🩸 Ομάδα Αίματος & Παράγοντας Rhesus – Φιλικός Οδηγός Ασθενών
Η ομάδα αίματος και ο παράγοντας Rhesus (Rh) αποτελούν βασικά στοιχεία που καθορίζουν τη συμβατότητα στις μεταγγίσεις αίματος, αλλά και στην εγκυμοσύνη. Η γνώση της ομάδας αίματος είναι σημαντική για την ασφάλεια σε ιατρικές πράξεις και για την πρόληψη επιπλοκών.
1) Τι είναι η ομάδα αίματος;
Η ομάδα αίματος καθορίζεται από συγκεκριμένα αντιγόνα στην επιφάνεια των ερυθρών αιμοσφαιρίων. Τα αντιγόνα αυτά μπορεί να είναι διαφορετικά από άτομο σε άτομο και είναι γενετικά καθορισμένα.
Οι πιο σημαντικοί παράγοντες είναι το σύστημα ΑΒΟ και ο παράγοντας Rhesus (Rh).
2) Σύστημα ΑΒΟ
Στο σύστημα ΑΒΟ υπάρχουν τέσσερις βασικές ομάδες αίματος:
Ομάδα Α: έχει αντιγόνο Α στην επιφάνεια των ερυθρών.
Ομάδα Β: έχει αντιγόνο Β.
Ομάδα ΑΒ: έχει και τα δύο αντιγόνα (Α και Β).
Ομάδα Ο: δεν έχει ούτε Α ούτε Β αντιγόνα.
Κάθε άτομο έχει επίσης αντισώματα στο πλάσμα του, τα οποία επιτίθενται στα αντιγόνα που δεν διαθέτει. Γι’ αυτό η γνώση της ομάδας είναι κρίσιμη πριν από μετάγγιση.
3) Παράγοντας Rhesus (Rh)
Ο παράγοντας Rhesus είναι μια πρωτεΐνη (αντιγόνο D) που μπορεί να υπάρχει ή να λείπει από τα ερυθρά αιμοσφαίρια:
Rh θετικός (Rh+): το άτομο έχει το αντιγόνο D.
Rh αρνητικός (Rh−): το άτομο δεν έχει το αντιγόνο D.
Η παρουσία ή η απουσία του Rh έχει μεγάλη σημασία σε εγκυμοσύνη και μεταγγίσεις.
4) Σημασία σε μεταγγίσεις αίματος
Η μετάγγιση ασύμβατου αίματος μπορεί να προκαλέσει σοβαρές αντιδράσεις. Για παράδειγμα:
Άτομο με ομάδα Α δεν μπορεί να λάβει αίμα ομάδας Β.
Άτομο Rh− δεν πρέπει να λάβει αίμα Rh+ (εκτός ειδικών περιπτώσεων).
Ο προσδιορισμός της ομάδας αίματος είναι βασική εξέταση σε κάθε ασθενή πριν από μετάγγιση, χειρουργείο ή σε περιπτώσεις επείγοντος.
5) Ομάδα αίματος & εγκυμοσύνη
Η ομάδα αίματος και ο Rh παίζουν σημαντικό ρόλο στην εγκυμοσύνη:
Εάν η μητέρα είναι Rh− και το έμβρυο Rh+, μπορεί να προκύψει ασυμβατότητα Rhesus.
Σε αυτή την περίπτωση, το ανοσοποιητικό της μητέρας μπορεί να δημιουργήσει αντισώματα που επιτίθενται στα ερυθρά του εμβρύου.
Η κατάσταση αυτή λέγεται αιμολυτική νόσος του νεογνού.
Για την πρόληψη, χορηγείται Anti-D ανοσοσφαιρίνη σε Rh− μητέρες κατά την εγκυμοσύνη και μετά τον τοκετό (αν το νεογνό είναι Rh+).
6) Εξετάσεις αίματος για ομάδα & Rh
Η εξέταση για ομάδα αίματος και Rh γίνεται με απλή αιμοληψία. Το δείγμα αναλύεται στο μικροβιολογικό εργαστήριο για:
Προσδιορισμό ΑΒΟ
Προσδιορισμό RhD (θετικό/αρνητικό)
Έλεγχο για άλλα αντισώματα (έμμεση Coombs, IAT), ιδιαίτερα σε εγκυμοσύνη
Η γνώση της ομάδας αίματος καταγράφεται στον ιατρικό φάκελο και είναι πολύτιμη πληροφορία για επείγουσες καταστάσεις.
7) Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
❓ Πόσο συχνές είναι οι ομάδες αίματος;
Η πιο συχνή ομάδα αίματος παγκοσμίως είναι η Ο+, ενώ η πιο σπάνια είναι η ΑΒ−. Η κατανομή όμως ποικίλλει ανάλογα με τον πληθυσμό.
❓ Μπορεί να αλλάξει η ομάδα αίματος;
Όχι, η ομάδα αίματος είναι γενετικά καθορισμένη και δεν αλλάζει. Μόνο σε σπάνιες περιπτώσεις μετά από μεταμόσχευση μυελού των οστών μπορεί να διαφοροποιηθεί.
❓ Γιατί είναι σημαντικό να γνωρίζω την ομάδα μου;
Η γνώση της ομάδας αίματος είναι κρίσιμη σε επείγοντα περιστατικά, χειρουργεία, μεταγγίσεις και εγκυμοσύνη.
❓ Τι είναι το τεστ Coombs;
Το τεστ Coombs (άμεσο & έμμεσο) ανιχνεύει αντισώματα κατά των ερυθρών αιμοσφαιρίων. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό σε εγκυμοσύνη και σε έλεγχο ασυμβατότητας.
8) Κλείστε Εξέταση
🔬 Έλεγχος Ομάδας Αίματος & Rhesus
Μάθετε την ομάδα αίματός σας και τον παράγοντα Rh εύκολα και αξιόπιστα στο εργαστήριό μας.
Ο προγεννητικός έλεγχος είναι ένα οργανωμένο σύνολο εξετάσεων αίματος, υπερηχογραφημάτων και, όπου χρειάζεται, γενετικών ελέγχων, που πραγματοποιούνται από την αρχή της εγκυμοσύνης έως και το β΄ τρίμηνο. Στόχος είναι η έγκαιρη ανίχνευση καταστάσεων που θα μπορούσαν να επηρεάσουν την υγεία της μητέρας και του εμβρύου, καθώς και η κατάλληλη ενημέρωση και υποστήριξη των γονέων.
1) Γιατί είναι σημαντικός ο προγεννητικός έλεγχος;
Εντοπίζει έγκαιρα αναιμία, θυρεοειδοπάθειες, διαβήτη κύησης, λοιμώξεις και άλλες καταστάσεις που απαιτούν παρακολούθηση ή θεραπεία.
Αξιολογεί τον κίνδυνο χρωμοσωμικών ανωμαλιών (π.χ. τρισωμία 21/Down, 18, 13).
Παρέχει αξιόπιστη πληροφόρηση ώστε οι γονείς να λάβουν ενημερωμένες αποφάσεις.
Σημαντικό: ο προγεννητικός έλεγχος διακρίνεται σε έλεγχο διαλογής (screening) και διαγνωστικό έλεγχο. Το screening εκτιμά πιθανότητες· η οριστική διάγνωση γίνεται μόνο με επεμβατικές εξετάσεις όταν ενδείκνυται.
Οι παρακάτω εξετάσεις αποτελούν τον βασικό «πυρήνα» του αρχικού ελέγχου. Ο γυναικολόγος/μαιευτήρας σας θα προσαρμόσει τη λίστα σύμφωνα με το ιστορικό σας.
Συχνή ανεπάρκεια σιδήρου στην κύηση – έγκαιρη θεραπεία
Θυρεοειδής
TSH (± FT4), anti-TPO/anti-TG όπου χρειάζεται
Θυρεοειδική λειτουργία
Υπο/υπερθυρεοειδισμός επηρεάζει κύηση/έμβρυο
Μεταβολισμός γλυκόζης
Γλυκόζη νηστείας, OGTT 24–28ης εβδομάδας
Διαβήτης κύησης
Στοχευμένη δίαιτα/παρακολούθηση εφόσον χρειάζεται
Ομάδα & αντισώματα
ABO/RhD, Έμμεση Coombs (IAT)
Κίνδυνος Rhesus ευαισθητοποίησης
Βλέπε ενότητα Rh & Anti-D
Λοιμώξεις
HBsAg, HCV Ab, HIV Ag/Ab, VDRL/RPR, Rubella IgG, Toxoplasma IgG/IgM, (± CMV/Varicella κατά περίπτωση)
Έλεγχος λοιμώξεων & ανοσίας
Εμβολιαστική/προφυλακτική στρατηγική, συμβουλές
Ούρα
Γενική ούρων & Καλλιέργεια ούρων
Ασυμπτωματική βακτηριουρία/ουρολοίμωξη
Σύνδεση με πρόωρο τοκετό/πυελονεφρίτιδα – θεραπεύεται
Συμβουλή: κρατήστε όλα τα αποτελέσματα σε έναν φάκελο/ψηφιακό αρχείο. Διευκολύνει τις επισκέψεις και την παρακολούθηση.
4) Έλεγχος χρωμοσωμικών ανωμαλιών (screening)
Στο Α΄ τρίμηνο πραγματοποιείται ο συνδυασμένος έλεγχος: Υπερηχογράφημα αυχενικής διαφάνειας (NT) + βιοχημικές εξετάσεις PAPP-A και free β-hCG. Παρέχει εκτίμηση κινδύνου για Τ21, Τ18, Τ13. Σε ορισμένα κέντρα αξιολογούνται επιπλέον δείκτες (π.χ. ρινικό οστό, ροή φλεβώδους πόρου, τριγλώχινα).
Στο Β΄ τρίμηνο, όπου εφαρμόζεται, μπορεί να προστεθεί το τριπλό/τετραπλό τεστ (AFP, hCG, uE3, Inhibin-A). Παράλληλα, το υπερηχογράφημα Β΄ επιπέδου (20–24 εβδομ.) ελέγχει λεπτομερώς την ανατομία του εμβρύου.
Υπενθύμιση: τα τεστ screening δίνουν πιθανότητα και όχι διάγνωση. Σε υψηλό κίνδυνο/παθολογικά ευρήματα συζητείται NIPT ή διαγνωστική εξέταση.
5) NIPT (cfDNA) – Τι είναι και πότε προτείνεται
Το NIPT αναλύει ελεύθερο εμβρυϊκό DNA που κυκλοφορεί στο αίμα της μητέρας από την 10η εβδομάδα. Ελέγχει κυρίως Τ21, Τ18, Τ13 και το φύλο (κατ’ επιλογή), ενώ ορισμένες πλατφόρμες προσφέρουν επέκταση για σεξουαλικά χρωμοσώματα και μικροελλείμματα.
Πλεονεκτήματα: πολύ υψηλή ευαισθησία/ειδικότητα για Τ21, μη επεμβατικό.
Περιορισμοί: παραμένει τεστ διαλογής· θετικό αποτέλεσμα χρήζει επιβεβαίωσης με CVS/αμνιοπαρακέντηση.
Ενδείξεις: αυξημένος κίνδυνος από NT/βιοχημικά, προηγούμενο παιδί με χρωμοσωμική ανωμαλία, μητρική ηλικία, επιθυμία για επιπλέον διασφάλιση.
Αμνιοπαρακέντηση – ≥15 εβδομ.: εξέταση αμνιακού υγρού για καρυότυπο/μοριακές αναλύσεις.
Οι εξετάσεις αυτές είναι διαγνωστικές. Συζητούνται εξατομικευμένα με τον ιατρό, λαμβάνοντας υπόψη οφέλη/κινδύνους.
7) Λοιμώξεις στην εγκυμοσύνη – τι ελέγχουμε
Στον αρχικό έλεγχο αξιολογείται η ανοσία σε ερυθρά (Rubella IgG) και γίνεται έλεγχος για HBsAg, HCV, HIV, σύφιλη. Κατά περίπτωση εξετάζονται Toxoplasma (IgG/IgM), CMV, Varicella σε γυναίκες άγνωστης ανοσίας. Η έγκαιρη διάγνωση οδηγεί σε κατάλληλη παρακολούθηση/πρόληψη μετάδοσης στο έμβρυο.
8) Έλεγχος φορέων/κληρονομικών νοσημάτων
Ανάλογα με το οικογενειακό/εθνικό ιστορικό, μπορεί να προταθεί έλεγχος φορέων για Μεσογειακή αναιμία/στίγμα β-θαλασσαιμίας, ΣΜΑ (Spinal Muscular Atrophy), Κυστική Ίνωση κ.ά. Σε ζευγάρια που είναι και οι δύο φορείς, ο προγεννητικός έλεγχος παρέχει επιλογές (CVS/αμνιοπαρακέντηση) για έγκαιρη διάγνωση.
9) Ομάδα αίματος, Rhesus & προφύλαξη Anti-D
Σε μητέρες RhD αρνητικές γίνεται συστηματικός έλεγχος για αντισώματα (IAT). Αν δεν υπάρχουν αντισώματα, χορηγείται Anti-D ανοσοσφαιρίνη προφυλακτικά (συνήθως στη 28η εβδομάδα και μετά τον τοκετό αν το νεογνό είναι RhD θετικό), καθώς και μετά από αιμορραγία/επεμβάσεις. Στόχος είναι η πρόληψη αιμολυτικής νόσου του νεογνού.
Όχι. Το NIPT είναι προαιρετικό τεστ διαλογής με πολύ υψηλή ακρίβεια για Τ21. Συνήθως προτείνεται όταν υπάρχει αυξημένος κίνδυνος ή όταν οι γονείς επιθυμούν επιπλέον διασφάλιση. Θετικό NIPT επιβεβαιώνεται με CVS/αμνιοπαρακέντηση.
❓ Ποια η διαφορά screening και διάγνωσης;
Το screening υπολογίζει πιθανότητες (π.χ. συνδυασμένος έλεγχος, NIPT). Η διάγνωση απαιτεί ανάλυση εμβρυϊκού υλικού (CVS/αμνιοπαρακέντηση) και δίνει οριστικό αποτέλεσμα.
❓ Πότε γίνεται η καμπύλη σακχάρου;
Συνήθως μεταξύ 24ης και 28ης εβδομάδας. Σε γυναίκες υψηλού κινδύνου μπορεί να γίνει νωρίτερα και να επαναληφθεί.
❓ Τι σημαίνει χαμηλή φερριτίνη στην εγκυμοσύνη;
Υποδηλώνει έλλειψη σιδήρου. Συχνά χρειάζεται συμπληρωματική αγωγή και διατροφικές οδηγίες. Η διόρθωση της αναιμίας βελτιώνει την αντοχή της μητέρας και τα μαιευτικά αποτελέσματα.
❓ Είμαι Rh αρνητική. Τι πρέπει να κάνω;
Να ακολουθήσετε το πρόγραμμα ελέγχων αντισωμάτων (IAT) και την προφύλαξη με Anti-D σύμφωνα με τις οδηγίες του ιατρού, ώστε να προληφθεί η ευαισθητοποίηση.
❓ Μπορώ να ταξιδέψω/γυμναστώ κανονικά;
Συνήθως ναι, εφόσον δεν υπάρχουν μαιευτικές αντενδείξεις. Συζητήστε με τον ιατρό σας και προσαρμόστε δραστηριότητες/διατροφή σύμφωνα με την πορεία της κύησης.
Από το 2004 προσφέρουμε διαγνωστικές υπηρεσίες υψηλού επιπέδου με εξελιγμένο ιατρικό εξοπλισμό
και αφοσιωμένο προσωπικό. Δέσμευσή μας είναι η αξιοπιστία, η άμεση και ανθρώπινη φροντίδα σε κάθε ασθενή.
