Σελήνιο (Se): Τι δείχνει, πότε χρειάζεται εξέταση & φυσιολογικές τιμές
🗓️ Τελευταία ενημέρωση: 25/12/2025
Σε 1 λεπτό:
- Το σελήνιο (Se) είναι ιχνοστοιχείο απαραίτητο για
θυρεοειδή, ανοσία και
αντιοξειδωτική προστασία. - Χαμηλά επίπεδα μπορεί να σχετίζονται με
κόπωση, μειωμένη άμυνα και διαταραχές θυρεοειδούς. - Η εξέταση σεληνίου στο αίμα βοηθά να αξιολογηθεί
αν υπάρχει έλλειψη ή υπερβολή και αν χρειάζεται παρέμβαση.
«Δείτε πότε έχει πραγματική αξία ο εργαστηριακός έλεγχος σεληνίου και πώς ερμηνεύονται σωστά τα αποτελέσματα.»
🧪 Τι είναι το Σελήνιο; – Ορισμός, Λειτουργίες και Ρόλος στην Υγεία
Το Σελήνιο (Selenium, Se) είναι ένα απαραίτητο
ιχνοστοιχείο με καθοριστική σημασία για την ανθρώπινη υγεία.
Ανήκει στα μικροθρεπτικά συστατικά που συμμετέχουν σε κρίσιμες
βιολογικές λειτουργίες, όπως η
λειτουργία του θυρεοειδούς αδένα,
η ανοσολογική απόκριση,
η προστασία από το οξειδωτικό στρες
και η κυτταρική επιδιόρθωση.
Το σελήνιο δεν μπορεί να παραχθεί από τον οργανισμό και πρέπει να προσλαμβάνεται
καθημερινά μέσω της διατροφής ή, σε ειδικές περιπτώσεις,
από συμπληρώματα διατροφής.
Η περιεκτικότητά του στις τροφές εξαρτάται από τη γεωγραφική περιοχή
και τη σύσταση του εδάφους.
🔬 Ποιες Είναι οι Βασικές Λειτουργίες του Σεληνίου στον Οργανισμό;
Το σελήνιο αποτελεί αναπόσπαστο μέρος των σεληνοπρωτεϊνών,
οι οποίες ρυθμίζουν μεταβολικές διεργασίες και προστατεύουν τα κύτταρα.
Οι σημαντικότερες περιλαμβάνουν:
- 🧪 Γλουταθειονική υπεροξειδάση (GPx):
Εξουδετερώνει τις ελεύθερες ρίζες, προσφέροντας ισχυρή
αντιοξειδωτική προστασία. - 🔁 Διοϊωδινάσες:
Υπεύθυνες για την
ενεργοποίηση της θυρεοειδικής ορμόνης T3 από την T4. - 🧬 Σεληνοπρωτεΐνη P:
Μεταφέρει το σελήνιο σε ζωτικά όργανα όπως
εγκέφαλος, ήπαρ και μυοκάρδιο.
📌 Γιατί Είναι Σημαντικό το Σελήνιο για την Υγεία;
- 🛡️ Υποστηρίζει το ανοσοποιητικό σύστημα αυξάνοντας τη δραστηριότητα των Τ-λεμφοκυττάρων.
- 🧠 Παίζει ρόλο στην πρόληψη νευροεκφυλιστικών νοσημάτων (π.χ. Alzheimer, Parkinson).
- 🫀 Συμβάλλει στην καρδιοαγγειακή προστασία μειώνοντας τη φλεγμονή και το οξειδωτικό στρες.
- 🧬 Εμπλέκεται στην αναπαραγωγική υγεία και την αντιστάθμιση κυτταρικής φθοράς.
⚠️ Τι Συμβαίνει σε Περίπτωση Έλλειψης ή Υπερβολής Σεληνίου;
Η ανεπάρκεια σεληνίου μπορεί να οδηγήσει σε υποθυρεοειδισμό, ανοσοκαταστολή, καρδιοπάθειες και μειωμένη γνωστική λειτουργία. Αντίθετα, η υπερβολική λήψη (π.χ. μέσω συμπληρωμάτων) μπορεί να προκαλέσει σεληνίωση, με συμπτώματα όπως τριχόπτωση, εύθραυστα νύχια και νευρολογικά προβλήματα.
Η σωστή πρόσληψη σεληνίου είναι ζωτικής σημασίας για τη μακροχρόνια ευεξία, και πρέπει να γίνεται με ιατρική παρακολούθηση όταν λαμβάνονται συμπληρώματα.
🍽️ Σελήνιο και Διατροφή – Πηγές & Απορρόφηση
Η βασική πηγή σεληνίου για τον άνθρωπο είναι η διατροφή. Το σελήνιο προσλαμβάνεται κυρίως μέσω τροφών φυτικής και ζωικής προέλευσης, με τις πιο πλούσιες πηγές να είναι οι παρακάτω:
🔝 Πλουσιότερες Τροφές σε Σελήνιο
- 🌰 Ξηροί καρποί Βραζιλίας – μακράν η πιο συμπυκνωμένη πηγή (1–2 καρποί μπορεί να καλύψουν το 100–200% των ημερήσιων αναγκών)
- 🐟 Τόνος, σαρδέλα, σολομός
- 🥚 Αυγά
- 🐓 Κοτόπουλο, συκώτι
- 🥩 Μοσχάρι και χοιρινό
- 🍄 Μανιτάρια
- 🌾 Δημητριακά ολικής άλεσης
- 🧀 Τυριά, κυρίως τσένταρ και gouda
📌 Παράγοντες που Επηρεάζουν την Περιεκτικότητα
Η συγκέντρωση σεληνίου σε φυτικές τροφές εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το έδαφος στο οποίο έχουν καλλιεργηθεί. Περιοχές με φτωχό σελήνιο έδαφος (όπως η Κίνα και μέρη της Ευρώπης) οδηγούν σε τρόφιμα με μικρότερη περιεκτικότητα.
🔄 Απορρόφηση του Σεληνίου
Το σελήνιο απορροφάται κυρίως στο λεπτό έντερο υπό μορφή σεληνομεθειονίνης (από φυτικές τροφές) και σεληνοκυστεΐνης (από ζωικές τροφές). Η απορρόφηση είναι αρκετά υψηλή, περίπου 80–90%, και μπορεί να επηρεαστεί από:
- ✅ Την παρουσία βιταμινών A, C και E, που βελτιώνουν τη βιοδιαθεσιμότητα
- ⚠️ Την κατανάλωση φυτικών οξέων ή βαρέων μετάλλων, που μειώνουν την απορρόφηση
- 📉 Την ηλικία ή παθήσεις του γαστρεντερικού συστήματος
📍 Σημείωση για Χορτοφάγους & Vegans
Άτομα που ακολουθούν φυτοφαγική διατροφή μπορεί να χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή στην πρόσληψη σεληνίου, ειδικά αν τα τρόφιμά τους προέρχονται από περιοχές με φτωχό σε σελήνιο έδαφος.
🧬 Ρόλος του Σεληνίου στον Οργανισμό
Το σελήνιο επιτελεί κρίσιμες λειτουργίες στον ανθρώπινο οργανισμό μέσω της ενσωμάτωσής του σε περισσότερες από 25 διαφορετικές σεληνοπρωτεΐνες. Οι πρωτεΐνες αυτές παίζουν σημαντικό ρόλο στη ρύθμιση του μεταβολισμού, την αντιοξειδωτική προστασία, την ορμονική ισορροπία και την άμυνα του οργανισμού.
🔬 Σημαντικές Σεληνοπρωτεΐνες και Λειτουργίες
- Γλουταθειονική υπεροξειδάση (GPx): Εξουδετερώνει υπεροξείδια και ελεύθερες ρίζες, προστατεύοντας το DNA, τις μεμβράνες και τα κύτταρα από οξειδωτική βλάβη.
- Θειορεδοξίνη αναγωγάση: Συμβάλλει στην ανακύκλωση της βιταμίνης C και στην επιδιόρθωση του DNA.
- Σεληνοπρωτεΐνες τύπου P: Μεταφέρουν και διανέμουν το σελήνιο στους ιστούς, με ιδιαίτερη σημασία για τον εγκέφαλο και το ήπαρ.
- Διοϊωδινάσες: Ενεργοποιούν ή απενεργοποιούν τις θυρεοειδικές ορμόνες (π.χ. μετατροπή Τ4 σε Τ3).
⚙️ Βασικές Φυσιολογικές Δράσεις του Σεληνίου
- 🛡️ Ανοσορρύθμιση: Βοηθά στη σωστή λειτουργία των Τ-λεμφοκυττάρων και την παραγωγή κυτταροκινών
- 🧠 Νευροπροστασία: Συμβάλλει στη διατήρηση της γνωστικής λειτουργίας και προστατεύει από εκφυλιστικές νόσους
- 🦠 Αντιιική Δράση: Ιδιαίτερα σημαντική στη μείωση του ιικού φορτίου και την άμυνα έναντι RNA ιών
- 🧬 Αντιοξειδωτική προστασία: Μείωση της κυτταρικής φλεγμονής και πρόληψη κυτταρικής βλάβης
- 🫀 Καρδιοπροστασία: Εμποδίζει την υπεροξείδωση των λιπιδίων και τη φλεγμονώδη απορρύθμιση του ενδοθηλίου
Η επάρκεια σεληνίου είναι λοιπόν κρίσιμη όχι μόνο για την άμυνα έναντι παθογόνων, αλλά και για την επιβράδυνση της κυτταρικής γήρανσης και την πρόληψη χρόνιων νοσημάτων.
🛡️ Σελήνιο και Ανοσοποιητικό Σύστημα
Το σελήνιο έχει καθοριστική σημασία για την ομαλή λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος. Η δράση του επηρεάζει τόσο τη φυσική (έμφυτη) όσο και την επίκτητη (προσαρμοστική) ανοσία, ενώ η ανεπάρκειά του μπορεί να οδηγήσει σε ανοσοκαταστολή και αυξημένη ευαισθησία σε λοιμώξεις.
🔬 Ρόλος του Σεληνίου στην Ανοσολογική Απόκριση
- ⚔️ Αυξάνει τη δραστικότητα των ΝΚ (Natural Killer) κυττάρων που καταστρέφουν ιούς και καρκινικά κύτταρα
- 📈 Βελτιώνει τη λειτουργικότητα των μακροφάγων και τη φαγοκυττάρωση
- 🧬 Συμβάλλει στην παραγωγή κυτταροκινών (όπως η IL-2) που ενισχύουν την ανοσολογική σηματοδότηση
- 🧫 Ενισχύει την απόπτωση (προγραμματισμένο κυτταρικό θάνατο) των μολυσμένων ή ανώμαλων κυττάρων
🦠 Σελήνιο και Αντιιική Προστασία
Η επάρκεια σεληνίου έχει συνδεθεί με χαμηλότερο ιικό πολλαπλασιασμό και μείωση της παραγωγής φλεγμονωδών κυτοκινών κατά τη διάρκεια ιογενών λοιμώξεων. Ενδεικτικά παραδείγματα:
- Ιός HIV: Ασθενείς με χαμηλά επίπεδα σεληνίου παρουσιάζουν ταχύτερη εξέλιξη σε AIDS
- Ιός της Γρίπης: Έχει παρατηρηθεί αυξημένη σοβαρότητα σε πληθυσμούς με ανεπαρκή σελήνιο
- COVID-19: Πρόσφατες μελέτες δείχνουν πως η έλλειψη σεληνίου συσχετίζεται με αυξημένη θνησιμότητα
🧪 Κλινικά Ευρήματα & Μελέτες
Μελέτες έχουν δείξει πως η συμπληρωματική χορήγηση σεληνίου σε ανοσοκατεσταλμένα άτομα μπορεί να:
- ✅ Αυξήσει την αντίσταση σε λοιμώξεις
- ✅ Ενισχύσει τη δράση των αντισωμάτων μετά από εμβολιασμό
- ✅ Μειώσει τη φλεγμονώδη απόκριση σε βακτηριακές και ιογενείς λοιμώξεις
Η επαρκής πρόσληψη σεληνίου αποτελεί επομένως θεμέλιο λίθο της ανοσολογικής θωράκισης σε όλες τις ηλικίες, ιδιαίτερα σε περιόδους υψηλού επιδημιολογικού κινδύνου.
🤰 Σελήνιο και Εγκυμοσύνη
Το σελήνιο παίζει σημαντικό ρόλο κατά την εγκυμοσύνη, τόσο για τη μητέρα όσο και για την υγιή ανάπτυξη του εμβρύου. Η επαρκής πρόσληψη είναι κρίσιμη για την πρόληψη επιπλοκών όπως προεκλαμψία, ενδομήτρια καθυστέρηση ανάπτυξης (IUGR) και χαμηλό βάρος γέννησης.
👶 Ρόλος του Σεληνίου στο Έμβρυο
- 🧬 Συμβάλλει στην κυτταρική διαφοροποίηση και ανάπτυξη του νευρικού συστήματος
- 🛡️ Παρέχει αντιοξειδωτική προστασία από ενδομήτριες φλεγμονές και οξειδωτικό στρες
- 🔁 Υποστηρίζει την ορμονική ισορροπία μέσω της συμμετοχής στις αποϊωδινάσες (θυρεοειδικές ορμόνες)
📉 Επιπτώσεις Ανεπάρκειας Σεληνίου στην Κύηση
Η έλλειψη σεληνίου σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο για:
- ⚠️ Προεκλαμψία – μέσω αυξημένου οξειδωτικού στρες και ενδοθηλιακής δυσλειτουργίας
- ⚠️ Αποβολές ή πρόωρο τοκετό
- ⚠️ Χαμηλό βάρος γέννησης
- ⚠️ Καθυστέρηση ανάπτυξης εμβρύου
📈 Χρήση Συμπληρωμάτων – Τι Λένε οι Κατευθυντήριες Οδηγίες
Οι περισσότερες επιστημονικές εταιρείες (π.χ. WHO, ACOG) συστήνουν την επάρκεια μέσω της διατροφής. Ωστόσο, σε πληθυσμούς με χαμηλά επίπεδα σεληνίου ή γνωστή έλλειψη, μπορούν να χορηγηθούν συμπληρώματα σε ασφαλείς δόσεις (60–100 mcg/ημέρα), κατόπιν ιατρικής καθοδήγησης.
Η υπερδοσολογία κατά την κύηση (>400 mcg/ημέρα) έχει συσχετιστεί με ανεπιθύμητες ενέργειες, συνεπώς απαιτείται προσοχή.
👩⚕️ Ιατρικές Συστάσεις
- ✅ Έλεγχος σεληνίου μέσω εξετάσεων αίματος σε γυναίκες με προϋπάρχουσες ενδοκρινολογικές διαταραχές (π.χ. Hashimoto)
- ✅ Έμφαση στη ποικίλη διατροφή με φυσικές πηγές σεληνίου
- ✅ Αποφυγή ανεξέλεγκτης χρήσης συμπληρωμάτων
Η σωστή παρακολούθηση και επαρκής πρόσληψη σεληνίου μπορεί να προσφέρει ένα προστατευτικό πλαίσιο για μια υγιή εγκυμοσύνη και σωστή εμβρυϊκή ανάπτυξη.
🧒 Σελήνιο στην Παιδική και Εφηβική Ηλικία
Το σελήνιο είναι απαραίτητο ήδη από τη βρεφική ηλικία, καθώς παίζει κρίσιμο ρόλο στην ανάπτυξη του ανοσοποιητικού, του θυρεοειδούς αδένα, καθώς και στη νευρολογική ωρίμανση.
🍼 Σελήνιο στα Βρέφη
- 👶 Το μητρικό γάλα περιέχει σελήνιο, ειδικά όταν η μητέρα έχει επαρκή διατροφική πρόσληψη
- 🧪 Το σελήνιο ενισχύει τη λειτουργία των αντιοξειδωτικών ενζύμων (GPx) προστατεύοντας από ενδοκυτταρικές βλάβες
- ⚠️ Τα βρέφη που τρέφονται αποκλειστικά με φόρμουλα μπορεί να χρειάζονται παρακολούθηση επιπέδων
🧒 Σελήνιο στα Παιδιά
Κατά την παιδική ηλικία, το σελήνιο υποστηρίζει:
- 🎯 Τη φυσιολογική λειτουργία του θυρεοειδούς (T3/T4 ισορροπία)
- 💪 Την καλή μυϊκή και σκελετική ανάπτυξη
- 🧠 Την ωρίμανση του εγκεφάλου και των γνωστικών λειτουργιών
- 🛡️ Την ενίσχυση της άμυνας ενάντια σε ιογενείς και βακτηριακές λοιμώξεις
📈 Σελήνιο στην Εφηβεία
- ⚖️ Συμβάλλει στη ρύθμιση των ορμονικών αλλαγών και της μεταβολικής δραστηριότητας
- 🏃♂️ Υποστηρίζει την αντοχή και αποκατάσταση στους αθλητές εφήβους μέσω αντιοξειδωτικής δράσης
- 👩⚕️ Βοηθά στην πρόληψη διαταραχών του θυρεοειδούς, ιδιαίτερα σε κορίτσια
📊 Συνιστώμενη Ημερήσια Πρόσληψη (RDA) για Παιδιά & Εφήβους
- 6–12 μηνών: 15 mcg/ημέρα
- 1–3 ετών: 20 mcg/ημέρα
- 4–8 ετών: 30 mcg/ημέρα
- 9–13 ετών: 40 mcg/ημέρα
- 14–18 ετών: 55 mcg/ημέρα
Η καλή διατροφική κάλυψη με τρόφιμα πλούσια σε σελήνιο (π.χ. αυγά, ψάρι, δημητριακά ολικής) είναι επαρκής για τις περισσότερες περιπτώσεις. Συμπληρώματα συνιστώνται μόνο με ιατρική καθοδήγηση.
🧓 Σελήνιο στην Τρίτη Ηλικία
Καθώς ο οργανισμός γερνά, η ανάγκη για αντιοξειδωτική προστασία αυξάνεται. Το σελήνιο είναι ιδιαίτερα σημαντικό στην τρίτη ηλικία, καθώς συμβάλλει στην πρόληψη εκφυλιστικών νόσων, στην ενίσχυση του ανοσοποιητικού και στη διατήρηση της γνωστικής λειτουργίας.
🧠 Γνωστική Υγεία και Νευροπροστασία
- 📉 Χαμηλά επίπεδα σεληνίου σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο για Alzheimer και άλλες μορφές άνοιας
- 🧬 Ενισχύει την αντιοξειδωτική προστασία στον εγκέφαλο μειώνοντας τη φλεγμονή
- 🧪 Βελτιώνει τη λειτουργία ενζύμων που προστατεύουν από νευροτοξικότητα
🛡️ Ανοσοποιητικό και Άμυνα κατά των Λοιμώξεων
- 👵 Οι ηλικιωμένοι παρουσιάζουν ανοσολογική γήρανση (immunosenescence)
- ⚔️ Το σελήνιο ενισχύει την απόκριση των Τ-λεμφοκυττάρων και μειώνει τη σοβαρότητα των ιογενών λοιμώξεων
- 💉 Μελέτες δείχνουν βελτιωμένη απόκριση σε εμβολιασμό με επάρκεια σεληνίου
🦴 Οστά και Μυοσκελετικό Σύστημα
- 🏋️ Το σελήνιο μειώνει το οξειδωτικό στρες που σχετίζεται με οστεοαρθρίτιδα και σαρκοπενία
- 🦵 Συμβάλλει στην καλύτερη λειτουργία των μυών και στη μείωση του μυϊκού πόνου
- 🍽️ Ενισχύει την απορρόφηση άλλων θρεπτικών στοιχείων (όπως ψευδάργυρος και βιταμίνη Ε)
📊 Ανάγκες και Πρόσληψη στην Τρίτη Ηλικία
Η συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη παραμένει ίδια με τους ενήλικες (~55 mcg/ημέρα), όμως οι ηλικιωμένοι διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο έλλειψης λόγω:
- ⚠️ Μειωμένης απορρόφησης
- ⚠️ Χρόνιων φλεγμονωδών νόσων
- ⚠️ Φαρμακευτικών παρεμβάσεων (π.χ. PPIs, αντιυπερτασικά)
- ⚠️ Κακής διατροφής ή ανορεξίας ηλικίας
Σε άτομα άνω των 65, μπορεί να συστηθεί αιματολογικός έλεγχος σεληνίου και χορήγηση ήπιων συμπληρωμάτων (50–100 mcg/ημέρα), πάντοτε με επίβλεψη ιατρού.
🎯 Αντιοξειδωτική Δράση του Σεληνίου
Το σελήνιο αποτελεί έναν από τους βασικότερους συμμάχους του οργανισμού στη μάχη κατά του οξειδωτικού στρες. Μέσω των σεληνοπρωτεϊνών, κυρίως της γλουταθειονικής υπεροξειδάσης (GPx), το σελήνιο παίζει κρίσιμο ρόλο στην εξουδετέρωση των ελευθέρων ριζών και στη διατήρηση της κυτταρικής ακεραιότητας.
- ⚙️ Εξουδετερώνει τις ελεύθερες ρίζες και μειώνει το οξειδωτικό στρες σε κυτταρικό επίπεδο.
🧪 Πώς Δρα Αντιοξειδωτικά το Σελήνιο;
- ⚙️ Το σελήνιο ενσωματώνεται στην GPx, ένα ένζυμο που απομακρύνει υπεροξείδια του υδρογόνου (H2O2) και οργανικά υπεροξείδια από τα κύτταρα
- 🔄 Η GPx συνεργάζεται με το αντιοξειδωτικό σύστημα γλουταθειόνης (GSH) για την ανάπλαση και προστασία των μεμβρανών
- 🚫 Μειώνει τη λιπιδική υπεροξείδωση (oxidative lipid damage), καθυστερώντας τη φθορά των κυτταρικών μεμβρανών
- 💡 Συμμετέχει στην επιδιόρθωση πρωτεϊνών και του DNA μετά από οξειδωτική βλάβη
📉 Επιπτώσεις του Οξειδωτικού Στρες Χωρίς Επάρκεια Σεληνίου
Η ανεπάρκεια σεληνίου μπορεί να οδηγήσει σε αυξημένα επίπεδα ελευθέρων ριζών, συμβάλλοντας σε:
- 🧠 Νευροεκφυλιστικές παθήσεις (Alzheimer, Parkinson)
- 🫀 Καρδιαγγειακές βλάβες (αθηροσκλήρωση, υπέρταση)
- 🧬 Μεταλλάξεις στο DNA → πιθανή καρκινογένεση
- 🧓 Επιτάχυνση της κυτταρικής γήρανσης και φθοράς
💪 Σελήνιο και “Αντιγήρανση”
Το σελήνιο έχει αποτελέσει αντικείμενο μελετών για την επίδρασή του στη μακροβιότητα και την επιβράδυνση της βιολογικής γήρανσης. Άτομα με επάρκεια σε σελήνιο φαίνεται να εμφανίζουν:
- ✅ Μειωμένους δείκτες φλεγμονής
- ✅ Βελτιωμένη κυτταρική ανάπλαση
- ✅ Καθυστέρηση εμφάνισης εκφυλιστικών νόσων
Η αντιοξειδωτική δράση του σεληνίου καθιστά το στοιχείο αυτό κρίσιμο για την πρόληψη χρόνιων παθήσεων και τη διατήρηση της κυτταρικής υγείας.
🧫 Σελήνιο και Καρκίνος – Τι Λένε οι Μελέτες
Το σελήνιο έχει μελετηθεί εκτενώς για την πιθανή του επίδραση στην πρόληψη του καρκίνου. Η ισχυρή του αντιοξειδωτική δράση, η συμμετοχή του σε μηχανισμούς απόπτωσης και μεταγραφικού ελέγχου, καθώς και η ενίσχυση του ανοσοποιητικού, δημιουργούν τη βάση για τη θεωρία πως το σελήνιο μπορεί να αναστείλει τη διαδικασία της καρκινογένεσης.
🔍 Επιλεγμένα Είδη Καρκίνου και Σελήνιο
- 🧔 Καρκίνος προστάτη: Πολλαπλές μελέτες έχουν εξετάσει τη σύνδεση μεταξύ σεληνίου και μειωμένου κινδύνου, με ανάμεικτα αποτελέσματα
- 🚬 Καρκίνος πνεύμονα: Η ανεπάρκεια σεληνίου φαίνεται να συσχετίζεται με υψηλότερη επίπτωση, ιδιαίτερα σε καπνιστές
- 🍽️ Καρκίνοι του γαστρεντερικού: Πιθανή προστατευτική δράση έναντι καρκίνου στομάχου, παχέος εντέρου και ήπατος
- 👩 Καρκίνος μαστού: Έχει αναφερθεί σύνδεση μεταξύ χαμηλών επιπέδων Se και επιθετικότερων μορφών
📊 Κλινικές Μελέτες & Μετα-αναλύσεις
Η πιο γνωστή μελέτη είναι η SELECT (Selenium and Vitamin E Cancer Prevention Trial), η οποία περιλάμβανε 35.000 άνδρες:
- 🔬 Αντικείμενο: Εξέταση επίδρασης συμπληρωμάτων σεληνίου (200 mcg/ημέρα) και βιταμίνης E στην πρόληψη του καρκίνου του προστάτη
- 📉 Αποτελέσματα: Καμία στατιστικά σημαντική μείωση κινδύνου – αντίθετα, παρατηρήθηκε μικρή αύξηση σε ομάδες με βιταμίνη Ε μόνη
- ❗ Συμπέρασμα: Η συμπληρωματική χορήγηση σεληνίου δεν ενδείκνυται προληπτικά σε γενικό πληθυσμό χωρίς ανεπάρκεια
🧬 Πιθανοί Μηχανισμοί Αντικαρκινικής Δράσης
- 🚫 Αναστολή πολλαπλασιασμού καρκινικών κυττάρων μέσω επιρροής γονιδιακής έκφρασης
- 💥 Προώθηση της απόπτωσης (προγραμματισμένος κυτταρικός θάνατος)
- 🛡️ Προστασία του DNA από οξειδωτικές μεταλλάξεις
- ⚖️ Ρύθμιση των φλεγμονωδών κυτοκινών (TNF-α, IL-6)
⚠️ Τι Πρέπει να Γνωρίζουμε
Παρότι ορισμένες μελέτες δείχνουν οφέλη, η επιστημονική κοινότητα δεν συνιστά τη χρήση συμπληρωμάτων σεληνίου ως αντικαρκινική πρόληψη, εκτός εάν υπάρχει διαπιστωμένη ανεπάρκεια. Οι υπερβολικές δόσεις ενδέχεται να είναι τοξικές και ενδέχεται να αυξήσουν τον κίνδυνο διαβήτη τύπου 2.
Η διατροφική κάλυψη μέσω φυσικών τροφών παραμένει η ασφαλέστερη επιλογή για τη γενική πρόληψη καρκίνου.
🔬 Ανεπάρκεια Σεληνίου – Συμπτώματα και Επιπτώσεις
Η ανεπάρκεια σεληνίου μπορεί να έχει σοβαρές επιπτώσεις στη λειτουργία πολλών συστημάτων του οργανισμού. Αν και σπάνια σε χώρες με επαρκή διατροφή, εμφανίζεται σε συγκεκριμένους πληθυσμούς και οδηγεί σε καρδιακές, θυρεοειδικές, ανοσολογικές και νευρολογικές διαταραχές.
📉 Συμπτώματα Ανεπάρκειας
- 🫀 Κόπωση, καρδιακή δυσλειτουργία ή μυοκαρδιοπάθεια
- 🧠 Μειωμένη συγκέντρωση, ευερεθιστότητα, απώλεια μνήμης
- 🛡️ Επαναλαμβανόμενες λοιμώξεις λόγω ανοσοκαταστολής
- ❄️ Ευαισθησία στο κρύο λόγω διαταραχής θυρεοειδούς
- ⚡ Μυϊκή αδυναμία, πόνοι και σαρκοπενία
- 🔁 Μειωμένη μετατροπή T4 σε T3 (θυρεοειδική υπολειτουργία)
🚩 Πληθυσμοί Υψηλού Κινδύνου
- 🧒 Βρέφη πρόωρα ή με χαμηλό βάρος γέννησης
- 🧓 Ηλικιωμένοι με περιορισμένη δίαιτα
- 🧬 Άτομα με Hashimoto ή άλλες αυτοάνοσες θυρεοειδοπάθειες
- 🧫 Ασθενείς με HIV/AIDS ή άλλες ανοσοκαταστολές
- 🧪 Ασθενείς με νεφρική ανεπάρκεια ή σε αιμοκάθαρση
- 🥗 Χορτοφάγοι σε περιοχές με φτωχό σε σελήνιο έδαφος
🩺 Σχετιζόμενες Παθολογικές Καταστάσεις
🦠 Νόσος Keshan: Ιογενής μυοκαρδιοπάθεια που σχετίζεται με σοβαρή ανεπάρκεια σεληνίου. Παρατηρήθηκε σε παιδιά και γυναίκες στην Κίνα.
🧬 Hashimoto: Η χαμηλή διαθεσιμότητα σεληνίου μειώνει την αποϊωδίωση της Τ4, επιδεινώνει την ανοσολογική απάντηση και επιταχύνει την καταστροφή του θυρεοειδούς.
🧠 Νευρολογικές διαταραχές: Χαμηλό σελήνιο σχετίζεται με μειωμένη δραστηριότητα της γλουταθειονικής υπεροξειδάσης στον εγκέφαλο και αυξημένο οξειδωτικό στρες.
🧪 Διάγνωση
- 🧬 Εξέταση σεληνίου στον ορό ή στο πλάσμα
- 📉 Τυπικές χαμηλές τιμές: <70 mcg/L
- 📋 Εκτίμηση σεληνοπρωτεΐνης-P (για καλύτερη εικόνα διαθεσιμότητας)
Η έγκαιρη διάγνωση και η διατροφική ή συμπληρωματική αποκατάσταση μπορούν να προλάβουν μόνιμες βλάβες, ειδικά σε ευάλωτους πληθυσμούς.
💊 Υπερβολική Πρόσληψη – Τοξικότητα και Κίνδυνοι
Αν και το σελήνιο είναι απαραίτητο για την υγεία, η υπερβολική πρόσληψή του μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές παρενέργειες. Η κατάσταση αυτή ονομάζεται σεληνίωση (selenosis) και οφείλεται κυρίως στη λήψη υψηλών δόσεων συμπληρωμάτων ή την υπερκατανάλωση τροφών με πολύ υψηλή συγκέντρωση (π.χ. ξηροί καρποί Βραζιλίας).
🚫 Τοξικό Όριο και Μέγιστη Ανεκτή Πρόσληψη (UL)
- 🔢 Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (WHO) και το IOM, η μέγιστη ασφαλής πρόσληψη είναι 400 mcg/ημέρα για ενήλικες
- 📌 Οι δόσεις >700 mcg/ημέρα μπορεί να προκαλέσουν κλινικά σημεία τοξικότητας
- ⚠️ Οι ξηροί καρποί Βραζιλίας περιέχουν 50–90 mcg σελήνιο ανά καρπό, και η υπερκατανάλωση (π.χ. 6–8 ημερησίως) μπορεί να ξεπεράσει το ασφαλές όριο
❗ Συμπτώματα Οξείας ή Χρόνιας Σεληνίωσης
- 😷 Μεταλλική γεύση στο στόμα
- 😵 Ζάλη, πονοκέφαλοι, ευερεθιστότητα
- 🦷 Εύθραυστα νύχια και τριχόπτωση
- 🦶 Απολέπιση δέρματος, εξανθήματα, ερυθρότητα
- 🤢 Ναυτία, κοιλιακό άλγος, διάρροια
- 💓 Καρδιακές αρρυθμίες (σε βαριά μορφή)
- 🧠 Νευρολογικά συμπτώματα όπως μουδιάσματα και αδυναμία
🧪 Εργαστηριακά Ευρήματα Τοξικότητας
- 📈 Επίπεδα σεληνίου στον ορό >150 mcg/L
- 🧬 Αυξημένη σεληνοπρωτεΐνη-P (σε αρχικό στάδιο)
- 📉 Πτώση της δραστικότητας της GPx λόγω ανασταλτικής ανατροφοδότησης
🩺 Αντιμετώπιση
- ❌ Διακοπή λήψης συμπληρωμάτων και περιορισμός διατροφικών πηγών
- 💧 Ενυδάτωση και αποκατάσταση ηλεκτρολυτών
- ⚕️ Σε σοβαρές περιπτώσεις → νοσηλεία για αποτοξίνωση και παρακολούθηση
Η σωστή δοσολογία και η χρήση συμπληρωμάτων μόνο με ιατρική καθοδήγηση είναι κρίσιμη. Η πρόληψη της τοξικότητας είναι απλή όταν τηρούνται οι οδηγίες!
📊 Τιμές Αναφοράς Σεληνίου
Η μέτρηση του σεληνίου στο αίμα αποτελεί ένα χρήσιμο εργαλείο για την εκτίμηση της διατροφικής κατάστασης και του κινδύνου ανεπάρκειας ή τοξικότητας. Οι τιμές μπορούν να διαφέρουν ελαφρώς ανάλογα με το εργαστήριο, την ηλικία και την κατάσταση υγείας του εξεταζόμενου.
🧪 Τυπικές Εργαστηριακές Τιμές Σεληνίου στον Ορό
| Πληθυσμός | Φυσιολογικές Τιμές | Μονάδα |
|---|---|---|
| Ενήλικες | 70–130 | μg/L |
| Παιδιά | 60–120 | μg/L |
| Έγκυες | 65–130 | μg/L |
| Άτομα τρίτης ηλικίας | 60–125 | μg/L |
Οι τιμές κάτω από 70 μg/L θεωρούνται ύποπτες για ανεπάρκεια, ενώ επίπεδα άνω των 130–150 μg/L μπορεί να υποδηλώνουν υπερφόρτωση ή αυξημένο κίνδυνο για σεληνίωση.
🧬 Ποια Δείγματα Χρησιμοποιούνται
- 🩸 Ορός ή πλάσμα αίματος (η πιο κοινή μέθοδος)
- 🦷 Νύχια ή τρίχες για μακροχρόνια έκθεση
- 🧪 Σεληνοπρωτεΐνη P – για καλύτερη εκτίμηση βιοδιαθεσιμότητας
Η εκτίμηση των επιπέδων πρέπει να γίνεται πάντα στο κλινικό πλαίσιο και να λαμβάνει υπόψη παράγοντες όπως φλεγμονή, λοίμωξη, ηλικία και διατροφή.
🧪 Εξέταση Σεληνίου στο Αίμα
Η εξέταση σεληνίου στο αίμα χρησιμοποιείται για την εκτίμηση των επιπέδων του στοιχείου στον οργανισμό και εφαρμόζεται τόσο σε περιπτώσεις υποψίας ανεπάρκειας όσο και πιθανής τοξικότητας. Η μέτρηση συνιστάται σε ειδικούς πληθυσμούς, όπως ασθενείς με χρόνιες νόσους, έγκυες, ηλικιωμένους ή άτομα που λαμβάνουν συμπληρώματα.
- 📉 Υποψία ανεπάρκειας (κόπωση, τριχόπτωση, υποθυρεοειδισμός)
- ⚠️ Χρόνια χρήση συμπληρωμάτων σεληνίου
- 🤰 Εγκυμοσύνη με ιστορικό θυρεοειδοπάθειας ή προεκλαμψίας
- 🧬 Πάσχοντες από αυτοάνοσα νοσήματα ή νεφρική ανεπάρκεια
- 🧓 Ηλικιωμένοι με κακή διατροφή ή καχεξία
🧪 Είδη Δειγμάτων
- 🩸 Ορός ή πλάσμα: Χρησιμοποιείται ευρέως – αντανακλά πρόσφατη πρόσληψη
- 🧬 Σεληνοπρωτεΐνη-P: Πιο ακριβής μέτρηση βιοδιαθεσιμότητας σε κλινικές μελέτες
- 🧷 Τρίχες/Νύχια: Εκτίμηση μακροπρόθεσμης έκθεσης (σε εργοθεραπείες, τοξικολογία)
📋 Προετοιμασία για την Εξέταση
- ⏰ Πρωινή αιμοληψία, ιδανικά νηστικός
- 💊 Αποφυγή συμπληρωμάτων σεληνίου για 48–72 ώρες πριν (εκτός ιατρικής οδηγίας)
- 🍷 Αποφυγή αλκοόλ, βαριάς άσκησης και αντιοξειδωτικών σκευασμάτων την προηγούμενη μέρα
📊 Ερμηνεία Τιμών
| Κατηγορία | Εύρος | Σημασία |
|---|---|---|
| <70 μg/L | Ανεπάρκεια | Αυξημένος κίνδυνος για ανοσοανεπάρκεια, διαταραχές θυρεοειδούς |
| 70–130 μg/L | Φυσιολογικά | Επαρκής κατάσταση – χωρίς ανάγκη συμπληρώματος |
| 130–150 μg/L | Οριακά αυξημένα | Επανέλεγχος – πιθανή υπερκατανάλωση |
| >150 μg/L | Υψηλά | Πιθανή τοξικότητα (σεληνίωση) – διακοπή συμπληρωμάτων |
Η εξέταση πρέπει πάντα να ερμηνεύεται από ιατρό, με βάση το πλήρες ιστορικό, τις διατροφικές συνήθειες και τις συνυπάρχουσες παθολογίες.
⚕️ Σελήνιο και Φάρμακα – Αλληλεπιδράσεις
Το σελήνιο μπορεί να επηρεαστεί ή να επηρεάσει τη δράση διαφόρων φαρμάκων. Ορισμένα φάρμακα μειώνουν την απορρόφηση ή την αποθήκευσή του, ενώ άλλα επηρεάζονται από τα επίπεδά του στον οργανισμό. Οι αλληλεπιδράσεις αυτές μπορεί να έχουν κλινική σημασία σε συγκεκριμένες ομάδες ασθενών (π.χ. ηλικιωμένοι, θυρεοειδοπαθείς, ανοσοκατεσταλμένοι).
📉 Φάρμακα που Μειώνουν την Απορρόφηση ή τη Διαθεσιμότητα του Σεληνίου
- 💊 Αντιόξινα (αλουμίνιο, μαγνήσιο, ασβέστιο): Δεσμεύουν το σελήνιο στον γαστρεντερικό σωλήνα
- 💊 Αναστολείς αντλίας πρωτονίων (PPIs – π.χ. ομεπραζόλη): Επηρεάζουν το pH και μειώνουν την απορρόφηση
- 💊 Χολεστυραμίνη: Συνδέεται με τα χολικά οξέα, μειώνοντας την απορρόφηση λιποδιαλυτών συστατικών
- 💊 Κορτικοστεροειδή: Αυξάνουν την αποβολή σεληνίου με τα ούρα
- 💊 Αμινογλυκοσίδες (π.χ. γενταμυκίνη): Σε υψηλές δόσεις μπορούν να οδηγήσουν σε μείωση των επιπέδων
📈 Φάρμακα των Οποίων η Αποτελεσματικότητα Επηρεάζεται από το Σελήνιο
- 💉 Χημειοθεραπευτικά (cisplatin): Το σελήνιο μπορεί να μειώσει τις παρενέργειες της νεφροτοξικότητας
- 💉 Αντιθυρεοειδικά (π.χ. μεθιμαζόλη): Τα χαμηλά επίπεδα σεληνίου μειώνουν την αποτελεσματικότητα
- 💊 Ανοσοτροποποιητικά (π.χ. ιντερφερόνες): Το σελήνιο ενισχύει την ανοσολογική τους δράση
- 💊 Αντιϊκά (π.χ. lamivudine, tenofovir): Η παρουσία επαρκούς σεληνίου σχετίζεται με καλύτερη ιική καταστολή
⚠️ Συστάσεις για Ασθενείς
- 🩺 Ενημερώστε τον ιατρό σας αν λαμβάνετε συμπληρώματα σεληνίου
- ⏳ Μην τα λαμβάνετε ταυτόχρονα με αντιόξινα ή PPIs – προτιμήστε διαφορετική ώρα
- 🔍 Αν ακολουθείτε φαρμακευτική αγωγή για θυρεοειδή ή ανοσολογικά νοσήματα, ελέγξτε τα επίπεδα σεληνίου
- 🧪 Σε ειδικές περιπτώσεις, μπορεί να χρειαστεί τακτική παρακολούθηση (π.χ. σε νεφρική ανεπάρκεια ή HIV)
Η φαρμακευτική συμβατότητα του σεληνίου πρέπει να αξιολογείται κατά περίπτωση, ιδίως όταν πρόκειται για μακροχρόνια θεραπεία ή χρήση πολλαπλών φαρμάκων ταυτόχρονα (polypharmacy).
🌱 Συμπληρώματα Σεληνίου – Πότε Χρειάζονται;
Τα συμπληρώματα σεληνίου μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την πρόληψη ή τη θεραπεία της ανεπάρκειας, καθώς και σε συγκεκριμένες κλινικές καταστάσεις όπου παρατηρείται αυξημένη ανάγκη ή απώλεια. Ωστόσο, η τυφλή χρήση χωρίς ιατρική καθοδήγηση μπορεί να είναι επικίνδυνη λόγω του στενού θεραπευτικού εύρους του σεληνίου.
📌 Ενδείξεις για Συμπληρωματική Χορήγηση
- 📉 Τεκμηριωμένη ανεπάρκεια σεληνίου (σε επίπεδα <70 μg/L)
- 🦠 Υποτροπιάζουσες λοιμώξεις και ανοσοκαταστολή
- 🧬 Hashimoto ή άλλες αυτοάνοσες θυρεοειδοπάθειες
- 🫀 Καρδιακή δυσλειτουργία ή ιστορικό νόσου Keshan
- 👵 Ηλικιωμένοι με ανεπαρκή διατροφή
- 🤰 Έγκυες με αυξημένο κίνδυνο προεκλαμψίας ή θυρεοειδίτιδας
- 🧒 Πρόωρα βρέφη ή βρέφη με περιορισμένη ανάπτυξη
🧪 Μορφές Συμπληρωμάτων και Βιοδιαθεσιμότητα
- 💊 Σεληνομεθειονίνη (organic form): Φυτική προέλευση – υψηλή απορρόφηση και ενσωμάτωση
- 💊 Σεληνοκυστεΐνη: Ζωική προέλευση – φυσική βιοδραστική μορφή
- 💊 Ανόργανο σελήνιο (sodium selenite, selenate): Χαμηλότερη βιοδιαθεσιμότητα – περισσότερο χρησιμοποιούνται σε νοσοκομειακά περιβάλλοντα
- 🌿 Φυτικά συμπληρώματα: Πολλές φορές περιέχουν συνδυασμό με ψευδάργυρο ή βιταμίνη Ε
📏 Συνιστώμενες Δόσεις (σε περιπτώσεις έλλειψης)
- 👩 Ενήλικες: 50–200 mcg/ημέρα (ανάλογα με την ανεπάρκεια)
- 🤰 Έγκυες: 60–100 mcg/ημέρα με ιατρική παρακολούθηση
- 🧓 Ηλικιωμένοι: 50–100 mcg/ημέρα
- 🧒 Παιδιά: 10–40 mcg/ημέρα ανά ηλικία
Δεν συνιστάται η χορήγηση >200 mcg/ημέρα χωρίς ιατρική καθοδήγηση, εκτός ειδικών παθολογικών καταστάσεων.
⚠️ Σημεία Προσοχής
- 🔍 Ελέγχετε πάντα την ετικέτα: η περιεκτικότητα ποικίλλει (50–400 mcg)
- ⏳ Αποφύγετε μακροχρόνια χρήση χωρίς εξέταση αίματος
- 🤝 Προτιμήστε σκευάσματα με καλή συνεργική δράση (π.χ. σελήνιο + ψευδάργυρος + βιταμίνη Ε)
- ⚕️ Χρησιμοποιείτε μόνο πιστοποιημένα προϊόντα από αξιόπιστους κατασκευαστές
Η συμπληρωματική χορήγηση σεληνίου μπορεί να αποδειχθεί ευεργετική, αρκεί να καθοδηγείται από εργαστηριακά δεδομένα και ιατρική κρίση.
📉 Σελήνιο και Αυτοάνοσα Νοσήματα
Το σελήνιο έχει ισχυρή επίδραση στην ανοσορρύθμιση, γεγονός που το καθιστά ιδιαίτερα σημαντικό στα αυτοάνοσα νοσήματα. Η επαρκής του παρουσία συμβάλλει στη μείωση της φλεγμονώδους απόκρισης, στον περιορισμό της οξειδωτικής βλάβης και στην εξισορρόπηση των Τ-κυττάρων.
🧬 Μηχανισμοί Δράσης του Σεληνίου στην Αυτοανοσία
- 🛡️ Ρυθμίζει την ισορροπία μεταξύ Th1 / Th2 και Th17 / Treg κυτταρικών υποπληθυσμών
- 🔬 Μειώνει την παραγωγή προφλεγμονωδών κυτοκινών όπως IL-6, TNF-α
- 🧪 Ενισχύει τη δράση αντιοξειδωτικών ενζύμων (GPx) → λιγότερο οξειδωτικό στρες
- ⚙️ Συμβάλλει στη σταθεροποίηση των κυτταρικών μεμβρανών και της ανοσολογικής ανοχής
🦋 Hashimoto Θυρεοειδίτιδα
- 📉 Χαμηλά επίπεδα σεληνίου σχετίζονται με αυξημένα αντισώματα anti-TPO
- ✅ Συμπληρωματική χορήγηση 200 mcg/ημέρα έχει δείξει μείωση των anti-TPO και βελτίωση της εικόνας του υπερηχογραφήματος
- 📊 Βοηθά στην ομαλότερη μετατροπή T4 → T3
- ⚠️ Ενδείκνυται σε επιλεγμένες περιπτώσεις με τεκμηριωμένη έλλειψη
👁️ Graves’ Disease & Οφθαλμοπάθεια
- 🧿 Σελήνιο μπορεί να μειώσει τα συμπτώματα οφθαλμοπάθειας Graves
- 📉 Μειώνει τη φλεγμονή στον οφθαλμικό ιστό και επιβραδύνει την πρόοδο
- 🧪 Δόσεις 100–200 mcg/ημέρα σε αρχικά στάδια έχουν δείξει όφελος
🦴 Ρευματοειδής Αρθρίτιδα (RA)
- 🧬 Στους ασθενείς με RA παρατηρείται χαμηλή συγκέντρωση σεληνίου
- 🛡️ Αντιοξειδωτική και ανοσορρυθμιστική δράση συμβάλλει στη μείωση της αρθρικής φλεγμονής
- 📉 Συμπληρώματα σελήνιο σε μελέτες έχουν δείξει μείωση δεικτών φλεγμονής (π.χ. CRP, ESR)
⚖️ Συστάσεις
- 🧪 Εξέταση σεληνίου στον ορό προτείνεται πριν από τη χορήγηση συμπληρωμάτων
- ⚕️ Προσδιορισμένη δόση από ιατρό (συνήθως 100–200 mcg/ημέρα)
- 🔁 Παρακολούθηση αντισωμάτων και κλινικής εικόνας ανά 3–6 μήνες
Το σελήνιο αποτελεί μια επαρκώς τεκμηριωμένη ανοσορρυθμιστική προσέγγιση σε ορισμένα αυτοάνοσα νοσήματα, όμως απαιτεί εξατομικευμένη στρατηγική.
🧴 Σελήνιο και Δέρμα / Γήρανση
Το σελήνιο διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη δερματική υγεία και στη διαδικασία της γήρανσης. Μέσω της ισχυρής του αντιοξειδωτικής δράσης, προστατεύει τα κύτταρα του δέρματος από τη φθορά, ενισχύει την άμυνα έναντι της υπεριώδους ακτινοβολίας (UV) και συμμετέχει στη διατήρηση της ελαστικότητας και του κολλαγόνου.
🧬 Μηχανισμοί Δράσης στο Δέρμα
- 🌞 Προστασία από UV ακτινοβολία: Μειώνει το οξειδωτικό στρες που προκαλείται από την ηλιακή έκθεση
- 💧 Διατήρηση υγρασίας: Συμβάλλει στην ακεραιότητα της επιδερμικής μεμβράνης
- 🧪 Αναγέννηση ιστών: Βοηθά στην επιδιόρθωση κυτταρικών βλαβών μετά από τραύμα ή εγκαύματα
- 🧴 Ενεργοποίηση δερματικών ενζύμων: Συμμετέχει στη δράση ενζύμων που σταθεροποιούν κολλαγόνο & ελαστίνη
🧓 Σελήνιο και Καθυστερημένη Γήρανση
- 📉 Μειώνει την εμφάνιση ρυτίδων που οφείλονται σε φωτογήρανση
- 🔬 Αναστέλλει την υπεροξείδωση λιπιδίων της κυτταρικής μεμβράνης
- 🧠 Βοηθά στην επιβράδυνση της βιολογικής γήρανσης του δέρματος
💄 Καλλυντική Χρήση του Σεληνίου
- 🧴 Χρησιμοποιείται σε αντηλιακές κρέμες και αντιγηραντικούς ορούς
- 🧼 Παρών σε σαμπουάν για αντιμετώπιση πιτυρίδας και σμηγματορροϊκής δερματίτιδας
- 🧖 Σε φόρμουλες για ανάπλαση και σύσφιξη σε ώριμα δέρματα
📌 Προσοχή
- ⚠️ Η τοπική χρήση πρέπει να γίνεται με προϊόντα εγκεκριμένα και σωστά δοσολογημένα
- 💊 Η λήψη από του στόματος (συμπλήρωμα) δεν υποκαθιστά τη δερματική φροντίδα και δεν πρέπει να υπερβαίνει τα 200 mcg/ημέρα
Η συνδυαστική προσέγγιση με διατροφή, συμπληρώματα (όπου ενδείκνυται) και τοπικά προϊόντα μπορεί να προσφέρει σημαντικά οφέλη στην υγεία και την αισθητική του δέρματος.
❤️ Σελήνιο και Καρδιοαγγειακή Υγεία
Το σελήνιο διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη διατήρηση της καρδιοαγγειακής υγείας μέσω της αντιοξειδωτικής, αντιφλεγμονώδους και ενδοθηλιακής του δράσης. Χαμηλά επίπεδα σεληνίου έχουν συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο καρδιακής νόσου, υπέρτασης και αθηροσκλήρωσης.
🫀 Μηχανισμοί Προστασίας
- 🧪 Αντιοξειδωτική δράση: Μειώνει το οξειδωτικό στρες στα ενδοθηλιακά κύτταρα των αγγείων
- 🛡️ Αναστολή λιπιδικής υπεροξείδωσης: Προστατεύει την LDL χοληστερόλη από οξείδωση
- 💉 Μείωση φλεγμονής: Αναστέλλει την παραγωγή προφλεγμονωδών κυτοκινών (π.χ. IL-6, TNF-α)
- 🧬 Σταθεροποίηση πλάκας: Μειώνει τον κίνδυνο ρήξης αθηρωματικής πλάκας
- ⚙️ Υποστήριξη λειτουργίας μυοκαρδίου: Μέσω της δράσης της GPx εντός των καρδιακών μυών
📊 Επιδημιολογικές Μελέτες
- 📉 Χαμηλά επίπεδα σεληνίου σχετίζονται με αυξημένη θνητότητα από καρδιαγγειακά αίτια
- 🫀 Η νόσος Keshan (σε πληθυσμούς της Κίνας) επιβεβαιώνει την αναγκαιότητα σεληνίου για το μυοκάρδιο
- 📈 Μελέτες δείχνουν συσχέτιση επάρκειας σεληνίου με χαμηλότερα επίπεδα CRP και βελτιωμένη ενδοθηλιακή λειτουργία
💡 Σε ποιον προτείνεται έλεγχος ή συμπλήρωμα;
- 💓 Άτομα με ιστορικό στεφανιαίας νόσου
- 📉 Υψηλά τριγλυκερίδια ή οξειδωμένη LDL
- 🧓 Ηλικιωμένοι με υπέρταση ή μεταβολικό σύνδρομο
- 🧪 Καρδιομυοπάθειες (σε συνεργασία με καρδιολόγο)
⚠️ Προσοχή
- 🔍 Δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία για τη χορήγηση σεληνίου ως μοναδικό προληπτικό μέτρο έναντι καρδιοαγγειακών νοσημάτων
- 💊 Η συμπληρωματική χρήση πρέπει να βασίζεται σε εργαστηριακά δεδομένα και όχι ως γενικευμένη στρατηγική
Η επάρκεια σεληνίου ενισχύει τη καρδιοπροστασία σε συνεργασία με υγιεινή διατροφή, φυσική άσκηση και έλεγχο παραγόντων κινδύνου.
📖 Συμπεράσματα & Πρακτικές Συμβουλές
Το σελήνιο είναι ένα απαραίτητο ιχνοστοιχείο που επηρεάζει πολυάριθμες λειτουργίες του οργανισμού, από την αντιοξειδωτική άμυνα και την ανοσία μέχρι τη θυρεοειδική υγεία, την καρδιοαγγειακή προστασία και την κυτταρική αναγέννηση.
🔑 Κύρια Σημεία
- 🛡️ Το σελήνιο είναι κεντρικός παράγοντας στην αντιοξειδωτική άμυνα μέσω των σεληνοπρωτεϊνών (GPx, thioredoxin reductase)
- 🧬 Συμμετέχει στην ανοσορρύθμιση και στη μείωση φλεγμονωδών αντιδράσεων
- ⚖️ Παίζει ρόλο-κλειδί στη ρύθμιση του θυρεοειδούς και την ενεργοποίηση της Τ3
- 🧒 Η επάρκεια σεληνίου είναι κρίσιμη στην ανάπτυξη, την εγκυμοσύνη και την τρίτη ηλικία
- 💊 Η ανεπάρκεια συνδέεται με χρόνιες παθήσεις, ενώ η υπερβολή μπορεί να οδηγήσει σε τοξικότητα
📌 Πρακτικές Συμβουλές
- 🥜 Προτιμήστε διατροφή με τροφές πλούσιες σε σελήνιο όπως ξηροί καρποί Βραζιλίας, ψάρια, αυγά, δημητριακά ολικής
- 📋 Αν έχετε ιστορικό θυρεοειδοπάθειας, ανοσοκαταστολής ή καρδιοπάθειας, συζητήστε με τον ιατρό σας για πιθανό έλεγχο σεληνίου
- ⚠️ Αποφύγετε τη λήψη συμπληρωμάτων χωρίς έλεγχο αίματος – η αυτοδιάγνωση μπορεί να είναι επικίνδυνη
- 🧪 Η εξέταση σεληνίου είναι απλή και μπορεί να συνδυαστεί με άλλους διατροφικούς δείκτες (ψευδάργυρος, μαγνήσιο, βιταμίνη D)
- 🧘 Συνδυάστε την πρόσληψη με υγιεινό τρόπο ζωής: καλή διατροφή, κίνηση, διαχείριση άγχους
Η ισορροπημένη πρόσληψη σεληνίου αποτελεί ένα σημαντικό εργαλείο πρόληψης και υποστήριξης της συνολικής υγείας. Όπως με κάθε μικροθρεπτικό συστατικό, η δόση κάνει τη διαφορά.
❓ Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
✅ Ποια είναι η ιδανική ημερήσια πρόσληψη σεληνίου;
Για τους ενήλικες, η συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη (RDA) είναι 55 mcg/ημέρα. Σε εγκύους και θηλάζουσες γυναίκες αυξάνεται στα 60–70 mcg/ημέρα. Η μέγιστη ανεκτή δόση (UL) είναι 400 mcg/ημέρα.
🥜 Πόσοι ξηροί καρποί Βραζιλίας καλύπτουν τις ανάγκες μου σε σελήνιο;
Ένας μόνο ξηρός καρπός Βραζιλίας περιέχει περίπου 60–90 mcg σεληνίου. Συνεπώς, 1–2 καρποί ημερησίως είναι αρκετοί για κάλυψη. Πολλοί (>4-5) μπορεί να οδηγήσουν σε υπερδοσολογία αν καταναλώνονται καθημερινά.
🧬 Ποια είναι η σχέση σεληνίου με τον θυρεοειδή αδένα;
Το σελήνιο είναι απαραίτητο για την ενεργοποίηση των θυρεοειδικών ορμονών (μετατροπή T4 σε T3). Επίσης, μειώνει τα αντισώματα anti-TPO σε ασθενείς με Hashimoto και προστατεύει από οξειδωτικό στρες τον αδένα.
⚖️ Τι μπορεί να προκαλέσει έλλειψη σεληνίου;
Κακή διατροφή, χορτοφαγία σε περιοχές με φτωχό σε σελήνιο έδαφος, χρόνια νοσήματα (νεφρική ανεπάρκεια, HIV), παρατεταμένη χρήση φαρμάκων (PPIs, κορτικοστεροειδή) ή δυσαπορρόφηση από το έντερο.
🚫 Ποια είναι τα συμπτώματα υπερβολικής πρόσληψης σεληνίου (σεληνίωσης);
Τριχόπτωση, εύθραυστα νύχια, μεταλλική γεύση στο στόμα, δερματικά εξανθήματα, ναυτία, διάρροια, ευερεθιστότητα. Σε σοβαρές περιπτώσεις: νευρολογικά συμπτώματα ή καρδιακές αρρυθμίες.
🧪 Πότε πρέπει να κάνω εξέταση σεληνίου;
Αν παρουσιάζετε ύποπτα συμπτώματα (κόπωση, θυρεοειδοπάθεια, μειωμένη ανοσία), ή αν λαμβάνετε μακροχρόνια συμπληρώματα. Συνιστάται και σε εγκύους, ηλικιωμένους και ασθενείς με αυτοάνοσα νοσήματα.
👶 Είναι ασφαλές το σελήνιο για παιδιά;
Ναι, αλλά μόνο στις σωστές δόσεις. Για παιδιά 1–3 ετών, 20 mcg/ημέρα, και για εφήβους 9–13 ετών 40 mcg/ημέρα. Αποφύγετε συμπληρώματα χωρίς ιατρική καθοδήγηση.
🧴 Το σελήνιο βοηθά στην υγεία του δέρματος;
Ναι. Προστατεύει από UV φθορά, ενισχύει την αντιοξειδωτική άμυνα των κυττάρων, καθυστερεί την εμφάνιση ρυτίδων και βελτιώνει την ελαστικότητα του δέρματος.
📚 Βιβλιογραφία
- Rayman, M.P. (2012). Selenium and human health. Lancet, 379(9822), 1256–1268.
- WHO. (2022). Vitamins and minerals in human nutrition. 2nd ed. World Health Organization.
- NIH Office of Dietary Supplements. Selenium – Fact Sheet for Consumers.
- Vinceti, M. et al. (2018). Selenium exposure and the risk of type 2 diabetes. Nutrients, 10(9), 1204.
- Hurst, R. et al. (2010). Selenium and immune function: A review. Am J Clin Nutr, 91(2), 528S–533S.
- Κλινικός Οδηγός Ενδοκρινολογίας – Ενότητα Σελήνιο, Ενδοκρινολογική Εταιρεία Ελλάδος (2021).
- Καραγκούνης Δ., Χατζηαντωνίου Β. (2019). Ιχνοστοιχεία και Μικροθρεπτικά Συστατικά στην Κλινική Πράξη. Εκδ. Παρισιάνου.
- EFSA (European Food Safety Authority). Tolerable upper intake levels for vitamins and minerals. EFSA Journal (2006), 384.
- SELECT Trial – Klein EA et al. (2011). Vitamin E and the risk of prostate cancer. JAMA, 306(14), 1549–1556.
- MedlinePlus – Σελήνιο. https://medlineplus.gov/selenium.html
