπού

🧠 Ψυχοσυναισθηματικοί παράγοντες

Η ψυχολογία παίζει τεράστιο ρόλο στη σεξουαλικότητα:

  • Η κατάθλιψη και το άγχος μειώνουν την ερωτική επιθυμία
  • Η έλλειψη συντροφικότητας ή η κακή επικοινωνία δυσχεραίνουν τη σεξουαλική ζωή
  • Η εσωτερική πίεση να “αποδείξει” η γυναίκα ότι παραμένει ενεργή μπορεί να οδηγήσει σε απόσυρση

👫 Ρόλος του/της συντρόφου

  • Η ενσυναίσθηση και η ανοιχτή επικοινωνία είναι θεμελιώδη εργαλεία
  • Σύντροφοι που αποδέχονται τις αλλαγές και ενθαρρύνουν τη γυναίκα έχουν πιο ικανοποιητική κοινή σεξουαλική ζωή
  • Η σεξουαλικότητα δεν σημαίνει μόνο διείσδυση – μπορεί να εκφραστεί με χάδια, φροντίδα και τρυφερότητα

📊 Στατιστικά:

  • Πάνω από το 60% των γυναικών στην εμμηνόπαυση αναφέρουν αλλαγές στη σεξουαλική επιθυμία
  • Πάνω από το 40% αντιμετωπίζουν κολπική ξηρότητα
  • Το **80% δηλώνει ότι δεν έχει μιλήσει ποτέ στον γιατρό της για σεξουαλική δυσκολία

Ορμονικές:

  • Συστηματική HRT: οιστρογόνα + προγεστερόνη
  • Τοπικά οιστρογόνα (κολπικά gel, δακτύλιοι)
  • DHEA: για libido

Μη ορμονικές:

  • Laser CO2: αναζωογόνηση κόλπου
  • PRP (πλάσμα πλούσιο σε αιμοπετάλια)
  • Υαλουρονικό οξύ: τοπικά

🌿 Φυσικές Θεραπείες και Συμπληρώματα

  • Φυτοοιστρογόνα (σόγια, λιναρόσπορος)
  • Βιταμίνη D, βιταμίνη E
  • Ωμέγα-3 λιπαρά
  • Maca, Ginseng

🧠 Ψυχολογική και Συναισθηματική Διάσταση

  • Στήριξη από τον σύντροφο
  • Επικοινωνία – ενίσχυση οικειότητας
  • Ψυχοθεραπεία, θεραπεία ζεύγους

🌍 Πολιτισμικές και Θρησκευτικές Αντιλήψεις

  • Ταμπού γύρω από τη γυναικεία σεξουαλικότητα
  • Η εμμηνόπαυση ως “τέλος” ή ως “νέα αρχή”;
  • Αντιλήψεις ανά ήπειρο και θρησκευτική παράδοση

💭 Εμμηνόπαυση, Ψυχολογία και Αλκοόλ – Συχνές Ερωτήσεις

🔹 1. Πώς επηρεάζει η εμμηνόπαυση την ψυχολογία μιας γυναίκας;

Η εμμηνόπαυση προκαλεί σημαντικές ορμονικές αλλαγές, ιδίως μείωση των οιστρογόνων, που επηρεάζουν τη διάθεση, τη συναισθηματική σταθερότητα και την αντοχή στο άγχος. Πολλές γυναίκες βιώνουν:

  • Καταθλιπτικά συμπτώματα 😔

  • Ευερεθιστότητα

  • Αίσθημα απόσυρσης ή μοναξιάς

  • Μειωμένη αυτοεκτίμηση

  • Διαταραχές ύπνου

Η καλή ενημέρωση και η ψυχολογική υποστήριξη είναι σημαντικά για τη διαχείριση των συναισθημάτων αυτής της περιόδου.

🔹 2. Είναι φυσιολογικό να νιώθω άγχος ή θλίψη στην εμμηνόπαυση;

Ναι, απολύτως. Η ορμονική αστάθεια, σε συνδυασμό με κοινωνικά και προσωπικά θέματα (γήρανση, αλλαγή ρόλων, εφηβεία παιδιών), οδηγεί πολλές γυναίκες σε συναισθηματικές διακυμάνσεις.

🔹 3. Πώς επηρεάζει το αλκοόλ την εμμηνόπαυση;

Η κατανάλωση αλκοόλ μπορεί:

  • Να επιδεινώσει τα εξάψεις και τη νυχτερινή εφίδρωση

  • Να επηρεάσει αρνητικά τον ύπνο

  • Να εντείνει την κατάθλιψη και το άγχος

  • Να επιταχύνει την απώλεια οστικής πυκνότητας

  • Να αυξήσει τον κίνδυνο καρδιαγγειακών παθήσεων και καρκίνου του μαστού

👉 Για τις γυναίκες στην εμμηνόπαυση, η μέτρια έως ελάχιστη κατανάλωση (π.χ. 1 ποτό την ημέρα ή λιγότερο) θεωρείται πιο ασφαλής.

🔹 4. Το αλκοόλ μπορεί να βοηθήσει στη διάθεση;

Αν και προσωρινά μπορεί να προκαλέσει αίσθημα χαλάρωσης ή ευφορίας, το αλκοόλ δρα ως κατασταλτικό του κεντρικού νευρικού συστήματος και μπορεί μακροπρόθεσμα να επιδεινώσει την κατάθλιψη και τις κρίσεις πανικού. Δεν είναι ενδεδειγμένο ως τρόπος αντιμετώπισης ψυχολογικών συμπτωμάτων.

🔹 5. Ποια είναι η σχέση της κατάθλιψης με τα οιστρογόνα;

Τα οιστρογόνα παίζουν ρόλο στη ρύθμιση της σεροτονίνης και ντοπαμίνης, δύο βασικών νευροδιαβιβαστών για τη διάθεση. Η απότομη μείωση των οιστρογόνων μπορεί να πυροδοτήσει ή να εντείνει καταθλιπτικά επεισόδια.

🔹 6. Τι μπορώ να κάνω για να προστατεύσω την ψυχική μου υγεία κατά την εμμηνόπαυση;

  • 🧘‍♀️ Ασκήσεις mindfulness / yoga

  • 🚶‍♀️ Καθημερινή φυσική δραστηριότητα

  • 🥗 Ισορροπημένη διατροφή

  • 🗣️ Συμβουλευτική / ψυχολογική υποστήριξη

  • 🧠 Ορμονική θεραπεία (σε επιλεγμένες περιπτώσεις)

  • 🛌 Υγιεινός ύπνος

🔹 7. Είναι ασφαλές να πίνω λίγο κρασί στην εμμηνόπαυση;

Μικρή και περιστασιακή κατανάλωση (1 ποτήρι κόκκινο κρασί με φαγητό) μπορεί να έχει ορισμένα οφέλη (π.χ. αντιοξειδωτικά). Όμως δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως μέσο καταπράυνσης της διάθεσης ή των συμπτωμάτων.

🔹 8. Πότε πρέπει να αναζητήσω βοήθεια από ειδικό;

Αν νιώθεις:

  • Έντονη θλίψη ή απελπισία

  • Απώλεια ενδιαφέροντος για δραστηριότητες

  • Σκέψεις αυτοκτονίας ή απόγνωσης

  • Εξάρτηση από ουσίες ή αλκοόλ για να νιώσεις καλύτερα

τότε είναι απαραίτητο να απευθυνθείς σε ψυχολόγο, ψυχίατρο ή γυναικολόγο.

📌 Tip: Συνδύασε τη γνώση του σώματός σου με τη φροντίδα του νου σου. Η εμμηνόπαυση είναι ένα φυσιολογικό στάδιο ζωής – με υποστήριξη, μπορεί να γίνει ευκαιρία προσωπικής ανανέωσης. 🌺

❓ Συχνές Ερωτήσεις για την Εμμηνόπαυση και τη Σεξουαλική Επαφή στις Γυναίκες

🔹 1. Πόσο επηρεάζει η εμμηνόπαυση τη σεξουαλική επιθυμία μιας γυναίκας;

Η εμμηνόπαυση μπορεί να επηρεάσει τη λίμπιντο (σεξουαλική επιθυμία) λόγω της μείωσης των οιστρογόνων και τεστοστερόνης. Πολλές γυναίκες αναφέρουν μείωση της σεξουαλικής διάθεσης, αλλά αυτό δεν είναι απόλυτο. Το άγχος, η αυτοεικόνα, η ποιότητα της σχέσης και η συνολική υγεία παίζουν επίσης σημαντικό ρόλο.

🔹 2. Είναι φυσιολογικό ο πόνος κατά τη σεξουαλική επαφή μετά την εμμηνόπαυση;

Ναι, είναι συχνό. Η πτώση των οιστρογόνων προκαλεί ατροφία του κολπικού επιθηλίου και μείωση της λίπανσης, οδηγώντας σε δυσπαρευνία (επώδυνη σεξουαλική επαφή). Υπάρχουν θεραπείες όπως ενυδατικά, λιπαντικά και τοπικά οιστρογόνα.

🔹 3. Υπάρχουν θεραπείες για τη σεξουαλική δυσλειτουργία στην εμμηνόπαυση;

Ναι. Περιλαμβάνουν:

  • ✅ Τοπική ή συστηματική ορμονική θεραπεία υποκατάστασης (ΟΘΥ)

  • ✅ Λιπαντικά και ενυδατικά κολπικά σκευάσματα

  • ✅ Φυσικές θεραπείες (π.χ. φυτοοιστρογόνα)

  • ✅ Ψυχοσεξουαλική θεραπεία ή συμβουλευτική

🔹 4. Επηρεάζει η εμμηνόπαυση τον οργασμό;

Μπορεί. Μερικές γυναίκες δυσκολεύονται να φτάσουν σε οργασμό λόγω μειωμένης αιμάτωσης των γεννητικών οργάνων ή νευρολογικών αλλαγών. Ωστόσο, πολλές συνεχίζουν να απολαμβάνουν ικανοποιητική σεξουαλική ζωή.

🔹 5. Μπορεί μια γυναίκα στην εμμηνόπαυση να μείνει έγκυος;

Είναι πολύ σπάνιο, αλλά προ της εμμηνόπαυσης (περιεμμηνόπαυση), υπάρχει ακόμη πιθανότητα εγκυμοσύνης. Συνιστάται αντισύλληψη έως 12 μήνες μετά την τελευταία περίοδο.

🔹 6. Υπάρχουν ειδικά σεξουαλικά βοηθήματα για γυναίκες στην εμμηνόπαυση;

Ναι, περιλαμβάνουν:

  • Λιπαντικά με βάση το νερό ή τη σιλικόνη

  • Κολπικοί ενυδατικοί παράγοντες

  • Κολπικά dilators (για την ατροφική κολπίτιδα)

  • Δονητές για βελτίωση της αιμάτωσης και της ευαισθησίας

🔹 7. Η σεξουαλική επαφή μετά την εμμηνόπαυση μπορεί να γίνει ευχάριστη;

Απολύτως! Με κατάλληλη φροντίδα, ενημέρωση και επικοινωνία, η σεξουαλική ζωή μετά την εμμηνόπαυση μπορεί να παραμείνει ή και να βελτιωθεί. Για πολλές γυναίκες, η απουσία ανησυχίας για εγκυμοσύνη και ο χρόνος για τον εαυτό τους ενισχύουν την εμπειρία.

🔹 8. Η ψυχολογία παίζει ρόλο στη σεξουαλική ζωή μετά την εμμηνόπαυση;

Ναι. Το άγχος, η κατάθλιψη, η εικόνα σώματος και η αυτοπεποίθηση επηρεάζουν βαθιά τη σεξουαλική λειτουργία. Η ψυχολογική υποστήριξη μπορεί να είναι καθοριστική.

🔹 9. Η σεξουαλική επαφή είναι απαραίτητη για την υγεία του κόλπου;

Συχνή σεξουαλική δραστηριότητα ή διέγερση (με ή χωρίς σύντροφο) μπορεί να διατηρήσει την αιμάτωση, την ελαστικότητα και τη λίπανση του κόλπου, καθυστερώντας τα συμπτώματα της ατροφίας.

🔹 10. Υπάρχουν φυσικές λύσεις για τη σεξουαλική δυσφορία στην εμμηνόπαυση;

Ναι:

  • Βελτιωμένη διατροφή (φυτοοιστρογόνα, ω-3)

  • Άσκηση (βελτίωση της κυκλοφορίας και διάθεσης)

  • Yoga & mindfulness

  • Βότανα (μαύρο cohosh, tribulus, red clover – με προσοχή)

🔹 11. Υπάρχει σχέση μεταξύ καρδιαγγειακής υγείας και σεξουαλικής λειτουργίας στην εμμηνόπαυση;

Ναι. Η μειωμένη αιματική ροή μπορεί να επηρεάσει την κολπική λίπανση και την ευαισθησία. Η καλή καρδιαγγειακή υγεία είναι σημαντική για τη γενική σεξουαλική λειτουργία.

🔹 12. Μπορεί η εμμηνόπαυση να επηρεάσει τη σεξουαλικότητα της γυναίκας ως ταυτότητα;

Ναι. Κάποιες γυναίκες νιώθουν λιγότερο θηλυκές ή επιθυμητές. Η υποστήριξη από τον σύντροφο, την οικογένεια και επαγγελματίες ψυχικής υγείας είναι σημαντική για την αποδοχή και την αυτοεκτίμηση.

🔹 13. Είναι απαραίτητη η ορμονική θεραπεία για να συνεχίσει μια γυναίκα να έχει σεξουαλική ζωή;

Όχι απαραίτητα. Αν και η ΟΘΥ βοηθά πολλές γυναίκες, υπάρχουν πολλές μη ορμονικές λύσεις. Η επιλογή εξατομικεύεται ανάλογα με τις ανάγκες και τους ιατρικούς περιορισμούς της κάθε γυναίκας.

🔹 14. Πότε πρέπει μια γυναίκα να ζητήσει ιατρική βοήθεια για προβλήματα στο σεξ;

Αν η σεξουαλική επαφή προκαλεί πόνο, αιμορραγία, σημαντική μείωση της επιθυμίας ή ψυχολογική επιβάρυνση, καλό είναι να μιλήσει με γυναικολόγο, ενδοκρινολόγο ή ψυχολόγο.

🔹 15. Τι ρόλο παίζει ο σύντροφος στη σεξουαλική ζωή μετά την εμμηνόπαυση;

Καθοριστικό. Η υποστήριξη, η κατανόηση και η προσαρμογή του συντρόφου στις αλλαγές της γυναίκας ενισχύουν τη συναισθηματική και σωματική σύνδεση, ενισχύοντας την ερωτική ζωή του ζευγαριού.

📚 Εκτενής Βιβλιογραφία (Ελληνικά & Αγγλικά)

  1. North American Menopause Society (NAMS). Menopause Practice: A Clinician’s Guide. 2021.

  2. Kingsberg SA, Wysocki S, Magnus L, Krychman ML. Women’s sexual health: communication strategies. J Sex Med. 2010;7(1):5–13.

  3. Santoro N, Epperson CN, Mathews SB. Menopausal Symptoms and Their Management. Endocrinol Metab Clin North Am. 2015;44(3):497–515.

  4. Bachmann GA, Nevadunsky NS. Diagnosis and treatment of atrophic vaginitis. Am Fam Physician. 2000;61(10):3090–3096.

  5. Simon JA et al. Postmenopausal sexual dysfunction: prevalence and clinical issues. Int J Impot Res. 2008;20(4):360–366.

  6. Portman DJ, Gass ML. Genitourinary syndrome of menopause: New terminology for vulvovaginal atrophy. Menopause. 2014;21(10):1063–1068.

  7. Shifren JL, Gass ML. The North American Menopause Society Recommendations for Clinical Care of Midlife Women. Menopause. 2014;21(10):1038–1062.

  8. Faubion SS, Sood R, Kapoor E. Management of menopause symptoms with hormone therapy. Clin Obstet Gynecol. 2015;58(3):618–629.

  9. WHO. Sexual health, human rights and the law. Geneva: World Health Organization, 2015.

  10. Kagan R et al. Laser therapy for genitourinary syndrome of menopause. Climacteric. 2020;23(3):260–265.

  11. Kingsberg SA. Hypoactive Sexual Desire Disorder in Women: Relevance of Neurotransmitters. J Sex Med. 2014;11(4):1000–1010.

  12. Elia D, et al. Local estrogen therapy in postmenopausal women: vaginal atrophy and sexual dysfunction. Climacteric. 2008;11(2):110–115.

  13. Al-Azzawi F. Estrogen and its role in the aging female reproductive tract. Maturitas. 2005;52(Suppl 1):S35–S40.

  14. Athanasiou A, et al. PRP therapy for vaginal rejuvenation. J Gynecol Res Obstet. 2019;5(1):008–014.

  15. Panay N, et al. British Menopause Society & Women’s Health Concern recommendations. Post Reprod Health. 2016;22(4):165–171.

  16. Brotto LA, et al. Psychological and relationship factors in sexual desire and arousal disorders. J Sex Res. 2010;47(2):104–122.

  17. Davis SR, et al. Global Consensus Position Statement on the Use of Testosterone Therapy for Women. Climacteric. 2019;22(5):489–495.

  18. Καφετζοπούλου Σ., Μαυρομαράς Α. Η σεξουαλικότητα της γυναίκας στην εμμηνόπαυση. Ελληνική Επιθεώρηση Μαιευτικής & Γυναικολογίας. 2018.

  19. Μυλωνά Μ. Η ψυχολογική διάσταση της εμμηνόπαυσης και οι επιπτώσεις στη σχέση. Ψυχολογία & Υγεία, 2020.

  20. UpToDate.com – Treatment of menopausal symptoms [accessed May 2025].

CONTINUE READING
Σάκχαρο.jpg
Παντελής Αναγνωστόπουλος
04/Jun/2025
Εξετάσεις Αίματος

Σάκχαρο Αίματος: Τιμές, Έλεγχος, Διαβήτης και Όλα Όσα Πρέπει να Ξέρετε

🧬 Τι Είναι το Σάκχαρο Αίματος;

Το σάκχαρο (ή γλυκόζη) είναι το κύριο είδος ζάχαρης στο αίμα μας.

  • Παρέχει ενέργεια στα κύτταρα

  • Προέρχεται από την τροφή (υδατάνθρακες)

  • Ρυθμίζεται από την ινσουλίνη και άλλες ορμόνες (γλυκαγόνη, κορτιζόλη)

Η ισορροπία ανάμεσα στην παραγωγή και την κατανάλωση γλυκόζης είναι απαραίτητη για τη μεταβολική υγεία.

⚙️ Πώς Ρυθμίζεται το Σάκχαρο;

ΟρμόνηΔράσηΠηγή
🧪 ΙνσουλίνηΜειώνει σάκχαρο – αποθήκευση σε κύτταραΠάγκρεας (β-κύτταρα)
🧪 ΓλυκαγόνηΑυξάνει σάκχαρο – διάσπαση γλυκογόνουΠάγκρεας (α-κύτταρα)
🧪 ΚορτιζόληΑυξάνει σάκχαρο σε στρεςΕπινεφρίδια
🧪 ΑδρεναλίνηΆμεση αύξηση σακχάρου σε stressΕπινεφρίδια

🧪 Εξετάσεις Σακχάρου

1️⃣ Σάκχαρο Νηστείας (Fasting Glucose)

  • 8–12 ώρες νηστεία

  • Εξέταση ρουτίνας για προδιαβήτη/διαβήτη

2️⃣ Τυχαίο Σάκχαρο

  • Οποιαδήποτε στιγμή

  • Όριο: >200 mg/dL + συμπτώματα → πιθανός διαβήτης

3️⃣ Καμπύλη Γλυκόζης (OGTT)

  • 75g γλυκόζης από το στόμα

  • Μέτρηση νηστείας + 1 ώρα + 2 ώρες

  • Χρήσιμη στην εγκυμοσύνη

4️⃣ HbA1c (γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη)

  • Δείχνει τον μέσο όρο σακχάρου των τελευταίων 3 μηνών

  • Αξιόπιστη για διάγνωση & παρακολούθηση

🔢 Φυσιολογικές Τιμές Σακχάρου

ΕξέτασηΦυσιολογικόΠροδιαβήτηςΔιαβήτης
Νηστείας< 100 mg/dL100–125≥ 126
OGTT (2h)< 140140–199≥ 200
HbA1c< 5.7%5.7–6.4%≥ 6.5%

⚠️ Απαιτείται επιβεβαίωση με δεύτερη εξέταση για διάγνωση.

Σάκχαρο HbA1c

📈 Υπεργλυκαιμία – Τι Είναι;

Είναι η αύξηση της γλυκόζης αίματος πάνω από τα φυσιολογικά επίπεδα.

🩺 Αίτια:

  • Σακχαρώδης διαβήτης

  • Στρες (χειρουργείο, λοίμωξη)

  • Φάρμακα (κορτικοειδή, αντιψυχωσικά)

  • Ορμονικές διαταραχές (π.χ. Cushing)

⚠️ Επιπτώσεις:

  • Δίψα, συχνοουρία, κόπωση

  • Απώλεια βάρους

  • Σε χρόνια μορφή → διαβητική κετοξέωση, μικροαγγειακές βλάβες

📉 Υπογλυκαιμία – Συμπτώματα & Αντιμετώπιση

Σάκχαρο <70 mg/dL
Επικίνδυνη τιμή: <54 mg/dL

🧠 Συμπτώματα:

  • Τρέμουλο, ταχυκαρδία, εφίδρωση

  • Πείνα, σύγχυση

  • Επιθετικότητα, σπασμοί, απώλεια συνείδησης

🆘 Τι να κάνετε:

  • 15g απλών υδατανθράκων (χυμός, γλυκό)

  • Μέτρηση μετά από 15 λεπτά

  • Αν δεν βελτιωθεί → Επανάληψη ή γλυκαγόνη / Ιατρική βοήθεια

    🩺 Σάκχαρο και Διαβήτης

    Τύποι διαβήτη:

    ΤύποςΠεριγραφήΣάκχαρο ΝηστείαςHbA1c
    👶 Τύπου 1Αυτοάνοση καταστροφή β-κυττάρωνΥψηλόΥψηλό
    🧓 Τύπου 2Ινσουλινοαντίσταση + μείωση έκκρισηςΑυξάνεται προοδευτικάΥψηλό
    🤰 ΚύησηςΠαροδική υπεργλυκαιμία στην εγκυμοσύνη>92 mg/dLn/a
    🧬 MODY, LADAΓενετικοί/άτυποιΜεταβλητόΔιαγνωστικά χρήσιμο

    🤰 Σάκχαρο στην Εγκυμοσύνη

    Η υπεργλυκαιμία στην κύηση μπορεί να οδηγήσει σε:

    • 🧬 Μακροσωμία εμβρύου

    • 🤱 Περιγεννητικές επιπλοκές

    • 🔁 Αυξημένο κίνδυνο διαβήτη τύπου 2 στη μητέρα

    Κριτήρια OGTT στην εγκυμοσύνη (75g):

    Χρονικό σημείοΤιμή
    Νηστείας≥ 92 mg/dL
    1 ώρα≥ 180 mg/dL
    2 ώρες≥ 153 mg/dL

    ✅ Αν μία τιμή είναι παθολογική → διάγνωση διαβήτη κύησης.

    🧒 Σάκχαρο σε Παιδιά και Εφήβους

    • Διαβήτης τύπου 1: συχνός σε παιδιά

    • Έλεγχος με HbA1c, σακχάρου νηστείας, αντισώματα (ICA, GAD)

    ⚠️ Αυξάνεται και η παχυσαρκιακή υπεργλυκαιμία λόγω κακής διατροφής.

    🍽️ Διατροφή και Σάκχαρο Αίματος: Ο Τροχός της Γλυκαιμικής Ρύθμισης

    Η διατροφή αποτελεί το θεμέλιο λίθο για τη ρύθμιση του σακχάρου, ειδικά σε άτομα με προδιαβήτη ή διαβήτη τύπου 2. Η σωστή επιλογή τροφών μπορεί να μειώσει ή να σταθεροποιήσει τη γλυκαιμία χωρίς φάρμακα.

    ✅ Τροφές που Βοηθούν στη Ρύθμιση του Σακχάρου

    • 🥗 Λαχανικά με χαμηλό γλυκαιμικό δείκτη: μπρόκολο, σπανάκι, αγγούρι, κολοκυθάκια

    • 🌾 Δημητριακά ολικής άλεσης: βρώμη, κινόα, μαύρο ρύζι

    • 🥜 Ξηροί καρποί & σπόροι: καρύδια, αμύγδαλα, λιναρόσπορος

    • 🐟 Λιπαρά ψάρια: σολομός, σκουμπρί, σαρδέλα

    • 🧴 Ελαιόλαδο: πλούσιο σε μονοακόρεστα λιπαρά

    • 🍎 Μέτρια ποσότητα φρούτων: μήλο, αχλάδι, φράουλες, μούρα

    • 🧘‍♂️ Νερό και αφεψήματα χωρίς ζάχαρη

    ❌ Τροφές που Αυξάνουν το Σάκχαρο

    • 🍭 Ζάχαρη & γλυκά: σοκολάτες, καραμέλες, κέικ

    • 🍞 Επεξεργασμένοι υδατάνθρακες: λευκό ψωμί, μακαρόνια, μπισκότα

    • 🥤 Αναψυκτικά & έτοιμοι χυμοί

    • 🍟 Fast food: τηγανητές πατάτες, πίτσες, burger

    • 🍺 Αλκοόλ, ειδικά μπύρα και ποτά με ζάχαρη

    🧠 Συμβουλές Κλινικού Διαιτολόγου

    • 📏 Μικρά και συχνά γεύματα κάθε 3–4 ώρες

    • 🔢 Υπολογισμός γλυκαιμικού δείκτη (GI) και γλυκαιμικού φορτίου (GL)

    • 🥗 Ποικιλία και χρώμα στο πιάτο

    • 🧂 Περιορισμός αλατιού – η υπέρταση συχνά συνυπάρχει

    • 💧 Ενυδάτωση: 1.5–2 λίτρα νερό την ημέρα

    • 🧾 Καταγραφή γευμάτων βοηθά στην παρακολούθηση

    📊 Γλυκαιμικός Δείκτης: Χρήσιμος Οδηγός

    ΤρόφιμοΓλυκαιμικός Δείκτης (GI)Κατηγορία
    Μήλο38Χαμηλός
    Λευκό ψωμί75Υψηλός
    Μακαρόνια ολικής40–50Μέτριος
    Ρύζι μπασμάτι58Μέτριος
    Πατάτα φούρνου85Υψηλός
    Όσπρια (φακές)32Χαμηλός

    🏃‍♀️ Τρόπος Ζωής

    • 🚶‍♂️ Άσκηση 150 λεπτά/εβδομάδα

    • 😴 Καλός ύπνος

    • 📉 Έλεγχος βάρους

    • 🧘‍♂️ Διαχείριση stress

    💊 Φαρμακευτική Αγωγή για Σάκχαρο

    ΚατηγορίαΦάρμακοΔράση
    💉 Ινσουλίνεςταχείας, βασικής δράσηςΧορηγούνται κυρίως σε τύπου 1
    💊 BiguanidesMetforminΜείωση ηπατικής γλυκόζης
    💊 DPP-4 αναστολείςSitagliptin, VildagliptinΡύθμιση ινκρετινών
    💊 SGLT2 αναστολείςEmpagliflozinΑπέκκριση γλυκόζης από τα ούρα
    💊 GLP-1 αγωνιστέςLiraglutideΚαταστολή όρεξης, απώλεια βάρους

    ✅ Η επιλογή γίνεται εξατομικευμένα ανάλογα με τύπο διαβήτη, ηλικία, συνοσηρότητες.

    💊 Εμπορικά Ονόματα Φαρμάκων για το Σάκχαρο

    Τα φάρμακα για τη ρύθμιση του σακχάρου χρησιμοποιούνται κυρίως στον διαβήτη τύπου 2, αλλά και σε περιπτώσεις διαβήτη κύησης ή τύπου 1 (με ινσουλίνη). Παρακάτω παρουσιάζονται οι κύριες φαρμακολογικές κατηγορίες με τα συχνότερα εμπορικά ονόματα στην Ελλάδα και ΕΕ.

    🧬 Διγουανίδια

    Δραστική ουσίαΕμπορικά ονόματα
    MetforminGlucophage®, Glucophage XR®, Gluformin®, Siofor®, Metforal®, Merckformin®

    🔬 DPP-4 Αναστολείς

    Δραστική ουσίαΕμπορικά ονόματα
    SitagliptinJanuvia®, Ristfor® (με μετφορμίνη)
    VildagliptinGalvus®, Galvumet®
    SaxagliptinOnglyza®
    LinagliptinTrajenta®, Jentadueto® (με metformin)

    🚽 SGLT2 Αναστολείς

    Δραστική ουσίαΕμπορικά ονόματα
    DapagliflozinForxiga®, Xigduo® (με metformin)
    EmpagliflozinJardiance®, Synjardy®
    CanagliflozinInvokana®
    ErtugliflozinSteglatro®, Segluromet®

    🧪 GLP-1 Αγωνιστές

    Δραστική ουσίαΕμπορικά ονόματα
    LiraglutideSaxenda® (παχυσαρκία), Victoza® (διαβήτης)
    SemaglutideOzempic®, Wegovy®
    DulaglutideTrulicity®
    ExenatideByetta®, Bydureon®

    💉 Ινσουλίνες

    ΤύποςΠαραδείγματα
    Ταχείας δράσηςHumalog®, NovoRapid®, Apidra®
    Βασική (μακράς δράσης)Lantus®, Toujeo®, Levemir®, Tresiba®
    ΜίγματαHumalog Mix®, NovoMix®, Insuman Comb®

    🔄 Άλλες κατηγορίες

    ΚατηγορίαΕμπορικά ονόματα
    SulfonylureasAmaryl® (glimepiride), Diamicron® (gliclazide), Glurenorm®
    ThiazolidinedionesActos® (pioglitazone)
    GlinidesNovonorm® (repaglinide)

    ⚠️ Σημείωση: Η χρήση των φαρμάκων γίνεται πάντα με ιατρική συνταγή και εξατομικευμένη αξιολόγηση. Πολλά σκευάσματα κυκλοφορούν σε συνδυασμούς με μετφορμίνη ή άλλα αντιδιαβητικά.

    ❓ Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

    📍 Ποιο είναι το φυσιολογικό σάκχαρο νηστείας;

    Φυσιολογική τιμή είναι κάτω από 100 mg/dL. Από 100 έως 125 mg/dL θεωρείται προδιαβήτης, ενώ ≥126 mg/dL υποδηλώνει πιθανό σακχαρώδη διαβήτη (χρειάζεται επιβεβαίωση).

    🧪 Τι είναι το HbA1c και πότε γίνεται;

    Είναι η γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη που δείχνει το μέσο όρο του σακχάρου των τελευταίων 3 μηνών. Χρησιμοποιείται για τη διάγνωση και παρακολούθηση του διαβήτη.

    🍽️ Ποια διατροφή βοηθά στη ρύθμιση του σακχάρου;

    Μια διατροφή με φυτικές ίνες, ολικής άλεσης δημητριακά, λαχανικά, καλά λιπαρά (π.χ. ελαιόλαδο) και ελεγχόμενη πρόσληψη υδατανθράκων είναι ιδανική για τη ρύθμιση της γλυκόζης.

    🤰 Τι σημαίνει διαβήτης κύησης και πώς ελέγχεται;

    Είναι η υπεργλυκαιμία που εμφανίζεται κατά την εγκυμοσύνη. Διαγιγνώσκεται με την καμπύλη γλυκόζης (OGTT) και απαιτεί ειδική διατροφή ή/και ινσουλίνη.

    🧒 Μπορεί ένα παιδί να έχει διαβήτη;

    Ναι, κυρίως τύπου 1. Τα παιδιά χρειάζονται εντατικό έλεγχο και παρακολούθηση από παιδοενδοκρινολόγο. Σε παχύσαρκα παιδιά μπορεί να εμφανιστεί και τύπου 2.

    💊 Ποια φάρμακα χρησιμοποιούνται για το σάκχαρο;

    Χρησιμοποιούνται ινσουλίνες, μετφορμίνη, GLP-1 αγωνιστές, SGLT2 αναστολείς και άλλα αντιδιαβητικά, ανάλογα με τον τύπο διαβήτη και τις ανάγκες του ασθενούς.

    📉 Τι να κάνω σε υπογλυκαιμία;

    Κατανάλωσε 15g απλών υδατανθράκων (π.χ. 1/2 ποτήρι χυμό), επανέλεγξε μετά από 15 λεπτά και επανάλαβε αν χρειάζεται. Αν επιμένει → γλυκαγόνη ή ιατρική βοήθεια.

    📚 Βιβλιογραφία

    1. American Diabetes Association. Standards of Medical Care in Diabetes – 2024. Diabetes Care. 2024;47(Suppl 1):S1–S350.

    2. World Health Organization (WHO). Classification of diabetes mellitus 2019. Geneva: World Health Organization; 2019.

    3. International Diabetes Federation. IDF Diabetes Atlas, 10th edition. Brussels, Belgium: IDF; 2021.

    4. National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Type 2 diabetes in adults: management (NG28). Published: 2 December 2015. Last updated: 9 June 2022.

    5. World Health Organization (WHO). Diagnostic criteria and classification of hyperglycaemia first detected in pregnancy. Geneva: WHO; 2013.

    6. Nathan DM, et al. Translating the A1C assay into estimated average glucose values. Diabetes Care. 2008;31(8):1473–1478.

    7. Beck RW, et al. The Fallacy of Average: How Using HbA1c Alone to Assess Glycemic Control Can Be Misleading. Diabetes Care. 2019;42(5):979–981.

    8. Ελληνική Διαβητολογική Εταιρεία. Κατευθυντήριες οδηγίες για τη διάγνωση και διαχείριση του σακχαρώδη διαβήτη. Αθήνα, 2022.

    9. Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης – Ιατρική Σχολή. Διαβήτης και Μεταβολικά Νοσήματα, Εκδόσεις 2021.

    10. The Endocrine Society. Hormonal Regulation of Glucose Homeostasis. Endocrine Reviews. 2022;43(3):403–432.

CONTINUE READING
Λεπτινη.jpg
Παντελής Αναγνωστόπουλος
04/Jun/2025
Εξετάσεις Αίματος

Λεπτίνη: Η Ορμόνη του Κορεσμού και της Ενεργειακής Ισορροπίας

🔬 Τι Είναι η Λεπτίνη;

Η λεπτίνη είναι μια ορμόνη-πεπτίδιο που εκκρίνεται κυρίως από τα λιποκύτταρα και δρα στον υποθάλαμο του εγκεφάλου. Σκοπός της είναι η ρύθμιση της ενεργειακής ομοιόστασης:

  • ✅ Αναστέλλει την πείνα

  • 🔄 Ρυθμίζει την κατανάλωση ενέργειας

  • 📉 Μειώνει την πρόσληψη τροφής όταν τα αποθέματα λίπους είναι επαρκή

Πρόκειται για έναν ομοιοστατικό βιοδείκτη: όσο περισσότερα τα αποθέματα λίπους, τόσο περισσότερη λεπτίνη εκκρίνεται.

🧪 Ιστορικό: Το ob/ob ποντίκι και η ανακάλυψη

Η λεπτίνη ανακαλύφθηκε το 1994 από τον Jeffrey Friedman (Rockefeller University) και η ανακάλυψή της βασίστηκε σε ένα σπάνιο γενετικό μοντέλο παχύσαρκου ποντικιού (ob/ob) που στερούνταν το γονίδιο Lep (leptin gene).

  • Ποντίκια χωρίς λειτουργική λεπτίνη: υπερφαγία, υπογονιμότητα, μειωμένος μεταβολισμός

  • Ένεση εξωγενούς λεπτίνης: φυσιολογική όρεξη και βάρος

🧠 Πώς Δρα η Λεπτίνη – Υποθαλαμικός Μηχανισμός

Η λεπτίνη διαπερνά τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό και δρα σε συγκεκριμένους υποδοχείς στον υποθάλαμο:

📍 Κύρια υποθαλαμικά κέντρα:

  • Nucleus arcuatus (ARC) – κύριος υποδοχέας

  • Ενεργοποιεί τα POMC/CART νευρώνια → καταστολή όρεξης

  • Αναστέλλει τα NPY/AgRP νευρώνια → μείωση της όρεξης

⚠️ Αντοχή στη Λεπτίνη (Leptin Resistance)

Σε πολλά παχύσαρκα άτομα, τα επίπεδα λεπτίνης στο αίμα είναι υψηλά, αλλά δεν υπάρχει καταστολή της όρεξης.

Αυτό ονομάζεται λεπτινοαντοχή και οφείλεται σε:

  • ❌ Διαταραχή μεταφοράς της λεπτίνης στον εγκέφαλο

  • ❌ Μειωμένη έκφραση υποδοχέων

  • ❌ Ενδοκυττάρια αντίσταση μέσω SOCS3, PTP1B

  • ⚠️ Φλεγμονή και ενδοκυττάριο stress

📉 Το αποτέλεσμα: η λεπτίνη δεν μπορεί να αναστείλει την όρεξη, παρά τα αυξημένα επίπεδά της.

🍽️ Λεπτίνη και Διατροφή

✅ Αυξάνεται με:

  • Υψηλά αποθέματα λίπους

  • Υψηλή ινσουλίνη

  • Οιστρογόνα

❌ Μειώνεται με:

  • Νηστεία, περιορισμό θερμίδων

  • Χαμηλά λιπώδη αποθέματα

  • Υψηλή φυσική δραστηριότητα (σε υπερπροπόνηση)

🔄 Σχέση με Άλλες Ορμόνες

ΟρμόνηΔράσηΣχέση με λεπτίνη
ΙνσουλίνηΑναβολική, προώθηση λιπογένεσηςΑυξάνει τη λεπτίνη
ΓκρελίνηΔιεγείρει την πείναΑνταγωνιστική της λεπτίνης
POMC (προ-οπιομελανοκορτίνη)Αναστέλλει την όρεξηΕνεργοποιείται από λεπτίνη
ΚορτιζόληΚαταβολική, αυξάνει αποθήκευση λίπουςΑυξάνει αντοχή στη λεπτίνη

🤰 Λεπτίνη και Εγκυμοσύνη

Κατά την εγκυμοσύνη, η λεπτίνη παίζει πολυδιάστατο ρόλο:

  • 📈 Αυξάνεται φυσιολογικά λόγω λιπογόνου κατάστασης και παραγωγής από τον πλακούντα

  • 🧠 Δρα στον υποθάλαμο για τη ρύθμιση της ενεργειακής ισορροπίας της μητέρας

  • 🧬 Εμπλέκεται στην εμβρυϊκή ανάπτυξη, την πλακουντιακή αγγειογένεση και την πρόκληση τοκετού

⚠️ Παθολογικές καταστάσεις

ΚατάστασηΕπίπεδα λεπτίνηςΣχόλιο
ΠροεκλαμψίαΥψηλάΠιθανή σύνδεση με αγγειακή δυσλειτουργία
Σακχαρώδης διαβήτης κύησηςΑυξημέναΣυνδέεται με ινσουλινοαντίσταση
Ενδομήτρια καθυστέρηση ανάπτυξης (IUGR)ΜειωμέναΑνεπαρκής μεταφορά ενέργειας στο έμβρυο

🧪 Εξέταση Λεπτίνης στο Αίμα: Τι Δείχνει και Πότε Γίνεται

Η μέτρηση λεπτίνης στον ορό είναι ειδική αιματολογική εξέταση που χρησιμοποιείται κυρίως για ορμονική και μεταβολική διερεύνηση, όχι ως ρουτίνα.

🔬 Πώς γίνεται η εξέταση;

  • Απλή αιμοληψία

  • Συνήθως πρωινή, νηστική

  • Μέτρηση με ανοσοενζυμικές μεθόδους (ELISA, RIA)

📋 Τιμές αναφοράς (γενικές):

ΦύλοΤιμή (ng/mL)
Άνδρες1–9
Γυναίκες4–25
Παχύσαρκα άτομα>30–40
Νηστεία<3

⚠️ Οι τιμές δεν αξιολογούνται απόλυτα – εξαρτώνται από το σωματικό λίπος, την ινσουλίνη και τη γενετική βάση.

  • 📌 Πότε ενδείκνυται;

    • Υποψία γενετικής ανεπάρκειας λεπτίνης (π.χ. υποψία για ob/ob σύνδρομο)

    • Διερεύνηση ορμονικής παχυσαρκίας

    • Υπογονιμότητα σε γυναίκες με αμηνόρροια ή χαμηλό BMI

    • Σπάνιες λιποδυστροφίες (γενετικές ή επίκτητες)

    • Κλινικές μελέτες/ερευνητικά πρωτόκολλα

    • Διαφορική διάγνωση μεταξύ λειτουργικής και οργανικής υποθαλαμικής διαταραχής

      🧠 Τι σημαίνει αν έχω υψηλή ή χαμηλή λεπτίνη;

      ΤιμήΕρμηνεία
      ΥψηλήΠαχυσαρκία, αντοχή στη λεπτίνη, υπερινσουλιναιμία
      ΧαμηλήΝηστεία, υπερβολική άσκηση, ανορεξία, γενετική ανεπάρκεια λεπτίνης, λιποδυστροφία

    📌 Σημαντικές επισημάνσεις

    • Η εξέταση δεν αποτελεί διαγνωστικό κριτήριο για την παχυσαρκία.

    • Αξιολογείται μόνο σε ειδικό ενδοκρινολογικό πλαίσιο.

    • Μπορεί να συμπληρώνει άλλες εξετάσεις: ινσουλίνη, TSH, κορτιζόλη, λιπομέτρηση.

💊 Θεραπευτικές Εφαρμογές – Πού Βρισκόμαστε;

Παρά την ισχυρή θεωρητική βάση, η χορήγηση λεπτίνης δεν έχει γενική εφαρμογή σε παχύσαρκα άτομα, λόγω:

  • ❌ Λεπτίνη ήδη αυξημένη → αντοχή

  • ⚠️ Περιορισμένα οφέλη σε leptin-resistant οργανισμό

✅ Όμως:

  • Χορηγείται σε σπάνιες περιπτώσεις γενετικής ανεπάρκειας λεπτίνης (metreleptin – εγκεκριμένο φάρμακο)

  • Εξετάζεται η συνδυαστική θεραπεία με άλλες ορμόνες (π.χ. αδιπονεκτίνη, amylin, GLP-1) για άρση της αντοχής

  • Μελετάται ο ρόλος της στην υπογονιμότητα, ειδικά σε γυναίκες με λειτουργική αμηνόρροια λόγω χαμηλής λεπτίνης

❓ Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

🧬 Τι είναι η λεπτίνη;

Η λεπτίνη είναι μια ορμόνη που παράγεται από τα λιποκύτταρα και ρυθμίζει την όρεξη και τον μεταβολισμό μέσω του υποθαλάμου. Όταν υπάρχουν επαρκή ενεργειακά αποθέματα, η λεπτίνη αυξάνεται και αναστέλλει την πείνα.

⚠️ Τι σημαίνει αντοχή στη λεπτίνη (leptin resistance);

Είναι η κατάσταση κατά την οποία, παρότι η λεπτίνη είναι αυξημένη, ο εγκέφαλος δεν ανταποκρίνεται. Το άτομο συνεχίζει να πεινά και να αποθηκεύει ενέργεια, οδηγώντας σε παχυσαρκία.

🩺 Γιατί μερικοί άνθρωποι έχουν χαμηλή λεπτίνη;

Η χαμηλή λεπτίνη παρατηρείται σε άτομα με πολύ χαμηλό σωματικό λίπος, σε ανορεξία, υπερβολική άσκηση ή σε σπάνια γενετικά σύνδρομα. Μπορεί να επηρεάσει την υπογονιμότητα.

💊 Υπάρχουν φάρμακα με λεπτίνη;

Ναι, το metreleptin (ανασυνδυασμένη λεπτίνη) χρησιμοποιείται σε σπάνια σύνδρομα γενετικής έλλειψης λεπτίνης και σε λιποδυστροφίες. Δεν είναι ευρέως διαθέσιμο για παχυσαρκία.

🤰 Τι ρόλο έχει η λεπτίνη στην εγκυμοσύνη;

Συμμετέχει στη ρύθμιση της όρεξης της εγκύου, στην πλακουντιακή λειτουργία και στην ανάπτυξη του εμβρύου. Τα επίπεδά της αυξάνονται φυσιολογικά κατά την κύηση.

📉 Μπορώ να ρυθμίσω τα επίπεδα λεπτίνης μου;

Έμμεσα, ναι. Υγιεινή διατροφή, απώλεια βάρους, άσκηση και ύπνος επηρεάζουν τη λεπτίνη και την ευαισθησία του οργανισμού σ’ αυτήν.

🔬 Είναι χρήσιμη η μέτρηση λεπτίνης στον ορό;

Ναι, κυρίως σε ερευνητικό ή εξειδικευμένο ιατρικό πλαίσιο, π.χ. σε υπογονιμότητα, ενδοκρινολογική διερεύνηση, ή σπάνια σύνδρομα λιποδυστροφίας.

📚 Βιβλιογραφία

  1. Friedman JM. Leptin and the regulation of body weight. Keio J Med. 2011;60(1):1-9.

  2. Zhang Y, Proenca R, Maffei M, Barone M, Leopold L, Friedman JM. Positional cloning of the mouse obese gene and its human homologue. Nature. 1994;372(6505):425–432.

  3. Myers MG, Cowley MA, Münzberg H. Mechanisms of leptin action and leptin resistance. Annu Rev Physiol. 2008;70:537–556.

  4. Frühbeck G, Catalán V, Rodríguez A, Gómez-Ambrosi J. Adiponectin-leptin ratio: a promising index to estimate adipose tissue dysfunction. Relation with obesity-associated cardiometabolic risk. Adipocyte. 2018;7(1):57–62.

  5. Mantzoros CS. Role of leptin in reproduction. Ann N Y Acad Sci. 2000;900:174–183.

  6. Considine RV, et al. Serum immunoreactive-leptin concentrations in normal-weight and obese humans. N Engl J Med. 1996;334(5):292–295.

  7. Caro JF, Kolaczynski JW, Nyce MR, et al. Decreased cerebrospinal-fluid/serum leptin ratio in obesity: a possible mechanism for leptin resistance. Lancet. 1996;348(9021):159–161.

  8. Ahima RS, Flier JS. Leptin. Annu Rev Physiol. 2000;62:413–437.

  9. Kelesidis T, Kelesidis I, Chou S, Mantzoros CS. Narrative review: the role of leptin in human physiology: emerging clinical applications. Ann Intern Med. 2010;152(2):93–100.

  10. Sahu A. Leptin signaling in the hypothalamus: emphasis on energy homeostasis and leptin resistance. Front Neuroendocrinol. 2003;24(4):225–253.

CONTINUE READING
Παχυσαρκία-1200x800.jpg
Παντελής Αναγνωστόπουλος
04/Jun/2025
Οδηγοί Ασθενών

Παχυσαρκία: Η Σύγχρονη Πανδημία – Αίτια, Επιπτώσεις και Θεραπευτικές Παρεμβάσεις

⚖️ Τι Είναι η Παχυσαρκία;

Η παχυσαρκία είναι μια χρόνια, πολυπαραγοντική νόσος που χαρακτηρίζεται από υπερβολική συσσώρευση λίπους στο σώμα και σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο για πολυάριθμα νοσήματα.

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (WHO), η παχυσαρκία έχει χαρακτηριστεί πανδημία του 21ου αιώνα.

🌍 Επιδημιολογία και Παγκόσμια Στατιστικά

  • 🔺 13% των ενηλίκων παγκοσμίως είναι παχύσαρκοι (WHO, 2022)

  • 🔺 Στην Ευρώπη, >59% είναι υπέρβαροι, και >23% παχύσαρκοι

  • 👶 Το 20% των παιδιών 5–19 ετών στην Ελλάδα είναι παχύσαρκα

  • 👨‍⚕️ Η παχυσαρκία ευθύνεται για >2.8 εκατ. θανάτους ετησίως

🧠 Παράγοντες και Αίτια Παχυσαρκίας

🔬 Γενετικοί Παράγοντες

  • Μονογονιδιακά σύνδρομα (π.χ. Prader-Willi)

  • Πολυγονιδιακή προδιάθεση (FTO gene)

🧠 Νευροορμονικοί και Βιολογικοί Παράγοντες

  • Λεπτίνη – αντοχή στη λεπτίνη και διαταραχή κορεσμού

  • Γκρελίνη – αυξημένα επίπεδα σε μερικούς ασθενείς

  • Νευροδιαβιβαστές: ντοπαμίνη, σεροτονίνη

🍕 Διατροφικοί Παράγοντες

  • Ενεργειακή πρόσληψη > ενεργειακή δαπάνη

  • Υψηλή κατανάλωση επεξεργασμένων τροφών

  • Ποτά με ζάχαρη (αναψυκτικά, έτοιμοι καφέδες)

🛋️ Έλλειψη Άσκησης

  • Καθιστική ζωή, δουλειά γραφείου

  • Έλλειψη φυσικής δραστηριότητας παιδιών

😥 Ψυχολογικοί και Κοινωνικοί Παράγοντες

  • Χρόνιο στρες

  • Κατάθλιψη

  • Συναισθηματική υπερφαγία

  • Χαμηλό κοινωνικοοικονομικό επίπεδο

🧬 Τύποι Παχυσαρκίας

ΤύποςΠεριγραφή
🍩 Περιφερική (γυναικείου τύπου)Λίπος σε γλουτούς, μηρούς
🍔 Κεντρική (ανδρικού τύπου)Λίπος στην κοιλιά – υψηλός καρδιαγγειακός κίνδυνος
⚠️ Σαρκοπενική παχυσαρκίαΠαχυσαρκία με μειωμένη μυϊκή μάζα
⚠️ Μεταβολικά υγιής παχυσαρκίαΧωρίς μεταβολικό σύνδρομο – αμφιλεγόμενο

📏 Διαγνωστικά Κριτήρια Παχυσαρκίας

📌 Δείκτης Μάζας Σώματος (BMI)

BMIΚατάσταση
< 18.5Ελλιποβαρής
18.5–24.9Φυσιολογικός
25–29.9Υπέρβαρος
30–34.9Παχυσαρκία 1ου βαθμού
35–39.9Παχυσαρκία 2ου βαθμού
≥ 40Νοσογόνος παχυσαρκία

📐 Άλλες Μέθοδοι:

  • Λιπομέτρηση με βιοηλεκτρική εμπέδηση (BIA)

  • Μέτρηση περιφέρειας μέσης (>102 cm άνδρες, >88 cm γυναίκες)

  • WHR: Αναλογία μέσης/γοφών

🫀 Παχυσαρκία και Χρόνιες Παθήσεις

Η παχυσαρκία είναι συσχετισμένη με αυξημένο κίνδυνο για πολυάριθμες σοβαρές χρόνιες νόσους, τόσο σωματικές όσο και ψυχικές.

💓 Καρδιαγγειακές Παθήσεις

  • Υπέρταση (arterial hypertension)

  • Στεφανιαία νόσος

  • Καρδιακή ανεπάρκεια

  • Αρρυθμίες (π.χ. κολπική μαρμαρυγή)

Το λίπος στην κοιλιακή χώρα αυξάνει τα επίπεδα φλεγμονής και επηρεάζει δυσμενώς την αγγειακή λειτουργία.

🧪 Μεταβολικό Σύνδρομο & Διαβήτης

  • Αντίσταση στην ινσουλίνη

  • Σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2

  • Διαταραχές λιπιδίων (υψηλά τριγλυκερίδια, χαμηλή HDL)

🧠 Νευρολογικές Παθήσεις

  • Αυξημένος κίνδυνος εγκεφαλικού

  • Σύνδεση με άνοια (μέσω ινσουλινοαντίστασης στον εγκέφαλο)

🫁 Αναπνευστικό

  • Αποφρακτική υπνική άπνοια

  • Υποαερισμός παχύσαρκων (Obesity Hypoventilation Syndrome)

⚠️ Ογκολογία

Η παχυσαρκία αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης πολλών καρκίνων:

Τύπος ΚαρκίνουΣυσχέτιση με Παχυσαρκία
Καρκίνος παχέος εντέρου✅ τεκμηριωμένος
Καρκίνος μαστού (μετά την εμμηνόπαυση)✅
Καρκίνος ενδομητρίου✅
Καρκίνος ήπατος, νεφρών, χοληδόχου✅
Καρκίνος προστάτη⚠️ πιθανή

🤰 Παχυσαρκία στην Εγκυμοσύνη

Η παχυσαρκία επηρεάζει αρνητικά τη γονιμότητα, την κύηση και τον τοκετό.

🚼 Επιπτώσεις:

  • 📈 Αυξημένος κίνδυνος διαβήτη κύησης

  • ⛔ Υπέρταση & προεκλαμψία

  • 🚨 Αυξημένος κίνδυνος καισαρικής τομής

  • 🧬 Συγγενείς ανωμαλίες στο έμβρυο

  • ⏳ Επιπλοκές στην ανάνηψη του νεογνού

🧒 Παιδική & Εφηβική Παχυσαρκία

Η Ελλάδα είναι 1η στην Ευρώπη σε παιδική παχυσαρκία.
1 στα 5 παιδιά 5–17 ετών είναι παχύσαρκο.

⚠️ Αίτια

  • Κακή διατροφή: πολλά επεξεργασμένα τρόφιμα

  • Έλλειψη άσκησης και υπερβολική χρήση οθονών

  • Ψυχολογική υπερφαγία

  • Ελλιπής ύπνος

🧪 Επιπλοκές

  • Πρόωρος διαβήτης τύπου 2

  • Αυξημένη αρτηριακή πίεση

  • Πρώιμη εφηβεία

  • Σχολική απομόνωση, bullying

  • Χαμηλή αυτοεκτίμηση

🧠 Αντιμετώπιση

  • Συμμετοχή όλης της οικογένειας

  • Διατροφική εκπαίδευση

  • Ψυχολογική υποστήριξη

  • Μακροχρόνια παρακολούθηση

🧠 Ψυχολογία & Παχυσαρκία

Η παχυσαρκία σχετίζεται με:

  • 🔻 Μείωση αυτοεκτίμησης

  • 😞 Κατάθλιψη

  • 😰 Άγχος

  • 🚪 Κοινωνικό αποκλεισμό

  • 📉 Δυσκολία στη δημιουργία σχέσεων ή ένταξη στο σχολικό / εργασιακό περιβάλλον

Το 30–40% των παχύσαρκων ατόμων παρουσιάζει συναισθηματική υπερφαγία (binge eating disorder).

🥦 Διατροφή, Άσκηση και Συμπεριφορική Θεραπεία

Η πρώτη γραμμή θεραπείας παραμένει μη φαρμακευτική:

🍽️ Διατροφή

  • 🔹 Μείωση πρόσληψης θερμίδων (500–1000 kcal/ημέρα)

  • 🥗 Μεσογειακή διατροφή

  • 🧂 Έλεγχος προσλαμβανόμενων σακχάρων & αλατιού

  • 📏 Καταγραφή γευμάτων – food diary

🏃‍♂️ Άσκηση

  • 🚶‍♂️ 150–300 λεπτά/εβδομάδα μέτριας έντασης

  • 🏋️ Συνδυασμός αερόβιας & αναερόβιας

  • 📉 Βοηθά όχι μόνο στην απώλεια, αλλά και στη συντήρηση του βάρους

🧠 Συμπεριφορική Θεραπεία

  • CBT (γνωσιακή-συμπεριφορική ψυχοθεραπεία)

  • Εκπαίδευση για αναγνώριση πείνας/κορεσμού

  • Αποφυγή «επιβλαβών ερεθισμάτων» (π.χ. φαγητό μπροστά σε TV)

    💊 Φαρμακευτική Αντιμετώπιση της Παχυσαρκίας

    Η φαρμακευτική αγωγή ενδείκνυται όταν:

    • 📉 Η δίαιτα και η άσκηση δεν επαρκούν μετά από 6 μήνες παρέμβασης

    • 📏 BMI ≥ 30 ή ≥ 27 με συννοσηρότητα (π.χ. υπέρταση, διαβήτης)

    📋 Εγκεκριμένα Φάρμακα (Ελλάδα/ΕΕ)

    ΦαρμακοΜηχανισμόςΜέση απώλεια βάρουςΕνδείξεις
    OrlistatΑναστολή λιπάσης → λιγότερη απορρόφηση λίπους~3–5%BMI ≥ 30
    Liraglutide (Saxenda)GLP-1 αγωνιστής – μείωση όρεξης5–10%BMI ≥ 30 ή ≥ 27 + ΣΔ
    Semaglutide (Wegovy)GLP-1RA (1 φορά/εβδ.)10–15%Νεότερο, υψηλής αποτελεσματικότητας
    Naltrexone/Bupropion (Mysimba)Διπλή δράση σε όρεξη/επιβράβευση5–8%BMI ≥ 30

    ⚠️ Όλα τα φάρμακα πρέπει να συνοδεύονται από αλλαγή τρόπου ζωής και ιατρική παρακολούθηση.

    🚫 Πότε διακόπτεται η αγωγή;

    Αν μετά από 12 εβδομάδες η απώλεια βάρους είναι <5%, η θεραπεία θεωρείται αναποτελεσματική.

    🩹 Βαριατρική Χειρουργική (Χειρουργική Παχυσαρκίας)

    Ενδείκνυται όταν:

    • BMI ≥ 40 ή ≥ 35 με σοβαρές επιπλοκές

    • Αποτυχία συντηρητικών μεθόδων

    • Ψυχολογική και σωματική καταλληλότητα για επέμβαση

    🔪 Τύποι επεμβάσεων

    ΕπέμβασηΠεριγραφήΜέση Απώλεια Βάρους
    Sleeve GastrectomyΑφαίρεση μεγάλου μέρους του στομάχου50–60% του υπερβάλλοντος βάρους
    Gastric Bypass (RYGB)Μείωση στομάχου + παράκαμψη εντέρου60–70%
    Mini Gastric BypassΑπλούστερη εκδοχή του RYGBΑντίστοιχη απώλεια
    Adjustable Gastric BandΠεριορισμός με δακτύλιο – όχι πλέον δημοφιλής<50%

    🎯 Πλεονεκτήματα

    • 📉 Μεγάλη απώλεια βάρους

    • 📈 Αντιστροφή ΣΔ τύπου 2

    • 🛡️ Μείωση καρδιαγγειακού κινδύνου

    • 💊 Απαλλαγή από φάρμακα για υπέρταση, υπερλιπιδαιμία κ.ά.

    ⚠️ Επιπλοκές

    • Διατροφικές ελλείψεις (σίδηρος, B12, ασβέστιο)

    • Χειρουργικές επιπλοκές (διαρροές, απόφραξη)

    • Dumping syndrome (ταχεία γαστρική κένωση)

    🛡️ Πρόληψη Παχυσαρκίας

    Η πρόληψη είναι το πιο αποτελεσματικό “φάρμακο”:

    🧒 Στα Παιδιά:

    • Υγιεινό πρωινό

    • Περιορισμός χρόνου μπροστά σε οθόνες

    • Ενεργός τρόπος ζωής – περπάτημα, αθλητισμός

    • Σχολική αγωγή υγείας

    👨‍👩‍👧‍👦 Στους Ενήλικες:

    • Τακτική παρακολούθηση βάρους

    • Διατροφική εκπαίδευση

    • Στήριξη από επαγγελματίες υγείας

    • Παρέμβαση στο εργασιακό και κοινωνικό περιβάλλον

    • ❓ Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

📏 Πώς υπολογίζεται ο Δείκτης Μάζας Σώματος (BMI);

Ο BMI υπολογίζεται διαιρώντας το βάρος (kg) με το τετράγωνο του ύψους (m²). Τιμή ≥30 υποδηλώνει παχυσαρκία. Παράδειγμα: 85 kg και 1.65 m → BMI = 31.2

⚠️ Η παχυσαρκία είναι νόσος ή απλώς αισθητικό θέμα;

Η παχυσαρκία είναι αναγνωρισμένη από τον ΠΟΥ και τις ιατρικές κοινότητες ως χρόνια νόσος, με πολυπαραγοντική αιτιολογία και αυξημένο καρδιομεταβολικό κίνδυνο.

🍽️ Μπορεί να θεραπευτεί η παχυσαρκία μόνο με διατροφή;

Σε πρώιμα στάδια, ναι. Όμως σε μετρίως έως σοβαρά παχύσαρκα άτομα, απαιτείται πολυπαραγοντική προσέγγιση: διατροφή, άσκηση, ψυχολογική στήριξη, φάρμακα ή χειρουργείο.

💊 Είναι ασφαλή τα φάρμακα κατά της παχυσαρκίας;

Τα εγκεκριμένα φάρμακα (π.χ. liraglutide, semaglutide, orlistat) είναι γενικά ασφαλή υπό ιατρική παρακολούθηση. Παρενέργειες υπάρχουν και πρέπει να αξιολογούνται.

🔪 Πότε χρειάζεται χειρουργική επέμβαση;

Όταν το BMI ≥40 ή ≥35 με σοβαρές επιπλοκές και όταν έχουν αποτύχει οι συντηρητικές θεραπείες. Η βαριατρική χειρουργική μειώνει τη νοσηρότητα και τη θνησιμότητα.

🤰 Η παχυσαρκία επηρεάζει την εγκυμοσύνη;

Ναι. Αυξάνει τον κίνδυνο για διαβήτη κύησης, προεκλαμψία, καισαρική τομή και επιπλοκές στο νεογνό. Ιδανικά, επιδιώκεται μείωση βάρους πριν τη σύλληψη.

🧒 Πώς αντιμετωπίζεται η παιδική παχυσαρκία;

Μέσω οικογενειακής συμμετοχής, σχολικής αγωγής υγείας, περιορισμού οθονών, αυξημένης φυσικής δραστηριότητας και συνεργασίας με παιδοενδοκρινολόγους και διαιτολόγους.

📉 Τι σημαίνει αποτυχία στη θεραπεία της παχυσαρκίας;

Αν η απώλεια βάρους είναι <5% μετά από 6–12 μήνες με φαρμακοθεραπεία ή διατροφή, τότε επαναξιολογείται η στρατηγική. Ίσως χρειαστεί αλλαγή αγωγής ή χειρουργική λύση.

📚 Βιβλιογραφία

  1. World Health Organization (WHO). Obesity and overweight: Fact sheet. 2024.

  2. Bray GA, Kim KK, Wilding JPH. Obesity: a chronic relapsing progressive disease process. A position statement of the World Obesity Federation. Obes Rev. 2017.

  3. American Association of Clinical Endocrinologists (AACE) and American College of Endocrinology (ACE). Obesity Clinical Practice Guidelines. Endocr Pract. 2020.

  4. Garvey WT, Mechanick JI, et al. Pharmacological treatment of obesity: evidence and recommendations. J Clin Endocrinol Metab. 2016.

  5. Wilding JPH, Batterham RL, et al. Once-Weekly Semaglutide in Adults with Overweight or Obesity. N Engl J Med. 2021;384:989-1002.

  6. Sjöström L. Review of the key results from the Swedish Obese Subjects (SOS) trial – a prospective controlled intervention study of bariatric surgery. J Intern Med. 2013.

  7. International Obesity Task Force (IOTF). Obesity in children and adolescents worldwide.

  8. NICE Guidelines NG7. Weight management: lifestyle services for overweight or obese children and young people. 2015.

  9. Jensen MD, et al. 2013 AHA/ACC/TOS Guideline for the Management of Overweight and Obesity in Adults. J Am Coll Cardiol. 2014.

CONTINUE READING

Newer Posts

Το Εργαστήριό μας

Από το 2004 προσφέρουμε διαγνωστικές υπηρεσίες υψηλού επιπέδου με εξελιγμένο ιατρικό εξοπλισμό
και αφοσιωμένο προσωπικό. Δέσμευσή μας είναι η αξιοπιστία, η άμεση και ανθρώπινη φροντίδα σε κάθε ασθενή.

Social Networks

Facebook
Twitter

Χρήσιμοι Σύνδεσμοι

Επικοινωνία

22310 66841
6972 860905
Έσλιν 19, Λαμία 35100
©2025 Παντελής Αναγνωστόπουλος. All rights reserved.

©2023 Παντελής Αναγνωστόπουλος. All rights reserved.

Μικροβιολογικό Λαμία
Powered by  GDPR Cookie Compliance
Privacy Overview

This website uses cookies so that we can provide you with the best user experience possible. Cookie information is stored in your browser and performs functions such as recognising you when you return to our website and helping our team to understand which sections of the website you find most interesting and useful.