1️⃣ Τι είναι ο Συστηματικός Ερυθηματώδης Λύκος (ΣΕΛ)

Ο Συστηματικός Ερυθηματώδης Λύκος (ΣΕΛ) είναι πολυσυστηματικό αυτοάνοσο νόσημα,
χαρακτηριζόμενο από παραγωγή αυτοαντισωμάτων και σχηματισμό ανοσοσυμπλεγμάτων,
τα οποία ενεργοποιούν το ανοσοποιητικό σύστημα και προκαλούν
χρόνια φλεγμονή και βλάβη σε πολλαπλά όργανα και ιστούς.

Η κλινική εικόνα του ΣΕΛ παρουσιάζει μεγάλη ετερογένεια,
με εκδηλώσεις που μπορεί να αφορούν το δέρμα, τις αρθρώσεις,
τους νεφρούς, το νευρικό σύστημα και το καρδιαγγειακό.
Η νόσος εξελίσσεται συνήθως με εναλλαγές
περιόδων ύφεσης και εξάρσεων (flare),
γεγονός που επηρεάζει άμεσα τη συνολική πρόγνωση.

• Η πορεία χαρακτηρίζεται από υφέσεις και εξάρσεις με μεταβαλλόμενη βαρύτητα.
• Η αγγειακή φλεγμονή και η ενεργοποίηση της πήξης συμβάλλουν
  στην αύξηση του θρομβωτικού κινδύνου.
• Σημαντικό ποσοστό ασθενών εμφανίζει
  θετικά αντιφωσφολιπιδικά αντισώματα (aPL),
  με διαφορετική κλινική σημασία ανά περίπτωση.

Η συνύπαρξη ΣΕΛ και aPL αποτελεί συχνό κλινικό εύρημα,
ωστόσο απαιτείται προσεκτική ερμηνεία,
καθώς δεν συνεπάγεται αυτόματα την παρουσία
Αντιφωσφολιπιδικού Συνδρόμου (APS).

2️⃣ Τι είναι τα αντιφωσφολιπιδικά αντισώματα (aPL)

Τα αντιφωσφολιπιδικά αντισώματα (aPL) είναι αυτοαντισώματα που στρέφονται
κατά φωσφολιπιδίων ή, συχνότερα, κατά πρωτεϊνών που συνδέονται με αυτά,
με κυριότερη τη β2-γλυκοπρωτεΐνη I (β2GPI).
Η σύνδεση αυτή μπορεί να επηρεάσει την ενδοθηλιακή λειτουργία,
τα αιμοπετάλια και τους μηχανισμούς της πήξης.

Στον γενικό πληθυσμό αλλά και ιδιαίτερα σε ασθενείς με ΣΕΛ,
η ανίχνευση aPL δεν είναι σπάνια.
Ωστόσο, η παρουσία τους από μόνη της
δεν συνεπάγεται απαραίτητα κλινική νόσο ή αυξημένο θρομβωτικό κίνδυνο.
Η κλινική σημασία εξαρτάται από τον τύπο,
την ισοτυπία (IgG ή IgM), το επίπεδο και την επιμονή τους στον χρόνο.

Τα τρία κλινικά σημαντικά αντιφωσφολιπιδικά αντισώματα που χρησιμοποιούνται
για τη διάγνωση και την εκτίμηση κινδύνου είναι:

• Αντικαρδιολιπινικά αντισώματα (aCL), συνήθως IgG και IgM.
• Αντισώματα έναντι β2-γλυκοπρωτεΐνης I (anti-β2GPI),
  τα οποία θεωρούνται πιο ειδικά για το APS.
• Lupus Anticoagulant (LA),
  που ανιχνεύεται με λειτουργικές δοκιμασίες πήξης.

Η συνδυασμένη παρουσία περισσότερων του ενός aPL
(ιδίως aCL + anti-β2GPI + LA, γνωστή ως τριπλή θετικότητα)
σχετίζεται με υψηλότερο κίνδυνο θρομβωτικών και μαιευτικών επιπλοκών
σε σύγκριση με μεμονωμένη ή χαμηλού τίτλου θετικότητα.

3️⃣ Συχνότητα & θρομβωτικός κίνδυνος στον ΣΕΛ

Στον Συστηματικό Ερυθηματώδη Λύκο, η ανίχνευση αντιφωσφολιπιδικών αντισωμάτων
είναι σχετικά συχνή.
Η παρουσία τους, ωστόσο, δεν έχει πάντα την ίδια κλινική βαρύτητα
και δεν συνεπάγεται αυτόματα αυξημένο θρομβωτικό κίνδυνο.

• Πολλές θετικότητες είναι παροδικές ή χαμηλού τίτλου,
  ιδιαίτερα σε περιόδους φλεγμονής ή έξαρσης της νόσου.
• Ο κίνδυνος θρόμβωσης αυξάνει κυρίως σε
  επίμονη IgG θετικότητα,
  επιβεβαιωμένη σε επαναληπτικό έλεγχο.
• Η παρουσία Lupus Anticoagulant
  ή τριπλής θετικότητας
  σχετίζεται με υψηλότερο και κλινικά σημαντικό κίνδυνο.

Ο θρομβωτικός κίνδυνος στον ΣΕΛ είναι αποτέλεσμα
πολυπαραγοντικής αλληλεπίδρασης
και δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τα aPL.
Παράγοντες που συμβάλλουν περιλαμβάνουν:

• Ενεργό νόσο (flare) σε σύγκριση με ύφεση.
• Νεφρίτιδα λύκου και παρουσία πρωτεϊνουρίας.
• Χρήση οιστρογόνων (αντισυλληπτικά ή ορμονική θεραπεία).
• Κάπνισμα, ακινησία, παχυσαρκία και υπέρταση.
• Συνύπαρξη άλλων καρδιαγγειακών παραγόντων κινδύνου.

Για τον λόγο αυτό, η εκτίμηση του θρομβωτικού κινδύνου
σε ασθενείς με ΣΕΛ και aPL πρέπει να είναι
εξατομικευμένη
και να επανεκτιμάται τακτικά,
ιδίως σε περιόδους έξαρσης της νόσου ή αλλαγής της θεραπείας.

4️⃣ Πότε τίθεται διάγνωση Αντιφωσφολιπιδικού Συνδρόμου (APS)

Η διάγνωση του Αντιφωσφολιπιδικού Συνδρόμου (APS)
βασίζεται στον συνδυασμό κλινικών και εργαστηριακών κριτηρίων,
σύμφωνα με τα διεθνώς αποδεκτά κριτήρια ταξινόμησης.
Κανένα από τα δύο δεν αρκεί από μόνο του

Για τη διάγνωση APS απαιτείται:

• Κλινικό κριτήριο:
  τεκμηριωμένο θρομβωτικό επεισόδιο
  (φλεβικό, αρτηριακό ή μικροαγγειακό)
  ή χαρακτηριστικό μαιευτικό συμβάν
  (π.χ. αποβολές, ενδομήτριος θάνατος, σοβαρή προεκλαμψία).
• Εργαστηριακό κριτήριο:
  επίμονη θετικότητα ενός ή περισσότερων aPL
  (aCL, anti-β2GPI ή Lupus Anticoagulant)
  σε τουλάχιστον δύο μετρήσεις
  με χρονική απόσταση ≥12 εβδομάδων..
• 👉 Αναλυτική παρουσίαση των διαγνωστικών κριτηρίων και της κλινικής αντιμετώπισης,
  δείτε τον πλήρη οδηγό για το Αντιφωσφολιπιδικό Σύνδρομο (APS).

Η απαίτηση της επιμονής στον χρόνο είναι κρίσιμη,
καθώς αποκλείει παροδικές ή ψευδώς θετικές
αντισωματικές αποκρίσεις,
οι οποίες μπορεί να εμφανιστούν σε λοιμώξεις,
φλεγμονή ή έξαρση του ΣΕΛ.

Χωρίς τον συνδυασμό και των δύο
(κλινικού και εργαστηριακού κριτηρίου),
δεν τεκμηριώνεται APS
και δεν δικαιολογείται η διάγνωση ή η έναρξη
μακροχρόνιας αντιπηκτικής αγωγής.

5️⃣ Τύποι aPL & εργαστηριακή ερμηνεία

Στην κλινική πράξη, μεγαλύτερη σημασία έχει η
ισοτυπία (IgG έναντι IgM)
και η επιμονή των αντισωμάτων στον χρόνο,
παρά μια μεμονωμένη τιμή.

Η IgG θετικότητα, ιδιαίτερα όταν είναι μέτριου ή υψηλού τίτλου
και επιβεβαιώνεται σε επαναληπτικό έλεγχο,
σχετίζεται σαφώς με αυξημένο θρομβωτικό κίνδυνο.
Αντίθετα, χαμηλού τίτλου ή απομονωμένη
IgM θετικότητα
παρατηρείται συχνά παροδικά και έχει περιορισμένη κλινική βαρύτητα.

Η ταυτόχρονη παρουσία περισσότερων του ενός aPL
(ιδίως τριπλή θετικότητα)
αποτελεί προφίλ υψηλού κινδύνου
και απαιτεί ιδιαίτερη κλινική προσοχή.

6️⃣ Αλγόριθμος προσέγγισης ασθενούς με ΣΕΛ & aPL

1. Επιβεβαίωση θετικότητας:
   επανάληψη των εξετάσεων μετά από ≥12 εβδομάδες
   για αποκλεισμό παροδικών ή ψευδώς θετικών αποτελεσμάτων.
2. Αξιολόγηση τίτλου και ισοτυπίας:
   ιδιαίτερη βαρύτητα σε IgG θετικότητα
   και σε υψηλούς ή μέτριους τίτλους.
3. Αποκλεισμός παραγόντων παροδικότητας:
   πρόσφατες λοιμώξεις, φλεγμονή,
   εμβολιασμοί ή έξαρση του ΣΕΛ.
4. Στρωματοποίηση θρομβωτικού κινδύνου:
   ιστορικό θρόμβωσης, παρουσία LA,
   τριπλή θετικότητα και συνοδοί παράγοντες κινδύνου.
5. Θεραπευτικές αποφάσεις:
   λαμβάνονται μόνο όταν υπάρχει
   σαφής κλινική ένδειξη και τεκμηριωμένο όφελος.

Ο αλγόριθμος αυτός στοχεύει στην αποφυγή
υπερδιάγνωσης και υπερθεραπείας,
ιδίως σε ασθενείς με ΣΕΛ και τυχαία ανίχνευση aPL.

7️⃣ Lupus Anticoagulant & αντιπηκτικά

Το Lupus Anticoagulant (LA) θεωρείται
ο ισχυρότερος εργαστηριακός δείκτης θρομβωτικού κινδύνου
μεταξύ των αντιφωσφολιπιδικών αντισωμάτων.
Παρά την ονομασία του, δεν δρα ως αντιπηκτικό in vivo
και δεν προσφέρει προστασία από τη θρόμβωση.

Σημαντική διαγνωστική παγίδα αποτελεί η ερμηνεία του LA
σε ασθενείς που λαμβάνουν αντιπηκτική αγωγή.
Ιδίως τα DOACs, αλλά και η ηπαρίνη ή οι ανταγωνιστές βιταμίνης Κ,
μπορούν να παρατείνουν τις λειτουργικές δοκιμασίες
και να οδηγήσουν σε ψευδώς θετικό αποτέλεσμα.

Όπου είναι κλινικά ασφαλές, ο έλεγχος του LA
θα πρέπει να πραγματοποιείται
εκτός αντιπηκτικής αγωγής
ή με τη χρήση ειδικών εργαστηριακών πρωτοκόλλων,
ώστε να διασφαλίζεται αξιόπιστη ερμηνεία.

8️⃣ ΣΕΛ, aPL και εγκυμοσύνη

Η επίμονη παρουσία αντιφωσφολιπιδικών αντισωμάτων σε γυναίκες με ΣΕΛ
σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο μαιευτικών επιπλοκών,
ιδίως όταν συνυπάρχουν υψηλού κινδύνου προφίλ aPL
(π.χ. Lupus Anticoagulant ή τριπλή θετικότητα).

Οι πιθανές επιπλοκές περιλαμβάνουν αποβολές,
ενδομήτρια καθυστέρηση ανάπτυξης,
προεκλαμψία και πρόωρο τοκετό.
Ωστόσο, η παρουσία aPL δεν συνεπάγεται
ότι όλες οι κυήσεις θα είναι επιπλεγμένες.

Καθοριστικό ρόλο παίζουν:

• Η επιμονή των αντισωμάτων στον χρόνο.
• Η ισοτυπία και ο τίτλος (ιδίως IgG).
• Η δραστηριότητα του ΣΕΛ κατά τη σύλληψη.

Η προσέγγιση πρέπει να είναι
εξατομικευμένη
και να βασίζεται σε συνεργασία
ρευματολόγου, γυναικολόγου και αιματολόγου,
με στόχο την έγκαιρη αναγνώριση κινδύνων
και την ασφαλή παρακολούθηση της κύησης.

9️⃣ Θεραπευτική & προληπτική στρατηγική

• Χωρίς κλινικό συμβάν και με χαμηλού κινδύνου aPL:
  δεν ενδείκνυται ρουτίνα αντιπηκτική αγωγή,
  αλλά τακτική παρακολούθηση και έλεγχος παραγόντων κινδύνου.
• Με τεκμηριωμένο θρομβωτικό επεισόδιο
  και επιβεβαιωμένα aPL:
  εφαρμόζεται αντιπηκτική αγωγή
  σύμφωνα με τις ισχύουσες κατευθυντήριες οδηγίες.
• Η υδροξυχλωροκίνη αποτελεί βασικό φάρμακο στον ΣΕΛ
  και φαίνεται να έχει επιπλέον
  ευνοϊκή επίδραση στον θρομβωτικό κίνδυνο.

Η έναρξη ή η ένταση της θεραπείας
πρέπει να βασίζεται σε
τεκμηριωμένο κλινικό όφελος
και όχι αποκλειστικά στην παρουσία αντισωμάτων,
ώστε να αποφεύγεται η υπερθεραπεία
και ο κίνδυνος αιμορραγικών επιπλοκών.

🔟 Παρακολούθηση & τρόπος ζωής

• Εκπαίδευση του ασθενούς για συμπτώματα θρόμβωσης
  και έγκαιρη αναζήτηση ιατρικής βοήθειας.
• Διακοπή καπνίσματος και αποφυγή παρατεταμένης ακινησίας.
• Έλεγχος αρτηριακής πίεσης, λιπιδίων και σωματικού βάρους.
• Αποφυγή οιστρογόνων όταν υπάρχει αυξημένος θρομβωτικός κίνδυνος.
• Τακτική ιατρική επανεκτίμηση
  και επανάληψη εργαστηριακού ελέγχου όπου ενδείκνυται.

Η συστηματική παρακολούθηση
και η ενεργή συμμετοχή του ασθενούς
αποτελούν βασικούς παράγοντες
για τη μακροχρόνια πρόγνωση στον ΣΕΛ.

1️⃣1️⃣ Τι σημαίνει στην καθημερινή κλινική πράξη

Στην καθημερινή κλινική πράξη,
η ανίχνευση θετικών aPL σε ασθενή με ΣΕΛ
αποτελεί συχνό εύρημα και συχνά πηγή ανησυχίας.
Η σωστή ερμηνεία είναι κρίσιμη
για την αποφυγή λανθασμένων συμπερασμάτων.

Η διάκριση μεταξύ
απλής αντισωματικής θετικότητας
και κλινικά σημαντικού APS
προλαμβάνει την υπερδιάγνωση,
την άσκοπη αντιπηκτική αγωγή
και το περιττό άγχος για τον ασθενή.

Η προσέγγιση πρέπει να είναι
τεκμηριωμένη, εξατομικευμένη
και βασισμένη στη συνολική κλινική εικόνα,
με στόχο την ασφάλεια και το πραγματικό όφελος
του ασθενούς.

1️⃣2️⃣ Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

📚 Βιβλιογραφία